3. татийапа̄ра̄джикам̣

тӣхӣти ка̄йавачӣманодва̄рехи.

пат̣хамапан̃н̃аттинида̄наван̣н̣ана̄

162. йа̄ айам̣ хет̣т̣ха̄ там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хотӣтиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.84) ра̄джагахасса буддхуппа̄дейева вепуллаппатти вутта̄, са̄ еттха̄пи сама̄на̄ти дассетум̣ ‘‘идампи ча нагара’’нти вуттам̣, тена ча на кевалам̣ ра̄джагаха̄дайо ева̄ти дассети. маха̄ванам̣ на̄ма̄тиа̄ди маджджхимабха̄н̣акасам̣йуттабха̄н̣ака̄нам̣ матена вуттам̣, дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘химавантена саддхим̣ ека̄баддхам̣ хутва̄ т̣хитам̣ маха̄вана’’нти ваданти. хам̣сават̣т̣акаччхаданена̄ти хам̣сават̣т̣акапат̣иччханнена, хам̣саман̣д̣ала̄ка̄рена̄ти аттхо. ка̄йавиччханданийакатханти караджака̄йе вира̄гуппа̄данакатхам̣. чхандоти дуббалара̄го. ра̄готи балавара̄го. ‘‘кесалома̄ди’’нти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ вибха̄гена дассетум̣ йепи хӣтиа̄ди вуттам̣. пан̃чапан̃чаппабхедена̄ти еттха пан̃ча пан̃ча пабхеда̄ етасса парийа̄йасса̄ти пан̃чапан̃чаппабхедо, тена пан̃чапан̃чаппабхедена̄ти евам̣ ба̄хираттхасама̄савасена парийа̄йависесаната̄ дат̣т̣хабба̄.

асубха̄йа̄ти асубхама̄тика̄йа. ван̣н̣етаббама̄тикан̃хи апеккхитва̄ иттхилин̇ге са̄мивачанам̣, тена̄ха ма̄тикам̣ никкхипитва̄тиа̄ди. там̣ вибхаджантоти ма̄тикам̣ вибхаджанто. пха̄тикамманти ниппхаттикаран̣ам̣. пан̃чан̇гавиппахӣнанти ка̄маччханда̄дипан̃чанӣваран̣ан̇гавигамена пан̃чан̇гавиппахӣната̄, аппана̄ппаттавитакка̄диджджха̄нан̇га̄нам̣ уппаттивасена пан̃чан̇гасаманна̄гатата̄ ча ведитабба̄. тивидхакалйа̄н̣ам̣ дасалаккхан̣асампаннанти еттха пана джха̄насса а̄димаджджхапарийоса̄на̄нам̣ васена тивидхакалйа̄н̣ата̄, тесам̣йева а̄димаджджхапарийоса̄на̄нам̣ лаккхан̣авасена дасалаккхан̣асампанната̄ ча ведитабба̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘дасалаккхан̣авибха̄ваненева танниссайабхӯта̄ тивидхакалйа̄н̣ата̄пи джха̄насса па̄кат̣а̄ хотӣти татрима̄нӣтиа̄ди вуттам̣.

татра̄йам̣ па̄л̣ӣти тасмим̣ дасалаккхан̣авибха̄ванависайе айам̣ па̄л̣и. пат̣ипада̄висуддхӣти готрабхупарийоса̄на̄йа пуббабха̄гапат̣ипада̄йа джха̄насса нӣваран̣а̄дипарибандхато висуддхи, са̄йам̣ йасма̄ упеккха̄нубрӯхана̄дӣнампи паччайаттена падха̄на̄ пуримака̄ран̣асиддха̄ ча, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пат̣ипада̄висуддхи а̄дӣ’’ти. упеккха̄нубрӯхана̄ти висодхетаббата̄дӣнам̣ абха̄вато татрамаджджхаттупеккха̄йа киччаниппхаттийа̄ анубрӯхана̄, са̄ пана парибандхависуддхисамака̄лавибха̄винӣпи таббисуддхийа̄ва ниппханна̄ти дӣпанаттхама̄ха ‘‘упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе’’ти. сампахам̣сана̄ти ваттхудхамма̄дӣнам̣ анативаттана̄диса̄дхакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена парийодапана̄, са̄ пана йасма̄ каттаббасса саббакиччасса ниппхаттийа̄ва сиддха̄ на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сампахам̣сана̄ парийоса̄на’’нти. тӣн̣ипи чета̄ни калйа̄н̣а̄ни екаккхан̣е лаббхама̄на̄нипи паччайапаччайуппанната̄дивасена паваттантӣти дассанаттхам̣ а̄димаджджхапарийоса̄набха̄вена вутта̄ни, на пана джха̄насса уппа̄да̄диккхан̣аттайе йатха̄ккамам̣ лаббхама̄натта̄ти дат̣т̣хаббам̣. маджджхимам̣ сама̄дхинимиттам̣ пат̣ипаджджатӣтиа̄дӣсу маджджхимам̣ сама̄дхинимиттам̣ на̄ма самаппаватто аппана̄сама̄дхийева. со хи лӣнуддхаччасан̇кха̄та̄нам̣ убхиннам̣ анта̄нам̣ анупагаманена маджджхимо, сависесам̣ читтасса екатта̄рамман̣е т̣хапанато сама̄дхийева упаривисеса̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато ‘‘сама̄дхинимитта’’нти вуччати, там̣ пат̣ипаджджати пат̣илаббхатӣти аттхо. евам̣ пат̣ипаннатта̄ маджджхимена сама̄дхинимиттена таттха екатта̄рамман̣е аппана̄гочаре паккхандати упатит̣т̣хати, евам̣ висуддхасса пана тасса читтасса пуна висодхетабба̄бха̄вато висодхане бйа̄па̄рам̣ акаронто пуггало висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхати на̄ма. саматхабха̄вӯпагаманена саматхапат̣ипаннасса пуна сама̄дха̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто саматхапат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати, саматхапат̣ипаннабха̄вато евамасса килесасам̣саггам̣ паха̄йа екаттена упат̣т̣хитасса пуна екаттупат̣т̣ха̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхати на̄ма.

таттха джа̄та̄нантиа̄дӣсу йе пана те евам̣ упеккха̄нубрӯхите тасмим̣ джха̄начитте джа̄та̄ сама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄ йуганаддхадхамма̄, тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттанасабха̄вена сампахам̣сана̄ висодхана̄ парийодапана̄ ча, саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ килесехи вимуттатта̄ вимуттирасена екарасата̄йа сампахам̣сана̄ ча, йан̃четам̣ тадупагам̣ тесам̣ анативаттанаекарасабха̄ва̄нам̣ ануччхавикам̣ вӣрийам̣, тасса тадупагавӣрийасса ва̄ханат̣т̣хена паваттанат̣т̣хена сампахам̣сана̄ ча, тасмим̣ кхан̣е йатха̄вуттадхамма̄нам̣ а̄севанат̣т̣хена сампахам̣сана̄ ча, парийодапана̄ ча парийодапанакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасенева иджджхатӣти ведитаббам̣. евам̣ тивидхаттагатам̣ читтантиа̄дӣни тассева читтасса тхоманавачана̄ни. витаккасампаннанти витаккан̇гена сундарабха̄вамупагатам̣. читтасса адхит̣т̣ха̄насампаннанти тасмин̃н̃ева а̄рамман̣е читтасса нирантараппаваттисан̇кха̄тена сама̄дхина̄ сампаннам̣, идам̣ джха̄нан̇гавасена вуттам̣. сама̄дхисампаннанти идам̣ пана индрийавасена̄ти ведитаббам̣.

пат̣икут̣атӣти сан̇кучати. пат̣иват̣т̣атӣти пат̣иниват̣т̣ати. нха̄рудаддуланти нха̄рукхан̣д̣ам̣. пайуттава̄чанти паччайапарийесане нийуттава̄чам̣. дан̣д̣ава̄гура̄хӣти дан̣д̣апат̣ибаддха̄хи дӣгхаджа̄ласан̇кха̄та̄хи ва̄гура̄хи.

саман̣акуттакоти ка̄са̄йанива̄сана̄дисаман̣акиччако. ваггумуда̄ти еттха ‘‘ваггумата̄’’ти ваттаббе локика̄ ‘‘муда̄’’ти вохарим̣сӯти дассенто а̄ха ‘‘ваггумата̄’’ти. ‘‘ваггӯ’’ти мата̄, суддхасаммата̄ти аттхо, тена̄ха ‘‘пун̃н̃асаммата̄’’ти. сатта̄нам̣ па̄пунанена содханена са̄ пун̃н̃асаммата̄.

163. ма̄расса дхеййам̣ т̣ха̄нам̣, ваттху ва̄ нива̄со ма̄радхеййам̣, со аттхато тебхӯмакадхамма̄ ева, идха пана пан̃ча ка̄магун̣а̄ адхиппета̄, там̣ ма̄радхеййам̣. ‘‘айам̣ саман̣акуттако йатха̄самуппаннасам̣вегамӯлакена саман̣абха̄вӯпагаманена атиккамитум̣ саккхиссатӣ’’ти чинтетва̄ авоча, на пана ‘‘арахаттаппаттийа̄ тӣсу бхавесу аппат̣исандхиката̄йа там̣ атиккамитум̣ саккхиссатӣ’’ти маран̣енева сатта̄нам̣ сам̣са̄рамочаналаддхикатта̄ девата̄йа. на хи мата̄нам̣ каттхачи пат̣исандхи гаччхати. имина̄ аттхена евамева бхавитаббанти имина̄ паресам̣ джӣвита̄ воропанаттхена евамева сам̣са̄рамочанасабха̄венева бхавитаббам̣. ‘‘аттана̄пи атта̄нам̣ джӣвита̄ воропенти, ан̃н̃аман̃н̃ампи джӣвита̄ воропентӣ’’ти (па̄ра̄. 162) вуттатта̄ сабба̄нипи та̄ни пан̃чабхиккхусата̄ни джӣвита̄ воропесӣти идам̣ йебхуййавасена вуттанти гахетаббам̣. тасма̄ йе аттана̄пи атта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча джӣвита̄ воропесум̣, те путхуджджанабхиккхӯ т̣хапетва̄ тадавасесе ча путхуджджанабхиккхӯ, саббе ча арийе айам̣ джӣвита̄ воропесӣти ведитаббам̣.

164. екӣбха̄ватоти павивекато. уддесам̣ парипуччхам̣ ган̣хантӣти аттано аттано а̄чарийа̄нам̣ сантике ган̣ханти, гахетва̄ ча а̄чарийехи саддхим̣ бхагавантам̣ упат̣т̣хаханти. тада̄ пана уддеса̄дида̄йака̄ танубхӯтехи бхиккхӯхи бхагавантам̣ упагата̄, там̣ сандха̄йа бхагава̄ пуччхати.

а̄на̄па̄нассатисама̄дхикатха̄ван̣н̣ана̄

165. даса̄нуссатӣсу антогадха̄пи а̄на̄па̄нассати тада̄ бхиккхӯнам̣ бахӯнам̣ саппа̄йатам̣ дассетум̣ пуна гахита̄. татха̄ хи там̣ бхагава̄ тесам̣ десеси. а̄ха̄ре пат̣иккӯласан̃н̃а̄ асубхакаммат̣т̣ха̄насадиса̄, чатта̄ро пана а̄руппа̄ а̄дикаммика̄нам̣ ананурӯпа̄ти тесам̣ идха аггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃ам̣ парийа̄йанти арахатта̄дхигаматтха̄йа ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣. аттхайоджана̄ккаманти аттхан̃ча йоджана̄ккаман̃ча. асса̄савасена̄ти асса̄сам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. упат̣т̣ха̄нам̣ сатӣти аппамуссаната̄йа тамева асса̄сам̣ пасса̄сан̃ча упагантва̄ т̣ха̄нам̣, татха̄ тит̣т̣ханакадхаммо сати на̄ма̄ти аттхо. ида̄ни сативасенева пуггалам̣ ниддиситука̄мена йо ассасатӣтиа̄ди вуттам̣. таттха йо ассасати, тасса сати асса̄сам̣ упагантва̄ тит̣т̣хатӣтиа̄дина̄ аттхо гахетаббо. акосалласамбхӯтети авиджджа̄самбхӯте. кхан̣енева̄ти аттано паваттиккхан̣енева. арийамаггасса па̄дакабхӯто айам̣ сама̄дхи ануккамена вад̣д̣хитва̄ арийамаггабха̄вам̣ упагато вийа хотӣти а̄ха ‘‘арийамаггавуд̣д̣хиппатто’’ти. опамманидассананти еттха упама̄ва опаммам̣, тасса нидассанам̣.

ба̄хирака̄ а̄на̄па̄нассатим̣ джа̄нанта̄ а̄дито чатуппака̄рамева джа̄нанти, на саббам̣ сол̣асаппака̄ранти а̄ха саббаппака̄раичча̄ди. евамассетам̣ сена̄сананти еттха еванти бха̄вана̄сатийа̄ йатха̄вуттанайена а̄рамман̣е читтасса нибандхане сатийева, на̄сатӣти аттхо, тена мут̣т̣хассатисса аран̃н̃ава̄со нираттхако ананурӯпоти дассети. авасесасаттавидхасена̄сананти ‘‘паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джа’’нти (вибха. 508) евам̣ вуттам̣. утуттайа̄нукӯлам̣ дха̄тучарийа̄нукӯланти гимха̄на̄диутуттайасса семха̄дидха̄туттайасса моха̄дичарийаттайасса ча анукӯлам̣. нисаджджа̄йа дал̣хабха̄вам̣ паллан̇ка̄бхуджанена, асса̄сапасса̄са̄нам̣ паваттанасукхатам̣ упаримака̄йасса уджукам̣ т̣хапанена, а̄рамман̣апариггахӯпа̄йам̣ паримукхам̣ сатийа̄ т̣хапанена упадисанто. на пан̣амантӣти на он̣аманти. париггахитаниййа̄нам̣ сатинти саббатха̄ гахитам̣ саммосапат̣ипаккхато ниггаманасан̇кха̄там̣ сатим̣ катва̄, парамам̣ сатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо.

сатова̄ти сатийа̄ саманна̄гато ева. ба̄ттим̣са̄йа а̄ка̄рехӣти чатӯсу чатуккесу а̄гата̄ни дӣгхарасса̄дӣни сол̣аса пада̄ни асса̄сапасса̄савасена двидха̄ вибхаджитва̄ вуттехи дваттим̣са̄ка̄рехи. дӣгхам̣асса̄савасена̄ти дӣгхаасса̄савасена, вибхаттиалопам̣ катва̄ ниддесо, дӣгханти ва̄ бхагавата̄ вуттаасса̄савасена. читтасса екаггатам̣ авиккхепанти виккхепапат̣ипаккхабха̄вато ‘‘авиккхепо’’ти ладдхана̄мам̣ читтасса екаггабха̄вам̣ паджа̄нато. пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄савасена̄ти пат̣иниссагга̄нупассӣ хутва̄ асса̄савасена, ‘‘пат̣иниссагга̄нупассиасса̄санавасена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, тасса пат̣иниссагга̄нупассино асса̄савасена̄ти аттхо. а̄ пат̣хамам̣ бахимукхам̣ сасанам̣ асса̄со, тато антомукхам̣ пат̣исасанам̣ пасса̄соти а̄ха асса̄соти бахиниккхаманава̄тотиа̄ди, суттантат̣т̣хакатха̄су пана а̄кад̣д̣ханавасена анто сасанам̣ асса̄со, бахи пат̣исасанам̣ пасса̄соти катва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ вуттам̣.

таттха̄ти бахиниккхаманаантопависанава̄тесу, тасса ча пат̣хамам̣ аббхантарава̄то никкхаматӣти имина̄ самбандхо. ‘‘саббесампи габбхасеййака̄нантиа̄дина̄ да̄рака̄нам̣ паваттиккамена асса̄со бахиниккхаманава̄тоти гахетаббанти дӣпетӣ’’ти кечи ваданти. суттанайо ева четтха ‘‘асса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато аджджхаттам̣ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча пасса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато бахиддха̄ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча̄’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ саметӣти гахетаббам̣. аддха̄навасена̄ти ка̄ладдха̄навасена. айан̃хи аддха̄на-саддо ка̄ласса десасса ча ва̄чако. таттха йатха̄ хӣтиа̄дина̄ десаддха̄нам̣ упама̄васена дасситам̣. ида̄ни таббисит̣т̣хака̄ладдха̄навасена асса̄сапасса̄са̄нам̣ дӣгхарассатам̣ упамеййавасена вибха̄ветум̣ евантиа̄ди вуттам̣. чун̣н̣авичун̣н̣а̄ анекакала̄пабха̄вена. еттха ча хаттхиа̄дисарӣре сунакха̄дисарӣре ча асса̄сапасса̄са̄нам̣ десаддха̄нависит̣т̣хака̄ладдха̄навасенева дӣгхарассата̄ вутта̄ти ведитабба̄ аттабха̄васан̇кха̄там̣ дӣгхам̣ аддха̄нам̣ сан̣икам̣ пӯретва̄тиа̄дивачанато. тесанти сатта̄нам̣. тети асса̄сапасса̄са̄. иттарамаддха̄нанти аппакам̣ ка̄лам̣. наваха̄ка̄рехӣти бха̄ванамануйун̃джантасса пуббена̄парам̣ аладдхависесасса кевалам̣ аддха̄навасена а̄дито вутта̄ тайо а̄ка̄ра̄, те ча кассачи асса̄сова, кассачи пасса̄сова, кассачи тадубхайампи упат̣т̣ха̄тӣти тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ васена вутта̄, татха̄ чхандавасена тайо, татха̄ па̄моджджавасена̄ти имехи навахи а̄ка̄рехи. екена̄ка̄рена̄ти дӣгхам̣ асса̄са̄дӣсу екена̄ка̄рена.

аддха̄насан̇кха̄тети дӣгхе ока̄саддха̄насан̇кха̄те аттабха̄ве ка̄ладдха̄непи ва̄, евам̣ упари иттарасан̇кха̄тети еттха̄пи. чхандо уппаджджатӣти бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесам̣ а̄вахантийа̄ ладдхасса̄датта̄ таттха са̄тисайо каттука̄мата̄лаккхан̣о кусалаччхандо уппаджджати. чхандавасена̄ти татха̄паваттачхандасса васена. па̄моджджам̣ уппаджджатӣти асса̄сапасса̄са̄нам̣ сукхуматарабха̄ве а̄рамман̣асса сантатарата̄йа, каммат̣т̣ха̄насса ча вӣтхипат̣ипанната̄йа бха̄вана̄читтасахагато памодо кхуддака̄дибхеда̄ тарун̣а̄ пӣти уппаджджати. читтам̣ виваттатӣти пат̣ибха̄ганимитте уппанне пакатиасса̄сапасса̄сато читтам̣ ниваттати. упеккха̄ сан̣т̣ха̄тӣти тасмим̣ пат̣ибха̄ганимитте упача̄раппана̄бхеде сама̄дхимхи уппанне пуна джха̄наниббаттанаттхам̣ бйа̄па̄ра̄бха̄вато аджджхупеккханам̣ хоти, са̄ пана̄йам̣ упеккха̄ татрамаджджхаттупеккха̄ти ведитабба̄. анупассана̄н̃а̄н̣анти саматхавасена нимиттасса анупассана̄, випассана̄васена асса̄сапасса̄самукхена танниссайана̄марӯпасса анупассана̄ ча н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нанти асса̄сапасса̄сасан̇кха̄то ка̄йо упагантва̄ тит̣т̣хати еттха сатӣти упат̣т̣ха̄нам̣, но сати, сати пана сарасато упатит̣т̣ханат̣т̣хена саран̣ат̣т̣хена ча упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. тена вуччатӣтиа̄дӣсу йа̄ айам̣ йатха̄вуттаасса̄сапасса̄сака̄йе, танниссайабхӯте караджака̄йе ча ка̄йассева анупассана̄ ничча̄дибха̄вам̣ ва̄ иттхипурисасаттаджӣва̄дибха̄вам̣ ва̄ ананупасситва̄ асса̄сапасса̄сака̄йаматтассева аничча̄дибха̄васса ча анупассана̄, та̄йа ка̄йа̄нупассана̄йа сатисан̇кха̄тасса пат̣т̣ха̄насса бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ти айам̣ сан̇кхепаттхо.

иттаравасена̄ти париттака̄лавасена. та̄дисоти дӣгхо рассо ча. ван̣н̣а̄ти дӣгха̄диа̄ка̄ра̄. на̄сикаггева бхиккхуноти на̄сикагге ва̄, ва̄-саддена уттарот̣т̣хе ва̄ти аттхо. тасма̄ти йасма̄ ‘‘а̄димаджджхапарийоса̄навасена саббам̣ асса̄сапасса̄сака̄йам̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти пуббе паваттаа̄бхогавасена паччха̄ татха̄ самуппаннена н̃а̄н̣асампайуттачиттена там̣ асса̄сапасса̄сака̄йам̣ евам̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ каронто ассасати чева пассасати ча, тасма̄ евам̣бхӯто саббака̄йапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхати на̄ма, на пана ‘‘ана̄гате евам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтанаматтена со евам̣ вуччатӣти адхиппа̄йо. татха̄бхӯтасса̄ти а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ видитам̣ каронтасса. сам̣вароти сати вӣрийампи ва̄. на ан̃н̃ам̣ кин̃чӣти саббака̄йам̣ видитам̣ карисса̄мӣтиа̄дикам̣ пубба̄бхогам̣ сандха̄йа вадати. н̃а̄н̣уппа̄дана̄дӣсӯти а̄ди-саддена ка̄йасан̇кха̄рапассамбханапӣтипат̣исам̣ведана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ка̄йасан̇кха̄ранти асса̄сапасса̄сам̣. со хи читтасамут̣т̣ха̄нопи сама̄но караджака̄йапат̣ибаддхавуттита̄йа тена сан̇кхарӣйатӣти ка̄йасан̇кха̄роти вуччати. апариггахитака̄лети каммат̣т̣ха̄насса ана̄раддхака̄ле, тада̄рамбхаттха̄йа ка̄йачитта̄нампи апариггахитака̄лети аттхо. нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти хи имина̄ ка̄йапариггахо, паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти имина̄ читтапариггахо вутто. адхиматтанти балавам̣ ол̣а̄рикам̣, лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. ка̄йасан̇кха̄ро хи адхиппето. адхиматтам̣ хутва̄ паваттатӣти кирийа̄висесанам̣ ва̄ етам̣. саббесам̣йева̄ти убхайесампи.

маха̄бхӯтапариггахе сукхумоти чатудха̄тумукхена випассана̄бхинивесам̣ сандха̄йа вуттам̣. лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа̄ти кала̄пасаммасанама̄ха. ниббида̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа балававипассана̄, тато орам̣ дуббалавипассана̄. пуббе вуттанайена̄ти апариггахитака̄летиа̄дина̄ саматханайе вуттанайена.

чодана̄содхана̄хӣти ануйогапариха̄рехи. катхантиа̄ди пат̣исамбхида̄па̄л̣и, таттха катхам̣ сиккхатӣти самбандхо. ити кира̄тиа̄ди чодакавачанам̣. ити кира̄ти еван̃чети аттхо. асса̄сапасса̄со саббатха̄ абха̄вам̣ упанети чети чодакасса адхиппа̄йо. ва̄тӯпаладдхийа̄ти асса̄сапасса̄сава̄тасса абха̄вена таббисайа̄йа упаладдхийа̄ бха̄вана̄читтасса уппа̄до вад̣д̣хи ча на хотӣти аттхо. на ча нанти еттха нанти нипа̄таматтам̣. пуна ити кира̄тиа̄ди йатха̄вутта̄йа чодана̄йа виссаджджана̄, таттха ити кира сиккхатӣти майа̄ вутта̄ка̄рена йади сиккхатӣти аттхо. пабха̄вана̄ хотӣти йадипи ол̣а̄рика̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄ пат̣иппассамбханти, сукхума̄ пана аттхева̄ти бха̄вана̄йапи вад̣д̣хи хотева̄ти адхиппа̄йо. кам̣сети кам̣сабха̄джане. нимиттанти нимиттасса, тесам̣ садда̄нам̣ паваттиа̄ка̄расса̄ти аттхо. сукхумака̄ садда̄ти анураве а̄ха. сукхумасадданимитта̄рамман̣ата̄пӣти сукхумо саддова нимиттам̣ тада̄рамман̣ата̄йапи.

а̄бхисама̄ча̄рикасӣланти еттха абхисама̄ча̄роти уттамасама̄ча̄ро, тадева а̄бхисама̄ча̄рикам̣ сӣлам̣, кхандхакаваттапарийа̄паннасса сӣлассетам̣ адхивачанам̣. ахам̣ сӣлам̣ раккха̄мӣти убхатовибхан̇гапарийа̄паннам̣ сӣлам̣ сандха̄йа вуттам̣. а̄ва̄соти а̄ва̄сапалибодхо. кулантиа̄дӣсупи есева найо. камманти навакаммам̣. иддхӣти потхуджджаника̄ иддхи, са̄ випассана̄йа палибодхо. со упаччхиндитабботи висуддхимагге (висуддхи. 1.41) вуттена тасса тасса палибодхасса упаччхедаппака̄рена упаччхиндитаббо. йога̄нуйоготи йогасса бха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣. ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есӯти а̄лока̄ка̄сакасин̣адвайам̣ ваджджетва̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ касин̣а̄нам̣ васена вуттам̣, чатта̄рӣсан̃н̃ева пана каммат̣т̣ха̄на̄ни. йатха̄вуттенева найена̄ти йога̄нуйогакаммасса падат̣т̣ха̄натта̄ти имаматтхам̣ атидисати. имина̄ва каммат̣т̣ха̄нена̄ти имина̄ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нена. маха̄хаттхипатхам̣ нӣхаранто вийа̄ти каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ маха̄хаттхимаггам̣ катва̄ дассенто вийа.

вуттаппака̄рама̄чарийанти ‘‘имина̄ва каммат̣т̣ха̄нена чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттасса̄’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄рам̣ а̄чарийам̣. ‘‘пийо гару бха̄ванӣйо’’тиа̄дина̄ (а. ни. 7.37; нетти. 113; ми. па. 6.1.10) висуддхимагге (висуддхи. 1.42) вуттаппака̄рама̄чарийантипи ваданти. пан̃часандхиканти пан̃чапаббам̣, пан̃чабха̄ганти аттхо. каммат̣т̣ха̄насса угган̣хананти каммат̣т̣ха̄нагантхасса угган̣ханам̣. тадаттхапарипуччха̄ каммат̣т̣ха̄насса парипуччха̄, таттха сам̣сайапарипуччха̄ ва̄. каммат̣т̣ха̄насса упат̣т̣ха̄нанти евам̣ бха̄ванамануйун̃джантасса евамидха нимиттам̣ упатит̣т̣хатӣти упадха̄ран̣ам̣. татха̄ каммат̣т̣ха̄наппана̄ евам̣ джха̄намаппетӣти. каммат̣т̣ха̄насса лаккхан̣анти ган̣ана̄нубандхана̄пхусана̄нам̣ васена бха̄ванам̣ уссукка̄петва̄ т̣хапана̄васена маттхакаппатти идха бха̄вана̄ти каммат̣т̣ха̄насабха̄васса саллаккхан̣ам̣, тена̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насабха̄вӯпадха̄ран̣анти вуттам̣ хотӣ’’ти.

ат̣т̣ха̄расасена̄санадосавиваджджитанти махаттам̣ наваттам̣ джин̣н̣аттам̣ пантханисситаттам̣ сон̣д̣ипан̣н̣апуппхапхалайуттата̄ паттханӣйата̄ нагарада̄рукхеттасаннисситата̄ висабха̄га̄нам̣ пуггала̄нам̣ аттхита̄ пат̣т̣анасаннисситата̄ паччантасаннисситата̄ раджджасӣмасаннисситата̄ асаппа̄йата̄ калйа̄н̣амитта̄нам̣ ала̄бхоти имехи ат̣т̣ха̄расахи сена̄санадосехи виваджджитам̣. пан̃часена̄санан̇гасаманна̄гатанти –

‘‘идха, бхиккхаве, сена̄санам̣ на̄тидӯрам̣ хоти на̄чча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннам̣ дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣ аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассам̣, тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса аппакасирена уппаджджанти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄, тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄ бхиккхӯ вихаранти …пе… евам̣ кхо, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хотӣ’’ти (а. ни. 10.11) –

евам̣ бхагавата̄ вуттехи пан̃чахи сена̄санан̇гехи саманна̄гатам̣, еттха ча на̄тидӯрата̄ди екам̣, дива̄ аппа̄кин̣н̣ата̄ди екам̣, аппад̣ам̣са̄дита̄ екам̣, чӣвара̄дила̄бхо екам̣, тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ нива̄со еканти евам̣ пан̃чан̇га̄ни ведитабба̄ни.

упаччхиннакхуддакапалибодхена̄ти дӣгха̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ харан̣ена паттачӣвара̄дӣнам̣ пачанатуннакаран̣араджана̄дикаран̣ехи ча упаччхинна̄ кхуддака̄ палибодха̄ йена, тена. бхаттасаммаданти бходжананимиттам̣ париссамам̣. а̄чарийато уггахо а̄чарийуггахо, саббопи каммат̣т̣ха̄навидхи, на пуббе вуттауггахаматтам̣, тато. екападампӣти екакот̣т̣ха̄сампи.

анувахана̄ти асса̄сапасса̄са̄нам̣ анугаманавасена сатийа̄ нирантарам̣ ануппаваттана̄. йасма̄ пана ган̣ана̄дивасена вийа пхусана̄васена висум̣ манасика̄ро наттхи, пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄не ева ган̣ана̄ди ка̄таббанти дассетум̣ идха пхусана̄гахан̣анти дӣпенто ‘‘пхусана̄ти пхут̣т̣хат̣т̣ха̄на’’нти а̄ха. т̣хапана̄ти сама̄дха̄нам̣, сама̄дхиппадха̄на̄ пана аппана̄ти а̄ха ‘‘т̣хапана̄ти аппана̄’’ти. аниччата̄дӣнам̣ лаккхан̣ато саллаккхан̣а̄ випассана̄. паваттато нимиттато ча виниват̣т̣анато виниват̣т̣ана̄ магго. килесапат̣иппассаддхибха̄вато па̄рисуддхи пхалам̣. тесанти виниват̣т̣ана̄па̄рисуддхӣнам̣. кхан̣д̣анти ‘‘екам̣ тӣн̣и пан̃ча̄’’ти екантарика̄дибха̄вена ган̣ана̄йа кхан̣д̣анам̣. атха ва̄ кхан̣д̣анти антарантара̄ катипайака̄лам̣ аган̣етва̄ пуна ган̣анавасена антара̄ одхипариччхедо на дассетаббо. татха̄ кхан̣д̣ам̣ дассентасса хи ‘‘каммат̣т̣ха̄наниннам̣ паваттати ну кхо ме читтам̣, но’’ти вӣмам̣суппаттийа̄ виккхепо хоти, тена̄ха сикха̄ппаттам̣ ну кхо метиа̄ди, идан̃ча евам̣ кхан̣д̣ам̣ дассетва̄ чиратарам̣ ган̣ана̄йа манасикаронтасса васена вуттам̣. со хи татха̄ ладдхам̣ авиккхепаматтам̣ нисса̄йа евам̣ ман̃н̃еййа. йо упат̣т̣ха̄ти, там̣ гахетва̄ти идам̣ асса̄сапасса̄сесу йасса екова пат̣хамам̣ упат̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣, йасса пана убхопи упат̣т̣хаханти, тена убхайампи гахетва̄ ган̣итаббам̣. йо упат̣т̣ха̄тӣти имина̄ва двӣсу на̄са̄пут̣ава̄тесу йо па̄кат̣о хоти, со гахетабботи айампи аттхо дӣпитоти гахетаббам̣. пат̣хамам̣ екекасмим̣ упат̣т̣хитепи упалаккхетва̄ ган̣антассева камена убхопи па̄кат̣а̄ хонтӣти а̄ха ‘‘асса̄сапасса̄са̄ па̄кат̣а̄ хонтӣ’’ти. евам̣ сӣгхам̣ сӣгхам̣ ган̣етаббамева̄ти самбандхо. евам̣ сӣгхаган̣ана̄рамбхасса ока̄сам̣ дассетум̣ имасса̄пи пуриманайена ган̣айатотиа̄ди вуттам̣. таттха пуриманайена̄ти дандхаган̣ана̄йа, па̄кат̣а̄ хутва̄ти имина̄ дандхаган̣ана̄йа а̄раддхака̄ле читтасса ависадата̄йа сукхумасса̄са̄дӣнам̣ апа̄кат̣атам̣, паччха̄ висадака̄ле па̄кат̣атан̃ча тесу ча па̄кат̣есу дандхаган̣анам̣ паха̄йа сӣгхаган̣ана̄ ка̄табба̄ти дассети. сӣгхаган̣ана̄йа ниппарийа̄йато нирантараппаватти аппана̄вӣтхийамева, на ка̄ма̄вачаре бхаван̇гантарикатта̄ти а̄ха ‘‘нирантараппаваттам̣ вийа̄’’ти. пуриманайенева̄ти сӣгхаган̣ана̄йа. анто пависантам̣ ва̄там̣ манасикаронто анто читтам̣ павесети на̄ма.

етанти етам̣ асса̄сапасса̄саджа̄там̣. анугамананти пхут̣т̣хат̣т̣ха̄не манасикаран̣амева, на асса̄сапасса̄са̄нам̣ ануваттанам̣, тена̄ха – ‘‘тан̃ча кхо на а̄димаджджхапарийоса̄на̄нугаманавасена̄’’ти. пхусана̄т̣хапана̄васена висум̣ манасика̄ро наттхӣти имина̄ йатха̄ ган̣ана̄йа пхусана̄йа ча манасикароти, евам̣ анубандханам̣ вина̄ кевалам̣ т̣хапана̄йа ча пхусана̄йа ча манасика̄ропи наттхӣти дассентена ган̣анам̣ пат̣исам̣харитва̄ йа̄ва аппана̄ уппаджджати, та̄ва анубандхана̄йа ча пхусана̄йа ча манасикароти, аппана̄йа пана уппанна̄йа анубандхана̄йа т̣хапана̄йа ча манасикароти на̄ма̄ти дӣпитам̣ хоти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана анубандхана̄йа вина̄ т̣хапана̄йа манасика̄ро наттхӣти дассанаттхам̣ ‘‘анубандхана̄йа ча пхусана̄йа ча т̣хапана̄йа ча манасикаротӣти вуччатӣ’’ти еттакамева вуттанти гахетаббам̣. йа̄ аччанта̄йа на миноти на виниччханати, са̄ ма̄насса самӣпети упама̄нам̣ сиддхаса̄дисена са̄дхйаса̄дханам̣ йатха̄ го вийа гавайоти. пан̇гул̣оти пӣт̣хасаппӣ. дола̄ти пен̇кхоло. кӣл̣атанти кӣл̣анта̄нам̣. упанибандханаттхамбхамӯлети на̄сикаггам̣ мукханимиттан̃ча сандха̄йа вуттам̣. а̄дито пабхутӣти упамеййаттхадассанато пат̣т̣ха̄йа. нимиттанти упанибандхананимиттам̣ на̄сикаггам̣, мукханимиттам̣ ва̄. ана̄рамман̣амекачиттасса̄ти асса̄сапасса̄са̄нам̣ екаккхан̣е аппаваттанато екасса читтасса тайопи а̄рамман̣ам̣ на хонти, нимиттена саха асса̄со пасса̄со ва̄ти двейева екаккхан̣е а̄рамман̣ам̣ хонтӣти аттхо. аджа̄нато ча тайо дхаммети нимиттам̣ асса̄со пасса̄соти име тайо дхамме а̄рамман̣акаран̣авасена авиндантасса, ча-саддо бйатиреко, тена еван̃ча сати айам̣ анит̣т̣хаппасан̇готи бйатирекам̣ дассети. бха̄вана̄ти а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄.

катхам̣ име…пе… висесамадхигаччхатӣти идам̣ париха̄рага̄тха̄йа вуттамеваттхам̣ какачопама̄йа (ма. ни. 1.222 а̄дайо) виваритум̣ пуччха̄т̣хапанам̣. таттха катхам̣-саддо паччекам̣ йоджетаббо ‘‘катхамиме авидита̄…пе… катхам̣ висесамадхигаччхатӣ’’ти. падха̄нанти бха̄вана̄ниппха̄дакам̣ вӣрийам̣. пайоганти нӣваран̣авиккхамбхакам̣ бха̄вана̄нуйогам̣. висесанти арахаттапарийоса̄нависесам̣. падха̄нанти руккхасса чхеданавӣрийам̣. пайоганти тассева чхеданакакирийам̣. кин̃ча̄петтха ‘‘висесамадхигаччхатӣ’’ти упама̄йам̣ на вуттам̣, татха̄пи аттхато йоджетаббамева. йатха̄ руккхотиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄ти дӣгхана̄сико на̄сикагге, итаро мукхам̣ нимийати чха̄дийати етена̄ти мукханимиттанти ладдхана̄ме уттарот̣т̣хе.

идам̣ падха̄нанти йена вӣрийа̄рамбхена ка̄йопи читтампи бха̄вана̄каммасса арахам̣ идха падха̄нанти пхалена хетум̣ дассети. упаккилеса̄ти нӣваран̣а̄. витакка̄ти ка̄мавитакка̄димиччха̄витакка̄, нӣваран̣аппаха̄нена ва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дхигамам̣ дассетва̄ витаккӯпасама̄падесена дутийаджджха̄на̄дӣнамадхигамама̄ха. айам̣ пайоготи айам̣ джха̄на̄дхигамасса хетубхӯто каммат̣т̣ха̄на̄нуйогасан̇кха̄то пайого. сам̣йоджана̄ пахӣйантӣти дасапи сам̣йоджана̄ни маггапаапа̄т̣ийа̄ самуччхедавасена пахӣйанти. бйантӣ хонтӣти татха̄ саттапи анусайа̄ бхан̇гаматтассапи анавасесато вигатанта̄ хонти. айам̣ висесоти имам̣ сама̄дхим̣ нисса̄йа ануккамена лаббхама̄но айам̣ сам̣йоджанаппаха̄на̄дико имасса сама̄дхисса висесоти аттхо. евам̣ име тайо дхамма̄тиа̄ди нигаманавачанам̣. парипун̣н̣а̄ти сол̣асаннам̣ ваттхӯнам̣ па̄рипӯрийа̄ саббасо пун̣н̣а̄. анупуббанти ануккамена. паричита̄ти паричин̣н̣а̄. имам̣ локанти кхандха̄дилокам̣ пан̃н̃а̄пабха̄сена пабха̄сети.

идха̄ти имасмим̣ т̣ха̄не. асса̄ти упама̄бхӯтасса какачасса. а̄найане пайоджананти йоджетаббам̣. нимиттанти пат̣ибха̄ганимиттам̣. авасесаджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ти витакка̄диавасесаджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ти ваданти. вича̄ра̄дӣхӣти пана ваттаббам̣ ниппарийа̄йена витаккасса аппана̄бха̄вато. со хи ‘‘аппана̄ бйаппана̄’’ти ниддит̣т̣хо. еван̃хи сати авасеса-саддо упапанно хоти, витаккасампайогато ва̄ джха̄нан̇гесу падха̄набхӯто сама̄дхи аппана̄ти катва̄ ‘‘авасесаджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ аппана̄сан̇кха̄та̄ т̣хапана̄ ча сампаджджатӣ’’ти вуттам̣. кассачи пана ган̣ана̄васенева манасика̄рака̄лато пабхутӣти еттха ‘‘ануккамато…пе… паттам̣ вийа хотӣ’’ти упари ваккхама̄но гантхо пура̄н̣апоттхакесу диссати, тасма̄ айам̣ па̄т̣хо еттха̄пи ликхитаббо, лекхака̄нам̣ пана досена гал̣итоти ведитаббо.

ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се нируддхетиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттанайампи вичетабба̄ка̄раппаттасса ка̄йасан̇кха̄расса вичайанавидхим̣ дассетум̣ а̄нӣтам̣. десатоти пуббе пхусанавасена гахитат̣т̣ха̄нато. нимиттам̣ пат̣т̣хапетаббанти пуббе гахита̄ка̄ранимиттагга̄хика̄ сан̃н̃а̄ пхусанат̣т̣ха̄не пат̣т̣хапетабба̄. имамева хи аттхавасанти имам̣ анупат̣т̣хахантасса а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄навидхисан̇кха̄там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча. итоти а̄на̄па̄накаммат̣т̣ха̄нато. гаруката̄ ча бха̄вана̄дуккарата̄йа̄ти а̄ха ‘‘гарукабха̄вана’’нти. чаритва̄ти гочарам̣ гахетва̄. нимиттанти уггаханимиттам̣, пат̣ибха̄ганимиттам̣ ва̄. убхайампи хи идха екаджджхам̣ вуттам̣. татха̄ хи тӯлапичуа̄диупаматтайам̣ уггахе йуджджати, сесам̣ убхайаттха.

та̄ракарӯпам̣ вийа̄ти та̄рака̄йа сарӯпам̣ вийа. сан̃н̃а̄на̄ната̄йа̄ти нимиттупат̣т̣ха̄нато пуббе паваттасан̃н̃а̄нам̣ на̄ната̄йа. сан̃н̃аджанти бха̄вана̄сан̃н̃а̄йа парикаппитам̣, на уппа̄дитам̣ авиджджама̄натта̄, тена̄ха ‘‘на̄нато упат̣т̣ха̄тӣ’’ти. евам̣ хотӣти бха̄ванамануйуттасса евам̣ упат̣т̣ха̄ти. еванти евам̣ сати, йатха̄вуттанайена нимитте ева читтасса т̣хапане сатӣти аттхо. ито пабхутӣти ито пат̣ибха̄ганимиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа. нимиттети пат̣ибха̄ганимитте. т̣хапайанти т̣хапана̄васена читтам̣ т̣хапанто. на̄на̄ка̄ранти ‘‘чатта̄ро ван̣н̣а̄’’ти евам̣ вуттам̣ на̄на̄ка̄рам̣. вибха̄вайанти вибха̄венто антарадха̄пенто. нимиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа хи те а̄ка̄ра̄ аманасикарото антарахита̄ вийа хонти. асса̄сапасса̄сети асса̄се пасса̄се ча йо на̄на̄ка̄ро, там̣ вибха̄вайам̣ асса̄сапасса̄сасамбхӯте ва̄ нимитте читтам̣ т̣хапайам̣ сакам̣ читтам̣ нибандхати на̄ма̄ти йоджана̄. кечи пана вибха̄вайанти етасса вибха̄венто видитам̣ па̄кат̣ам̣ каронтоти аттхам̣ ваданти, там̣ пуббабха̄гавасена йуджджеййа. айан̃хеттха аттхо – асса̄сапасса̄се на̄на̄ка̄рам̣ вибха̄венто паджа̄нанто таттха йам̣ ладдхам̣ нимиттам̣, тасмим̣ читтам̣ т̣хапенто ануккамена сакам̣ читтам̣ нибандхати аппетӣти.

килеса̄ти авасесакилеса̄. саннисинна̄йева̄ти аладдханӣваран̣асаха̄йа̄ олӣна̄йева. упача̄рабхӯмийанти упача̄ра̄ваттха̄йам̣. лаккхан̣атоти виккхамбхана̄дисабха̄вато ва̄ аничча̄дисабха̄вато ва̄. гочароти бхиккха̄ча̄рага̄мо. йаттха дуллабха̄ саппа̄йабхиккха̄, со асаппа̄йо, итаро саппа̄йо. бхассанти дасакатха̄ваттхунисситам̣ бхассам̣, там̣ саппа̄йам̣, итарамасаппа̄йам̣. сесесу а̄ва̄са̄дӣсу йаттха йаттха асама̄хитам̣ читтам̣ сама̄дхийати, там̣ там̣ саппа̄йам̣, итарамасаппа̄йанти гахетаббам̣. йасса пана евам̣ саттавидхам̣ асаппа̄йам̣ ваджджетва̄ саппа̄йамева севантассапи аппана̄ на хоти, тена сампа̄детаббам̣ дасавидхам̣ аппана̄косаллам̣ дассенто ваттхувисадакирийа̄тиа̄дима̄ха. таттха ваттхувисадакирийа̄ на̄ма кесанакхаччхедана̄дӣхи аджджхаттикасса сарӣраваттхусса, чӣварасена̄сана̄дидхованапарикамма̄дӣхи ба̄хираваттхусса ча висадабха̄вакаран̣ам̣. еван̃хи н̃а̄н̣ампи висадакиччаниппхаттикарам̣ хоти. индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄ на̄ма саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ самабха̄вакаран̣ам̣. нимиттакусалата̄ на̄ма бха̄вана̄йа ладдханимиттасса раккхан̣акосаллам̣. йасмим̣ самайе читтам̣ ниггахетаббантиа̄дӣсу йасмим̣ самайе читтам̣ ачча̄раддхата̄дӣхи ка̄ран̣ехи уддхатата̄йа ниггахетаббам̣, тада̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇га̄дайо тайо абха̄ветва̄ пассаддха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ бха̄ванена читтасса нигган̣хана̄ хоти. йада̄сса читтам̣ атиситхилавӣрийата̄дӣхи лӣната̄йа паггахетаббам̣, тада̄ пассаддхисамбоджджхан̇га̄дайо тайо абха̄ветва̄ дхаммавичайа̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ бха̄ванена читтасса пагган̣ханам̣ хоти. йада̄сса пан̃н̃а̄пайогамандата̄дӣхи нирасса̄дам̣ читтам̣ хоти, тада̄ тасса читтасса ат̣т̣хасам̣вегаваттхупаччавеккхан̣а̄дина̄ (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.418) сампахам̣санасан̇кха̄та̄ сам̣веджана̄ хоти. йада̄ панасса евам̣ пат̣ипаджджанато алӣнам̣ ануддхатам̣ анирасса̄дам̣ а̄рамман̣е самаппаваттам̣ саматхавӣтхипат̣ипаннан̃ча читтам̣ хоти, тада̄ тасса паггаханиггахасампахам̣санесу абйа̄па̄рата̄сама̄паджджанена аджджхупеккхана̄ хоти.

тададхимуттата̄ на̄ма сама̄дхиадхимуттата̄, сама̄дхининнапон̣апаббха̄рата̄ти аттхо. еттха̄ти етиссам̣ ка̄йа̄нупассана̄йам̣.

па̄рисуддхим̣ паттука̄моти пхалам̣ адхигантука̄мо сама̄паджджитука̄мо ча. таттха саллаккхан̣а̄виват̣т̣ана̄васена пат̣хамам̣ магга̄нантарапхалам̣ адхигантука̄мо. тато парам̣ саллаккхан̣авасена пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджитука̄мопӣти еваматтхо гахетаббо. а̄ваджджанасама̄паджджана…пе… васиппаттанти еттха пат̣иладдхаджха̄нато вут̣т̣ха̄йа витакка̄дӣсу джха̄нан̇гесу екекам̣ а̄ваджджайато бхаван̇гам̣ упаччхиндитва̄ уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ витакка̄дӣсу йатха̄ваджджитаджха̄нан̇га̄рамман̣а̄ни ка̄ма̄вачараджавана̄ни бхаван̇гантарита̄ни йада̄ нирантарам̣ паваттанти, атхасса а̄ваджджанавасӣ сиддха̄ хоти. там̣ пана джха̄нам̣ сама̄паджджитука̄мата̄нантарам̣ сӣгхам̣ сама̄паджджанасаматтхата̄ сама̄паджджанавасӣ на̄ма. аччхара̄маттам̣ ва̄ дасаччхара̄маттам̣ ва̄ кхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саматтхата̄ адхит̣т̣ха̄навасӣ на̄ма. татхева лахум̣ кхан̣ам̣ джха̄насаман̇гӣ хутва̄ джха̄нато бхаван̇гуппаттивасена вут̣т̣ха̄тум̣ саматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасӣ на̄ма. ‘‘еттакамева кхан̣ам̣ сама̄паджджисса̄мӣ’’ти, ‘‘еттакамева кхан̣ам̣ джха̄насаман̇гӣ хутва̄ джха̄нато вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ча паваттапуббапарикаммабхеденеттха адхит̣т̣ха̄навут̣т̣ха̄навасийо бхинна̄, на сарӯпабхедена, йа̄ ‘‘сама̄паттикусалата̄, вут̣т̣ха̄накусалата̄’’ти вуччанти. паччавеккхан̣авасӣ пана а̄ваджджанавасийа̄ ева вутта̄. паччавеккхан̣авӣтхийан̃хи сӣгхам̣ а̄ваджджануппаттийа̄ а̄ваджджанавасӣ таданантара̄нам̣ джавана̄нам̣ самуппаттийа̄ паччавеккхан̣авасӣти а̄ваджджанавасӣсиддхийа̄ва паччавеккхан̣авасӣ сиддха̄ ева хотӣти ведитабба̄. джха̄нан̇га̄ни париггахетва̄ти джха̄начиттасампайутта̄ни джха̄нан̇га̄ни лаккхан̣а̄дивасена париггахетва̄. тесан̃ча ниссайанти тесам̣ ваттхуниссайа̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ниссайам̣. идан̃ча караджака̄йасса ваттхудасакасса бхӯтаниссайатта̄ суттантанайена вуттам̣, на пат̣т̣ха̄нанайена. на хи кала̄пантарагата̄ни бхӯта̄ни кала̄пантарагата̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ниссайапаччайа̄ хонти, суттантанайена пана упаниссайапаччайоти ведитабба̄ни. пат̣т̣ха̄не хи асан̇гахита̄ саббе паччайа̄ суттантиканайена упаниссайапаччайе сан̇гайхантӣти ведитаббам̣. там̣нисситарӯпа̄нӣти упа̄да̄рӯпа̄ни. йатха̄париггахитарӯпаваттхудва̄ра̄рамман̣ам̣ ва̄ти еттха йатха̄париггахитакеса̄дирӯпа̄рамман̣ам̣ тато пуббе вуттанайаваттха̄рамман̣ан̃ча танниссайакараджака̄йапааггахамукхена упат̣т̣хитачаккха̄дидва̄ран̃ча сасампайуттадхаммавин̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ти йоджетаббам̣. камма̄рагаггарӣти камма̄ра̄нам̣ аггидхаманабхаста̄. таджджанти таданурӯпам̣. тасса̄ти на̄марӯпасса. там̣ дисва̄ти авиджджа̄тан̣ха̄дипаччайам̣ дисва̄. кан̇кхам̣ витаратӣти ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄нантиа̄динайаппаваттам̣ (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) сол̣асаваттхукам̣ вичикиччхам̣ атиккамати. кала̄пасаммасанавасена̄ти йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннантиа̄дина̄ (ма. ни. 1.361; 3.86, 89; а. ни. 4.181) пан̃часу кхандхесу атӣта̄дикот̣т̣ха̄сам̣ екекакала̄пато гахетва̄ аничча̄дивасена саммасанам̣ кала̄пасаммасанам̣, тасса васена. пуббабха̄гети пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхипарийа̄панна̄йа удайаббайа̄нупассана̄йа пуббабха̄ге. обха̄са̄дайоти обха̄со н̃а̄н̣ам̣ пӣти пассаддхи сукхам̣ адхимоккхо паггахо упеккха̄ упат̣т̣ха̄нам̣ никанти ча. таттха адхимоккхоти саддха̄. упат̣т̣ха̄нанти сати. упеккха̄ти татрамаджджхаттата̄. еттха ча обха̄са̄дайо нава никантисан̇кха̄татан̣хупаккилесаваттхута̄йа упаккилеса̄ вутта̄, никанти пана упаккилесата̄йа таббаттхута̄йа ча. ниббинданто а̄дӣнава̄нупассана̄пуббан̇гама̄йа ниббида̄нупассана̄йа ниббинданто. мун̃читукамйата̄пат̣исан̇кха̄нупассана̄сан̇кха̄рупеккха̄нуломан̃а̄н̣а̄нам̣ чин̣н̣апарийанте уппаннаготрабхун̃а̄н̣а̄нантарам̣ уппаннена магган̃а̄н̣ена саббасан̇кха̄ресу вираджджанто вимуччанто. пхалаккхан̣е хи вимутто на̄ма вуччати, маггаккхан̣е вимуччантоти. екӯнавӣсатибхедасса̄ти чатуннам̣ маггавӣтхӣнам̣ анантарам̣ паччекам̣ уппаджджантасса маггапхаланибба̄напахӣна̄васит̣т̣хакилеса̄нам̣ пан̃чаннам̣ паччавеккхитабба̄нам̣ васена екӯнавӣсатибхедасса. арахато хи авасит̣т̣хакилеса̄бха̄вена екӯнавӣсатита̄. асса̄ти а̄на̄па̄накаммат̣т̣ха̄никасса.

саппӣтике две джха̄нети пӣтисахагата̄ни чатукканайе две пат̣хамадутийаджджха̄на̄ни. тасса̄ти тена йогина̄. сама̄паттиккхан̣ети сама̄паннаккхан̣е. а̄рамман̣атоти пат̣ибха̄га̄рамман̣аггахан̣амукхена пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти, а̄рамман̣асса пат̣исам̣видитатта̄. а̄рамман̣е хи видите таббисайа̄ читтачетасика̄ дхамма̄ сайам̣ аттано пат̣исам̣видита̄ на̄ма хоти салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча паччха̄ гахан̣е сандеха̄бха̄вато. випассана̄ккхан̣ети випассана̄пан̃н̃а̄йа висайато дассанаккхан̣е. евам̣ пӣтим̣ аничча̄дивасена гахан̣амева асаммохато пӣтипат̣исам̣веданам̣ на̄ма.

дӣгхам̣ асса̄савасена̄ти дӣгхасса асса̄сасса а̄рамман̣абхӯтасса васена, паджа̄нато са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хотӣти самбандхо. читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄натоти джха̄напарийа̄паннам̣ авиккхепа̄паннам̣ на̄ма читтассекаггатам̣ там̣сампайутта̄йа пан̃н̃а̄йа паджа̄нато. йатхева хи а̄рамман̣амукхена пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти, евам̣ там̣сампайуттадхамма̄пи пат̣исам̣видита̄ ева хонтӣти. сати упат̣т̣хита̄ хотӣти дӣгхам̣ асса̄савасена джха̄насампайутта̄ сати тасса а̄рамман̣е упат̣т̣хита̄ тада̄рамман̣аджджха̄непи упат̣т̣хита̄ на̄ма хотӣти. дӣгхам̣ пасса̄савасена̄тиа̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. евам̣ дасситам̣ пӣтипат̣исам̣веданам̣ а̄рамман̣ато асаммохато ча вибха̄гато дассетум̣ а̄ваджджатотиа̄ди вуттам̣. таттха а̄ваджджатоти джха̄нам̣ а̄ваджджантасса. са̄ пӣтӣти са̄ джха̄напарийа̄панна̄ пӣти. джа̄натоти сама̄паннаккхан̣е а̄рамман̣амукхена джа̄нато, тасса са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хотӣти самбандхо. пассатоти дассанабхӯтена н̃а̄н̣ена джха̄нато вут̣т̣ха̄йа пассантасса. паччавеккхатоти джха̄нам̣ паччавеккхантасса. читтам̣ адхит̣т̣хахатоти ‘‘еттакам̣ велам̣ джха̄насаман̇гӣ бхависса̄мӣ’’ти джха̄начиттам̣ адхит̣т̣хахантасса. евам̣ пан̃чаннам̣ васибха̄ва̄нам̣ васена джха̄насса паджа̄нанамукхена а̄рамман̣ато пӣтийа̄ пат̣исам̣ведана̄ дассита̄. адхимуччатоти саддахантасса, саматхавипассана̄васена̄ти адхиппа̄йо. вӣрийам̣ пагган̣хатотиа̄дӣсупи есева найо. абхин̃н̃еййанти висит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нитаббам̣ чатусаччам̣ випассана̄пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа маггапан̃н̃а̄йа абхиджа̄натотиа̄ди йоджана̄. евам̣ парин̃н̃еййантиа̄дӣсупи париджа̄натотиа̄дина̄ йоджана̄ ведитабба̄. таттха парин̃н̃еййанти дуккхасаччам̣. авасесапада̄нӣти сукхапат̣исам̣ведӣ читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣти пада̄ни.

ведана̄дайоти а̄ди-саддена сан̃н̃а̄ гахита̄, тена̄ха ‘‘две кхандха̄’’ти. випассана̄бхӯмидассанаттханти ка̄йикасукха̄дисӣсена пакин̣н̣акасан̇кха̄радассанато вуттам̣ саматхе ка̄йикасукха̄бха̄вато. соти пассамбханапарийа̄йена вутто ниродхо. вуттанайена̄ти имасса хи бхиккхуно пуббе апариггахитака̄летиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.165) ка̄йасан̇кха̄ре вуттанайена. пӣтисӣсена ведана̄ вутта̄ти пӣтиападесена ведана̄ вутта̄, сукхаггахан̣ато ведана̄нупассана̄пасан̇гатоти адхиппа̄йо. двӣсу читтасан̇кха̄рападесӯти ‘‘читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄ра’’нти имесу двӣсу кот̣т̣ха̄сесу. сан̃н̃а̄сампайутта̄ ведана̄ти ведана̄нупассана̄бха̄вато вуттам̣. читтапат̣исам̣ведита̄ ведитабба̄ти а̄рамман̣ато асаммохатотиа̄дина̄ вуттанайам̣ сандха̄йа вуттам̣. читтанти джха̄насампайуттам̣ випассана̄сампайуттан̃ча читтам̣. а̄модетӣти сампайутта̄йа пӣтийа̄ джха̄нависайа̄йа модети. випассана̄ккхан̣етиа̄дина̄ вуттабхан̇га̄нупассанаккхан̣е.

а̄на̄па̄нассатисама̄дхикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.

167. йадипи арийа̄ нева аттана̄ва атта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄ джӣвита̄ воропенти, на̄пи парехи сама̄дапенти, татха̄пи йатха̄вуттехи тӣхи пака̄рехи мата̄нам̣ путхуджджана̄нам̣ антаре мигалан̣д̣икена ма̄рита̄нам̣ арийапуггала̄нампи аттхита̄йа ‘‘арийапуггаламиссакатта̄’’ти вуттам̣. атха ва̄ путхуджджанака̄ле аттана̄ва атта̄нам̣ гха̄тетва̄ маран̣асамайе випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийамаггам̣ пат̣илабхитва̄ мата̄нампи саббха̄вато евам̣ вуттанти гахетаббам̣.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

172. бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ти джа̄нитва̄ сан̃джа̄нитва̄тиа̄дина̄ бйан̃джана̄нурӯпам̣ авуттатта̄ вуттам̣. па̄н̣оти джа̄нантоти идам̣ мануссоти аджа̄нитва̄пи кевалам̣ саттасан̃н̃а̄йа ева па̄ра̄джикабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. вадхакачетана̄васена чететва̄ти ‘‘имам̣ ма̄ремӣ’’ти вадхакачетана̄йа чинтетва̄. пакаппетва̄ти ‘‘вадха̄ми на’’нти евам̣ читтена париччхиндитва̄. абхивитаритва̄ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄, тена̄ха ‘‘нира̄сан̇качиттам̣ песетва̄’’ти. сикха̄ппатто аттхоти сан̃чичча̄ти пуббака̄лакирийа̄васена вуттассапи вӣтиккамабхӯтасса апарака̄лакирийа̄йуттадассанена кот̣иппатто аттхо. джа̄тиун̣н̣а̄ на̄ма тадахуджа̄таел̣акасса ломам̣. евам̣ ван̣н̣аппат̣ибха̄ганти евам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нам̣. тато ва̄ уддханти дутийасатта̄ха̄дӣсу аббуда̄дибха̄ваппаттам̣ сандха̄йа вуттам̣. парихӣнавегасса санта̄насса паччайо хотӣти сахака̄рӣпаччайо хоти, на джанако. каммамева хи кхан̣е кхан̣е уппаджджама̄на̄нам̣ каммаджарӯпа̄нам̣ джанакапаччайо, тан̃ча паваттийам̣ пуббе уппаджджитва̄ т̣хитам̣ анупахатам̣ чатусантатирӯпам̣ сахака̄рӣпаччайам̣ лабхитва̄ва ка̄тум̣ саккоти, на ан̃н̃атха̄, йена кеначи виродхипаччайена нируддхачаккха̄диппаса̄да̄нам̣ пуггала̄нам̣ виджджама̄нампи каммам̣ чаккха̄дикам̣ джанетум̣ на саккотӣти сиддхамева хоти.

атипа̄тентоти атипа̄тенто вина̄сенто. вуттапака̄рамева̄ти джӣвитиндрийа̄типа̄танавидха̄нам̣ вуттаппака̄рамева. сарасенева патанасабха̄васса сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ атӣва па̄танам̣ сӣгхапа̄танам̣ атипа̄то, па̄н̣асса атипа̄то па̄н̣а̄типа̄то. а̄тхаббан̣ика̄ти атхаббан̣аведино. атхаббан̣анти атхаббан̣аведавихитам̣. мантам̣ пайоджентӣти алон̣абходжанадаббасайанасуса̄нагамана̄дӣхи пайогехи мантам̣ париваттенти, тена йатхиччхитапа̄н̣авадха̄дипхалам̣ упападжджати, тасма̄ там̣ ка̄йавачӣкаммесу павит̣т̣хам̣. ӣтинти пӣл̣ам̣. упаддаванти тато адхикатарам̣ пӣл̣ам̣. паджджараканти висамаджджарам̣. сӯчиканти сӯчӣхи вийа виджджхама̄нам̣ сӯлам̣. висӯчиканти сасӯлам̣ а̄ма̄тиса̄рам̣. паккхандийанти ратта̄тиса̄рам̣. виджджам̣ париваттетва̄ти гандха̄равиджджа̄дикам̣ аттано виджджам̣ катӯпача̄рам̣ мантапат̣ханаккамена париджаппитва̄. техӣти техи ваттхӯхи. пайоджананти паваттанам̣. ахо вата̄йанти айам̣ там̣ куччхигатам̣. габбханти идам̣ куччхигатам̣ габбхам̣. кулумбасса̄ти габбхасса, кулассева ва̄, кут̣умбасса̄ти вуттам̣ хоти. бха̄вана̄майиддхийа̄ти адхит̣т̣ха̄ниддхим̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣ тесам̣ иччха̄маттанти суттаттхато на саметӣти адхиппа̄йо. атхаббан̣иддхивасенева хи сутте ‘‘иддхима̄ четовасиппатто’’ти вуттам̣, на бха̄вана̄майиддхивасена̄ти дат̣т̣хаббам̣.

итаратха̄ти парийесеййа̄ти падасса гавесанаматтамева йатха̄рутавасена аттхо сийа̄, тада̄ парийит̣т̣хаматтена парийеситва̄ саттха̄дӣнам̣ ладдхаматтена̄ти аттхо. сасанти хим̣санти етена̄ти саттханти вадхопакаран̣асса па̄са̄н̣араджджуа̄дино саббасса̄пи на̄манти а̄ха лагул̣а̄тиа̄ди. лагул̣анти муггарассетам̣ адхивачанам̣. саттхасан̇гахоти ма̄тика̄йам̣ саттхаха̄раканти еттха вуттасаттхасан̇гахо. парато вуттанайатта̄ти парато нигаманавасена вуттасса дутийападасса падабха̄джане вуттанайатта̄. читтасаддасса аттхадӣпанаттхам̣ вуттоти читта-саддасса вичитта̄дианекаттхависайатта̄ итарехи ниваттетва̄ вин̃н̃а̄н̣аттхам̣ нийаметум̣ вутто.

174. каммуна̄ баджджхатӣти па̄н̣а̄типа̄такаммуна̄ баджджхати, там̣ каммамасса сиддханти аттхо. убхайатха̄пӣти уддисака̄нуддисакавасена. паччха̄ ва̄ тена рогена̄ти етена ана̄гатампи джӣвитиндрийам̣ а̄раббха па̄н̣а̄типа̄тасса паваттим̣ дассети. еван̃ча ‘‘йада̄ саккоти, тада̄ там̣ джӣвита̄ воропехӣ’’ти а̄н̣аттийа̄ чирена самиддхийампи а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄н̣а̄типа̄то. опа̄такхан̣ана̄дитха̄варапайогесу пайогакаран̣ато паччха̄ гахитапат̣исандхикасса̄пи саттасса маран̣е па̄н̣а̄типа̄то ча ана̄гата̄рамман̣о упапанно хоти. йам̣ пана сиккха̄падавибхан̇ге ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ни паччуппанна̄рамман̣а̄йева̄’’ти вуттам̣, там̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дито виратим̣ сандха̄йа вуттам̣, на па̄н̣а̄типа̄та̄динти гахетаббам̣. ан̃н̃ачиттена̄ти ама̄ретука̄мата̄читтена. дутийаппаха̄рена маратӣти пат̣хамаппаха̄рам̣ вина̄ дутийенева маратӣти аттхо. пат̣хамаппаха̄ренева̄ти пат̣хамаппаха̄расамут̣т̣ха̄пакачетана̄ккхан̣ейева̄ти аттхо. кин̃ча̄пи пат̣хамаппаха̄ро сайамева на саккоти ма̄ретум̣, дутийам̣ пана лабхитва̄ сакконто джӣвитавина̄сахету хоти, тасма̄ пат̣хамаппаха̄рам̣ вина̄ маран̣асса асиддхатта̄ ‘‘пайого тена ча маран̣а’’нти имина̄ сам̣санданато пат̣хамаппаха̄ренева каммабаддхо йутто, на дутийена тасса ан̃н̃ачиттена диннатта̄. йатха̄ четтха, евам̣ ан̃н̃ена пуггалена дутийаппаха̄рада̄на̄дӣсу вийа. йади пана дутийаппаха̄рада̄йакасса̄пи пуггаласса вадхакачетана̄ аттхи, тасса̄пи аттано пайогена̄пи мататта̄ пайогаккхан̣е па̄н̣а̄типа̄тоти ведитаббам̣.

камма̄паттибйаттибха̄ваттханти а̄нантарийа̄дикаммавибха̄гасса па̄ра̄джика̄диа̄паттивибха̄гасса ча па̄кат̣абха̄ваттхам̣. ‘‘ел̣акам̣ ма̄ремӣ’’ти випарӣтаггахан̣епи ‘‘има’’нти йатха̄нипаннассева параматтхато гахитатта̄ йатха̄ваттхукам̣ каммабаддхо хотийева̄ти а̄ха имам̣ ваттхунтиа̄ди. гха̄тако ча хотӣти па̄н̣а̄типа̄такаммена баддхоти аттхо. ма̄та̄дигун̣амаханте а̄раббха паваттавадхакачетана̄йа маха̄са̄ваджджата̄йа вуттам̣ ‘‘идха пана четана̄ да̄рун̣а̄ хотӣ’’ти.

лохитаканти лохитамаккхитам̣. каммам̣ каронтети йуддхакаммам̣ каронте. йатха̄дхиппа̄йам̣ гатети йодхам̣ виджджхитва̄ питари виддхе, йодхам̣ пана авиджджхитва̄ кевалам̣ питари виддхепи висан̇кето наттхийева питарипи вадхакачиттасса аттхита̄йа, кевалам̣ йодхе виддхепи есева найо. а̄нантарийам̣ пана наттхӣти питувисайам̣ па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ наттхӣти аттхо.

евам̣ виджджха̄ти евам̣ па̄дехи бхӯмийам̣ т̣хатва̄ евам̣ дханум̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄тиа̄дина̄ виджджханаппака̄расиккха̄панамукхена а̄н̣а̄петӣти аттхо. евам̣ пахара̄ти дал̣хам̣ асим̣ гахетва̄ евам̣ пахара. евам̣ гха̄техӣти евам̣ каммака̄ран̣ам̣ катва̄ ма̄рехи. таттака̄ убхиннам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄ти ануддиситва̄ йесам̣ кесан̃чи ма̄ран̣аттха̄йа убхохи пайогасса кататта̄ вуттам̣. саче хи а̄н̣а̄пако ‘‘евам̣ виддхе асуко евам̣ маратӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘евам̣ виджджха̄’’ти а̄н̣а̄пети, нийамитассева маран̣е а̄н̣а̄пакасса каммабаддхоти ваданти. саче а̄н̣атто ‘‘асука’’нти нийаметва̄ уддисса сарам̣ кхипати, а̄н̣а̄пако анийаметва̄ а̄н̣а̄пети, а̄н̣а̄пакасса йесам̣ кесан̃чи маран̣епи каммабаддхо, а̄н̣аттасса пана нийамитамаран̣ейева̄ти ведитаббам̣. маджджхети хаттхино пит̣т̣хино маджджхе. етена̄ти адхит̣т̣хахитва̄ а̄н̣а̄петӣтиа̄дипа̄л̣ивачанена. таттха̄ти а̄н̣аттикапайоге.

кин̃ча̄пи кирийа̄висесо ат̣т̣хакатха̄су ана̄гато, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘евам̣ виджджха, евам̣ пахара, евам̣ гха̄техӣ’’ти (па̄ра̄. 174) кирийа̄висесасса пара̄мат̣т̣хатта̄ а̄чарийапарампара̄ а̄гатам̣ кирийа̄висесампи па̄л̣исам̣санданато гахетва̄ дассенто апаро найотиа̄дима̄ха. виджджхананти усусаттиа̄дӣхи виджджханам̣. чхедананти асиа̄дӣхи хаттхапа̄да̄диччхеданам̣. бхедананти муггара̄дӣхи сӣса̄дибхеданам̣ двидха̄каран̣ам̣. сан̇кхамун̣д̣аканти сӣсакат̣а̄хе чаммам̣ саха кесехи уппа̄т̣етва̄ тхӯласаккхара̄хи сӣсакат̣а̄хам̣ гхам̣ситва̄ сан̇кхаван̣н̣акаран̣авасена сан̇кхамун̣д̣акаммакаран̣ам̣. евама̄дӣти а̄ди-саддена бил̣ан̇гатха̄лика̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. уре пахаритва̄ пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ гӣва̄йам̣ пахаритва̄тиа̄дина̄ сарӣра̄вайаваппадесесу пахаран̣авиджджхана̄динийамопи кирийа̄висесейева сан̇гайхати ат̣т̣хакатха̄су сан̇кхамун̣д̣ака̄дисарӣраппадесависайа̄йапи гха̄тана̄йа таттха павеситатта̄, йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.174 пайогакатха̄ван̣н̣ана̄) пурато пахаритва̄ ма̄рехӣтиа̄дикасса ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хасса ‘‘пуримапасса̄дӣнампи ваттхусабха̄гато ваттхуггахан̣енева гахан̣анти а̄ха пурато пахаритва̄тиа̄дӣ’’ти евамадхиппа̄йакатханам̣, там̣ сан̇кхамун̣д̣ака̄дикасса сарӣраппадесе каммака̄ран̣а̄каран̣асса ат̣т̣хакатха̄йа кирийа̄висесависайе вуттатта̄ на йуджджати. йатха̄н̣аттам̣ мун̃читва̄ пуггалантарама̄ран̣амева хи ваттхувисам̣ва̄до, на пахаритум̣ а̄н̣аттам̣ сарӣраппадесависам̣ва̄данам̣, тена̄ха ‘‘ваттхум̣ висам̣ ва̄детва̄…пе… тато ан̃н̃ам̣ ма̄рети. пурато пахаритва̄ ма̄рехӣти ва̄…пе… наттхи каммабаддхо’’ти, идам̣ пана йатха̄н̣аттаваттхусмимпи кирийа̄висесависан̇кетена каммабаддха̄бха̄вам̣ дассетум̣ вуттанти пан̃н̃а̄йати. тена ‘‘ваттхум̣ ависам̣ва̄детва̄ ма̄рентӣ’’ти еттакамева аватва̄ ‘‘йатха̄н̣аттийа̄’’ти кирийа̄висесанийамопи дассито, итаратха̄ йатха̄н̣аттийа̄ти вачанасса нираттхаката̄паттито. ваттхуниддесе ча ‘‘ваттхӯти ма̄ретаббо сатто’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.174) еттакамева вуттам̣, на пана ‘‘йатха̄н̣аттасса пахаритаббасарӣраппадесопӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ пурато пахаран̣а̄дипи кирийа̄висесе ева сан̇гайхатӣти амха̄кам̣ кханти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. ваттхувисесена̄ти ма̄туа̄диматасаттависесена. каммависесоти а̄нантарийа̄дикаммависесо. а̄паттивисесоти па̄ра̄джика̄диа̄паттивисесо.

йада̄ када̄чи пуббан̣хети а̄н̣аттадивасато ан̃н̃ассапи йасса кассачи дивасасса пуббан̣хе. етам̣ га̄ме т̣хитанти га̄мо пуггаланийаманаттхам̣ вутто, на ока̄санийаманаттхам̣, тасма̄ ‘‘йаттха каттхачи ма̄рети, наттхи висан̇кето’’ти вуттам̣, етена ка̄лока̄саа̄вудхаиайа̄патхакирийа̄висеса̄нам̣ нийамиччха̄йа асати йена кеначи пака̄рена маран̣амева иччхантасса а̄н̣а̄пакасса мукха̄рул̣хавасена вуттасса десака̄ла̄динийамасса висан̇кетепи каммабаддхойева̄ти н̃а̄питам̣ хоти. йо пана читтена йаттха каттхачи йада̄ када̄чи йена кеначи пака̄рена маран̣амева иччхантопи ка̄ла̄дивисан̇кетена акусалато чоданато ва̄ муччитука̄мо лесена ка̄ла̄динийамам̣ кароти, тасса мануссавиггахапа̄ра̄джикато парийа̄йена амуччанато ка̄ла̄дивисан̇кетепи каммабаддхова̄ти гахетва̄ вича̄ран̣ато гахетаббам̣, кечи панетам̣ на иччханти, вӣмам̣ситаббам̣. тун̣д̣ена̄ти аггакот̣ийа̄. тхаруна̄ти кхаггамут̣т̣хина̄. етам̣ гаччхантанти гаманена пуггалова нийамито, на ирийа̄патхо, тена̄ха ‘‘наттхи висан̇кета’’нти.

‘‘дӣгхам̣ ма̄рехӣ’’ти вуттепи дӣгхасан̣т̣ха̄на̄нам̣ бахубха̄вато ‘‘иттханна̄мам̣ еварӯпан̃ча дӣгха’’нти ан̃н̃есам̣ аса̄дха̄ран̣алаккхан̣ена аниддит̣т̣хатта̄ ‘‘анийаметва̄ а̄н̣а̄петӣ’’ти вуттам̣, тенева̄ха ‘‘йам̣ кин̃чи та̄дисам̣ ма̄ремӣ’’ти. еттха ча читтена бахӯсу дӣгхасан̣т̣ха̄несу екам̣ нийаметва̄ вуттепи ва̄ча̄йа анийамитатта̄ ан̃н̃асмим̣ та̄дисе ма̄рите наттхи висан̇кетоти ваданти. атта̄нам̣ мун̃читва̄ парапа̄н̣имхи па̄н̣асан̃н̃ита̄лаккхан̣асса ан̇гасса абха̄вато неваттхи па̄н̣а̄типа̄тоти а̄ха ‘‘а̄н̣а̄пако муччатӣ’’ти. атта̄нам̣ уддисса ‘‘асукат̣т̣ха̄не нисинна’’нти ока̄санийаме тасмим̣ падесе нисиннасса йасса кассачи джӣвитиндрийам̣ а̄раббха вадхакачиттам̣ уппаджджатӣти вуттам̣ ‘‘нева вадхако муччати на а̄н̣а̄пако’’ти. ока̄сан̃хи нийаметва̄ ниддисанто тасмим̣ ока̄се нисиннам̣ ма̄ретука̄мо хоти, сайам̣ пана тада̄ таттха наттхи, тасма̄ ока̄сена саха таттха нисиннассева джӣвитиндрийам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти, на аттаноти гахетаббам̣. саче пана сайам̣ таттхева нисӣдитва̄ аттано нисиннат̣т̣ха̄намева нийаметва̄ ‘‘ма̄рехӣ’’ти вуттепи ан̃н̃о таттха нисинно ма̄рийати, тасса̄пи аттанопи джӣвитам̣ а̄раббха вадхакачетана̄ паваттати, парасмим̣ таттха ма̄рите а̄н̣а̄пакасса каммабаддхоти гахетаббам̣. еварӯпе т̣ха̄не читтаппаваттинийамо буддхависайо, на ан̃н̃есам̣ висайоти а̄ха ‘‘тасма̄ еттха на ана̄дарийам̣ ка̄табба’’нти.

евам̣ а̄н̣а̄пентасса а̄чарийасса та̄ва дуккат̣анти саче а̄н̣аттико йатха̄дхиппа̄йам̣ на гаччхати, а̄чарийасса а̄н̣аттиккхан̣е дуккат̣ам̣. саче пана со йатха̄дхиппа̄йам̣ гаччхати, йам̣ парато тхуллаччайам̣ вуттам̣, а̄н̣аттиккхан̣е тадева хоти. атха со авассам̣ гха̄тети, йам̣ парато ‘‘а̄патти саббесам̣ па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 174) вуттам̣, тато имасса а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣ хоти, на дуккат̣атхуллаччайа̄нӣти гахетаббам̣. тесампи дуккат̣анти буддхараккхита̄дӣнампи а̄рочанапаччайа̄ дуккат̣ам̣, идан̃ча йатха̄н̣аттивасена сан̇гхараккхитасса джӣвита̄ воропане асати йуджджати, воропане сати тесампи а̄рочанаккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. пат̣иггахитаматтети идам̣ авассам̣ пат̣иггахан̣асабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттам̣, на пат̣иггахитаккхан̣ейева тхуллаччайанти дассанаттхам̣. саче хи со авассам̣ пат̣иггахессати, каммам̣ пана на ниппха̄дессати, тада̄ а̄чарийасса а̄н̣аттиккхан̣ейева тхуллаччайам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

мӯлат̣т̣хассева дуккат̣анти идам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайадассанаматтам̣, на панетам̣ аттана̄ адхиппетам̣, тена̄ха евам̣ сантетиа̄ди, евам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена аттхе сатӣти аттхо. пат̣иггахан̣е а̄паттийева на сийа̄ти вадхакасса ‘‘са̄дху сут̣т̣хӯ’’ти маран̣апат̣иггахан̣е дуккат̣а̄патти нева сийа̄, евам̣ анол̣а̄рикависайепи та̄ва дуккат̣ам̣, киман̇гам̣ пана маран̣апат̣иггахан̣ети дассанаттхам̣ сан̃чариттапат̣иггахан̣а̄ди нидасситам̣. ‘‘ахо вата иттханна̄мо хато асса̄’’ти евам̣ маран̣а̄бхинанданадассанаттхам̣ сан̃чариттапат̣иггахан̣а̄дибхинандане дуккат̣е сати пагева ‘‘ахам̣ там̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти маран̣апат̣иггахан̣ети адхиппа̄йо. пат̣игган̣хантассеветам̣ дуккат̣анти авадха̄ран̣ена сан̇гхараккхитасса пат̣иггахан̣апаччайа̄ мӯлат̣т̣хасса наттхева а̄паттӣти дассети, висан̇кетатта̄ пат̣хамам̣ а̄н̣аттадуккат̣амевасса хоти. кечи пана ‘‘мӯлат̣т̣хасса̄пи дуккат̣амева̄’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣ екена пайогена двиннам̣ дуккат̣а̄нам̣ асамбхава̄. пуриманайети саманантара̄тӣте ависаккийадӯтаниддесе. етанти дуккат̣ам̣. ока̄са̄бха̄вена̄ти мӯлат̣т̣хасса тхуллаччайасса вуччама̄натта̄ пат̣игган̣хантасса дуккат̣ам̣ на вуттам̣ ока̄са̄бха̄вена, на пана а̄паттиабха̄ватоти адхиппа̄йо.

175. сайам̣ сан̇гхаттхератта̄ ‘‘упат̣т̣ха̄нака̄ле’’ти вуттам̣. ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣анти ‘‘йо кочи мама вачанам̣ сутва̄ имам̣ ма̄ретӯ’’ти имина̄ адхиппа̄йена аватва̄ кевалам̣ маран̣а̄бхинанданавасенева вуттатта̄ чора̄пи на̄ма там̣ на ханантӣтиа̄дива̄ча̄йапи дуккат̣амева вуттам̣. двиннам̣ уддисса̄ти две уддисса, двиннам̣ ва̄ маран̣ам̣ уддисса. убхо уддисса маран̣ам̣ сам̣ван̣н̣ентасса пайогасамут̣т̣ха̄пика̄йа четана̄йа екаттепи ‘‘две па̄н̣а̄типа̄та̄’’ти ваттаббата̄сан̇кха̄там̣ балавабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ пат̣исандхипаваттӣсу маха̄випа̄катта̄ ‘‘акусалара̄сӣ’’ти вуттам̣, бахӯ уддисса маран̣асам̣ван̣н̣анепи есева найо. таттака̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ти йаттака̄ сам̣ван̣н̣анам̣ сутва̄ мариссанти, таттака̄нампи ваттама̄нам̣ ана̄гатан̃ча джӣвитиндрийам̣ саббам̣ а̄ламбитва̄ва четана̄йа паваттанато таттака̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ хонти, таттака̄хи четана̄хи да̄таббам̣ паваттивипа̄кам̣ ека̄ва са̄ четана̄ да̄тум̣ саккотӣти аттхо, пат̣исандхивипа̄кам̣ пана сайан̃ча пубба̄парачетана̄ ча екекамева да̄тум̣ саккотӣти гахетаббам̣.

176. йесам̣ хаттхатоти йесам̣ н̃а̄такапава̄рита̄дӣнам̣ хаттхато, идан̃ча бхиккхуно рӯпийамӯласса абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, аттанова дханан̃че, сайамева мӯлам̣ гахетва̄ мун̃чати, мӯлам̣ пана аггахетва̄пи поттхакасса поттхакаса̄мино сантакатта̄па̄данамеветтха пама̄н̣анти гахетаббам̣. лекха̄дассанакотӯхалака̄ти сундараккхарам̣ дисва̄ ва̄ ‘‘кӣдисам̣ ну кхо поттхака’’нти ва̄ олокетука̄ма̄.

па̄н̣а̄типа̄тасса пайогатта̄ти сарӣрато па̄н̣авийоджанасса нит̣т̣ха̄пакапайогатта̄. опа̄такхан̣анаттхам̣ пана куда̄ла̄диаттха̄йа айобӣджасамут̣т̣ха̄панаттхам̣ акаппийапатхавим̣ ва̄ куда̄ладан̣д̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа бхӯтага̄мам̣ викопентасса па̄читтийамева. па̄н̣а̄типа̄тапайогатта̄бха̄ва̄ адинна̄да̄напуббапайаоге вийа дутийапарийесана̄дӣсупи еттха дуккат̣ат̣т̣ха̄не дуккат̣ам̣, муса̄ва̄да̄дипа̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийамева̄ти гахетаббам̣. пама̄н̣ети аттана̄ саллаккхите пама̄н̣е. таччхетва̄ти уннатаппадесам̣ таччхетва̄. пам̣супаччхинти саббантимам̣ пам̣супаччхим̣. еттакам̣ аланти нит̣т̣ха̄петука̄мата̄йа саббантимапайаогаса̄дхика̄ четана̄ саннит̣т̣ха̄пакачетана̄, маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘екасмим̣ дивасе авӯпасантенева пайогена кхан̣итва̄ нит̣т̣ха̄пентам̣ сандха̄йа саббантима̄ саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ вутта̄, итара̄су пана ат̣т̣хакатха̄су ‘‘имасмим̣ патитва̄ марантӯ’’ти адхиппа̄йена екасмим̣ дивасе кин̃чи кхан̣итва̄ апарасмимпи дивасе тато кин̃чи кин̃чи кхан̣итва̄ нит̣т̣ха̄пентам̣ сандха̄йа вуттанти евам̣ ат̣т̣хакатха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авиродхо н̃а̄таббо. аттано дхаммата̄йа̄ти аджа̄нитва̄, паккхалитва̄ ва̄. араханта̄пи сан̇гахам̣ гаччхантӣти ан̃н̃ехи па̄тийама̄на̄нам̣ амаритука̄ма̄нампи араханта̄нам̣ маран̣ам̣ самбхаватӣти вуттам̣. пуриманайети ‘‘маритука̄ма̄ идха мариссантӣ’’ти вуттанайе. висан̇кетоти маритука̄ма̄нам̣ ма̄ретука̄ма̄нан̃ча уддисса кхататта̄ амаритука̄ма̄нам̣ маран̣е каммабаддхо наттхӣти аттхо.

таттха патитам̣ бахи нӣхаритва̄ти идам̣ таттха патанапаччайа̄ маран̣асса паваттатта̄ вуттам̣. а̄ва̄т̣е патитва̄ тхокам̣ чира̄йитва̄ гаччхантам̣ гахетва̄ ма̄рите таттха патитарогена пӣл̣итасса гаччхато паккхалитва̄ па̄са̄н̣а̄дӣсу патанена̄пи маран̣епи опа̄такхан̣ако на муччатӣти ведитаббам̣. амаритука̄ма̄ ва̄ти адхиппа̄йасса самбхавато опапа̄тике уттаритум̣ асаккун̣итва̄ матепи па̄ра̄джикам̣ вуттам̣. ‘‘ниббаттитва̄’’ти вуттатта̄ патанам̣ на диссатӣти че? таттхасса ниббаттийева патананти наттхи виродхо. йасма̄ ма̄туйа̄ патитва̄ париваттиталин̇га̄йа мата̄йа со ма̄тугха̄тако хоти, на кевалам̣ мануссапурисагха̄тако, тасма̄ патитассева васена а̄паттӣти адхиппа̄йена ‘‘патанарӯпам̣ пама̄н̣а’’нти вуттам̣, идам̣ пана ака̄ран̣ам̣ ‘‘лин̇ге париваттепи екасанта̄наттасса авигататта̄. мануссабхӯтам̣ ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ апи париватталин̇гам̣ джӣвита̄ воропентасса каммам̣ а̄нантарийа’’нти хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. йена пана сабха̄вена сатта̄ джа̄йанти, тенева маранти, сова тесам̣ рӯпантараггахан̣епи сабха̄воти ‘‘маран̣арӯпамева пама̄н̣ам̣, тасма̄ па̄читтийа’’нти вутто. паччхимо ва̄до пама̄н̣ам̣, евам̣ санте па̄л̣ийам̣ ‘‘йаккхо ва̄ пето ва̄ тираччха̄нагатамануссавиггахо ва̄ тасмим̣ патати, а̄патти дуккат̣асса. патите дуккха̄ ведана̄ уппаджджати, а̄патти дуккат̣асса. марати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти касма̄ вуттанти че? на̄йам̣ досо. ‘‘йаккхо ва̄ пето ва̄’’ти хи пат̣хамам̣ сакарӯпам̣ дассетва̄ рӯпантарам̣ гахетва̄пи т̣хитейева йаккхапете дассетум̣ ‘‘тираччха̄нагатамануссавиггахо ва̄’’ти вуттам̣. тасма̄ тираччха̄нагатавиггахо мануссавиггахо ва̄ йаккхо ва̄ пето ва̄ти еваметтха йоджана̄ ка̄табба̄. кечи пана ‘‘мануссавиггахена т̣хитатираччха̄нагата̄нам̣ а̄вен̣икам̣ катва̄ тхуллаччайам̣ вуттам̣ вийа диссатӣ’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣ тираччха̄но ва̄ мануссавиггахоти ваттаббато, ат̣т̣хакатха̄су ча имасса висесасса авуттатта̄. йаккхапетарӯпена матепи есева найоти имина̄ маран̣арӯпассева пама̄н̣атта̄ тхуллаччайам̣ атидисати.

мудха̄ти амӯлена. со ниддосоти тена таттха катапайогасса абха̄вато, йади пана сопи таттха кин̃чи кароти, на муччати ева̄ти дассенто евам̣ патита̄тиа̄дима̄ха. таттха еванти евам̣ майа̄ катети аттхо. на нассиссантӣти адассанам̣ на гамиссанти, на пала̄йиссантӣти адхиппа̄йо. сууддхара̄ ва̄ бхависсантӣти идам̣ гамбхӣрасса опа̄тасса пӯран̣е пайоджанадассанам̣. утта̄не кате опа̄те сӣгхам̣ амхехи гахетва̄ ма̄ретум̣ сууддхара̄ бхависсантӣти адхиппа̄йо. виппат̣иса̄ре уппаннети мӯлат̣т̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣. йади пана паччхимопи лабхитва̄ таттха вуттаппака̄рам̣ кин̃чи катва̄ пуна виппат̣иса̄ре уппанне евам̣ кароти, тасса̄пи есева найо. джа̄тапатхавӣ джа̄та̄ти ӣдисе пуна ан̃н̃ена опа̄те кхате тада̄ муччатӣти дассанаттхам̣ вуттам̣, джа̄тапатхавӣсадисам̣ катва̄ пуна сут̣т̣ху кот̣т̣етва̄ дал̣хатарам̣ пӯритепи муччатийева̄ти гахетаббам̣.

тхаддхатаранти тхиракаран̣аттхам̣ апара̄пара̄йа па̄сайат̣т̣хийа̄ саддхим̣ бандхитва̄ ва̄ тамева ва̄ ситхилабхӯтапа̄сам̣ тхаддхатарам̣ бандхитва̄ т̣хапети. кха̄н̣уканти па̄сайат̣т̣хибандханакха̄н̣укам̣. таттхаджа̄такайат̣т̣хим̣ чхиндитва̄ муччатӣти идам̣ аран̃н̃е йатха̄т̣хитамева дан̣д̣ам̣ мӯле аччхиндитва̄ па̄сабандханайоггам̣ катва̄ т̣хапитатта̄ таттха ан̃н̃опи кочи па̄сам̣ бандхеййа, мӯлат̣т̣хо на муччати, там̣ пана мӯлепи чхиндитва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ катва̄ муччатӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. раджджукети ва̄кехи екава̄рам̣ ват̣т̣итараджджуке. сайам̣ ват̣т̣итанти танукават̣т̣итам̣ дигун̣атигун̣ата̄па̄данена аттана̄ ват̣т̣итам̣. уббат̣т̣етва̄ти па̄катикам̣ катва̄. гопентопӣти хӣрам̣ хӣрам̣ катва̄ гопентопи.

177. а̄ламбанаруккхо ва̄ти таттхаджа̄такам̣ сандха̄йа вуттам̣. тадаттхамева катва̄ти ма̄ран̣аттхамева айобӣджасамут̣т̣ха̄пана̄дина̄ ва̄сиа̄дим̣ саттхам̣ ка̄ретва̄. па̄катиканти ан̃н̃ехи катам̣ пакатисаттхамева лабхитва̄ мӯлат̣т̣хена т̣хапитам̣ хотӣти аттхо. муччатӣти мӯлат̣т̣хо муччати. висаман̣д̣аланти ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу а̄литтам̣ висаман̣д̣алам̣.

ватва̄ асим̣ упаниккхипатӣти еттха мукхена аватва̄ манаса̄ва чинтетва̄ упаниккхипанепи есева найо. пуриманайена̄ти йесам̣ хаттхато мӯлам̣ гахитантиа̄дина̄. висабха̄гарого на̄ма кут̣т̣ха̄дивирӯпабха̄вато, ган̣д̣апӣл̣ака̄ди ва̄ джӣвитаппаваттийа̄ паччанӣкатта̄.

178. мана̄пийепи есева найоти етена мана̄пийам̣ рӯпам̣ упасам̣харатӣти еттха йам̣ ва̄ мана̄парӯпам̣, тасса самӣпе т̣хапети, аттана̄ ва̄ мана̄пийена рӯпена саманна̄гато тит̣т̣хатӣтиа̄ди йоджетаббанти дассети. алан̇каритва̄ упасам̣харатӣти ‘‘ала̄бхакена сусситва̄ маратӯ’’ти имина̄ адхиппа̄йена упасам̣харати, тенева ‘‘саче уттаситва̄ марати, висан̇кето’’ти вуттам̣. ала̄бхакена сусситва̄ маратӣти еттха па̄ра̄джикоти па̄т̣хасесо дат̣т̣хаббо. маха̄каччху на̄ма валлипхалависесо, йасса маджджа̄рапа̄дассева сан̣т̣ха̄нам̣ дуккхасампхасса̄ни сукхумалома̄ни ча хонти. хам̣сапуппханти хам̣са̄дӣнам̣ паккхаломам̣ сандха̄йа ваданти. аттано дхаммата̄йа марати, ана̄паттӣти па̄ра̄джикам̣ сандха̄йа вуттам̣ дуккат̣а̄ на муччанато.

179. асан̃чичча̄ти идам̣ маран̣асам̣ваттаникаупаккамасса асаллаккхан̣ам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха имина̄ упаккамена̄тиа̄ди. аджа̄нантасса̄ти идам̣ пана маран̣асам̣ваттаникависа̄диупаккамакаран̣асса аджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха имина̄ айам̣ мариссатӣтиа̄ди. на маран̣а̄дхиппа̄йасса̄ти идам̣ дуккхуппа̄дакам̣ упаккаманти джа̄нантасса̄пи маран̣а̄дхиппа̄йасса абха̄вам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха маран̣ам̣ аниччхантасса̄тиа̄ди. ануппабандха̄бха̄ва̄ти доманассавӣтхӣнам̣ нирантараппаваттиабха̄ва̄.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.

винӣтаваттхуван̣н̣ана̄

180. воха̄равасена̄ти пуббабха̄гавоха̄равасена, маран̣а̄дхиппа̄йасса саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ккхан̣е карун̣а̄йа абха̄вато ка̄рун̃н̃ена па̄се баддхасӯкарамочанам̣ (па̄ра̄. 153) вийа на хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘йатха̄йуна̄’’ти вуттамеваттхам̣ ‘‘йатха̄нусандхина̄’’ти парийа̄йантарена вуттам̣. хет̣т̣ха̄ кисмин̃чи виджджама̄не са̄т̣акам̣ валим̣ ган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘йасмим̣ вали на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. пат̣ивеккхан̣ан̃четам̣ гихӣнам̣ сантаке ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. па̄л̣ийам̣ мусале усситети ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбхетва̄ двӣсу мусалесу бхиттим̣ апасса̄йа т̣хапитесӯти аттхо. удуккхалабхан̣д̣иканти удуккхалаттха̄йа а̄нӣтам̣ да̄рубхан̣д̣ам̣. парибандханти бходжанапарибандхам̣, бходжанантара̄йанти вуттам̣ хоти.

181. аггака̄риканти еттха ка̄рика-саддасса бха̄вавачанатта̄ ‘‘аггакирийа’’нти аттхам̣ ватва̄пи йасма̄ кирийам̣ да̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ да̄насан̇кха̄та̄йа аггакирийа̄йа йуттапин̣д̣апа̄тамева идха упача̄райуттийа̄ аггакирийа̄ти гахетаббанти а̄ха пат̣хамам̣ ладдхапин̣д̣апа̄тантиа̄ди.

182-3. дан̣д̣амуггараникха̄данавема̄дӣнам̣ васена̄ти еттха дан̣д̣о на̄ма дӣгхадан̣д̣о. муггаро на̄ма рассо. вемам̣ на̄ма тантава̄йа̄нам̣ ваттхава̄йанаупакаран̣ам̣, йена вӣтам̣ тантам̣ гхат̣т̣енти. вибхаттибйаттайена̄ти вибхаттивипарин̣а̄мена. висеса̄дхигамоти сама̄дхи випассана̄ ча. висеса̄дхигаманти локуттарадхаммапат̣ила̄бхам̣. бйа̄каритва̄ти а̄рочетва̄, идан̃ча висесасса адхигатабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. адхигатависеса̄ хи дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ ладжджӣбхиккхӯнам̣ авассам̣ адхигамам̣ бйа̄каронти, адхигатависесена пана абйа̄каритва̄пи а̄ха̄рам̣ упаччхиндитум̣ на ват̣т̣ати, адхигамантара̄йавиноданаттхамева а̄ха̄рӯпаччхедасса анун̃н̃а̄татта̄ тададхигаме со на ка̄таббова. ким̣ пана̄дхигамам̣ а̄рочетум̣ ват̣т̣атӣти а̄ха сабха̄га̄нантиа̄ди. бхан̣д̣акам̣ ва̄ дхованта̄ти чӣварам̣ ва̄ дхованта̄. дхованадан̣д̣аканти чӣварадхованадан̣д̣ам̣.

185. мадда̄петва̄ па̄тети, висан̇кетоти йатха̄н̣аттийа̄ акататта̄ вуттам̣, йади пана а̄н̣а̄пако мадданампи мадда̄панампи сандха̄йа воха̄равасена ‘‘маддитва̄ па̄техӣ’’ти вадати, висан̇кето наттхӣти ведитаббам̣. ‘‘маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти (па̄ра̄. 171) вуттатта̄ а̄ха ‘‘парийа̄йо на̄ма наттхӣ’’ти, парийа̄йена а̄паттимоккхо на хотӣти адхиппа̄йо. авиджа̄йанаттха̄йа габбхаггахан̣ато пуретарамева бхесаджджам̣ дентасса куччхийам̣ уппаджджитва̄ габбхо винассатӣти имина̄ адхиппа̄йена динне татха̄маранта̄нам̣ васена каммабаддхо, куччхийам̣ на уппаджджиссатӣти имина̄ адхиппа̄йена динне уппаджджитва̄ марату ва̄ ма̄ ва̄, неваттхи каммабаддхо.

сахадхаммика̄нанти екасса саттху са̄сане сахасиккхама̄надхамма̄нам̣, сахадхамме ва̄ сиккха̄паде сиккханабха̄вена нийутта̄нам̣. самасӣласаддха̄нантиа̄дина̄ дуссӣла̄нам̣ бхинналаддхика̄нан̃ча ака̄тумпи лаббхатӣти дассети. н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄натоти аттано тесам̣ ва̄ н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато. арийехи аката̄ айуттавасена акатапубба̄ вин̃н̃атти акатавин̃н̃атти.

пат̣ийа̄дийатӣти сампа̄дийати. ака̄тум̣ на ват̣т̣атӣти еттха дуккат̣ам̣ ваданти, айуттата̄васенева панеттха акаран̣апат̣иккхепо йутто, на а̄паттивасена̄ти гахетаббам̣. йа̄ва н̃а̄така̄ пассантӣти йа̄ва тасса н̃а̄така̄ пассанти.

питубхагинӣ питуччха̄. ма̄тубха̄та̄ ма̄туло. наппахонтӣти ка̄тум̣ на сакконти. на йа̄чантӣти ладжджа̄йа на йа̄чанти. ‘‘а̄бхогам̣ катва̄’’ти вуттатта̄ ан̃н̃атха̄ дентасса а̄паттийева. кечи пана ‘‘а̄бхогам̣ акатва̄пи да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣ бхесаджджакаран̣асса па̄л̣ийам̣ ‘‘ана̄патти бхиккху па̄ра̄джикасса, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 187) евам̣ антара̄паттидассанавасена са̄ман̃н̃ато пат̣иккхиттатта̄, ат̣т̣хакатха̄йам̣ авуттаппака̄рена каронтасса суттенева а̄патти сиддха̄ти дат̣т̣хабба̄, тенева ат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘тесан̃н̃ева сантака’’нтиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃есанти аса̄лохита̄нам̣, тена̄ха етесам̣ путтапарампара̄йа̄тиа̄ди. кулапариват̣т̣оти куласмим̣ н̃а̄типарампара̄. бхесаджджам̣ каронтасса̄ти йатха̄вуттавидхина̄ каронтасса, ‘‘та̄вака̄ликам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ акатва̄ дентасса̄пи пана антара̄патти дуккат̣ам̣ вина̄ миччха̄джӣвам̣ ва̄ куладӯсанам̣ ва̄ на хотийева, тена̄ха – ‘‘веджджакаммам̣ ва̄ куладӯсака̄патти ва̄ на хотӣ’’ти. н̃а̄така̄нан̃хи сантакам̣ йа̄читва̄пи гахетум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ таттха куладӯсана̄ди на сийа̄. саббападесӯти ‘‘чӯл̣ама̄туйа̄’’тиа̄дӣсу саббападесу.

упаджджха̄йасса а̄хара̄ма̄ти идам̣ упаджджха̄йена ‘‘мама н̃а̄така̄нам̣ бхесаджджам̣ а̄харатха̄’’ти а̄н̣аттехи каттаббавидхидассанаттхам̣ вуттам̣, имина̄ ча са̄ман̣ера̄дӣнам̣ апачча̄са̄йапи параджанасса бхесаджджакаран̣ам̣ на ват̣т̣атӣти дассети. вуттанайена парийеситва̄ти имина̄ ‘‘бхиккха̄ча̄раваттена ва̄’’ти имина̄, ‘‘н̃а̄тиса̄ман̣ерехӣ’’ти имина̄ ча вуттаматтхам̣ атидисати. апачча̄сӣсантена̄ти а̄гантукачора̄дӣнам̣ каронтена̄пи ‘‘манусса̄ на̄ма упака̄рака̄ хонтӣ’’ти аттано техи ла̄бхам̣ апаттхайантена. пачча̄са̄йа каронтасса пана веджджакаммакуладӯсана̄дидосо хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘евам̣ упака̄ре кате са̄санагун̣ам̣ н̃атва̄ пасӣданти, сан̇гхасса ва̄ упака̄рака̄ хонтӣ’’ти каран̣е пана досо наттхи. кечи пана ‘‘апачча̄сӣсантена а̄гантука̄дӣнам̣ пат̣иккхиттапуггала̄дӣнампи да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣ каттабба̄каттаббат̣т̣ха̄навибха̄гассанираттхакаттаппасан̇гато ‘‘апачча̄сӣсантена саббесам̣ да̄тум̣ ка̄тун̃ча ват̣т̣атӣ’’ти еттакаматтассева ваттаббато. апачча̄сӣсанан̃ча миччха̄джӣвакуладӯсана̄дидосаниседханаттхамева вуттам̣ бхесаджджакаран̣асан̇кхата̄йа имисса̄ антара̄паттийа̄ муччанаттхам̣ а̄гантукачора̄дӣнам̣ анун̃н̃а̄та̄нам̣ да̄ненева та̄йа а̄паттийа̄ муччанатоти гахетаббам̣. тенева апачча̄сӣсантена̄пи ака̄таббат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ саддхам̣ кулантиа̄ди вуттам̣. пуччхантӣти имина̄ дит̣т̣хадит̣т̣харогӣнам̣ парийа̄йена̄пи ватва̄ вичаран̣ам̣ айуттанти дассети. пуччхитасса̄пи пана пачча̄сӣсантасса парийа̄йакатха̄пи на ват̣т̣атӣти ваданти.

самуллапесӣти апачча̄сӣсанто евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песи. а̄чарийабха̄готи винайа̄ча̄рам̣ акопетва̄ бхесаджджа̄чиккхан̣ена веджджа̄чарийабха̄готи аттхо. пуппхапӯджанаттха̄йа сампат̣иччхийама̄нам̣ рӯпийам̣ аттано сантакаттабхаджанена ниссаггийамева̄ти а̄ха ‘‘каппийавасена га̄ха̄петва̄’’ти, ‘‘амха̄кам̣ рӯпийам̣ на ват̣т̣ати, пуппхапӯджанаттхам̣ пуппхам̣ ват̣т̣атӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иккхипитва̄ каппийена каммена га̄ха̄петва̄ти аттхо.

йади ‘‘париттам̣ каротха̄’’ти вутте каронти, бхесаджджакаран̣ам̣ вийа гихикаммам̣ вийа хотӣти ‘‘на ка̄табба’’нти вуттам̣. ‘‘париттам̣ бхан̣атха̄’’ти вутте пана дхаммаджджхесанатта̄ анаджджхит̣т̣хенапи бхан̣итаббо дхаммо, пагева аджджхит̣т̣хена̄пӣти ‘‘ка̄табба’’нти вуттам̣. ча̄летва̄ суттам̣ паримаджджитва̄ти идам̣ ‘‘паритта̄н̣ам̣ еттха павесемӣ’’ти читтена евам̣ кате паритта̄н̣а̄ таттха павесита̄ на̄ма хотӣти вуттам̣. виха̄рато…пе… дуккат̣анти идам̣ ан̃н̃а̄такагахат̣т̣хе сандха̄йа вуттанти ваданти. па̄десу удакам̣ а̄киритва̄ти идам̣ тасмим̣ десе ча̄риттавасена вуттам̣. вуттан̃хи ‘‘таттха па̄л̣ийа̄ нисинна̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄десу рогавӯпасамана̄диаттха̄йа удакам̣ син̃читва̄ париттам̣ ка̄тум̣ суттан̃ча т̣хапетва̄ ‘париттам̣ бхан̣атха̄’ти ватва̄ гаччханти. еван̃хи карийама̄не йади па̄де апаненти, манусса̄ там̣ аваман̇галанти ман̃н̃анти, рого ва̄ на вӯпасамиссатӣ’’ти. тена̄ха ‘‘на па̄да̄ апанетабба̄’’ти. матасарӣрадассане вийа кевалам̣ суса̄надассанепи ‘‘идам̣ джа̄та̄нам̣ сатта̄нам̣ кхайагаманат̣т̣ха̄на’’нти маран̣асан̃н̃а̄ уппаджджатӣти а̄ха ‘‘сӣватхикадассане…пе… ‘маран̣ассатим̣ пат̣илабхисса̄ма̄’ти каммат̣т̣ха̄насӣсена гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. лесакаппам̣ акатва̄ самуппаннасуддхачиттена ‘‘парива̄раттха̄йа а̄гаччхантӯ’’ти вуттепи гантум̣ ват̣т̣ати.

ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄тоти аггахитаагго, апарибхуттоти аттхо. каха̄пан̣аггханако хотӣти имина̄ да̄йакехи бахубйан̃джанена сампа̄детва̄ саккаччам̣ диннабха̄вам̣ дӣпети. тха̄лакети сан̇гхике кам̣са̄димайе тха̄лаке, паттопи еттха сан̇гайхати. на ват̣т̣атӣти имина̄ дуккат̣анти дассети. да̄марикачорасса̄ти раджджам̣ паттхентасса па̄кат̣ачорасса. адӣйама̄непи ‘‘на дентӣ’’ти куджджхантӣти самбандхо. а̄мисасса дхаммасса ча ала̄бхена аттано парасса ча антаре самбхавантасса чхиддасса ча виварасса пат̣исантхаран̣ам̣ пидаханам̣ пат̣исантха̄ро, со пана дхамма̄мисавасена дувидхо. таттха а̄мисапат̣исантха̄рам̣ сандха̄йа ‘‘касса ка̄таббо, касса на ка̄таббо’’ти вуттам̣. ‘‘а̄гантукасса ва̄…пе… каттаббо йева̄’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ а̄гантукам̣ та̄ва̄тиа̄дима̄ха. кхӣн̣апариббайанти имина̄ агатибха̄вам̣ ка̄рун̃н̃абха̄джанатан̃ча дассети, тена ча таббидхура̄нам̣ самиддха̄нам̣ да̄йака̄дӣнам̣ а̄гантукаттепи да̄тум̣ на ват̣т̣атӣти сиддхам̣ хоти. тан̣д̣ула̄димхи да̄таббе сати ‘‘авела̄йам̣…пе… на ваттаббо’’ти вуттам̣. ‘‘апачча̄сӣсантена̄’’ти ватва̄ пачча̄сӣсанаппака̄рам̣ дассетум̣ манусса̄ на̄ма̄тиа̄ди вуттам̣. ананун̃н̃а̄та̄нам̣ пана апачча̄сӣсантена̄пи да̄тум̣ на ват̣т̣ати саддха̄деййавинипа̄татта̄, пачча̄сӣса̄йа пана сати куладӯсанампи хоти.

убба̄сетва̄ти самантато тийоджанам̣ вилумпанте мануссе пала̄петва̄. варапоттхакачиттаттхаран̣анти анекаппака̄раиттхипуриса̄диуттамарӯпавичиттам̣ аттхаран̣ам̣.

187. саттарасаваггийесу пуббе екасса ан̇гулипатодакена ма̄ритатта̄ сесесу сол̣асаджанесу ударам̣ а̄рухитва̄ нисиннамекам̣ т̣хапетва̄ ‘‘сеса̄пи паннараса джана̄’’ти вуттам̣. адӯхалапа̄са̄н̣а̄ вийа̄ти адӯхале а̄ропитапа̄са̄н̣а̄ вийа. камма̄дхиппа̄йа̄ти таджджанӣйа̄дикаммакаран̣а̄дхиппа̄йа̄.

а̄ва̄хетва̄ти а̄виса̄петва̄. рӯпам̣ катва̄ хаттхапа̄да̄дӣни чхиндантӣти тасмим̣ пит̣т̣ха̄димайе рӯпе амануссам̣ а̄ва̄хетва̄ тасса хаттхапа̄да̄дӣни чхинданти. саккам̣ девара̄джа̄нам̣ ма̄реййа̄ти идам̣ самбха̄ванавасена вуттам̣. на хи та̄диса̄ маха̄нубха̄ва̄ йаккха̄ саттхагха̄та̄раха̄ хонти дева̄сурайуддхепи тесам̣ саттхаппаха̄рена маран̣а̄бха̄ва̄.

188. паха̄ро на да̄табботи самбандхо. амануссам̣ кодхачиттена пахарантасса дуккат̣амева. чикиччха̄дхиппа̄йена пахарантасса ана̄ча̄роти гахетаббо. та̄лапан̣н̣ам̣…пе… бандхитаббанти аманусса̄ та̄лапан̣н̣абандханена пала̄йантӣти катва̄ вуттам̣, идан̃ча гихӣнам̣ веджджакаммавасена ка̄тум̣ на ват̣т̣ати.

189. йо руккхена оттхатопи на маратӣтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ бхӯтага̄масиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ сайамева ваккхати, там̣ таттхева гахетаббам̣.

190. даббӯпакаран̣а̄нӣти кехичи чхиндитва̄ т̣хапита̄ни сапариггахита̄ни сандха̄йа вуттам̣. таттха хи т̣ха̄на̄ча̄вана̄бха̄вена вина̄са̄дхиппа̄йасса дуккат̣ам̣ вуттам̣. кхид̣д̣а̄дхиппа̄йена̄пи дуккат̣анти суккхатин̣а̄дӣсу аггикаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, аллесу пана кӣл̣а̄дхиппа̄йенапи каронтасса па̄читтийамева. пат̣ипаккхабхӯто, пат̣имукхам̣ гаччханто ва̄ агги пат̣агги, тасса аллатин̣а̄дӣсупи да̄нам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ дентена дӯрато а̄гаччхантам̣ да̄ваггим̣ дисва̄ виха̄расса самантато екаккхан̣е адатва̄ екадесато пат̣т̣ха̄йа виха̄расса самантато сан̣икам̣ джха̄петва̄ йатха̄ махантопи агги виха̄рам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, евам̣ виха̄расса саманта̄ аббхока̄сам̣ катва̄ пат̣агги да̄таббо, со да̄ваггино пат̣ипатхам̣ гантва̄ екато хутва̄ тена саха нибба̄ти. париттакаран̣анти саманта̄ руккхатин̣а̄диччхеданапарикха̄кхан̣ана̄диа̄раккхакаран̣ам̣, тена̄ха тин̣акут̣ика̄нам̣ саманта̄ бхӯмитаччханантиа̄ди.

191. кхеттамева отин̣н̣атта̄ па̄ра̄джиканти двӣсу екасса̄пи антогадхатта̄ ‘‘двӣхӣ’’ти вуттакхетте екасса̄пи отин̣н̣атта̄ па̄ра̄джикам̣, ‘‘двӣхи ева ма̄рехи на екена̄’’ти нийамите пана екенева ма̄рите наттхи па̄ра̄джиканти ваданти, евам̣ две ева пуриса̄тиа̄дӣсупи. пуббе катасӣсаччхедапайогато ан̃н̃о пайого джӣвитиндрийупаччхедако на упалаббхати, пат̣хамена пайогенасса джӣвитиндрийам̣ упаччхиджджатӣти ‘‘сӣсаччхедакасса̄’’ти вуттам̣, йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ ‘‘джӣвитиндрийасса авиджджама̄натта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, там̣ ака̄ран̣ам̣ джӣвитиндрийасаннисситачиттасантатим̣ вина̄ уккхипанасаннируджджхана̄дивасаппаваттасса гаманасса асамбхавато. на хи ва̄йувегена пан̣н̣апат̣а̄дайо вийа ка̄йо гаччхати, на ча уккхипане паватта̄ва читтаджавин̃н̃аттиа̄дайова никкхипана̄динопи хетубхӯта̄ти сакка̄ ваттум̣ виччхиндитва̄ паваттанато. пуббе ана̄хитавега̄пи хи ка̄чи сарӣсападжа̄ти двидха̄ чхинна̄ чхеданаматта̄ двӣхи вибха̄гехи катипайаккхан̣ам̣ двӣсу диса̄су гаччхати, таттха ча йасмим̣ бха̄ге хадайаваттху тит̣т̣хати, татрат̣т̣хам̣ пан̃чадва̄ра̄ваджджаначиттам̣ двӣсупи бха̄гесу ка̄йаппаса̄де гхат̣т̣итам̣ пхот̣т̣хаббам̣ а̄ламбитва̄ уппаджджати, тато тада̄рамман̣амева йатха̄рахамекасмим̣ бха̄ге екада̄ ан̃н̃асмим̣ ан̃н̃ада̄ти евам̣ парийа̄йена ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тато хадайаваттхусмим̣йева сампат̣иччхана̄дивӣтхичитта̄ни бхаван̇гантарита̄ни манодва̄равӣтхивин̃н̃а̄н̣а̄ни ча вин̃н̃аттиджанака̄ни уппаджджанти, йе хи убхайабха̄га̄ гаччханти ва̄ чаланти ва̄ пханданти ва̄. читтасса пана лахупариваттийа̄ екаккхан̣е убхайабха̄га̄пи чаланта̄ вийа упат̣т̣хаханти, сеййатха̄пи на̄ма куккул̣а̄динаракесу нимуггасакаласарӣрасса саттасса екасмим̣ кхан̣е сакаласарӣрепи ка̄йавин̃н̃а̄н̣адуккхам̣ уппаджджама̄нам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣, тато пана йасмим̣ бха̄ге джӣвитиндрийам̣ сасесакаммаджарӯпам̣ нируджджхати, таттха ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ наппаваттати, хадайаваттхусахитабха̄гейева йа̄ва джӣвитиндрийаниродха̄ паваттати.

нану нарака̄дӣсу ека̄баддхе сарӣре саббаттха парийа̄йена ка̄йавин̃н̃а̄н̣асамуппатти йутта̄ хоту, двидха̄ хутва̄ виччхинне пана бха̄гадвайе катханти? на̄йам̣ досо. сарӣре хи ека̄баддхата̄ на̄ма параматтхадхаммабйатиритта̄ ка̄чи наттхи парава̄дӣнам̣ авайавӣа̄ди вийа, камма̄диекака̄ран̣апун̃джа̄йаттата̄йа бахӯнам̣ сахуппаттийева ека̄баддхата̄. таттха ча саттхаппаха̄ра̄дивируддхапаччайопанипа̄тена вибхинна̄нампи камма̄диекака̄ран̣а̄нам̣ пун̃джа̄йаттата̄ на вигаччхати, йа̄ва са̄ на вигаччхати, та̄ва авиччхинна̄ва таттха вин̃н̃а̄н̣аппаватти. вибхинна̄нам̣ пана каммаджарӯпа̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча сесатисантатирӯпа̄нан̃ча упаттхамбханабха̄вена чирам̣ паваттитум̣ на сакконти, йа̄ва ча дхаранти, та̄ва вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ хонти, вин̃н̃а̄н̣ена ча тесам̣ чаланагамана̄дидесантаруппатти. тасма̄ кабандхассапи дха̄ваккхан̣е савин̃н̃а̄н̣аджӣвитиндрийам̣ аттхева, тан̃ча сӣсаччхедакаппайогенева сӣгхам̣ патати, тато ан̃н̃аппайогасса сарӣре висесуппа̄данато пуретарамева пат̣хаменева киччаниппхаттито сӣсаччхедакассева каммабаддхоти гахетаббо. еварӯпа̄нӣти кабандхаваттхусадиса̄ни. имасса ваттхусса̄ти а̄гха̄танаваттхусса. аттхадӣпанети екена пурисена пайогена ва̄ ма̄ритата̄сан̇кха̄тасса аттхасса дӣпане.

192. па̄напарибхогена ват̣т̣атӣти самбандхо. евам̣ пана вуттатта̄ ‘‘лон̣асовӣракам̣ йа̄мака̄лика’’нти кечи ваданти, кечи пана ‘‘гила̄на̄нам̣ па̄катикамева, агила̄на̄нам̣ пана удакасамбхинна’’нти вуттатта̄ ‘‘гул̣ам̣ вийа сатта̄хака̄лика’’нти.

ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вимативиноданийам̣

татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.