2. дутийапа̄ра̄джикам̣
адутийена̄ти асадисена джинена йам̣ дутийам̣ па̄ра̄джикам̣ пака̄ситам̣, тасса ида̄ни йасма̄ сам̣ван̣н̣ана̄ккамо патто, тасма̄ асса дутийасса айам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ хотӣти йоджана̄.
дханийаваттхуван̣н̣ана̄
84. ра̄джӯхи гахитанти ра̄джагаханти а̄ха ‘‘мандха̄тӯ’’ти. ра̄джапурохитена париггахитампи ра̄джапариггахитамева̄ти маха̄говиндаггахан̣ам̣, нагарасадда̄пеккха̄йа четтха ‘‘ра̄джагаха’’нти напум̣саканиддесо. ан̃н̃епеттха пака̄рети сусам̣вихита̄раккхатта̄ ра̄джӯнам̣ гахам̣ гехабхӯтанти ра̄джагахантиа̄дике пака̄ре. васантавананти кӣл̣а̄ванам̣, васантака̄ле кӣл̣а̄йа йебхуййатта̄ пана васантавананти вуттам̣.
садва̄рабандха̄ти вассӯпагаманайоггата̄дассанам̣. на̄лакапат̣ипаданти суттанипа̄те (су. ни. 684 а̄дайо) на̄лакаттхерасса деситам̣ монеййапат̣ипадам̣. пан̃чаннам̣ чхадана̄нанти тин̣апан̣н̣аит̣т̣хакасила̄судха̄сан̇кха̄та̄нам̣ пан̃чаннам̣. но че лабхати…пе… са̄мампи ка̄таббанти имина̄ на̄ва̄саттхавадже т̣хапетва̄ ан̃н̃аттха ‘‘асена̄санико аха’’нти а̄лайакаран̣аматтена упагаманам̣ на ват̣т̣ати. сена̄санам̣ парийеситва̄ вачӣбхедам̣ катва̄ вассам̣ упагантаббамева̄ти дассети. ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 204) хи па̄л̣ийам̣ ‘‘на̄лакапат̣ипадам̣ пат̣ипаннена̄пӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ависесена дал̣хам̣ катва̄ вуттам̣, на̄ва̄саттхаваджесуйева ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, на̄ва̄йа вассам̣ упаганту’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 203) асатипи сена̄сане а̄лайакаран̣авасена вассӯпагаманам̣ анун̃н̃а̄там̣, на̄н̃н̃аттха̄ти гахетаббам̣. айаманудхаммата̄ти са̄мӣчиваттам̣. катикаватта̄нӣти бхасса̄ра̄мата̄дим̣ виха̄йа саббада̄ аппаматтехи бхавитаббантиа̄дикатикаватта̄ни. кхандхакаватта̄нӣти ‘‘а̄гантука̄дикхандхакаваттам̣ пӯретабба’’нти евам̣ кхандхакаватта̄ни ча адхит̣т̣хахитва̄.
вассам̣вуттха̄ти падасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пуримика̄йа упагата̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа ‘вуттхавасса̄’ти вуччантӣ’’ти вуттатта̄ маха̄пава̄ран̣а̄дивасе пава̄ретва̄ ва̄ аппава̄ретва̄ ва̄ ан̃н̃аттха гаччхантехи сатта̄хакаран̣ӣйанимитте сати ева гантаббам̣, на̄сати, итаратха̄ вассаччхедо дуккат̣ан̃ча хотӣти ведитаббам̣. ‘‘имам̣ тема̄сам̣ вассам̣ упемӣ’’ти хи ‘‘на, бхиккхаве, вассам̣ упагантва̄ пуримам̣ ва̄ тема̄сам̣ паччхимам̣ ва̄ тема̄сам̣ аваситва̄ ча̄рика̄ паккамитабба̄’’ти (маха̄ва. 185) ча вуттам̣. идхева ча вассам̣вуттха̄ тема̄саччайена…пе… паккамим̣сӯти вуттам̣. пава̄ран̣а̄дивасопи тема̄сапарийа̄паннова. кечи пана ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вуттха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ тӣхи т̣ха̄нехи пава̄ретунти (маха̄ва. 209) пава̄ран̣а̄каммасса пуббейева вассам̣вуттха̄нанти вуттхавассата̄йа вуттатта̄ маха̄пава̄ран̣а̄дивасе сатта̄хакаран̣ӣйанимиттам̣ вина̄пи йатха̄сукхам̣ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, вуттхавасса̄нан̃хи пава̄ран̣а̄нуджа̄нанам̣ анупагатачхиннавасса̄дӣнам̣ ниваттанаттхам̣ катам̣, на пана пава̄ран̣а̄дивасе аваситва̄ паккамитаббанти дассанаттхам̣ тадаттхасса идха пасан̇га̄бха̄ва̄, пава̄ран̣ам̣ ка̄тум̣ ануччхавика̄нам̣ пава̄ран̣а̄ идха видхӣйати, йе ча вассам̣ упагантва̄ вассаччхедан̃ча акатва̄ йа̄ва пава̄ран̣а̄диваса̄ васим̣су, те таттакена пава̄ран̣а̄каммам̣ пати парийа̄йато вуттхавасса̄ти вуччанти, аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти н̃а̄йато, на катхинакаммам̣ пати тема̄сасса апарипун̣н̣атта̄, итаратха̄ тасмим̣ маха̄пава̄ран̣а̄дивасепи катхинаттха̄раппасан̇гато. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вуттха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ катхинам̣ аттхариту’’нти (маха̄ва. 306) идам̣ пана ‘‘на, бхиккхаве, вассам̣ упагантва̄ пуримам̣ ва̄ тема̄сам̣ паччхимам̣ ва̄ тема̄сам̣ аваситва̄ ча̄рика̄ паккамитабба̄’’тиа̄ди (маха̄ва. 185) ча ниппарийа̄йато маха̄пава̄ран̣а̄йа анантарапа̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа катхинаттха̄рам̣ паккаманан̃ча сандха̄йа вуттам̣, парива̄ре ча ‘‘катхинасса аттха̄рама̄со джа̄нитаббо’’ти (пари. 412) ватва̄ ‘‘васса̄насса паччхимо ма̄со джа̄нитаббо’’ти (пари. 412) вуттам̣. йо хи катхинаттха̄расса ка̄ло, тато пат̣т̣ха̄йева ча̄рика̄паккаманасса̄пи ка̄ло, на тато пуре вассам̣вуттха̄нам̣йева катхинаттха̄ра̄рахатта̄. йадаггена хи пава̄ран̣а̄дивасе катхинаттха̄ро на ват̣т̣ати, тадаггена бхиккхӯпи вуттхавасса̄ на хонти пава̄ран̣а̄дивасасса авуттхатта̄.
йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.84) ‘‘екадесена авуттхампи там̣ дивасам̣ вуттхабха̄га̄пеккха̄йа вуттхамева хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ на йуттам̣, там̣дивасапарийоса̄не арун̣уггаманака̄ле васантова хи там̣ дивасам̣ вуттхо на̄ма хоти парива̄сааран̃н̃ава̄са̄дӣсу вийа, айан̃ча вича̄ран̣а̄ упари вассӯпана̄йикаккхандхаке а̄ви бхависсатӣти таттхева там̣ па̄кат̣ам̣ карисса̄ма.
маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ти пуримика̄йа вассам̣ упагантва̄ аччхиннавассата̄дассанапарам̣ етам̣ кеначи антара̄йена аппава̄рита̄нампи вуттхавассатта̄. на овассийатӣти ановассаканти каммаса̄дханам̣ дат̣т̣хаббам̣, йатха̄ на темийати, татха̄ катва̄ти аттхо. анавайоти еттха анусаддо виччха̄йам̣ ваттатӣти а̄ха ану ану авайотиа̄ди. а̄чарийасса каммам̣ а̄чарийаканти а̄ха ‘‘а̄чарийакамме’’ти. кат̣т̣хакаммам̣ тхамбха̄ди. телатамбаматтика̄йа̄ти теламисса̄йа тамбаматтика̄йа.
85. кут̣ика̄йа каран̣абха̄ванти кут̣ийа̄ катабха̄вам̣. ким̣-саддаппайоге ана̄гатаппаччайавидха̄нам̣ сандха̄йа тасса лаккхан̣антиа̄ди вуттам̣. кин̃ча̄пи тхерасса па̄н̣агха̄та̄дхиппа̄йо наттхи, анупапариккхитва̄ каран̣ена пана бахӯнам̣ па̄н̣а̄нам̣ маран̣атта̄ па̄н̣е бйа̄ба̄дхентасса̄тиа̄ди вуттам̣. па̄табйабха̄ванти вина̄сетаббатам̣. па̄н̣а̄типа̄там̣ каронта̄нанти тхерена акатепи па̄н̣а̄типа̄те па̄н̣ака̄нам̣ маран̣аматтена паччхима̄нам̣ лесена гахан̣а̄ка̄рам̣ дассети, тена ча ‘‘мама та̄дисам̣ акусалам̣ наттхӣ’’ти паччхима̄нам̣ випалла̄салесаггахан̣анимиттакиччам̣ на каттаббанти дӣпитам̣ хоти. дит̣т̣ха̄нугатинти дит̣т̣хасса каммасса анупагаманам̣ анукирийам̣, дит̣т̣хийа̄ ва̄ ладдхийа̄ анугаманам̣ га̄хам̣. гхам̣ситаббети маддитаббе, вина̄ситаббети аттхо. катам̣ лабхитва̄ таттха васанта̄нампи дуккат̣амева̄ти идам̣ бхагавата̄ кут̣ийа̄ бхеда̄панавачанена сиддхам̣, са̄пи тин̣адаббасамбха̄рехи тула̄тхамбха̄дӣхи амисса̄ суддхаматтика̄майа̄пи ит̣т̣хака̄хи ката̄ ват̣т̣ати. кечи хи ит̣т̣хака̄хийева тхамбхе чинитва̄ тадупари ит̣т̣хака̄хийева вита̄на̄дисан̣т̣ха̄нена тула̄дида̄русамбха̄равирахитам̣ чхаданампи бандхитва̄ ит̣т̣хака̄майамева а̄васатхам̣ каронти, та̄дисам̣ ват̣т̣ати. гин̃джака̄васатхасан̇кхепена ката̄ти еттха гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, та̄хийева като а̄васатхо гин̃джака̄васатхо. вайакаммампӣти маттикуддха̄ран̣аит̣т̣хакада̄руччхедана̄дика̄рака̄нам̣ диннабхаттаветтана̄диваттхуббайена ниппханнакаммампи аттхи, етена кут̣ибхедака̄нам̣ гӣва̄дибха̄вам̣ парисан̇кати. титтхийадхаджоти титтхийа̄намева сан̃н̃а̄н̣абхӯтатта̄ вуттам̣. те хи ӣдисесу ча̄т̣иа̄дӣсу васанти. ан̃н̃а̄нипӣти пи-саддена аттана̄ вуттака̄ран̣адвайампи маха̄ат̣т̣хакатха̄йамева вуттанти дассети. йасма̄ саббаматтика̄майа̄ кут̣и сӣтака̄ле атисӣта̄ ун̣хака̄ле ча ун̣ха̄ сукара̄ ча хоти чорехи бхиндитум̣, тасма̄ таттха т̣хапитапаттачӣвара̄дикам̣ сӣтун̣хачора̄дӣхи винассатӣти вуттам̣ ‘‘паттачӣварагуттаттха̄йа̄’’ти. чхинда̄пеййа ва̄ бхинда̄пеййа ва̄ анупаваджджоти идам̣ айам̣ кут̣и вийа саббатха̄ анупайога̄рахам̣ сандха̄йа вуттам̣. йам̣ пана пан̃чаван̣н̣асуттехи винаддхачхатта̄дикам̣, таттха акаппийабха̄гова чхиндитаббо, на тадавасесо тасса каппийатта̄, там̣ чхинданто упаваджджова хоти. тенева ваккхати ‘‘гхат̣акампи ва̄л̣арӯпампи бхиндитва̄ дха̄ретабба’’нтиа̄ди.
па̄л̣имуттакавиниччхайаван̣н̣ана̄
чхаттадан̣д̣агга̄хакам̣ сала̄капан̃джаранти еттха йо пан̃джарасала̄ка̄нам̣ маджджхат̣т̣хо бунде путхуло ахиччхаттакасадисо агге сачхиддо йаттха дан̣д̣антарам̣ павесетва̄ чхаттам̣ ган̣ханти, йо ва̄ сайамева дӣгхата̄йа гахан̣адан̣д̣о хоти, айам̣ чхаттадан̣д̣о на̄ма, тасса апаригал̣анаттха̄йа чхаттасала̄ка̄нам̣ мӯлаппадесадан̣д̣асса самантато дал̣хапан̃джарам̣ катва̄ суттехи винандханти, со падесо чхаттадан̣д̣ага̄хакасала̄капан̃джарам̣ на̄ма, там̣ винандхитум̣ ват̣т̣ати. на ван̣н̣амат̣т̣хаттха̄йа̄ти имина̄ тхиракаран̣аттхамева екаван̣н̣асуттена винандхийама̄нам̣ йади ван̣н̣амат̣т̣хам̣ хоти, на таттха досоти дассети. а̄раггена̄ти никха̄данамукхена. дан̣д̣абундети дан̣д̣амӯле кот̣ийам̣. чхаттаман̣д̣аликанти чхаттапан̃джаре ман̣д̣ала̄ка̄рена баддхадан̣д̣авалайам̣. уккиритва̄ти ниннам̣, уннатам̣ ва̄ катва̄.
на̄на̄суттакехӣти на̄на̄ван̣н̣ехи суттехи. идан̃ча татха̄ каронта̄нам̣ васена вуттам̣, екаван̣н̣асуттакена̄пи на ват̣т̣атийева, ‘‘пакатисӯчикаммамева ват̣т̣атӣ’’ти хи вуттам̣. пат̣т̣амукхети двиннам̣ пат̣т̣а̄нам̣ сан̇гхат̣итат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. парийантети чӣварапарийанте, анува̄там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. вен̣инти варакасӣса̄ка̄рена сиббанам̣. сан̇кхаликанти дигун̣асан̇кхалика̄ка̄рена сиббанам̣, вен̣им̣ ва̄ сан̇кхаликам̣ ва̄ каронтӣти пакатена самбандхо. аггхийам̣ на̄ма четийасан̣т̣ха̄нам̣, йам̣ аггхийаттхамбхоти ваданти. уккирантӣти ут̣т̣хапенти. чатукон̣амева ват̣т̣атӣти ган̣т̣хикапа̄сакапат̣т̣а̄ни сандха̄йа вуттам̣. кон̣асуттапил̣ака̄ти ган̣т̣хикапа̄сакапат̣т̣а̄нам̣ кон̣ехи бахи ниггатасутта̄нам̣ пил̣ака̄ка̄рена т̣хапитакот̣ийоти кечи ваданти, те пил̣аке чхиндитва̄ дувин̃н̃еййа̄ ка̄табба̄ти тесам̣ адхиппа̄йо. кечи пана ‘‘кон̣асутта̄ ча пил̣ака̄ти двейева̄’’ти ваданти, тесам̣ матена ган̣т̣хикапа̄сакапат̣т̣а̄нам̣ кон̣ато кон̣ехи нӣхатасутта̄ кон̣асутта̄ на̄ма. самантато пана парийантена ката̄ чатурассасутта̄ пил̣ака̄ на̄ма. там̣ дувидхампи кечи чӣварато висум̣ пан̃н̃а̄йанаттха̄йа вика̄райуттам̣ каронти, там̣ ниседха̄йа ‘‘дувин̃н̃еййарӯпа̄ ват̣т̣антӣ’’ти вуттам̣, на пана саббатха̄ ачаккхугочарабха̄вена сиббанаттха̄йа татха̄сиббанасса асаккун̣еййатта̄. йатха̄ пакатичӣварато вика̄ро на пан̃н̃а̄йати, евам̣ сиббитаббанти адхиппа̄йо. раджанакаммато пуббе пан̃н̃а̄йама̄нопи висесо чӣваре ратте екаван̣н̣ата̄йа на пан̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘чӣваре ратте’’ти. ман̣ина̄ти нӣламан̣иа̄димат̣т̣хапа̄са̄н̣ена, ам̣саваддхакака̄йабандхана̄дикам̣ пана ачӣваратта̄ сан̇кха̄дӣхи гхам̣ситум̣ ват̣т̣атӣти ваданти. кан̣н̣асуттаканти чӣварасса дӣгхато тирийан̃ча сиббита̄нам̣ чатӯсу кан̣н̣есу кон̣есу ча никкханта̄нам̣ суттасӣса̄наметам̣ на̄мам̣, там̣ чхиндитва̄ва па̄рупитаббам̣, тена̄ха ‘‘раджитака̄ле чхиндитабба’’нти. бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣ екам̣ кан̣н̣асуттампи аттхи, там̣ пана на̄мена садисампи ито ан̃н̃амева̄ти дассетум̣ йам̣ пана̄тиа̄ди вуттам̣. лагганаттха̄йа̄ти чӣварараджджуйам̣ чӣварабандханаттха̄йа. ган̣т̣хикети данта̄димайе. пӣл̣ака̄ти биндум̣ биндум̣ катва̄ ут̣т̣ха̄петаббапӣл̣ака̄.
тха̄лаке ва̄ти тамба̄димайе пуггалике тивидхепи каппийатха̄лаке. на ват̣т̣атӣти ман̣иван̣н̣акаран̣аппайого на ват̣т̣ати, телаван̣н̣акаран̣аттхам̣ пана ват̣т̣ати. паттаман̣д̣алети типусӣса̄димайе. ‘‘на, бхиккхаве, читта̄ни паттаман̣д̣ала̄ни дха̄ретабба̄ни рӯпака̄кин̣н̣а̄ни бхиттикаммаката̄нӣ’’ти (чӯл̣ава. 253) вуттатта̄ ‘‘бхиттикаммам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, макарадантакам̣ чхиндиту’’нти (чӯл̣ава. 253) вуттатта̄ ‘‘макарадантакам̣ пана ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, идам̣ пана па̄л̣ийа̄ ладдхампи идха па̄л̣ийа̄ муттатта̄ па̄л̣имуттаканайе вуттам̣. еваман̃н̃ампи ӣдисам̣.
лекха̄ на ват̣т̣атӣти а̄раггена динналекха̄ва на ват̣т̣ати, джа̄тихин̇гулика̄диван̣н̣ехи каталекха̄ ват̣т̣ати. чхаттамукхават̣т̣ийанти дхамакаран̣асса хаттхена гахан̣ачхатта̄ка̄расса мукхават̣т̣ийам̣, ‘‘парисса̄ваначол̣абандханат̣т̣ха̄не’’ти кечи.
дед̣д̣убхасӣсанти удакасаппасӣсам̣. аччхӣнӣти кун̃джараччхисан̣т̣ха̄на̄ни. екамева ват̣т̣атӣти еттха екараджджукам̣ дигун̣ам̣ тигун̣ам̣ катва̄пи бандхитум̣ на ват̣т̣ати, екамева пана сатава̄рампи сарӣрам̣ париккхипитва̄ бандхитум̣ ват̣т̣ати, бахураджджуке екато катва̄ екена нирантарам̣ вет̣хетва̄ катам̣ ‘‘бахураджджука’’нти на ваттаббам̣ ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄, там̣ мураджасан̇кхам̣ на гаччхатӣти ведитаббам̣. мураджан̃хи на̄на̄ван̣н̣ехи суттехи мураджават̣т̣исан̣т̣ха̄нам̣ вет̣хетва̄ катам̣, идам̣ пана мураджам̣ маддавӣн̣асан̇кха̄там̣ па̄ман̇гасан̣т̣ха̄нан̃ча даса̄су ват̣т̣ати ‘‘ка̄йабандханасса даса̄ джӣранти; ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мураджам̣ маддавӣн̣а’’нти (чӯл̣ава. 278) вуттатта̄.
видхети даса̄парийоса̄не тхирабха̄ва̄йа дантависа̄н̣асутта̄дӣхи каттаббе видхе. ат̣т̣ха ман̇гала̄ни на̄ма сан̇кхо чаккам̣ пун̣н̣акумбхо гайа̄ сирӣваччхо ан̇кусо дхаджам̣ соваттиканти ваданти. маччхайугал̣ачхаттанандийа̄ват̣т̣а̄дивасенапи ваданти. париччхедалекха̄маттанти данта̄дӣхи катавидхасса убхосу кот̣ӣсу катапариччхедара̄джиматтам̣.
‘‘уджукамева̄’’ти вуттатта̄ чатурасса̄дисан̣т̣ха̄на̄пи ан̃джанӣ ван̇кагатика̄ на ват̣т̣ати. сипа̄т̣ика̄йа̄ти ва̄сиа̄дибхан̣д̣аниккхипанапасиббаке. а̄ракан̣т̣акам̣ на̄ма поттхака̄диаасан̇кха̄ран̣аттхам̣ катадӣгхамукхасаттхаканти ваданти. ‘‘бхамака̄ра̄нам̣ да̄руа̄диликханасаттхака’’нти кечи. ват̣т̣аман̣иканти ват̣т̣ам̣ катва̄ ут̣т̣хапетаббам̣ пуппхул̣акам̣. ан̃н̃анти имина̄ пил̣ака̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. пиппхаликети йам̣ кин̃чи чхеданаке кхуддакасаттхе. валитаканти накхаччхеданака̄ле дал̣хаггахан̣аттхам̣ валӣхи йуттамева каронти. тасма̄ там̣ ват̣т̣атӣти имина̄ йам̣ ан̃н̃ампи вика̄рам̣ дал̣хӣкамма̄диаттха̄йа каронти, на ван̣н̣амат̣т̣хаттха̄йа, там̣ ват̣т̣атӣти дӣпитам̣, тена ча каттарадан̣д̣акот̣ийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ампи гхат̣т̣анена садданиччхаран̣аттха̄йа катам̣ айовалайа̄дикам̣ сам̣йуттампи каппийато упапаннам̣ хоти. ман̣д̣аланти уттара̄ран̣ийа̄ павесанаттхам̣ а̄ва̄т̣аман̣д̣алам̣ хоти. уджукамева бандхитунти самбандхо, убхосу ва̄ пассесу екапассе ва̄ти вачанасесо. ва̄сидан̣д̣асса убхосу пассесу дан̣д̣акот̣ӣнам̣ ачаланаттхам̣ бандхитунти аттхо.
а̄ман̣д̣аса̄ракети а̄малакапхала̄ни писитва̄ тена каккена катателабха̄джане. таттха кира паккхиттам̣ телам̣ сӣталам̣ хоти. бхӯматтхаран̣ети кат̣аса̄ра̄димайе парикаммаката̄йа бхӯмийа̄ аттхаритаббааттхаран̣е. па̄нӣйагхат̣ети саббам̣ бха̄джанавикатим̣ сан̇ган̣ха̄ти. саббам̣…пе… ват̣т̣атӣти йатха̄вуттесу ман̃ча̄дӣсу иттхипурисарӯпампи ват̣т̣ати телабха̄джанесуйева иттхипурисарӯпа̄нам̣ пат̣иккхиттатта̄, телабха̄джанена саха аган̣етва̄ висум̣ ман̃ча̄дӣнам̣ гахитатта̄ ча̄ти ваданти, кин̃ча̄пи ваданти, етесам̣ пана ман̃ча̄дӣнам̣ хаттхена а̄маситаббабхан̣д̣атта̄ иттхирӯпамеветтха на ват̣т̣атӣти гахетаббам̣. ан̃н̃есанти сӣмаса̄мика̄нам̣. ра̄джаваллабхехӣти ладжджӣпесала̄дӣнам̣ упосатха̄диантара̄йакара̄ аладжджино бхинналаддхика̄ ча бхиккхӯ адхиппета̄ техи саха упосатха̄дикаран̣а̄йога̄, тенева ‘‘сӣма̄йа̄’’ти вуттам̣. тесам̣ ладжджӣпариса̄ти тесам̣ сӣма̄са̄мика̄нам̣ анубалам̣ да̄тум̣ саматтха̄ ладжджӣпариса̄. бхиккхӯхи катанти йам̣ аладжджӣнам̣ сена̄санабхедана̄дикам̣ ладжджӣбхиккхӯхи катам̣, саббан̃четам̣ сукатамева аладжджӣниггахаттха̄йа паваттитаббато.
88. аваджджха̄йантӣти нӣчато чинтенти. уджджха̄йанаттхоти бхиккхуно тхеййакамманинданаттхо ‘‘катхан̃хи на̄ма адиннам̣ а̄дийиссатӣ’’ти, на пана да̄ру-саддависесанаттхо тасса бахувачанатта̄. вачанабхедети екавачанабахувачана̄нам̣ бхеде. сабба̄вантанти бхиккхубхиккхунӣа̄дисабба̄вайававантам̣. бимбиса̄роти тасса на̄манти еттха бимбӣти суван̣н̣ам̣. тасма̄ са̄расуван̣н̣асадисаван̣н̣ата̄йа ‘‘бимбиса̄ро’’ти вуччатӣти ведитаббам̣. пора̄н̣асаттха̄нурӯпам̣ уппа̄дито вӣсатима̄саппама̄н̣ауттамасуван̣н̣аггханако лаккхан̣асампанно нӣлакаха̄пан̣оти ведитаббо. рудрада̄мена на̄ма кеначи уппа̄дито рудрада̄мако. со кира нӣлакаха̄пан̣асса тибха̄гам̣ аггхати. йасмим̣ пана десе нӣлакаха̄пан̣а̄ на санти, таттха̄пи ка̄л̣акавирахитасса ниддхантасуван̣н̣асса пан̃чама̄саггханакена бхан̣д̣ена па̄дапариччхедо ка̄таббо. тена̄ти нӣлакаха̄пан̣асса чатуттхабха̄габхӯтена. па̄ра̄джикаваттхумхи ва̄тиа̄ди па̄ра̄джика̄нам̣ саббабуддхехи пан̃н̃аттабха̄вена вуттам̣, сан̇гха̄дисеса̄дӣсу пана итара̄паттӣсупи таббаттхӯсу ча на̄наттам̣ наттхева, кевалам̣ кечи сабба̄ка̄рена пан̃н̃апенти, кечи екадесена̄ти еттакамева висесо. на хи када̄чипи самма̄самбуддха̄ йатха̄пара̄дхам̣ атиккамма ӯнамадхикам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апенти.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
92. пунапи ‘‘а̄гантука̄ма̄’’ти вуттатта̄ ча саббатха̄ мануссехи анивуттхапуббе абхинавама̄пите, ‘‘пуна на пависисса̄ма̄’’ти нира̄лайехи париччатте ча га̄ме га̄мавоха̄ра̄бха̄ва̄ га̄маппавесана̄пуччхана̄дикиччам̣ наттхӣти ведитаббам̣. аран̃н̃апариччхедадассанаттханти га̄мага̄мӯпача̄ресу дасситесу тадан̃н̃ам̣ аран̃н̃анти аран̃н̃апариччхедо сакка̄ н̃а̄тунти вуттам̣. ма̄тика̄йам̣ пана га̄маггахан̣енева га̄мӯпача̄ропи гахитоти дат̣т̣хаббо. индакхӣлети умма̄ре. аран̃н̃асан̇кхепам̣ гаччхати татха̄ абхидхамме вуттатта̄. асатипи индакхӣле индакхӣлат̣т̣ха̄нийатта̄ ‘‘вемаджджхамева индакхӣлоти вуччатӣ’’ти вуттам̣. йаттха пана два̄раба̄ха̄пи наттхи, таттха па̄ка̄равемаджджхамева индакхӣлоти гахетаббам̣. лут̣хитва̄ти пават̣т̣итва̄.
маджджхимасса пурисасса суппапа̄то ва̄тиа̄ди ма̄туга̄масса ка̄кут̣т̣ха̄панавасена гахетаббам̣, на баладассанавасена ‘‘ма̄туга̄мо бха̄джанадхованаудакам̣ чхад̣д̣етӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) упари вуччама̄натта̄, тенева ‘‘лед̣д̣упа̄то’’ти аватва̄ суппапа̄тотиа̄ди вуттам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ маха̄паччарийан̃ча гхарӯпача̄рова га̄моти адхиппа̄йена ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро’’ти вуттам̣. катапариккхепоти имина̄ париккхепато бахи упача̄ро на гахетабботи дассети. суппамусалапа̄топи апариккхиттагехассева, со ча йато пахоти, таттхева гахетаббо, аппахонат̣т̣ха̄не пана виджджама̄нат̣т̣ха̄намева гахетаббам̣. йасса пана гхарасса самантато па̄ка̄ра̄дӣхи париккхепо като хоти, таттха сова париккхепо гхарӯпача̄роти гахетаббам̣.
пуббе вуттанайена̄ти париккхиттага̄ме вуттанайена. сан̇карӣйатӣти миссӣйати. вика̄ле га̄маппавесане ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса. апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 513) вуттатта̄ га̄мага̄мӯпача̄ра̄нам̣ асан̇карата̄ иччхитабба̄ти а̄ха асан̇карато ча̄тиа̄ди. кечи панеттха па̄л̣ийам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса̄ти идам̣ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, на тато парам̣ екалед̣д̣упа̄тапариччхиннам̣ упача̄рам̣. тасма̄ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ га̄мам̣ оккамантассева а̄патти, на упача̄ра’’нти ваданти, там̣ на гахетаббам̣ ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄таббхантарам̣ га̄мо на̄ма. тато ан̃н̃асса лед̣д̣упа̄тасса аббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) идхева ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄. вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йан̃хи апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитабботи (па̄чи. ат̣т̣ха. 512) айамева найо атидисито. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи ‘‘йва̄йам̣ апариккхиттасса га̄масса упача̄ро дассито, тасса васена вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсу а̄патти париччхиндитабба̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттам̣, тасма̄ париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса, апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄рато пат̣т̣ха̄йа дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄там̣ га̄мӯпача̄рам̣ оккамантасса вика̄ле га̄маппавесана̄патти хоти, ма̄тика̄йан̃ча вика̄ле га̄мам̣ пависеййа̄ти га̄маггахан̣енева га̄мӯпача̄ропи гахитоти ведитаббам̣. вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсӯти а̄ди-саддена гхарагхарӯпача̄ра̄дӣсу т̣хита̄нам̣ уппаннала̄бхабха̄джана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ти индакхӣлато бахи никкхамитва̄ т̣хитам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ саббаметам̣ аран̃н̃анти йоджана̄. а̄чарийадхану на̄ма пакатихаттхена нававидаттхипама̄н̣ам̣, джийа̄йа пана а̄ропита̄йа саттат̣т̣хавидаттхиматтанти ваданти.
каппийанти анурӯпавасена вуттам̣ акаппийасса̄пи аппат̣иггахитасса парибхоге па̄читтийатта̄. паричча̄га̄димхи акате ‘‘идам̣ майхам̣ сантака’’нти ваттхуса̄мина̄ авидитампи париггахитамева ба̄лумматта̄дӣнам̣ сантакам̣ вийа, та̄дисам̣ авахарантопи н̃а̄така̄дӣхи паччха̄ н̃атва̄ ваттхуса̄мина̄ ча анубандхитаббато па̄ра̄джикова хоти. йасса васена пурисо тхено хоти, там̣ тхеййанти а̄ха ‘‘авахаран̣ачиттассетам̣ адхивачана’’нти. папан̃часан̇кха̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хисан̇кха̄та̄ папан̃чакот̣т̣ха̄са̄. еко читтакот̣т̣ха̄соти т̣ха̄на̄ча̄ванапайогасамут̣т̣ха̄пако еко читтакот̣т̣ха̄соти аттхо.
абхийогавасена̄ти ат̣т̣акаран̣авасена. савин̃н̃а̄н̣акенева̄ти идам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄нан̃н̃ева а̄вен̣икавиниччхайам̣ сандха̄йа вуттам̣. па̄н̣о ападантиа̄дӣсу хи ‘‘падаса̄ несса̄мӣ’’ти пат̣хамам̣ па̄дам̣ сан̇ка̄мети, а̄патти тхуллаччайасса̄тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 111), бхиккху да̄сам̣ дисва̄ сукхадуккхам̣ пуччхитва̄ ва̄ апуччхитва̄ ва̄ ‘‘гаччха, пала̄йитва̄ сукхам̣ джӣва̄’’ти вадати, со че пала̄йати, дутийападава̄ре па̄ра̄джикантиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.114) ат̣т̣хакатха̄йан̃ча йо савин̃н̃а̄н̣ака̄нан̃н̃ева а̄вен̣ико виниччхайо вутто, со а̄ра̄ма̄диавин̃н̃а̄н̣акесу на лаббхатӣти та̄дисам̣ сандха̄йа ‘‘савин̃н̃а̄н̣акенева̄’’ти вуттам̣. йо пана виниччхайо а̄ра̄ма̄диавин̃н̃а̄н̣акесу лаббхати, со йасма̄ савин̃н̃а̄н̣акесу алаббханако на̄ма наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘на̄на̄бхан̣д̣авасена савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акамиссакена̄’’ти. савин̃н̃а̄н̣акена ча авин̃н̃а̄н̣акена ча̄ти аттхо. йасма̄ четтха авин̃н̃а̄н̣акенева а̄дийана̄дӣни чхапи пада̄ни на сакка̄ йоджетум̣ ирийа̄патхавикопанасса савин̃н̃а̄н̣акавасенева йоджетаббато, тасма̄ ‘‘авин̃н̃а̄н̣акенева̄’’ти татийам̣ пака̄рам̣ на вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
а̄ра̄манти идам̣ упалаккхан̣аматтам̣ да̄са̄дисавин̃н̃а̄н̣акасса̄пи идха сан̇гахетаббато, на̄на̄бхан̣д̣авасена хеттха йоджана̄ дассийати. парикаппитат̣т̣ха̄нанти парикаппитока̄сам̣. сун̇кагха̄танти еттха маггам̣ гаччхантехи саттхикехи аттана̄ нӣйама̄набхан̣д̣ато ран̃н̃о да̄таббабха̄го сун̇ко на̄ма, со еттха хан̃н̃ати адатва̄ гаччхантехи авахарӣйати, там̣ ва̄ ханти еттха ра̄джапуриса̄ ададанта̄нам̣ сантакам̣ балакка̄рена̄ти сун̇кагха̄то, ‘‘еттха павит̣т̣хехи сун̇ко да̄таббо’’ти руккхапаббата̄дисан̃н̃а̄н̣ена нийамитаппадесассетам̣ адхивачанам̣.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
каттхачӣти екисса̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣. екам̣ пан̃чакам̣ дасситанти ‘‘парапариггахитан̃ча хоти, парапариггахитасан̃н̃ӣ ча, гаруко ча хоти париккха̄ро пан̃чама̄сако ва̄ атирекапан̃чама̄сако ва̄, тхеййачиттан̃ча паччупат̣т̣хитам̣ хоти, т̣ха̄на̄ ча̄ветӣ’’ти (па̄ра̄. 122) вуттапан̃чааваха̄ран̇га̄ни екам̣ пан̃чаканти дасситам̣. две пан̃чака̄ни дассита̄нӣти ‘‘чхахи а̄ка̄рехи адиннам̣ а̄дийантасса а̄патти па̄ра̄джикасса. на ча сакасан̃н̃ӣ, на ча висса̄сагга̄хӣ, на ча та̄вака̄ликам̣, гаруко ча хоти париккха̄ро пан̃чама̄сако ва̄ атирекапан̃чама̄сако ва̄, тхеййачиттан̃ча паччупат̣т̣хитам̣ хоти, т̣ха̄на̄ ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 125) евам̣ вуттесу чхасу падесу екам̣ апанетва̄ сеса̄ни пан̃ча пада̄ни екам̣ пан̃чакам̣ катва̄ хет̣т̣ха̄ вуттапан̃чакан̃ча гахетва̄ две пан̃чака̄ни дассита̄ни. еттха пана̄ти пан̃чаха̄ка̄рехӣтиа̄дӣсу. саббехипи падехӣти парапариггахитан̃ча хотӣтиа̄дӣхи саббехи пан̃чахи падехи.
пан̃чаннам̣ аваха̄ра̄нам̣ самӯхо пан̃чакам̣. сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто, тасса ва̄ самбандхӣти са̄хаттхико, аваха̄ро. са̄хаттхика̄ди пан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чакантиа̄дипадавасена на̄мала̄бхо дат̣т̣хаббо. евам̣ сесесупи. татийапан̃чамесу пан̃чакесӯти са̄хаттхикапан̃чакатхеййа̄ваха̄рапан̃чакесу. лаббхама̄нападавасена̄ти са̄хаттхикапан̃чаке лаббхама̄насса ниссаггийа̄ваха̄рападасса васена, тхеййа̄ваха̄рапан̃чаке лаббхама̄насса парикаппа̄ваха̄рападасса ча васена йоджетаббанти аттхо.
ниссаггийо на̄ма…пе… па̄ра̄джикасса̄ти имина̄ бахисун̇кагха̄тапа̄танам̣ ниссаггийапайоготи дассети. ‘‘хаттхе бха̄рам̣ тхеййачитто бхӯмийам̣ никкхипати, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 101) вуттатта̄ пана суддхачиттена гахитапарабхан̣д̣асса тхеййачиттена гумба̄дипат̣иччханнат̣т̣ха̄не кхипанампи имасмим̣ ниссаггийапайоге сан̇гайхатӣти дат̣т̣хаббам̣. кирийа̄сиддхито пуретарамева па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. атха ва̄ аттано ваттама̄наккхан̣е авиджджама̄нампи кирийа̄сиддхисан̇кха̄там̣ аттхам̣ авассам̣ а̄паттим̣ са̄дхетӣтипи аттхаса̄дхако. асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккосӣти идам̣ нидассанаматтам̣ парасса телакумбхийа̄ упа̄хана̄дӣнам̣ никкхепапайогасса̄пи аттхаса̄дхакатта̄. татха̄ хи вуттам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ –
‘‘аттхаса̄дхако на̄ма ‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоти, тада̄ там̣ авахара̄’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пети. таттха саче паро анантара̄йико хутва̄ там̣ авахарати, а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. парасса ва̄ пана телакумбхийа̄ па̄даггханакателам̣ авассам̣ пиванака̄ни упа̄хана̄дӣни паккхипати, хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джика’’нти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄).
имасса аттхаса̄дхакасса а̄н̣аттийа̄ ча ко висесоти? тан̇кхан̣ан̃н̃ева гахан̣е нийун̃джанам̣ а̄н̣аттикапайого, ка̄лантарена гахан̣аттхам̣ нийого аттхаса̄дхакоти айам̣ несам̣ висесо. тенева̄ха ‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккосӣ’’тиа̄ди. дхураниккхепо пана упаниккхиттабхан̣д̣авасена ведитабботи идам̣ нидассанаматтам̣, а̄ра̄ма̄бхийун̃джана̄дӣсупи та̄вака̄ликабхан̣д̣адеййа̄нам̣ ада̄непи есева найо. бхан̣д̣аггахан̣аппайогато а̄н̣аттийа̄ пуббатта̄ а̄ха ‘‘а̄н̣аттивасена пуббапайого ведитаббо’’ти. пайогена саха ваттама̄но аваха̄ро сахапайоготи а̄ха ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванавасена̄’’ти, идан̃ча нидассанаматтам̣ кхӣласан̇камана̄дӣсупи асати т̣ха̄на̄ча̄ване сахапайогатта̄. вуттан̃хи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванавасена кхӣла̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча сахапайого ведитаббо’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄).
тулайитва̄ти упапариккхитва̄. са̄мӣчӣти ваттам̣. сакасан̃н̃а̄йа адентасса а̄патти наттхӣти ваданти. саммаддоти нивиддхата̄сан̇кхобхо. бхат̣т̣хе джанака̄йети апагате джанасамӯхе. аттано сантакам̣ катва̄ етассева бхиккхуно дехӣти идам̣ убхиннампи куккуччавиноданаттхам̣ вуттам̣. аваха̄ракасса хи ‘‘майа̄ сахаттхена на диннам̣, бхан̣д̣адеййам̣ ета’’нти куккуччам̣ уппаджджеййа, итарасса ча ‘‘майа̄ пат̣хамам̣ дхураниккхепам̣ катва̄ паччха̄ адиннам̣ гахита’’нти куккуччам̣ уппаджджеййа̄ти.
самаггханти аппаггхам̣. да̄руаттхам̣ пхаратӣти да̄рӯхи каттаббакиччам̣ са̄дхети. екадивасам̣ дантакат̣т̣хаччхедана̄дина̄ йа̄ айам̣ аггхаха̄ни вутта̄, са̄ сабба̄ бхан̣д̣аса̄мина̄ кин̣итва̄ гахитамева сандха̄йа вутта̄. саббам̣ панетам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена ведитаббам̣. па̄са̄н̣ан̃ча саккхаран̃ча па̄са̄н̣асаккхарам̣.
аккхадасса̄ти еттха аккха-саддена кира виниччхайаса̄ла̄ вуччати, таттха нисӣдитва̄ ваджджа̄ваджджам̣ нирӯпайантӣти ‘‘аккхадасса̄’’ти вуччанти дхаммавиниччханака̄. хананам̣ на̄ма хаттхапа̄да̄дӣхи потханан̃чева хаттхана̄са̄диччхеданан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘ханеййунти потхеййун̃чева чхиндеййун̃ча̄’’ти.
падабха̄джанӣйан̃ча ‘‘хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ каса̄йа ва̄ веттена ва̄ ад̣д̣хадан̣д̣акена ва̄ чхаджджа̄йа ва̄ ханеййу’’нти (па̄ра̄. 92) вуттам̣. таттха ад̣д̣хадан̣д̣акена̄ти двихаттхаппама̄н̣ена рассамуггарена, вел̣упесика̄йа ва̄. чхеджджа̄йа ва̄ти хаттха̄дӣнам̣ чхеданена. чхинданти ета̄йа хаттхапа̄да̄дӣнӣти чхеджджа̄, саттхам̣, тена саттхена̄типи аттхо. нӣхареййунти рат̣т̣хато нӣхареййум̣. ‘‘чороси…пе… тхеносӣ’’ти еттха парибха̄сеййунти падам̣ аджджха̄харитва̄ аттхо ведитабботи а̄ха ‘‘чороси…пе… парибха̄сеййу’’нти. йам̣ там̣ бхан̣д̣ам̣ дасситанти самбандхо.
93. йаттха йаттха т̣хитанти бхӯмийа̄дӣсу йаттха йаттха т̣хитам̣. йатха̄ йатха̄ а̄да̄нам̣ гаччхатӣти йена йена а̄ка̄рена гахан̣ам̣ упагаччхати.
бхӯмат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
94. ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа̄ти екекаттхадӣпика̄йа ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа. упаладдхоти н̃а̄то. па̄л̣ийам̣ сесаат̣т̣хакатха̄су ча куда̄лам̣ ва̄ пит̣акам̣ ва̄ти идамева двайам̣ ватва̄ ва̄сипхарасӯнам̣ авуттатта̄ тесампи сан̇кхепат̣т̣хакатха̄дӣсу а̄гатабха̄вам̣ дассетум̣ сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йантиа̄ди вуттам̣. тхеййачиттена кататта̄ ‘‘дуккат̣ехи саддхим̣ па̄читтийа̄нӣ’’ти вуттам̣.
ат̣т̣хавидхам̣ хетантиа̄дӣсу етам̣ дуккат̣ам̣ на̄ма тхерехи дхаммасан̇га̄хакехи имасмим̣ т̣ха̄не самодха̄нетва̄ ат̣т̣хавидханти дасситанти йоджана̄. саббесампи дуккат̣а̄нам̣ имесуйева ат̣т̣хасу сан̇гахетаббабха̄вато пана итарехи саттахи дуккат̣ехи винимуттам̣ винайадуккат̣ейева сан̇гахетаббам̣. дасавидхам̣ ратананти ‘‘мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитако маса̄рагалла’’нти евама̄гатам̣ дасавидхам̣ ратанам̣.
‘‘мутта̄ ман̣и вел̣урийо ча сан̇кхо,
сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатан̃ча хемам̣;
лохитакан̃ча маса̄рагаллам̣,
дасете дхӣро ратана̄ни джан̃н̃а̄’’ти. –
хи вуттам̣. саттавидхам̣ дхан̃н̃анти са̄ли вӣхи йаво кан̇гу кудрӯсам̣ варако годхумоти имам̣ саттавидхам̣ дхан̃н̃ам̣. а̄вудхабхан̣д̣а̄динти а̄ди-саддена турийабхан̣д̣аиттхирӯпа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ана̄маситаббе ваттхумхи дуккат̣ам̣ ана̄ма̄садуккат̣ам̣. дурӯпачин̣н̣адуккат̣анти ‘‘акаттабба’’нти ва̄ритасса кататта̄ дут̣т̣ху упачин̣н̣ам̣ чаританти дурӯпачин̣н̣ам̣, тасмим̣ дуккат̣ам̣ дурӯпачин̣н̣адуккат̣ам̣. винайе пан̃н̃аттам̣ авасесам̣ дуккат̣ам̣ винайадуккат̣ам̣. ека̄даса саманубха̄сана̄ на̄ма бхиккхупа̄тимоккхе чатта̄ро йа̄вататийака̄ сан̇гха̄дисеса̄ арит̣т̣хасиккха̄паданти пан̃ча, бхиккхунӣпа̄тимоккхе екам̣ йа̄вататийакапа̄ра̄джикам̣ чатта̄ро сан̇гха̄дисеса̄ чан̣д̣ака̄л̣ӣсиккха̄паданти чха.
сахапайогато пат̣т̣ха̄йа четтха пуримапурима̄ а̄паттийо пат̣иппассамбхантӣти а̄ха атха дхураниккхепам̣ акатва̄тиа̄ди. ‘‘дхураниккхепам̣ акатва̄’’ти вуттатта̄ дхураниккхепам̣ катва̄ пуна кхан̣антасса пурима̄паттийо на пат̣иппассамбхантӣти ваданти. ‘‘чхеданапаччайа̄ дуккат̣ам̣ десетва̄ муччатӣ’’ти ватва̄ пуббапайоге а̄паттӣнам̣ десетаббата̄йа авуттатта̄ сахапайоге патте пуббапайоге а̄паттийо пат̣иппассамбхантӣти ведитаббам̣.
апараддхам̣ вираддхам̣ кхалитанти саббаметам̣ йан̃ча дуккат̣анти еттха вуттасса дуккат̣асса парийа̄йавачанам̣, йам̣ мануссо каретиа̄ди панеттха опамманидассанам̣. сам̣йогабха̄воти двиттам̣ сандха̄йа вуттам̣, тена рассаттасса̄пи нимиттам̣ дасситанти ведитаббам̣. екасса мӯлети екасса сантике. саббаттха̄пи а̄масане дуккат̣ам̣, пханда̄пане тхуллаччайан̃ча висум̣ висум̣ а̄масанапханда̄панапайогам̣ каронтассева хоти, екапайогена ган̣хантасса пана уддха̄ре па̄ра̄джикамева, на дуккат̣атхуллаччайа̄нӣти ваданти, екапайогена ган̣хантасса̄пи а̄масанапханда̄пана̄нампи лаббхама̄натта̄ там̣ на гахетаббам̣. на хи сакка̄ ана̄маситва̄ апханда̄петва̄ ча кин̃чи гахетум̣. ‘‘екамева десетва̄ муччатӣ’’ти пам̣сукхан̣ана̄дисама̄напайогепи пурима̄ а̄патти уттарамуттарам̣ а̄паттим̣ патва̄ пат̣иппассамбхантӣти сан̃н̃а̄йа курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, итарат̣т̣хакатха̄су пана кхан̣анапайогабхедехи пайоге пайоге а̄панна̄ а̄паттийо уттарамуттарам̣ патва̄ на пат̣иппассамбханти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ садисатта̄ вийӯханам̣ патва̄ та̄ сабба̄пи пат̣иппассамбханти висадисапайогатта̄ти имина̄ адхиппа̄йена пат̣иппассаддхивидха̄нам̣ вуттанти ведитаббам̣. имина̄ хи аваха̄ракасса а̄саннам̣ оримантам̣ пара̄масати.
таттхева̄ти мукхават̣т̣ийамева. бундена̄ти кумбхийа̄ хет̣т̣химаталена. екат̣т̣ха̄не т̣хита̄йа кумбхийа̄ т̣ха̄на̄ ча̄ванам̣ чхахи а̄ка̄рехи ведитаббанти самбандхо. екат̣т̣ха̄нети ча сан̇кхаликабаддхабха̄вена екасмим̣ патит̣т̣хитока̄сат̣т̣ха̄нети аттхо. кха̄н̣укам̣ кесаггаматтампи т̣ха̄на̄ ча̄ветӣти кха̄н̣укам̣ аттано патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нато пан̃чахи а̄ка̄рехи т̣ха̄на̄ ча̄вети. чхиннаматте па̄ра̄джиканти авассам̣ че патати, чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. париччхедоти пан̃чама̄сака̄дигарубха̄вапариччхедо. апабйӯхантоти т̣хитат̣т̣ха̄нато апанайанавасена вийӯханто ра̄сим̣ каронто. евам̣ катва̄ти бха̄джанамукхават̣т̣ийа̄ кумбхигатена бха̄джанагатасса ека̄баддхабха̄вам̣ вийоджетва̄ти аттхо. упад̣д̣хакумбхӣйанти упад̣д̣хапун̣н̣а̄йа кумбхийа̄. винайадхаммата̄ти адхикака̄ран̣а̄ла̄бхе винайавиниччхайадхаммата̄ти адхиппа̄йо. на кевалан̃четтха гаруката̄ва, сутта̄нугаманампи аттхӣти дассенто апича̄тиа̄дима̄ха. кан̣т̣хена пана париччхиннака̄лети мукхагатам̣ аджджхохат̣ака̄лети аттхо. аджджхохаран̣амева хеттха париччхинданам̣, на кан̣т̣хапидаханам̣. чиккананти тхаддхам̣, бахалам̣ гхананти аттхо.
йопи тхеййачиттена парасса кумбхийа̄ па̄даггханакам̣ саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ авассам̣ пиванакам̣ йам̣ кин̃чи дукӯласа̄т̣акам̣ ва̄ чаммакхан̣д̣а̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ паккхипати, хаттхато муттаматте па̄ра̄джиканти еттха аваха̄ро вӣмам̣ситаббо. йади ча дукӯла̄дӣсу саппитела̄нам̣ пависанам̣ сандха̄йа па̄ра̄джикам̣ бхавеййа, таттха павит̣т̣хатела̄дино кумбхигатена ека̄баддхата̄йа на та̄ва аваха̄ро бха̄джанантарам̣ павесетва̄ гахан̣ака̄ле вийа. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘бха̄джанам̣ пана нимуджджа̄петва̄ ган̣хантасса йа̄ва ека̄баддхам̣ хоти, та̄ва раккхатӣ’’тиа̄ди. атха тела̄дивина̄сена па̄ра̄джикам̣ бхавеййа, тада̄пи тин̣аджджха̄пана̄дӣсу вийа аваха̄ро наттхи, дуккат̣ена саддхим̣ бхан̣д̣адеййамева хоти, татха̄ ча па̄даггханакам̣ тела̄дим̣ пӣтам̣ дукӯла̄дим̣ уддхарантасса̄пи па̄ра̄джикам̣ на сийа̄ таттха павит̣т̣хасса тела̄дино винат̣т̣хат̣т̣хена гахан̣аккхан̣е авиджджама̄натта̄, виджджама̄наттена ча уддха̄рейева па̄ра̄джикам̣ ваттаббам̣, на хаттхато муттаматтети. саббаат̣т̣хакатха̄су ча дукӯла̄дӣнам̣ паккхипане хаттхато муттаматте па̄ра̄джикасса вуттатта̄ на там̣ пат̣иккхипитум̣ сакка̄. ат̣т̣хакатха̄ппама̄н̣ена панетам̣ гахетаббам̣, йутти панеттха пан̣д̣итехи пубба̄парам̣ сам̣сандитва̄ уддха̄ретабба̄.
палибуджджхиссатӣти нива̄рессати. вуттанайена па̄ра̄джиканти хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джикам̣. нева аваха̄ро, на гӣва̄ти аттано бха̄джанатта̄ вуттам̣, ана̄паттиматтамева вуттам̣, на пана евам̣ вича̄ританти адхиппа̄йо. бахигатам̣ на̄ма хотӣти тато пат̣т̣ха̄йа теласса ат̣т̣ха̄нато адхомукхабха̄вато ча бахигатам̣ на̄ма хоти. анто пат̣т̣ха̄йа чхидде карийама̄не теласса никкхамитва̄ гатагатат̣т̣ха̄нам̣ бха̄джанасан̇кхйамева гаччхатӣти а̄ха ‘‘ба̄хирантато па̄даггханаке гал̣ите па̄ра̄джика’’нти. йатха̄ татха̄ ва̄ катасса̄ти ба̄хирантато ва̄ аббхантарантато ва̄ пат̣т̣ха̄йа катасса. маджджхе т̣хапетва̄ катачхиддети маджджхе тхокам̣ капа̄лам̣ т̣хапетва̄ паччха̄ там̣ чхиндантена катачхидде.
паттхӣнасса кха̄данам̣ итарасса па̄нан̃ча саппиа̄дӣнам̣ парибхоготи а̄ха ‘‘акха̄дитаббам̣ ва̄ апа̄таббам̣ ва̄ каротӣ’’ти. касма̄ панеттха дуккат̣ам̣ вуттанти а̄ха ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣а’’нти. пуримадвайанти бхеданам̣ чхад̣д̣анан̃ча. кумбхиджаджджаракаран̣ена̄ти пун̣н̣акумбхийа̄ джаджджаракаран̣ена. ма̄тика̄уджукаран̣ена̄ти удакапун̣н̣а̄йа ма̄тика̄йа уджукаран̣ена. екалаккхан̣анти бхеданам̣ кумбхийа̄ джаджджаракаран̣ена, чхад̣д̣анам̣ ма̄тика̄йа уджукаран̣ена ча саддхим̣ екасабха̄вам̣. паччхимам̣ пана двайанти джха̄панам̣ апарибхогакаран̣ан̃ча. еттха евам̣ виниччхайам̣ вадантӣти етасмим̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутте аттхе еке а̄чарийа̄ евам̣ виниччхайам̣ ваданти. паччхимадвайам̣ сандха̄йа вуттанти еттха пуримапададвайе виниччхайо хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена сакка̄ вин̃н̃а̄тунти таттха кин̃чи аватва̄ паччхимапададвайам̣ сандха̄йа ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣а’’нти идам̣ вуттанти адхиппа̄йо. тхеййачиттена̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ ка̄тука̄мата̄васена уппаннатхеййачиттена. вина̄сетука̄мата̄йа̄ти хаттхапа̄да̄дӣни чхинданто вийа кевалам̣ вина̄сетука̄мата̄йа. вуттанайена бхиндантасса ва̄ чхад̣д̣ентасса ва̄ти муггарена потхетва̄ бхиндантасса ва̄ удакам̣ ва̄ ва̄ликам̣ ва̄ а̄киритва̄ уттара̄пентасса ва̄ти аттхо. айуттанти чети па̄л̣ийам̣ пуримадвайепи дуккат̣ассева вуттатта̄ ‘‘пуримадвайе па̄ра̄джика’’нти идам̣ айуттанти йади тумха̄кам̣ сийа̄ти аттхо. на̄ти айуттабха̄вам̣ ниседхетва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘ан̃н̃атха̄ гахетаббаттхато’’ти.
евамеке вадантӣти хет̣т̣ха̄ вуттасса аттханайасса аттана̄ анабхиматабха̄вам̣ дассетва̄ сайам̣ ан̃н̃атха̄пи па̄л̣им̣ ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ аттхам̣ дассетука̄мо айам̣ панеттха са̄ротиа̄дима̄ха. ача̄ветука̄мова̄ти тхеййачиттена т̣ха̄на̄ ача̄ветука̄мова. ачхад̣д̣етука̄мойева̄ти еттха̄пи тхеййачиттена̄ти самбандхитаббам̣. идан̃хи тхеййачиттапаккхам̣ сандха̄йа вуттам̣ на̄сетука̄мата̄паккхасса ваккхама̄натта̄. тенева̄ха на̄сетука̄мата̄паккхе пана̄тиа̄ди. итаратха̄пи йуджджатӣти тхеййачитта̄бха̄ва̄ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄масса̄пи дуккат̣ам̣ йуджджатӣти вуттам̣ хоти.
бхӯмат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
96. а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄йам̣ антоваттхумхӣти париккхиттасса ваттхусса анто. антога̄мети париккхиттасса га̄масса анто. апариккхитте пана ваттхумхи га̄ме ва̄ т̣хитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣. ат̣авимукхам̣ кароти…пе… раккхатӣти тена пайогена тасса иччхитат̣т̣ха̄нам̣ а̄гататта̄ раккхати. га̄мато никкхантасса̄ти париккхиттага̄мато никкхантасса. капин̃джаро на̄ма ан̃н̃аман̃н̃ам̣ йуджджха̄панаттха̄йа ба̄ладжанехи поса̄ванийапаккхиджа̄ти.
веха̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
97. веха̄сат̣т̣хакатха̄йам̣ чхиннаматте муттаматтети йатха̄ чхиннам̣ муттан̃ча пакатит̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати, татха̄ чхеданам̣ мочанан̃ча сандха̄йа вуттам̣.
удакат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
98. удакат̣т̣хакатха̄йам̣ сандама̄наудаке никкхиттам̣ на тит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘асанданаке удаке’’ти. ана̄паттӣти хаттхава̄рападава̄ресу дуккат̣а̄паттийа̄ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. кад̣д̣хатӣти хет̣т̣хато оса̄рети. сакаламудаканти дан̣д̣ена пхут̣т̣хока̄сагатам̣ сакаламудакам̣. на удакам̣ т̣ха̄нанти аттана̄ катат̣т̣ха̄насса ат̣т̣ха̄натта̄. падуминийанти падумагаччхе. кала̄пабандханти хаттхакавасена кхуддакам̣ катва̄ баддхам̣ кала̄пабаддхам̣. бха̄рабаддхам̣ на̄ма сӣсабха̄ра̄дивасена баддхам̣. мул̣а̄ланти кандам̣. паттам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ти идам̣ каддамасса анто пависитва̄ т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. ниддхаманатумбанти ва̄пийа̄ удакасса никкхаманана̄л̣ам̣. удакава̄хаканти маха̄ма̄тикам̣. аваха̄рена со на ка̄ретабботи имина̄ па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропане а̄паттийа̄ саббаттха на муччатӣти дӣпети. ма̄тикам̣ а̄ропетва̄ти кхуддакама̄тикам̣ а̄ропетва̄. маритва̄…пе… тит̣т̣хантӣти еттха матамаччха̄нам̣йева тесам̣ сантакатта̄ амате ган̣хантасса наттхи аваха̄ро.
на̄ват̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
99. на̄ват̣т̣хакатха̄йам̣ тхуллаччайампи па̄ра̄джикампи хотӣти еттха пат̣хамам̣ т̣ха̄на̄ ача̄ветва̄ мутте тхуллаччайам̣, пат̣хамам̣ пана т̣ха̄на̄ ча̄ветва̄ мутте па̄ра̄джиканти ведитаббам̣. па̄се баддхасӯкаро вийа̄тиа̄дина̄ вуттам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘таттха йутти пуббе вутта̄ева̄’’ти. випаннат̣т̣хана̄ва̄ти висамава̄техи десантарам̣ пала̄та̄, бхиджджитва̄ ва̄ вина̄сам̣ патва̄ удаке нимуджджитва̄ хет̣т̣ха̄ бхӯмиталам̣ аппатва̄ са̄микехи ча апариччатта̄лайа̄ вуччати. балава̄ ча ва̄то а̄гамма̄ти имина̄ асати ва̄те айам̣ пайого катоти дассети. пуггаласса наттхи аваха̄роти суккхама̄тика̄йам̣ уджукаран̣анайена вуттам̣. там̣ аттано па̄дена анаккамитва̄ хаттхена ча ануккхипитва̄ ан̃н̃асмим̣ дан̣д̣а̄дӣсу бандхитва̄ т̣хапите йуджджати, аттано па̄дена аккамитва̄ хаттхена ча уккхипитва̄ т̣хитасса пана балавава̄тена чхаттачӣвара̄дӣсу пахат̣есу пакатим̣ виджахитва̄ дал̣хатарам̣ аккаманагахан̣а̄дипайого абхинаво ка̄таббо сийа̄. итаратха̄ чхаттачӣвара̄дӣни ва̄ вигаччханти, аваха̄рако ва̄ сайам̣ патиссати, на̄ва̄ ча тада̄ на гамиссати. тасма̄ ӣдисе абхинаваппайоге сати аваха̄рена бхавитаббам̣. суккхама̄тика̄йам̣ уджуката̄йа удака̄гаманака̄ле ка̄таббакиччам̣ наттхӣти там̣ идха нидассанам̣ на хоти. да̄сам̣ пана пакатийа̄ пала̄йантам̣ ‘‘сӣгхам̣ йа̄хӣ’’ти ватва̄ пакатигаманато туритагамануппа̄дана̄дина̄ идха нидассанена бхавитаббанти амха̄кам̣ кханти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. ва̄те а̄гатепи йаттха атилахукатта̄ на̄ва̄йа кан̃чи пайогам̣ акатва̄ пакатийа̄ аваха̄рако тит̣т̣хати, таттхидам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти гахетаббам̣.
йа̄нат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
100. йа̄нат̣т̣хакатха̄йам̣ убхосу пассесӯти чатуннам̣ тхамбха̄нам̣ упари чатурассам̣ да̄русан̇гха̄т̣ам̣ а̄ропетва̄ тасса ва̄мадаккхин̣апассесу убхосу ва̄та̄тапа̄дипариссайавиноданаттхам̣ гарул̣апаккхино убхо паккха̄ вийа ката̄ сандама̄ника̄. дукайуттасса̄ти двӣхи гон̣ехи йуттасса. айуттаканти гон̣ехи айуттам̣. каппаката̄ти двиннам̣ сикха̄нам̣ сандхит̣т̣ха̄не госин̇га̄ни вийа две кот̣ийо т̣хапетва̄ упаттхамбханӣ каппаката̄ на̄ма, са̄ двӣхипи кот̣ӣхи бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄ти, тена̄ха ‘‘чха т̣ха̄на̄нӣ’’ти. тӣн̣и ва̄ чатта̄ри ва̄ т̣ха̄на̄нӣти акаппаката̄йа упаттхамбханийа̄ ча двиннам̣ чакка̄нан̃ча васена тӣн̣и т̣ха̄на̄ни, каппаката̄йа васена чатта̄ри т̣ха̄на̄ни, татха̄ патхавийам̣ т̣хапитасса тӣн̣и т̣ха̄на̄нӣти самбандхо. аккхасӣсехӣти аккхада̄руно двӣхи кот̣ӣхи. аккхуддхӣхӣти аккхада̄руна̄ сампат̣иччхака̄ хет̣т̣химабха̄ге каппаката̄ две да̄рукхан̣д̣а̄ аккхуддхийо на̄ма, та̄сам̣ каппаката̄нам̣ двиннам̣ каппасӣса̄ни чатта̄ри идха ‘‘аккхуддхийо’’ти вуччанти, тена̄ха ‘‘чатӯхи ча аккхуддхӣхӣ’’ти. та̄хи патит̣т̣хита̄хи патит̣т̣хитат̣т̣ха̄на̄ни чатта̄ри дхурена патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ еканти пан̃ча т̣ха̄на̄ни хонти. уддхийова ‘‘уддхикха̄н̣ука̄’’ти вутта̄, уддхикха̄н̣ука̄нам̣ абха̄ве аккхасӣса̄нам̣ патит̣т̣ха̄нока̄сам̣ дассенто а̄ха самамева ба̄хам̣ катва̄тиа̄ди. таттха самамева̄ти уддхийо хет̣т̣ха̄ аноламбетва̄ ба̄хуно хет̣т̣химабха̄гам̣ самам̣ катва̄ двиннам̣ ба̄худа̄рӯнам̣ маджджхе аккхасӣсаппама̄н̣ена чхиддам̣ катва̄ таттха аккхасӣса̄ни павесита̄ни хонти, тена ба̄ха̄нам̣ хет̣т̣ха̄бха̄гам̣ саббам̣ бхӯмим̣ пхуситва̄ тит̣т̣хати, тена̄ха ‘‘саббам̣ патхавим̣ пхуситва̄ тит̣т̣хатӣ’’ти. сесам̣ на̄ва̄йам̣ вуттасадисанти имина̄ йади пана там̣ евам̣ гаччхантам̣ пакатигаманам̣ паччхиндитва̄ ан̃н̃ам̣ диса̄бха̄гам̣ нети, па̄ра̄джикам̣. сайамева йам̣ кин̃чи т̣ха̄нам̣ сампаттам̣ т̣ха̄на̄ ача̄лентова виккин̣итва̄ гаччхати, неваттхи аваха̄ро, бхан̣д̣адеййам̣ пана хотӣти имам̣ найам̣ атидисати.
бха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
101. бха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ бха̄рат̣т̣ханти ма̄тика̄падасса бха̄ро на̄ма̄ти идам̣ аттхадассананти а̄ха ‘‘бха̄ройева бха̄рат̣т̣ха’’нти. пуримагалети галасса пуримабха̄ге. галава̄т̣акоти гӣва̄йа упаримагалава̄т̣ако. урапариччхедамаджджхети урапарийантасса маджджхе. са̄микехи ана̄н̣аттоти идам̣ йади са̄микехи ‘‘имам̣ бха̄рам̣ нетва̄ асукат̣т̣ха̄не дехӣ’’ти а̄н̣атто бхавеййа, тада̄ тена гахитабхан̣д̣ам̣ упаниккхиттам̣ сийа̄, тан̃ча тхеййачиттена сӣса̄дито оропентасса̄пи аваха̄ро на сийа̄, са̄мика̄нам̣ пана дхураниккхепе ева сийа̄ти тато упаниккхиттабхан̣д̣абха̄вато вийоджетум̣ вуттам̣, тенева ваккхати ‘‘техи пана ана̄н̣аттатта̄ па̄ра̄джика’’нти. гхам̣сантоти сӣсато ануккхипанто, йади уккхипеййа, уккхиттаматте па̄ра̄джикам̣, тена̄ха сӣсато кесаггаматтампӣтиа̄ди. йо ча̄йанти йо айам̣ виниччхайо.
а̄ра̄мат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
102. а̄ра̄мат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄ра̄мам̣ абхийун̃джатӣти идам̣ абхийогакаран̣ам̣ паресам̣ бхӯмат̣т̣хабхан̣д̣а̄дӣсупи ка̄тум̣ ват̣т̣атийева. а̄ра̄ма̄дитха̄варесу пана йебхуййена абхийогавасенева гахан̣асамбхавато еттхева па̄л̣ийам̣ абхийого вутто, ити имина̄ найена саббаттха̄пи сакка̄ н̃а̄тунти гахетаббам̣. адинна̄да̄насса пайогатта̄ти сахапайогама̄ха. ваттхумхийева катапайогатта̄ сахапайогавасена хетам̣ дуккат̣ам̣. сайампӣти абхийун̃джакопи. ‘‘ким̣ кароми ким̣ каромӣ’’ти евам̣ кин̇ка̄рамева пат̣иссун̣анто вийа чаратӣти кин̇ка̄рапат̣исса̄вӣ, тасса бха̄во кин̇ка̄рапат̣исса̄вибха̄во, тасмим̣, аттано васаваттибха̄вети вуттам̣ хоти. уккочанти лан̃джам̣. саббесам̣ па̄ра̄джиканти кӯт̣авиниччхайика̄дӣнам̣. айам̣ ваттхуса̄мӣтиа̄дикасса убхиннам̣ дхураниккхепакаран̣ахетуно пайогасса каран̣аккхан̣ева па̄ра̄джикам̣ хотӣти ведитаббам̣. саче пана са̄микасса вимати ча дхураниккхепо ча камена уппаджджанти, пайогасамут̣т̣ха̄пакачиттаккхан̣е па̄ра̄джикамева хоти, на тхуллаччайам̣. йади виматийева уппаджджати, тада̄ тхуллаччайамева̄ти ведитаббам̣, айам̣ найо саббаттха йатха̄нурӯпам̣ гахетаббо. дхураниккхепавасенева пара̄джайоти са̄мико ‘‘ахам̣ на мучча̄мӣ’’ти дхурам̣ аниккхипанто ат̣т̣о пара̄джито на̄ма на хотӣти дассети.
виха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
103. виха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ виха̄ранти упача̄расӣма̄сан̇кха̄там̣ сакалам̣ виха̄рам̣. паривен̣анти тасса виха̄расса аббхантаре висум̣ висум̣ па̄ка̄ра̄дипариччхиннат̣т̣ха̄нам̣. а̄ва̄санти екам̣ а̄васатхаматтам̣. ган̣асантаке париччхиннаса̄микатта̄ сакка̄ дхурам̣ никкхипа̄петунти а̄ха ‘‘дӣгхабха̄н̣ака̄дибхедасса пана ган̣асса̄’’ти. идха̄пи саче екопи дхурам̣ на никкхипати, раккхатийева. еса найо бахӯнам̣ сантаке саббаттха.
кхеттат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
104. кхеттат̣т̣хакатха̄йам̣ нирумбхитва̄ ва̄тиа̄дӣсу ган̣хантасса̄ти паччекам̣ йоджетаббам̣, таттха нирумбхитва̄ гахан̣ам̣ на̄ма вӣхисӣсам̣ аччхиндитва̄ йатха̄т̣хитамева хаттхена гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ бӣджаматтассева гахан̣ам̣. екамеканти екам̣ вӣхисӣсам̣. йасмим̣ бӣдже ва̄тиа̄ди нирумбхитва̄ гахан̣а̄дӣсу йатха̄ккамам̣ йоджетаббам̣. ‘‘тасмим̣ бандхана̄ мочитаматте’’ти вачанато тасмим̣ бӣджа̄димхи бандхана̄ мутте сати тато анапанӣтепи т̣ха̄нантарасса абха̄ва̄ па̄ра̄джикамева. йасса пана сӣса̄дикасса сантара̄дина̄ саха сам̣сиббанам̣ ва̄ ека̄баддхата̄ ва̄ хоти, тасса бандхана̄ мочите тхуллаччайам̣, итарат̣т̣ха̄нато мочите па̄ра̄джиканти гахетаббам̣, тена̄ха вӣхина̄л̣антиа̄ди. сабхусанти пала̄ласахитам̣. кхӣлена̄ти кха̄н̣укена. еттха ча кхӣласан̇камана̄дӣсу сахапайого дхураниккхепо ча̄ти убхайам̣ самбхавати. кхӣласан̇камана̄ди еттха сахапайого. тасмин̃ча кате йади са̄мика̄ дхурам̣ на никкхипанти пуна ган̣хитука̄ма̄ва хонти, на та̄ва аваха̄ро, ‘‘кхӣлам̣ сан̇ка̄метва̄ кхетта̄дим̣ асуко ра̄джаваллабхо бхиккху ган̣хитука̄мо’’ти н̃атва̄ тасса балам̣ каккхал̣а̄дибха̄ван̃ча нисса̄йа кхӣласан̇камана̄дикирийа̄нит̣т̣ха̄нато пат̣хамамева са̄мика̄ дхурам̣ никкхипанти, на аваха̄ро етасса пайоганит̣т̣ха̄нато пуретарамева дхурасса никкхиттатта̄. йада̄ пана кхӣласан̇камана̄дипайогенева дхураниккхепо хоти, тада̄йева аваха̄ро, теневеттха ‘‘тан̃ча кхо са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена̄’’ти вуттам̣. кхӣла̄дӣнам̣ сан̇камитабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ са̄мика̄нам̣ сампат̣иччханампеттха дхураниккхепоти ведитаббо. евам̣ саббаттха̄ти йатха̄вуттаматтхам̣ раджджусан̇камана̄дӣсупи атидисати. йат̣т̣хинти ма̄надан̣д̣ам̣. екасмим̣ ана̄гате тхуллаччайам̣, тасмим̣ а̄гате па̄ра̄джиканти саче да̄рӯни никхан̣итва̄ таттакенева ган̣хитука̄мо хоти, аваса̄не да̄румхи па̄ра̄джикам̣. саче таттха кан̣т̣акаса̄кха̄дӣхи па̄да̄нам̣ антарам̣ пат̣иччха̄детва̄ кассачи аппавеса̄рахам̣ катва̄ гахетука̄мо хоти, аваса̄наса̄кха̄йа па̄ра̄джикам̣, тена̄ха ‘‘са̄кха̄парива̄ренева аттано ка̄тум̣ саккотӣ’’ти, да̄рӯни ча никхан̣итва̄ са̄кха̄парива̄ран̃ча катва̄ ева аттано сантакам̣ ка̄тум̣ саккотӣти аттхо. кхеттамарийа̄данти вуттамеваттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘кеда̄рапа̄л̣и’’нти вуттам̣. идан̃ча кхӣласан̇камана̄дина̄ гахан̣ам̣ а̄ра̄ма̄дӣсупи лаббхатева.
ваттхут̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
105. ваттхут̣т̣хакатха̄йам̣ тин̣н̣ам̣ па̄ка̄ра̄нанти ит̣т̣хакасила̄да̄рӯнам̣ васена тин̣н̣ам̣ па̄ка̄ра̄нам̣.
106. га̄мат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘га̄мо на̄ма̄’’ти па̄л̣ийам̣ на вуттам̣ саббасо га̄малаккхан̣асса пуббе вуттатта̄.
аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
107. аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄йам̣ винивиджджхитва̄ти уджукамева винивиджджхитва̄. лаккхан̣аччхиннасса̄ти аран̃н̃аса̄мика̄нам̣ хаттхато кин̣итва̄ ган̣хантехи катааккхара̄дисан̃н̃а̄н̣асса. чхаллийа̄ парийонаддханти имина̄ са̄мика̄нам̣ нира̄пеккхата̄йа чирачхад̣д̣итабха̄вам̣ дӣпети, тена̄ха ‘‘гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. йади са̄мика̄нам̣ са̄пеккхата̄ аттхи, на ват̣т̣ати. та̄ни ката̄ни аджджха̄вуттха̄ни ча хонтӣти та̄ни геха̄дӣни ката̄ни паринит̣т̣хита̄ни мануссехи ча аджджха̄вуттха̄ни ча хонти. да̄рӯнӣти геха̄дӣнам̣ кататта̄ авасит̣т̣хада̄рӯни. гахетум̣ ват̣т̣атӣти са̄мика̄нам̣ ана̄лайатта̄ вуттам̣, те ча йади гахан̣ака̄ле дисва̄ са̄лайа̄ хутва̄ ва̄ренти, гахетум̣ на ват̣т̣атийева. ‘‘дехӣ’’ти вутте да̄таббамева̄ти ‘‘дехӣ’’ти вутте ‘‘дасса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ гаччхантасса ‘‘дехӣ’’ти авутте адатва̄ гамане а̄патти наттхи. паччха̄пи техи чодите да̄таббамева.
адисва̄ гаччхати, бхан̣д̣адеййанти суддхачиттена гатасса бхан̣д̣адеййам̣. а̄раккхат̣т̣ха̄нампи суддхачиттена атиккамитва̄ тхеййачитте уппаннепи аваха̄ро наттхи а̄раккхат̣т̣ха̄насса атиккантатта̄. кечи пана ‘‘йаттха каттхачи нӣта̄нампи да̄рӯнам̣ аран̃н̃аса̄мика̄нан̃н̃ева сантакатта̄ пуна тхеййачиттам̣ уппа̄детва̄ гаччхати, па̄ра̄джикамева̄’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣ ‘‘а̄раккхат̣т̣ха̄нам̣ патва̄…пе… ассатийа̄ атиккаматӣ’’ти, сахаса̄ там̣ т̣ха̄нам̣ атиккаматӣтиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.107) ча а̄раккхат̣т̣ха̄на̄тиккамейева а̄паттийа̄ вуччама̄натта̄, а̄раккхат̣т̣ха̄на̄тиккамамева сандха̄йа ‘‘идам̣ пана тхеййачиттена парихарантасса а̄ка̄сена гаччхатопи па̄ра̄джикамева̄’’ти вуттам̣. йан̃ча ‘‘йаттха каттхачи нӣта̄нампи да̄рӯнам̣ аран̃н̃аса̄мика̄нан̃н̃ева сантакатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, тампи а̄раккхат̣т̣ха̄нато бахи па̄ра̄джика̄паджджанасса ка̄ран̣ам̣ на хоти бхан̣д̣адеййабха̄вассева ка̄ран̣атта̄. тесам̣ сантакаттенева хи бахи катасса̄пи бхан̣д̣адеййам̣ джа̄там̣, итаратха̄ ча бхан̣д̣адеййампи на сийа̄ сун̇кагха̄та̄тиккаме вийа. аддхикехи диннамева сун̇кика̄нам̣ сантакам̣ хоти, на̄диннам̣, тена там̣ т̣ха̄нам̣ йато куточи паччайато суддхачиттена атиккантасса бхан̣д̣адеййампи на хоти. идха пана аран̃н̃аса̄мика̄нам̣ сантакатта̄ саббаттха̄пи бхан̣д̣адеййамева хоти, теневетам̣ аран̃н̃е а̄раккхат̣т̣ха̄нам̣ сун̇кагха̄татопи гарутарам̣ джа̄там̣. йади хи а̄раккхат̣т̣ха̄нато бахипи тхеййачитте сати аваха̄ро бхавеййа, а̄раккхат̣т̣ха̄нам̣ патва̄тиа̄дина̄ т̣ха̄нанийамо нираттхако сийа̄ йаттха каттхачи тхеййачитте уппанне па̄ра̄джиканти ваттаббато. тасма̄ а̄раккхат̣т̣ха̄нато бахи тхеййачиттена гаччхантасса аваха̄ро на бхавати ева̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. идам̣ пана тхеййачиттена парихарантасса̄ти йасмим̣ падесе атикканте тесам̣ аран̃н̃ам̣ а̄раккхат̣т̣ха̄нан̃ча атикканто на̄ма хоти, там̣ падесам̣ а̄ка̄сена̄пи атиккаманавасена гаччхантасса̄пӣти аттхо.
удакакатха̄ван̣н̣ана̄
108. удакакатха̄йам̣ маха̄куччхика̄ удакача̄т̣и удакаман̣ико, ‘‘самекхала̄ ча̄т̣и удакаман̣ико’’типи ваданти. таттха̄ти тесу бха̄джанесу. бхӯтага̄мена саддхимпӣти пи-саддена акаппийапатхавимпи сан̇ган̣ха̄ти. тал̣а̄караккхан̣аттха̄йа̄ти ‘‘маходакам̣ а̄гантва̄ тал̣а̄камарийа̄дам̣ ма̄ чхиндӣ’’ти тал̣а̄караккхан̣аттхам̣. ниббаханаудаканти еттха тал̣а̄касса екена уннатена пассена адхикаджалам̣ ниббахати нигаччхати етена̄ти ‘‘ниббахана’’нти адхикаджаланиккхаманама̄тика̄ вуччати. таттха гаччхама̄нам̣ удакам̣ ниббаханаудакам̣ на̄ма. ниддхаманатумбанти сасса̄дӣнам̣ аттха̄йа ит̣т̣хака̄дӣхи катам̣ удаканиккхаманапана̄л̣и. марийа̄дам̣ дуббалам̣ катва̄ти еттха дуббалам̣ акатва̄пи йатха̄вуттаппайоге кате марийа̄дам̣ чхиндитва̄ никкхантаудакаггха̄нурӯпена аваха̄рена каттаббамева. йаттакам̣ таппаччайа̄ сассам̣ уппаджджатӣти бӣджакасикамма̄диббайам̣ т̣хапетва̄ йам̣ адхикала̄бхам̣ уппаджджати, там̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи техи ка̄таббам̣ вайакаран̣ампи етасса да̄таббам̣. идан̃ча тарун̣асассе джа̄те удакам̣ вина̄сентасса йуджджати, сассе пана саббатха̄ акатейева удакам̣ вина̄сентена ча удакаггхамева да̄таббам̣, на таппаччайа̄ сакалам̣ сассам̣ тена вина̄ситабхан̣д̣ассева бхан̣д̣адеййатта̄, итаратха̄ ва̄н̣иджджа̄диаттха̄йа парехи т̣хапитабхан̣д̣ам̣ авахарантасса тадубхайампи гахетва̄ бхан̣д̣аггхам̣ ка̄таббам̣ сийа̄, тан̃ча на йуттанти амха̄кам̣ кханти. са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена̄ти еттха екасса сантаке тал̣а̄ке кхетте ча джа̄те тассева дхураниккхепена па̄ра̄джикам̣, йади пана там̣ тал̣а̄кам̣ саббаса̄дха̄ран̣ам̣, кхетта̄ни па̄т̣ипуггалика̄ни, тасса тасса пуггалассева дхураниккхепе аваха̄ро, атха кхетта̄нипи саббаса̄дха̄ран̣а̄ни, саббесам̣ дхураниккхепейева па̄ра̄джикам̣, на̄сатӣти дат̣т̣хаббам̣.
аниггатети аниккханте, тал̣а̄кейева т̣хитети аттхо. паресам̣ ма̄тика̄мукханти кхуддакама̄тика̄мукхам̣. асампаттева̄ти тал̣а̄като никкхамитва̄ маха̄ма̄тика̄йам̣ ева т̣хите. аниккханте баддха̄ субаддха̄ти тал̣а̄като аниккханте бхан̣д̣адеййампи на хоти саббаса̄дха̄ран̣атта̄ удакасса̄ти адхиппа̄йо. никкханте пана па̄т̣ипуггаликам̣ хотӣти а̄ха ‘‘никкханте баддха̄ бхан̣д̣адеййа’’нти. идха пана кхуддакама̄тика̄йам̣ аппавит̣т̣хатта̄ аваха̄ро на джа̄то, ‘‘тал̣а̄като аниггате паресам̣ ма̄тика̄мукхам̣ асампаттева̄’’ти хет̣т̣ха̄ вуттасса викаппадвайасса ‘‘аниккханте баддха̄ субаддха̄, никкханте баддха̄ бхан̣д̣адеййа’’нти идам̣ двайам̣ йатха̄ккамена йоджанаттхам̣ вуттам̣. наттхи аваха̄роти еттха ‘‘аваха̄ро наттхи, бхан̣д̣адеййам̣ пана хотӣ’’ти кечи ваданти, там̣ на йуттам̣. ваттхум̣…пе… на саметӣти еттха тал̣а̄кагатаудакасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄ парасантакаваттху на хотӣти адхиппа̄йо.
дантапонакатха̄ван̣н̣ана̄
109. дантакат̣т̣хакатха̄йам̣ тато пат̣т̣ха̄йа аваха̄ро наттхӣти ‘‘йатха̄сукхам̣ бхиккхусан̇гхо парибхун̃джатӯ’’ти абха̄джетва̄ва йа̄вадиччхакам̣ гахан̣аттхамева т̣хапитатта̄ араккхитатта̄ саббаса̄дха̄ран̣атта̄ ча ан̃н̃ам̣ сан̇гхикам̣ вийа на хотӣти тхеййачиттена ган̣хантасса̄пи наттхи аваха̄ро. кха̄данту, пуна са̄ман̣ера̄ а̄хариссантӣти кечи тхера̄ вадеййунти йоджетаббам̣.
ванаппатикатха̄ван̣н̣ана̄
110. ванаппатикатха̄йам̣ сандха̄ритатта̄ти чхиннасса руккхасса патитум̣ а̄раддхасса сандха̄ран̣аматтена вуттам̣, на пана маричаваллиа̄дӣхи пуббе вет̣хетва̄ т̣хитабха̄вена. та̄дисе хи чхиннепи аваха̄ро наттхи аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄йам̣ вет̣хитаваллийам̣ вийа. уджукамева тит̣т̣хатӣти имина̄ саббасо чхинданамева валлиа̄дӣхи асамбаддхасса руккхасса т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ пуббе вийа а̄ка̄са̄дӣсу пхут̣т̣хасакалападесато мочананти а̄вен̣икамидха т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ дассети. кечи пана ‘‘руккхабха̄рена кин̃чидева бхасситва̄ т̣хитатта̄ хотийева т̣ха̄на̄ча̄вана’’нти ваданти, танна, руккхена пхут̣т̣хасса сакаласса а̄ка̄сападесасса пан̃чахи чхахи ва̄ а̄ка̄рехи анатиккамитатта̄. ва̄тамукхам̣ содхетӣти йатха̄ ва̄то а̄гантва̄ руккхам̣ па̄тети, евам̣ ва̄тасса а̄гаманамаггам̣ рундхитва̄ т̣хита̄ни са̄кха̄гумба̄дӣни чхиндитва̄ апаненто содхети. ман̣д̣ӯкакан̣т̣акам̣ ва̄ти ман̣д̣ӯка̄нам̣ нан̇гут̣т̣хе аггакот̣ийам̣ т̣хитакан̣т̣аканти ваданти, еке ‘‘висамаччхакан̣т̣ака’’нтипи ваданти.
харан̣акакатха̄ван̣н̣ана̄
111. харан̣акакатха̄йам̣ харан̣аканти ваттхуса̄мина̄ харийама̄нам̣. со ча па̄дам̣ аггхати, па̄ра̄джикамева̄ти ‘‘антам̣ на ган̣хисса̄мӣ’’ти асаллаккхитатта̄ са̄ман̃н̃ато ‘‘ган̣хисса̄ми ета’’нти саллаккхитассева пат̣асса екадесата̄йа тампи ган̣хитука̄мова̄ти па̄ра̄джикам̣ вуттам̣. сабхан̣д̣аха̄раканти сахабхан̣д̣аха̄ракам̣, сака̄ра̄десасса викаппатта̄ саха саддова т̣хито, бхан̣д̣аха̄ракена саха там̣ бхан̣д̣анти аттхо. са̄сан̇коти ‘‘йади упасан̇камитва̄ бхан̣д̣ам̣ ган̣хисса̄ми, а̄вудхена мам̣ пахареййа̄’’ти бхайена сан̃джа̄та̄сан̇ко. екамантам̣ пат̣иккамма̄ти бхайенева анупагантва̄ маггато сайам̣ пат̣иккамма. сантаджджетва̄ти пхарусава̄ча̄йа чева а̄вудхапариваттана̄дика̄йавика̄рена ча сантаджджетва̄. анаджджха̄вуттхаканти апариггахитакам̣. а̄лайена анадхимуттампи бхан̣д̣ам̣ анаджджха̄вуттхакам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘а̄хара̄пенте да̄табба’’нти, имина̄ пат̣хамам̣ париччатта̄лайа̄нампи йади паччха̄пи сакасан̃н̃а̄ уппаджджати, тесан̃н̃ева там̣ бхан̣д̣ам̣ хоти, балакка̄рена̄пи сакасан̃н̃а̄йа тасса гахан̣е досо наттхи, ададантассева аваха̄роти дассети. йади пана са̄мино ‘‘париччаттам̣ майа̄ пат̣хамам̣, ида̄ни мама сантакам̣ ва̄ етам̣, но’’ти а̄сан̇ка̄ хоти, балакка̄рена гахетум̣ на ват̣т̣ати сакасан̃н̃а̄баленева пуна гахетаббабха̄васса а̄паннатта̄. ‘‘адентасса па̄ра̄джика’’нти вачанато чорасса сакасан̃н̃а̄йа виджджама̄на̄йапи са̄микесу са̄лайесу ада̄тум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпитам̣ хоти. ан̃н̃есӯти маха̄паччарийа̄дӣсу. вича̄ран̣а̄йева наттхӣти имина̄ таттха̄пи пат̣иккхепа̄бха̄вато айамева аттхоти дассети.
упанидхикатха̄ван̣н̣ана̄
112. упанидхикатха̄йам̣ сан̇гопанаттха̄йа аттано хаттхе никкхиттасса бхан̣д̣асса гуттат̣т̣ха̄не пат̣иса̄манаппайогам̣ вина̄ на̄хам̣ ган̣ха̄мӣтиа̄дина̄ ан̃н̃асмим̣ пайоге акате раджджасан̇кхобха̄дика̄ле ‘‘на да̄ни тасса дасса̄ми, на майхам̣ да̄ни дассатӣ’’ти убхохипи сакасакат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ дхураниккхепе катепи аваха̄ро наттхи. кечи панеттха ‘‘па̄ра̄джикамева пат̣иса̄манаппайогасса кататта̄’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, на са̄рато паччетаббам̣. пат̣иса̄манака̄ле хисса тхеййачиттам̣ наттхи, ‘‘на да̄ни тасса дасса̄мӣ’’ти тхеййачиттуппаттиккхан̣е пана са̄мино дхураниккхепачиттуппаттийа̄ хетубхӯто ка̄йавачӣпайого наттхи, йена со а̄паттим̣ а̄паджджеййа. на хи акирийасамут̣т̣ха̄на̄йам̣ а̄паттӣти. да̄не саусса̄хо, раккхати та̄ва̄ти аваха̄рам̣ сандха̄йа авуттатта̄ на̄хам̣ ган̣ха̄мӣтиа̄дина̄ муса̄ва̄дакаран̣е па̄читтийамева хоти, на дуккат̣ам̣ тхеййачитта̄бха̄вена сахапайогасса̄пи абха̄ватоти гахетаббам̣. йадипи мукхена дасса̄мӣти вадати…пе… па̄ра̄джиканти еттха катарапайогена а̄патти, на та̄ва пат̣хамена бхан̣д̣апат̣иса̄манаппайогена тада̄ тхеййачитта̄бха̄ва̄, на̄пи ‘‘дасса̄мӣ’’ти катханаппайогена тада̄ тхеййачитте виджджама̄непи пайогасса каппийатта̄ти? вуччате – са̄мина̄ ‘‘дехӣ’’ти бахусо йа̄чийама̄нопи адатва̄ йена пайогена аттано ада̄тука̄матам̣ са̄микасса н̃а̄пети, йена ча со ‘‘ада̄тука̄мо айам̣ виккхипатӣ’’ти н̃атва̄ дхурам̣ никкхипати, тенева пайогенасса а̄патти. на хеттха упаниккхиттабхан̣д̣е парийа̄йена мутти аттхи. ада̄тука̄мата̄йа хи када̄ те диннам̣, каттха те диннантиа̄дипарийа̄йавачанена̄пи са̄микасса дхуре никкхипа̄пите а̄паттийева. тенева ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ – ‘‘ким̣ тумхе бхан̣атха…пе… евам̣ убхиннам̣ дхураниккхепена бхиккхуно па̄ра̄джика’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.111). парасантакасса парехи ган̣ха̄пане ева парийа̄йато мутти, на саббаттха̄ти гахетаббам̣. аттано хаттхе никкхиттатта̄ти еттха аттано хаттхе са̄мина̄ динната̄йа бхан̣д̣а̄га̄рикат̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ ча т̣ха̄на̄ча̄ванепи наттхи аваха̄ро, тхеййачиттена пана гахан̣е дуккат̣ато на муччатӣти ведитаббам̣.
есева найоти уддха̄рейева чорасса па̄ра̄джикам̣, касма̄? ан̃н̃ехи са̄дха̄ран̣асса абхин̃н̃а̄н̣асса вуттатта̄. ан̃н̃ам̣ та̄дисамева ган̣ханте йуджджатӣти сан̃н̃а̄н̣ато ока̄сато ча тена садисамева ан̃н̃ам̣ ган̣ханте йуджджати, чорена саллаккхитаппадесато там̣ апанетва̄ кехичи таттха та̄дисе ан̃н̃асмим̣ патте т̣хапите там̣ ган̣хантейева йуджджатӣти адхиппа̄йо, тена чорена дива̄ саллаккхитапаттам̣ ан̃н̃аттха апанетва̄ тадан̃н̃е та̄дисе патте таттха т̣хапитепи чорасса паччха̄ раттибха̄ге уппаджджама̄нам̣ тхеййачиттам̣ дива̄ саллаккхитаппадесе т̣хапитам̣ ан̃н̃ам̣ та̄дисам̣ паттамева а̄ламбитва̄ уппаджджатӣти дасситам̣ хоти. падава̄рена̄ти тхерена нӣхаритва̄ диннам̣ паттам̣ гахетва̄ гаччхато чорасса падава̄рена. ата̄дисамева ган̣ханте йуджджатӣти ата̄дисасса тхерена гахан̣аккхан̣е аваха̄ра̄бха̄вато паччха̄ хаттхапаттам̣ ‘‘та’’нти ва̄ ‘‘ан̃н̃а’’нти ва̄ сан̃н̃а̄йа ‘‘идам̣ гахетва̄ гаччха̄мӣ’’ти гамане падава̄ренева аваха̄ро йуджджатӣти адхиппа̄йо.
па̄ра̄джикам̣ наттхӣти падава̄репи па̄ра̄джикам̣ наттхи упанидхибхан̣д̣е вийа̄ти гахетаббам̣. га̄мадва̄ранти бахига̄ме виха̄расса патит̣т̣хитатта̄ га̄маппавесасса а̄рамбхаппадесадассанавасена вуттам̣, антога̄манти аттхо. двиннампи уддха̄рейева па̄ра̄джиканти тхерасса абхан̣д̣а̄га̄рикатта̄ вуттам̣. йади хи со бхан̣д̣а̄га̄рико бхавеййа, саббампи упаниккхиттамева сийа̄, упаниккхиттабхан̣д̣е ча тхеййачиттена ган̣хатопи на та̄ва тхерасса аваха̄ро хоти, чорассева аваха̄ро. убхиннампи дуккат̣анти тхерасса аттано сантаката̄йа чорасса са̄микена диннатта̄ аваха̄ро на джа̄то, убхиннампи асуддхачиттена гахитатта̄ дуккат̣анти аттхо.
а̄н̣аттийа̄ гахитатта̄ти ‘‘паттачӣварам̣ ган̣ха̄’’ти евам̣ тхерена катаа̄н̣аттийа̄ гахитатта̄. ат̣авим̣ пависати, падава̄рена ка̄ретабботи ‘‘паттачӣварам̣ ган̣ха, асукам̣ на̄ма га̄мам̣ гантва̄ пин̣д̣а̄йа чарисса̄ма̄’’ти тхерена виха̄рато пат̣т̣ха̄йа га̄мамаггепи сакалепи га̄ме вичаран̣асса нийамитатта̄ маггато оккамма гаччхантассева падава̄рена а̄патти вутта̄. виха̄расса хи парабха̄ге упача̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва тасса га̄масса парато упача̄ро, та̄ва саббам̣ дахарасса тхера̄н̣аттийа̄ сан̃чаран̣ӯпача̄рова хоти, на пана тато парам̣. тенева ‘‘упача̄ра̄тиккаме па̄ра̄джикам̣. га̄мӯпача̄ра̄тиккаме па̄ра̄джика’’нти ча вуттам̣. пат̣иниваттане чӣварадхована̄диаттха̄йа песанепи есева найо. ат̣т̣хатва̄ анисӣдитва̄ти еттха виха̄рам̣ пависитва̄ сӣса̄дӣсу бха̄рам̣ бхӯмийам̣ аниккхипитва̄ тит̣т̣ханто ва̄ нисӣданто ва̄ виссамитва̄ тхеййачитте вӯпасанте пуна тхеййачиттам̣ уппа̄детва̄ гаччхати че, па̄дуддха̄рена ка̄ретаббо. саче бхӯмийам̣ никкхипитва̄ пуна там̣ гахетва̄ гаччхати, уддха̄рена ка̄ретаббо. касма̄? а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттийа̄ йам̣ каттаббам̣, тасса та̄вата̄ паринит̣т̣хитатта̄. ‘‘асукам̣ на̄ма га̄ма’’нти анийаметва̄ ‘‘антога̄мам̣ гамисса̄ма̄’’ти ависесена вутте виха̄раса̄манта̄ пуббе пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хапубба̄ саббе гочарага̄ма̄пи кхеттамева̄ти ваданти. сесанти маггуккаманавиха̄ра̄бхимукхагамана̄ди саббам̣. пуримасадисамева̄ти ана̄н̣аттийа̄ гахитепи са̄микасса катхетва̄ гахитатта̄ хет̣т̣ха̄ вуттавиха̄рӯпача̄ра̄ди саббам̣ кхеттамева̄ти катва̄ вуттам̣. есева найоти антара̄магге тхеййачиттам̣ уппа̄детва̄тиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.112) вуттам̣ найам̣ атидисати.
нимитте ва̄ катети чӣварам̣ ме килит̣т̣хам̣, ко ну кхо раджитва̄ дассатӣтиа̄дина̄ нимитте кате. вуттанайенева̄ти ана̄н̣аттасса тхерена саддхим̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ гаманава̄ре вуттанайенева. екапассети виха̄расса махантата̄йа атта̄нам̣ адассетва̄ екасмим̣ пассе. тхеййачиттена парибхун̃джанто джӣра̄петӣти тхеййачитте уппанне т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акатва̄ ниваттхапа̄рутанӣха̄ренева парибхун̃джанто джӣра̄пети, т̣ха̄на̄ ча̄вентасса пана тхеййачитте сати па̄ра̄джикамева сӣсе бха̄рам̣ кхандхе каран̣а̄дӣсу вийа (па̄ра̄. 101). йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ нассатӣти аггиа̄дина̄ нассати, ан̃н̃о ва̄ кочӣти имина̄ йена т̣хапитам̣, сопи сан̇гахитоти ведитаббам̣.
итарасса̄ти чорасса. итарам̣ ган̣хато уддха̄ре па̄ра̄джиканти еттха ‘‘пависитва̄ тава са̄т̣акам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти имина̄ва упанидхибха̄вато мочитатта̄, са̄микасса итарам̣ ган̣хато аттано са̄т̣аке а̄лайасса саббха̄вато ча ‘‘уддха̄ре па̄ра̄джика’’нти вуттам̣. са̄мико че ‘‘мама сантакам̣ идам̣ ва̄ хоту, ан̃н̃ам̣ ва̄, ким̣ тена, алам̣ майхам̣ имина̄’’ти евам̣ сут̣т̣ху нира̄лайо хоти, чорасса па̄ра̄джикам̣ наттхӣти гахетаббам̣. на джа̄нантӣти тена вуттавачанам̣ асун̣анта̄ на джа̄нанти. есева найоти еттха саче джа̄нитва̄пи читтена на сампат̣иччханти, есева найоти дат̣т̣хаббам̣. пат̣иккхипантӣти еттха читтена пат̣иккхепопи сан̇гахитова̄ти ведитаббам̣. упача̄ре виджджама̄нети бхан̣д̣а̄га̄расса самӣпе учча̄рапасса̄ват̣т̣ха̄не виджджама̄не. майи ча мате сан̇гхасса ча сена̄сане винат̣т̣хети еттха ‘‘там̣ ма̄ресса̄ма̄’’ти еттаке вуттепи виваритум̣ ват̣т̣ати гила̄напаккхе т̣хитатта̄ ависайоти вуттатта̄. маран̣ато хи парам̣ гелан̃н̃ам̣ ависайаттан̃ча наттхи. ‘‘два̄рам̣ чхиндитва̄ париккха̄рам̣ харисса̄ма̄’’ти еттаке вуттепи виваритум̣ ват̣т̣атийева. саха̄йехи бхавитаббанти техипи бхиккха̄ча̄ра̄дӣхи парийеситва̄ аттано сантакепи кин̃чи кин̃чи да̄таббанти вуттам̣ хоти. айам̣ са̄мӣчӣти бхан̣д̣а̄га̄ре васанта̄нам̣ идам̣ ваттам̣.
лоламаха̄тхероти мандо момӯхо а̄кин̣н̣авиха̄рӣ. итарехӣти тасмим̣йева габбхе васантехи итарабхиккхӯхи. виха̄рараккхан̣ава̄ре нийутто виха̄рава̄рико, вуд̣д̣хапат̣ипа̄т̣ийа̄ аттано ва̄ре виха̄рараккхан̣ако. нива̄панти бхаттаветанам̣. чора̄нам̣ пат̣ипатхам̣ гатесӯти чора̄нам̣ а̄гаманам̣ н̃атва̄ ‘‘пат̣хаматаран̃н̃ева гантва̄ саддам̣ карисса̄ма̄’’ти чора̄нам̣ абхимукхам̣ гатесу, ‘‘чорехи хат̣абхан̣д̣ам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти таданупатхам̣ гатесупи есева найо. нибаддхам̣ катва̄ти ‘‘асукакуле йа̄губхаттам̣ виха̄рава̄рика̄нан̃н̃ева̄’’ти евам̣ нийаманам̣ катва̄. две тиссо йа̄гусала̄ка̄ чатта̄ри пан̃ча сала̄кабхатта̄ни ча лабхама̄нова̄ти идам̣ нидассанаматтам̣, тато ӯнам̣ ва̄ хоту адхикам̣ ва̄ аттано веййа̄ваччакарасса ча йа̄панаматтам̣ лабханамева пама̄н̣анти гахетаббам̣. нисситаке джаггентӣти техи виха̄рам̣ джагга̄пентӣти аттхо. асаха̄йакасса̄ти саха̄йарахитасса. аттадутийасса̄ти аппиччхасса атта̄ сарӣрамева дутийо асса на̄н̃н̃оти аттадутийо. тадубхайасса̄пи аттхасса вибха̄ванам̣ йасса̄тиа̄ди, етена саббена екекасса ва̄ро на па̄петабботи дасситанти ведитаббам̣. па̄каваттаттха̄йа̄ти ниччам̣ пачитаббайа̄губхаттасан̇кха̄таваттаттха̄йа. т̣хапентӣти да̄йака̄ т̣хапенти. там̣ гахетва̄ти там̣ а̄ра̄мика̄дӣхи диййама̄нам̣ бха̄гам̣ гахетва̄. на га̄ха̄петабботи еттха аббхока̄сикасса̄пи аттано адхикапариккха̄ро ва̄ т̣хапито аттхи, чӣвара̄дисан̇гхикабха̄гепи а̄лайо ва̄ аттхи, сопи га̄ха̄петаббова. дигун̣анти ан̃н̃ехи лаббхама̄нато дигун̣ам̣. паккхава̄рена̄ти ад̣д̣хама̄сава̄рена.
сун̇кагха̄такатха̄ван̣н̣ана̄
113. сун̇кагха̄такатха̄йам̣ сун̇кам̣ йаттха ра̄джапуриса̄ хананти ададанта̄нам̣ сантакам̣ аччхиндитва̄пи ган̣ханти, там̣ т̣ха̄нам̣ сун̇кагха̄танти евампи аттхо дат̣т̣хаббо. вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ тан̃хӣтиа̄ди вуттам̣. дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄метӣти еттха пат̣хамапа̄дам̣ париччхедато бахи т̣хапетва̄ дутийапа̄де уддхат̣аматте па̄ра̄джикам̣. уддхаритва̄ бахи ат̣т̣хапитепи бахи т̣хито ева на̄ма хотӣти катва̄ евам̣ саббаттха падава̄ресупӣти дат̣т̣хаббам̣. париваттитва̄ аббхантаримам̣ бахи т̣хапети, па̄ра̄джиканти идам̣ сайам̣ бахи т̣хатва̄ пат̣хамам̣ аббхантаримам̣ уккхипитва̄ ва̄ самакам̣ уккхипитва̄ ва̄ париваттанам̣ сандха̄йа вуттам̣. бахи т̣хатва̄ уккхиттаматте хи саббам̣ бахигатамева хотӣти. саче пана со бахи т̣хатва̄пи ба̄хирапут̣акам̣ пат̣хамам̣ анто т̣хапетва̄ паччха̄ аббхантаримам̣ уккхипитва̄ бахи т̣хапети, тада̄пи ека̄баддхата̄йа авиджахитатта̄ аваха̄ро на диссати. кечи пана ‘‘бхӯмийам̣ патитва̄ ваттантам̣ пуна анто пависати, па̄ра̄джикамева̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.113) вуттатта̄ ба̄хирапут̣аке антопавит̣т̣хепи бахигатабха̄вато на муччати, антогатам̣ пана пут̣акам̣ пат̣хамам̣, паччха̄ ева ва̄ бахи т̣хапитаматте ва̄ па̄ра̄джикамева̄’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣. бахи бхӯмийам̣ па̄титасса кеначи саддхим̣ ека̄баддхата̄йа абха̄вена антопавит̣т̣хепи па̄ра̄джикамева̄ти ваттум̣ йуттам̣, идам̣ пана ека̄баддхатта̄ тена саддхим̣ на самети. тасма̄ йатха̄ антобхӯмигатена ека̄баддхата̄ на хоти, евам̣ убхайасса̄пи бахигатабха̄ве са̄дхитейева аваха̄роти вин̃н̃а̄йати, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. йе пана париваттитва̄ти имасса ниваттитва̄ти аттхам̣ ваданти, техи пана аббхантаримам̣ бахи т̣хапетӣти айаматтхо гахито хотӣти таттха сан̇ка̄йева наттхи. ека̄баддханти ка̄джакот̣ийам̣ раджджуйа̄ бандханам̣ сандха̄йа вуттам̣. абандхитва̄ ка̄джакот̣ийам̣ т̣хапитаматтамева хоти, па̄ра̄джиканти бахи гахитака̄джакот̣ийам̣ т̣хапитам̣ йади па̄дам̣ аггхати, па̄ра̄джикамева, антот̣хапитена ека̄баддхата̄йа абха̄ва̄ти адхиппа̄йо. гаччханте йа̄не ва̄…пе… т̣хапетӣти сун̇кагха̄там̣ пависитва̄ аппависитва̄ ва̄ т̣хапети. сун̇кат̣т̣ха̄насса бахи т̣хитанти йа̄на̄дӣхи нӣхат̣атта̄ бахи т̣хитам̣. кечи пана ‘‘бахи т̣хапита’’нти па̄т̣хам̣ викаппетва̄ сун̇кат̣т̣ха̄нато пуббева бахи т̣хапитанти аттхам̣ ваданти, там̣ на сундарам̣; сун̇кат̣т̣ха̄не пависитва̄ йа̄не т̣хапитепи паваттитва̄ гате вийа доса̄бха̄вато. йо пана сун̇кат̣т̣ха̄насса антова пависитва̄ ‘‘сун̇кат̣т̣ха̄на’’нти н̃атва̄ тхеййачиттена а̄гатамаггена пат̣иниваттитва̄ гаччхати, тасса̄пи йади тена диса̄бха̄гена гаччханта̄нампи хаттхато сун̇кам̣ ган̣ханти, па̄ра̄джикамева. имасмим̣ т̣ха̄нети йа̄на̄дӣхи нӣхаран̣е. татра̄ти тасмим̣ ел̣акаломасиккха̄паде (па̄ра̄. 571 а̄дайо).
па̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
114. па̄н̣акатха̄йам̣ а̄т̣хапитоти ма̄та̄питӯхи ин̣ам̣ ган̣хантехи ‘‘йа̄ва ин̣ада̄на̄ айам̣ тумха̄кам̣ сантике хотӯ’’ти ин̣ада̄йака̄нам̣ ниййа̄тито. аваха̄ро наттхӣти ма̄та̄питӯхи путтасса апариччаттатта̄ ма̄та̄питӯнан̃ча асантакатта̄ аваха̄ро наттхи. дханам̣ пана гатат̣т̣ха̄не вад̣д̣хатӣти имина̄ а̄т̣хапетва̄ гахитадханам̣ вад̣д̣хийа̄ саха а̄т̣хапитапуттаха̄ракасса гӣва̄ти дасситанти ваданти. да̄сасса джа̄тоти уккат̣т̣халаккхан̣ам̣ дассетум̣ вуттам̣. да̄сикуччхийам̣ пана ада̄сасса джа̄топи еттхева сан̇гахито. парадесато пахаритва̄ти парадесавилумпакехи ра̄джачора̄дӣхи пахаритва̄. сукхам̣ джӣва̄ти вадатӣти тхеййачиттена са̄мика̄нам̣ сантикато пала̄петука̄мата̄йа вадати, татха̄ пана ачинтетва̄ ка̄рун̃н̃ена ‘‘сукхам̣ гантва̄ джӣва̄’’ти вадантасса наттхи аваха̄ро, гӣва̄ пана хоти. дутийападава̄рети йади дутийападам̣ авассам̣ уддхариссати, бхиккхусса ‘‘пала̄йитва̄ сукхам̣ джӣва̄’’ти вачанаккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. ана̄патти па̄ра̄джикасса̄ти тасса вачанена вегавад̣д̣хане акатепи дуккат̣а̄ на муччатӣти дассети. ‘‘адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййа̄’’ти (па̄ра̄. 89, 91) а̄да̄нассева вуттатта̄ вуттапарийа̄йена муччатӣти.
чатуппадакатха̄ван̣н̣ана̄
117. чатуппадакатха̄йам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄васеса̄ти па̄л̣ийам̣ а̄гатехи хаттхи а̄дӣхи ан̃н̃е пасу-саддасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄. бхин̇каччха̄панти ‘‘бхин̇ка̄ бхин̇ка̄’’ти садда̄йанато евам̣ ладдхана̄мам̣ хаттхипотакам̣. антоваттхумхӣти париккхитте. бахинагаре т̣хитасса̄ти париккхиттанагарам̣ сандха̄йа вуттам̣, апариккхиттанагаре пана антонагаре т̣хитасса̄пи т̣хитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣. кхан̣д̣адва̄ранти аттана̄ кхан̣д̣итадва̄рам̣. еко нипанноти еттха̄пи бандхоти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣, тена̄ха ‘‘нипаннасса две’’ти. гха̄тетӣти еттха тхеййачиттена вина̄сентасса сахапайогатта̄ дуккат̣амева̄ти ваданти.
очаракакатха̄ван̣н̣ана̄
118. очаракакатха̄йам̣ парийа̄йена хи адинна̄да̄нато муччатӣти идам̣ а̄н̣аттикапайогам̣ сандха̄йа вуттам̣, сайамева пана абхийун̃джана̄дӣсу парийа̄йенапи моккхо наттхи.
он̣ираккхакатха̄ван̣н̣ана̄
он̣ираккхакатха̄йам̣ он̣инти он̣ӣтам̣, а̄нӣтанти аттхо. он̣ираккхасса сантике т̣хапитабхан̣д̣ам̣ упанидхи (па̄ра̄. 112) вийа гуттат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ сан̇гопанаттха̄йа аниккхипитва̄ йатха̄т̣хапитат̣т̣ха̄не ева мухуттаматтам̣ олоканаттха̄йа т̣хапитатта̄ тасса бхан̣д̣асса т̣ха̄на̄ча̄ванаматтена он̣ираккхакасса па̄ра̄джикам̣ хоти.
сам̣вида̄ваха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
сам̣вида̄ваха̄ракатха̄йам̣ сам̣видха̄йа̄ти сам̣видахитва̄. тена несам̣ дуккат̣а̄паттийоти а̄н̣аттивасена па̄ра̄джика̄паттийа̄ асамбхаве сатӣти вуттам̣. йади хи тена а̄н̣атта̄ йатха̄н̣аттивасена харанти, а̄н̣аттиккхан̣е ева па̄ра̄джика̄паттим̣ а̄паджджанти. па̄л̣ийам̣ ‘‘самбахула̄ сам̣видахитва̄ еко бхан̣д̣ам̣ авахарати, а̄патти саббесам̣ па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 118) еттха̄пи а̄н̣а̄пака̄нам̣ а̄н̣аттиккхан̣ейева а̄патти, аваха̄ракасса уддха̄рети гахетаббо. самбахула̄ бхиккхӯ екам̣ а̄н̣а̄пенти ‘гаччхетам̣ а̄хара̄’ти, тассуддха̄ре саббесам̣ па̄ра̄джикантиа̄дӣсупи евамева аттхо гахетаббо. са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса ан̇гам̣ на хотӣти бхиннака̄ликатта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса ан̇гам̣ на хоти. татха̄ хи сахаттха̄ авахарантасса т̣ха̄на̄ча̄ванаккхан̣е а̄патти, а̄н̣аттийа̄ пана а̄н̣аттиккхан̣ейева̄ти бхиннака̄ликатта̄ а̄паттийоти.
сан̇кетакаммакатха̄ван̣н̣ана̄
119. сан̇кетакаммакатха̄йам̣ очараке вуттанайенева̄ти еттха авассам̣ ха̄рийе бхан̣д̣етиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.118) вуттанайенева. па̄л̣ийам̣ ‘‘там̣ сан̇кетам̣ пуре ва̄ паччха̄ ва̄’’ти тасса сан̇кетасса пуре ва̄ паччха̄ ва̄ти аттхо. ‘‘там̣ нимиттам̣ пуре ва̄ паччха̄ ва̄’’ти еттха̄пи есева найо.
нимиттакаммакатха̄ван̣н̣ана̄
120. нимиттакаммакатха̄йам̣ аккхиникхан̣ана̄динимиттакаммам̣ пана лахукам̣ иттарака̄лам̣, тасма̄ тан̇кхан̣ейева там̣ бхан̣д̣ам̣ авахаритум̣ на сакка̄. нимиттакамма̄нантарамева ган̣хитум̣ а̄раддхатта̄ тенева нимиттена авахаратӣти вуччати. йади евам̣ пуребхаттаппайогова есоти ва̄до пама̄н̣абха̄вам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати. на хи сан̇кетакаммам̣ (па̄ра̄. 119) вийа нимиттакаммам̣ ка̄лапариччхедайуттам̣. ка̄лавасена хи сан̇кетакаммам̣ вуттам̣, кирийа̄васена нимиттакамманти айамева тесам̣ висесо. ‘‘там̣ нимиттам̣ пуре ва̄ паччха̄ ва̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ авахарати, мӯлат̣т̣хасса ана̄паттӣ’’ти идам̣ пана нимиттакаран̣ато пуре ган̣хантасса чева нимиттакамме ча катепи ган̣хитум̣ ана̄рабхитва̄ паччха̄ сайамева ган̣хантасса ча васена вуттам̣.
а̄н̣аттикатха̄ван̣н̣ана̄
121. а̄н̣аттикатха̄йам̣ асаммохаттханти йасма̄ сан̇кетакамманимиттакамма̄ни каронто на кевалам̣ пуребхатта̄дика̄ласан̇кетакаммам̣ аккхиникхан̣ана̄динимиттакаммамева ва̄ кароти, атха кхо евам̣ван̣н̣асан̣т̣ха̄набхан̣д̣ам̣ ган̣ха̄ти, бхан̣д̣анийамампи кароти, твам̣ иттханна̄масса па̄вада, со ан̃н̃асса па̄вадатӯтиа̄дина̄ пуггалапат̣ипа̄т̣ийа̄ ча а̄н̣а̄пети, тасма̄ пуббан̣ха̄дика̄лавасена аккхиникхан̣ана̄дикирийа̄васена бхан̣д̣апуггалапат̣ипа̄т̣ивасена ча а̄н̣атте етесу сан̇кетакамманимиттакаммесу висан̇кета̄ висан̇кетабха̄ве саммохо джа̄йати, тадапагамена асаммохаттхам̣. йам̣ а̄н̣а̄пакена нимиттасан̃н̃ам̣ катва̄ вуттанти пуббан̣ха̄дӣсу аккхиникхан̣ана̄дӣсу ва̄ гахан̣аттхам̣ а̄н̣а̄пентена ӣдисаван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дийуттам̣ ган̣ха̄ти евам̣ гахан̣асса нимиттабхӯтасан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ йам̣ бхан̣д̣ам̣ вуттам̣. айам̣ йутти саббаттха̄ти хет̣т̣ха̄ вуттесу упари ваккхама̄несу ча саббаттха а̄н̣аттиппасан̇гесу а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джика̄дӣнам̣ бха̄васан̇кха̄та̄ винайайутти, са̄ ча а̄н̣аттасса кирийа̄нит̣т̣ха̄панаккхан̣е а̄н̣а̄пакасса пайоге тхеййачитта̄нам̣ абха̄ва̄ а̄н̣аттиккхан̣е ека̄ ева а̄патти хотӣти евам̣ упапаттийа̄ паваттатта̄ йуттӣти вутта̄. ‘‘мӯлат̣т̣хасса тхуллаччайа’’нти вуттатта̄ сан̇гхараккхитена пат̣иггахитепи буддхараккхитадхаммараккхита̄нам̣ дуккат̣амева, касма̄ панеттха а̄чарийасса тхуллаччайанти а̄ха ‘‘маха̄джано хӣ’’тиа̄ди. маха̄джаноти ча буддхараккхитадхаммараккхитасан̇гхараккхите сандха̄йа вуттам̣. мӯлат̣т̣хассева дуккат̣анти буддхараккхитасса дуккат̣ам̣. идан̃ча мӯлат̣т̣хасса тхуллаччайа̄бха̄вадассанаттхам̣ пат̣хамам̣ а̄н̣аттиккхан̣е дуккат̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана сан̇гхараккхитасса пат̣иггахан̣апаччайа̄ пуна дуккат̣асамбхавам̣ сандха̄йа. на хи со екапайогена дуккат̣адвайам̣ а̄паджджати. кечи пана ‘‘висан̇кетатта̄ па̄л̣ийам̣ ‘мӯлат̣т̣хасса̄’ти аватва̄ ‘пат̣игган̣ха̄ти, а̄патти дуккат̣асса̄’ти са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ идам̣ сан̇гхараккхитасса дуккат̣ам̣ сандха̄йа вутта’’нти ваданти, там̣ кин̃ча̄пи ат̣т̣хакатха̄йа на самети, па̄л̣ито пана йуттам̣ вийа диссати. на хи тасса пат̣иггахан̣аппайоге ана̄патти хотӣти. имина̄ва хет̣т̣ха̄ а̄гатава̄ресупи пат̣игган̣ханта̄нам̣ дуккат̣ам̣ ведитаббам̣. ‘‘пан̣н̣е ва̄ сила̄дӣсу ва̄ ‘чорийам̣ ка̄табба’нти ликхитва̄ т̣хапите па̄ра̄джикамева̄’’ти кечи ваданти, там̣ пана ‘‘асукасса гехе бхан̣д̣а’’нти евам̣ нийаметва̄ ликхите йуджджати, на анийаметва̄ ликхитети вӣмам̣ситаббам̣. магга̄нантарапхаласадиса̄ти имина̄ йатха̄ арийапуггала̄нам̣ магга̄нантаре пхале уппанне килесапат̣иппассаддхипарийоса̄нам̣ бха̄вана̄киччам̣ ниппханнам̣ на̄ма хоти, еваметисса̄ аттхаса̄дхакачетана̄йа уппанна̄йа а̄н̣аттикиччам̣ ниппханнамева̄ти дассети, тена̄ха ‘‘тасма̄ айам̣ а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джико’’ти, а̄н̣аттивачӣпайогасамут̣т̣ха̄пакачетана̄ккхан̣ейева па̄ра̄джико хотӣти аттхо.
а̄н̣аттикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
а̄паттибхедаван̣н̣ана̄
122. таттха таттха̄ти бхӯмат̣т̣хатхалат̣т̣ха̄дӣсу. па̄л̣ийам̣ мануссапариггахитам̣ сандха̄йа ‘‘парапариггахита’’нти вуттам̣. а̄масати пханда̄пети т̣ха̄на̄ ча̄ветӣти имехи тӣхи падехи пуббапайогасахитам̣ пан̃чамам̣ аваха̄ран̇гам̣ вуттам̣, т̣ха̄на̄ ча̄ветӣти ча идам̣ упалаккхан̣аматтам̣. а̄н̣аттика̄дайо саббепи пайога̄ дхураниккхепо ча идха сан̇гахетабба̄ва̄ти дат̣т̣хаббам̣.
125. т̣ха̄на̄ча̄вананти идам̣ па̄л̣иануса̄рато вуттам̣ дхураниккхепасса̄пи сан̇гахетаббато. еса найо упарипи саббаттха. таттха хи на ча сакасан̃н̃ӣти имина̄ парапариггахитата̄ вутта̄, на ча висса̄сагга̄хӣ на ча та̄вака̄ликанти имехи парапариггахитасан̃н̃ита̄, тӣхи ва̄ етехи парапариггахитата̄ парапариггахитасан̃н̃ита̄ ча вутта̄ти ведитабба̄. анаджджха̄вуттхаканти ‘‘мамеда’’нти париггахавасена анаджджха̄вуттхакам̣ аран̃н̃е да̄рутин̣апан̣н̣а̄ди. чхад̣д̣итанти пат̣хамам̣ париггахетва̄ паччха̄ анаттхиката̄йа чхад̣д̣итам̣ йам̣ кин̃чи. чхиннамӯлаканти нат̣т̣хам̣ парийеситва̄ а̄лайасан̇кха̄тасса мӯласса чхиннатта̄ чхиннамӯлакам̣. асса̄миканти анаджджха̄вуттхака̄дӣхи тӣхи а̄ка̄рехи дасситам̣ асса̄микаваттху. убхайампӣти асса̄микам̣ аттано сантакан̃ча.
ана̄паттибхедаван̣н̣ана̄
131. тасмим̣йева аттабха̄ве ниббатта̄ти тасмим̣йева матасарӣре петаттабха̄вена ниббатта̄. руккха̄дӣсу лаггитаса̄т̣аке ваттаббамева наттхӣти мануссехи агопитам̣ сандха̄йа вуттам̣, саче панетам̣ дева̄лайачетийаруккха̄дӣсу нийуттехи пурисехи раккхитагопитам̣ хоти, гахетум̣ на ват̣т̣ати. тхоке кха̄йите…пе… гахетум̣ ват̣т̣атӣти идам̣ адинна̄да̄на̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. джигхаччхитапа̄н̣ина̄ кха̄дийама̄намам̣сасса аччхиндитва̄ кха̄данам̣ на̄ма ка̄рун̃н̃аха̄нито лолабха̄вато ча аса̄руппамева. тенева хи арийавам̣сика̄ аттано патте бхаттам̣ кха̄дантампи сунакха̄дим̣ таджджетва̄ на ва̄ренти, тираччха̄на̄нам̣ а̄мисада̄не кусалам̣ вийа тесам̣ а̄мисасса аччхинданепи акусаламева̄ти гахетаббам̣, тенева ваккхати ‘‘пара̄нуддайата̄йа ча на гахетабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.140).
пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄
баху екато да̄руа̄дибха̄рийасса екасса бхан̣д̣асса уккхипанака̄ле ‘‘ган̣хатха уккхипатха̄’’ти вачӣпайогена саддхим̣ ка̄йапайогасаббха̄ват̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘са̄хаттхика̄н̣аттика’’нти вуттам̣. ‘‘твам̣ етам̣ ваттхум̣ ган̣ха, ахам̣ ан̃н̃а’’нти евам̣ паватте пана аваха̄ре аттана̄ гахитам̣ са̄хаттхикамева, парена га̄ха̄питам̣ а̄н̣аттикамева, тенева тадубхайаггхена пан̃чама̄сепи па̄ра̄джикам̣ на хоти, екекабхан̣д̣аггхавасена тхуллаччайа̄димева хоти. вуттан̃хи ‘‘са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хотӣ’’тиа̄ди. упаниккхиттабхан̣д̣ам̣ бхан̣д̣адеййан̃ча ада̄тука̄мата̄йа ‘‘деми даммӣ’’ти виккхипанто тун̣хӣбха̄вена вихет̣хентопи тена тена ка̄йавика̄ра̄дикирийа̄йа парасса дхурам̣ никкхипа̄песӣти ‘‘кирийа̄самут̣т̣ха̄нан̃ча̄’’ти вуттам̣.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄
135. винӣтаваттхӯсу нируттийева там̣там̣аттхаггахан̣асса упа̄йата̄йа патхоти нируттипатхо, тенева̄ха ‘‘воха̄равачанаматте’’ти. йатха̄каммам̣ гатоти тато петаттабха̄вато матабха̄вам̣ дассети. аббхун̣хети а̄саннамаран̣ата̄йа сарӣрасса ун̣хасаман̇гитам̣ дассети, тенева̄ха ‘‘алласарӣре’’ти. кун̣апабха̄вам̣ упагатампи бхиннамева аллабха̄вато бхиннатта̄. висабха̄гасарӣрети иттхисарӣре. сӣсе ва̄тиа̄ди адхаккхаке уббхаджа̄н̣уман̣д̣але падесе читтавика̄раппаттим̣ сандха̄йа вуттам̣, йаттха каттхачи ана̄масантена катам̣ сукатамева. матасарӣрампи хи йена кеначи а̄ка̄рена сан̃чичча пхусантасса ана̄ма̄садуккат̣амева̄ти ваданти, там̣ йуттамева. на хи апа̄ра̄джикаваттхукепи читта̄дииттхирӯпе бхавантам̣ дуккат̣ам̣ па̄ра̄джикаваттхубхӯте матиттхисарӣре ниваттати.
кусасан̇ка̄манаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
138. баласа̄ти балена. са̄т̣ако бхависсати, ган̣хисса̄мӣти ана̄гатавачанам̣ пасиббакаггахан̣ато пуретарам̣ самуппаннапарикаппадассанавасена вуттам̣. гахан̣аккхан̣е пана ‘‘са̄т̣ако че, ган̣ха̄мӣ’’ти пасиббакам̣ ган̣ха̄тӣти еваметтха адхиппа̄йо гахетаббо, на пана бахи нӣхаритва̄ са̄т̣акабха̄вам̣ н̃атва̄ гахесса̄мӣти, тена̄ха ‘‘уддха̄рейева па̄ра̄джика’’нти. итаратха̄ ‘‘ида̄ни на ган̣ха̄ми, паччха̄ андхака̄ре джа̄те виджа̄нанака̄ле ва̄ ган̣хисса̄ми, ида̄ни олокенто вийа хаттхагатам̣ каромӣ’’ти ган̣хантасса̄пи гахан̣аккхан̣е аваха̄ро бхавеййа, на ча там̣ йуттам̣ тада̄ гахан̣е саннит̣т̣ха̄на̄бха̄ва̄. саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа ева хи па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалам̣ вийа. на хи ‘‘паччха̄ вадхисса̄мӣ’’ти па̄н̣ам̣ ган̣хантасса тадева тасмим̣ матепи па̄н̣а̄типа̄то хоти вадхакачетана̄йа пайогасса акататта̄, евамидха̄пи аттхан̇гате сӯрийе авахарисса̄мӣтиа̄дина̄ ка̄лапарикаппанавасена т̣ха̄на̄ ча̄витепи тада̄пи аваха̄ро на хоти ока̄сапарикаппе (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138) вийа, тасмим̣ пана йатха̄парикаппитат̣т̣ха̄не ка̄ле а̄гате бхан̣д̣ам̣ бхӯмийам̣ аниккхипитва̄пи тхеййачиттена гаччхато падава̄рена аваха̄роти кха̄йати. тасма̄ бхан̣д̣апарикаппо ока̄сапарикаппо ка̄лапарикаппоти тивидхопи парикаппо гахетаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ока̄сапарикаппе самодха̄нетва̄ ка̄лапарикаппо висум̣ на вуттоти амха̄кам̣ кханти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. падава̄рена ка̄ретабботи бхӯмийам̣ аниккхипитва̄ вӣмам̣ситатта̄ вуттам̣. парийут̣т̣хитоти анубаддхо.
парикаппо диссатӣти гахан̣аккхан̣е парикаппо диссати, на тада̄ тесам̣ матена аваха̄роти дассети. дисва̄ хат̣атта̄ парикаппа̄ваха̄ро на диссатӣти паччха̄ пана бахи вӣмам̣ситва̄ са̄т̣акабха̄вам̣ н̃атва̄ тато паччха̄ тхеййачиттена хат̣атта̄ пуббе катасса парикаппасса аваха̄ра̄нан̇гатта̄ ‘‘сутта’’нти н̃атва̄ харан̣е вийа тхеййа̄ваха̄ро ева сийа̄. тасма̄ парикаппа̄ваха̄ро на диссати. са̄т̣ако че бхависсатӣтиа̄дикасса парикаппасса тада̄ авиджджама̄натта̄ кевалам̣ аваха̄ро ева, на парикаппа̄ваха̄роти адхиппа̄йо, тена бхан̣д̣апарикаппа̄ваха̄расса ‘‘са̄т̣ако че бхависсати, гахесса̄мӣ’’ти евам̣ бхан̣д̣асаннит̣т̣ха̄на̄бха̄ваккхан̣ейева паваттим̣ дассети, тена̄ха ‘‘йам̣ парикаппитам̣, там̣ адит̣т̣хам̣ парикаппитабха̄ве т̣хитам̣йева уддхарантасса аваха̄ро’’ти. йади евам̣ касма̄ ока̄сапааппа̄ваха̄ро бхан̣д̣ам̣ дисва̄ авахарантасса парикаппа̄ваха̄ро сийа̄ти? на̄йам̣ досо абхан̣д̣ависайатта̄ тасса парикаппасса, пуббева дисва̄ н̃а̄табхан̣д̣ассева хи ока̄сапарикаппо вутто. там̣ ман̃н̃ама̄но там̣ авахарӣти идам̣ суттам̣ кин̃ча̄пи ‘‘тан̃н̃евета’’нти нийаметва̄ ган̣хантасса васена вуттам̣, татха̄пи ‘‘тан̃че ган̣хисса̄мӣ’’ти евам̣ паватте имасмим̣ парикаппепи ‘‘ган̣хисса̄мӣ’’ти гахан̣е нийамасаббха̄ва̄ аваха̄раттхаса̄дхакам̣ хотӣти уддхат̣ам̣, тенева ‘‘саметӣ’’ти вуттам̣.
кечӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄йамева екачче а̄чарийа̄. маха̄паччарийам̣ пана̄тиа̄дина̄пи кечива̄до га̄райхо, маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дова йуттатароти дассети.
алан̇ка̄рабхан̣д̣анти ан̇гулимуддика̄ди. кусам̣ па̄тетва̄ти вилӣвамайам̣ ва̄ та̄лапан̣н̣а̄димайам̣ ва̄ катасан̃н̃а̄н̣ам̣ па̄тетва̄. паракот̣т̣ха̄сато кусе уддхат̣епи на та̄ва кусасса париваттанам̣ джа̄танти вуттам̣ ‘‘уддха̄ре раккхатӣ’’ти. хаттхато муттаматте па̄ра̄джиканти имина̄ т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ дхураниккхепан̃ча вина̄ кусасан̇ка̄манам̣ на̄ма висум̣ екойам̣ аваха̄роти дассети. саббепи хи аваха̄ра̄ са̄хаттхика̄н̣аттика̄дхиппа̄йайогехи ниппха̄дийама̄на̄ аттхато т̣ха̄на̄ча̄ванадхураниккхепакусасан̇ка̄манесу тӣсу самосарантӣти дат̣т̣хаббам̣. итаро тасса бха̄гам̣ уддхарати, уддха̄ре па̄ра̄джиканти пуримасса аттано кот̣т̣ха̄се а̄лайасса авигататта̄ вуттам̣, а̄лайе пана саббатха̄ асати аваха̄ро на хоти, тена̄ха ‘‘вичинита̄васесам̣ ган̣хантасса̄пи аваха̄ро наттхева̄’’ти.
на̄йам̣ мама̄ти джа̄нантопӣти еттха пи-саддена таттха вематикопи хутва̄ тхеййачиттена ган̣хантопи сан̇гайхати. сивеййаканти сивират̣т̣хе джа̄там̣.
140-1. каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ти пача̄петва̄. тасмим̣ па̄читтийанти адинна̄да̄набха̄вена сахапайогасса̄пи абха̄ва̄ дуккат̣ам̣ на вуттанти ведитаббам̣. а̄н̣аттехӣти самматена а̄н̣аттехи. а̄н̣аттена̄ти са̄микехи а̄н̣аттена. бхан̣д̣адеййанти саммата̄дӣхи диннатта̄ на пара̄джикам̣ джа̄там̣, асантам̣ пуггалам̣ ватва̄ гахитатта̄ пана бхан̣д̣адеййам̣ вуттам̣. ан̃н̃ена диййама̄нанти саммата̄дӣхи чатӯхи ан̃н̃ена диййама̄нам̣. ган̣хантоти ‘‘апарасса бха̄гам̣ дехӣ’’ти ватва̄ ган̣ханто. апарасса̄ти асантам̣ пуггалам̣ адассетва̄ пана ‘‘апарам̣ бха̄гам̣ дехӣ’’ти ва̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ва̄ ган̣хато гихисантаке са̄мина̄ ча ‘‘имасса дехӣ’’ти евам̣ а̄н̣аттена ча динне бхан̣д̣адеййампи на хоти, сан̇гхасантаке пана хотӣти имам̣ висесам̣ дассетум̣ асамматена ва̄ ана̄н̣аттена ва̄тиа̄ди пуна вуттам̣. итарехи диййама̄нанти самматена а̄н̣аттена ва̄ диййама̄нам̣. евам̣ ган̣хатоти ‘‘апарампи бха̄гам̣ дехӣ’’ти ватва̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ва̄ ган̣хато. са̄микена пана̄ти еттха пана-саддо висесаттхаджотако, тена ‘‘апарампи бха̄гам̣ дехӣ’’ти ва̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ва̄ ган̣ханте са̄микена сайам̣ денте ва̄ да̄пенте ва̄ висесо аттхӣти вуттам̣ хоти. судиннанти бхан̣д̣адеййам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. хет̣т̣ха̄ пана са̄микена тена а̄н̣аттена ва̄ диййама̄нам̣ гихисантакам̣ ‘‘апарасса бха̄гам̣ дехӣ’’ти ватва̄ ган̣хато апарасса абха̄вато са̄мисантакамева хотӣти бхан̣д̣адеййам̣ джа̄там̣, идха пана техийева диййама̄нам̣ ‘‘апарампи бха̄гам̣ дехӣ’’ти ватва̄ ва̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ва̄ ган̣хато ‘‘дехӣ’’ти вуттатта̄ ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттиматтам̣ т̣хапетва̄ бхан̣д̣адеййам̣ на хотӣти судиннамева̄ти вуттам̣. асса̄микена пана а̄н̣аттена диннам̣ бхан̣д̣ам̣ ган̣хато бхан̣д̣адеййамева̄ти ваданти, паттачатукке вийа аваха̄рата̄веттха йутта̄, сан̇гхасантаке пана ‘‘дехӣ’’ти вуттепи са̄микасса кассачи абха̄ва̄ самматена диннепи бхан̣д̣адеййам̣ вуттанти гахетаббам̣.
146-9. а̄хара̄пентесу бхан̣д̣адеййанти ‘‘гахите аттамано хотӣ’’ти вачанато анаттаманасса сантакам̣ гахитампи пуна да̄таббамева̄ти вуттам̣. ‘‘саммукхӣбхӯтехи бха̄джетабба’’нти вачанато бха̄джанӣйабхан̣д̣ам̣ упача̄расӣмат̣т̣ха̄намева па̄пун̣а̄тӣти а̄ха ‘‘антоупача̄расӣма̄йам̣ т̣хитассева гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. бхан̣д̣адеййанти убхиннам̣ са̄лайабха̄вепи чорасса адатва̄ са̄микассева да̄таббам̣ чорена̄пи са̄микассева да̄таббато. есева найоти пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа гахите бхан̣д̣адеййам̣, тхеййачиттена па̄ра̄джиканти аттхо.
вут̣т̣хахантесӯти га̄мам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄йантесу. ависесена̄ти саусса̄хата̄дивисесам̣ апара̄маситва̄ са̄ман̃н̃ато. саусса̄хаматтамева а̄паттибха̄васса пама̄н̣ам̣ са̄мика̄нам̣ париччхиннабха̄вато. татоти ган̣асантака̄дито. куласан̇гахан̣аттха̄йа детӣти пам̣сукӯлависса̄сика̄дисан̃н̃а̄йа гахетва̄ дети, тада̄ куласан̇гахапаччайа̄ ча дуккат̣ам̣ бхан̣д̣адеййан̃ча, тхеййачитте пана сати куласан̇гахан̣аттха̄йа ган̣хатопи па̄ра̄джикамева. ӯнапан̃чама̄сака̄дӣсу куладӯсакадуккат̣ена саддхим̣ тхуллаччайадуккат̣а̄ни. сена̄санаттха̄йа нийамитанти идам̣ иссаравата̄йа дадато тхуллаччайадассанаттхам̣ вуттам̣. итарапаччайаттха̄йа диннампи атхеййачиттена иссаравата̄йа куласан̇гахан̣аттха̄йа ва̄ н̃а̄така̄дӣнам̣ ва̄ дадато дуккат̣ам̣ бхан̣д̣адеййан̃ча хотева. иссаравата̄йа̄ти ‘‘майи денте ко нива̄рессати, ахамеветтха пама̄н̣а’’нти евам̣ аттано иссарийабха̄вена. тхуллаччайанти куласан̇гахан̣аттха̄йа ва̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ ка̄ран̣ена дадато сена̄санаттха̄йа нийамитасса гарубхан̣д̣ата̄йа тхуллаччайам̣ бхан̣д̣адеййан̃ча. гӣва̄ти еттха сена̄санаттха̄йа нийамите тхуллаччайена саддхим̣ гӣва̄, итарасмим̣ дуккат̣ена саддхинти ведитаббам̣. сукха̄дитамева̄ти антоупача̄расӣма̄йам̣ т̣хатва̄ бха̄джетва̄ аттано сантакам̣ катва̄ кха̄дитатта̄ вуттам̣. сан̇гхикан̃хи виха̄рапат̣ибаддхам̣ вебхан̇гийам̣ бахиупача̄расӣмат̣т̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ антоупача̄рат̣т̣хехи бхиккхӯхи ева бха̄джетаббам̣, на бахи т̣хитехи упача̄расӣма̄йа бха̄джетаббанти.
150. ‘‘вутто ваджджемӣ’’ти вуттабхиккхусмим̣ ‘‘вутто ваджджехӣ’’ти вуттасса паччха̄ уппаджджанакапа̄ра̄джика̄дидоса̄ропанато, гахат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ‘‘бхаданта̄ апариччхедам̣ катва̄ вадантӣ’’ти евам̣ доса̄ропанато.
153-5. чха̄таджджхаттанти тена чха̄тена джигхаччха̄йа удараггина̄ джхаттам̣, дад̣д̣хам̣ пӣл̣итанти аттхо. дхануканти кхуддакадханусан̣т̣ха̄нам̣ лагганакадан̣д̣ам̣. мадданто гаччхати, бхан̣д̣адеййанти еттха екасӯкараггханакабхан̣д̣ам̣ да̄таббам̣ екасмим̣ бандхе ан̃н̃есам̣ таттха абаджджханато. адӯхаланти йантапа̄са̄н̣о, йена аджджхоттхат̣атта̄ мига̄ пала̄йитум̣ на сакконти. паччха̄ гаччхатӣти тена катапайогена агантва̄ паччха̄ сайамева гаччхати, хет̣т̣ха̄ вуттесупи ӣдисесу т̣ха̄несу есева найо. раккхам̣ йа̄читва̄ти ра̄джапуриса̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ануддисса раккхам̣ йа̄читва̄. кумӣнамукханти кумӣнасса анто маччха̄нам̣ пависанамукхам̣.
156. тхера̄нанти а̄гантукаттхера̄нам̣. тесампӣти а̄ва̄сикабхиккхӯнампи. парибхогаттха̄йа̄ти сан̇гхике каттаббавидхим̣ катва̄ парибхун̃джанаттха̄йа. гахан̣ети па̄т̣хасесо дат̣т̣хаббо. йаттха̄ти йасмим̣ а̄ва̄се. ан̃н̃есанти ан̃н̃есам̣ а̄гантука̄нам̣. тесупи а̄гантука̄ аниссара̄ти сена̄сане нирантарам̣ васанта̄нам̣ чӣвараттха̄йа да̄йакехи бхиккхӯхи ва̄ нийаметва̄ диннатта̄ бха̄джетва̄ кха̄дитум̣ аниссара̄, а̄гантукехипи иччхантехи тасмим̣ виха̄ре васса̄на̄дӣсу пависитва̄ чӣвараттха̄йа гахетаббам̣. тесам̣ катика̄йа т̣ха̄таббанти сабба̄ни пхала̄пхала̄ни абха̄джетва̄ ‘‘еттакесу руккхесу пхала̄ни бха̄джетва̄ парибхун̃джисса̄ма, ан̃н̃есу пхала̄пхалехи сена̄сана̄ни пат̣иджаггисса̄ма̄’’ти ва̄, ‘‘пин̣д̣апа̄та̄дипаччайам̣ сампа̄десса̄ма̄’’ти ва̄, ‘‘кин̃чипи абха̄джетва̄ чатупаччайаттха̄йева упанема̄’’ти ва̄ евам̣ самма̄ упанента̄нам̣ а̄ва̄сика̄нам̣ катика̄йа а̄гантукехи т̣ха̄таббам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аниссара̄’’ти вачанена дӣпито ева аттхо, маха̄паччарийам̣ чатуннам̣ паччайа̄нантиа̄дина̄ виттха̄ретва̄ дассито. парибхогавасенева̄ти еттха ева-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, парибхогавасена тамева бха̄джетва̄ти йоджетаббам̣. еттха̄ти етасмим̣ виха̄ре, рат̣т̣хе ва̄.
сена̄санапаччайанти сена̄санан̃ча тадаттха̄йа нийаметва̄ т̣хапитан̃ча. екам̣ ва̄ две ва̄ варасена̄сана̄ни т̣хапетва̄ти вуттамеваттхам̣ пуна бйатирекамукхена дассетум̣ ‘‘мӯлаваттхуччхедам̣ пана катва̄ на упанетабба’’нти вуттам̣, сена̄санасан̇кха̄таваттхуно мӯлаччхедам̣ катва̄ сабба̄ни сена̄сана̄ни на виссаджджетабба̄нӣти аттхо. кечи панеттха ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄ варасена̄сана̄ни т̣хапетва̄ ла̄макато пат̣т̣ха̄йа виссаджджентехипи сена̄санабхӯмийо на виссаджджетабба̄ти айаматтхо вутто’’ти ваданти, тампи йуттамева имасса̄пи аттхасса авассам̣ ваттаббато, итаратха̄ кечи саха ваттхуна̄пи виссаджджетаббам̣ ман̃н̃еййум̣.
пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄ти ‘‘еттаке руккхе раккхитва̄ тато еттакам̣ гахетабба’’нти пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄. нимиттасан̃н̃ам̣ катва̄ти сан̇кетам̣ катва̄. да̄рака̄ти тесам̣ путтанатта̄дайо йе кечи гопенти, те саббепи идха ‘‘да̄рака̄’’ти вутта̄. татоти йатха̄вуттада̄русамбха̄рато. а̄пуччхитва̄ти ка̄ракасан̇гхам̣ а̄пуччхитва̄. там̣ саббампи а̄харитва̄ти ана̄пуччхитва̄пи та̄вака̄ликам̣ а̄харитва̄. айамева бхиккху иссаротиа̄дито пат̣т̣ха̄йа аттано сантакехи да̄русамбха̄ра̄дӣхи ча ка̄ра̄питатта̄ пат̣иджаггитатта̄ ча сан̇гхикасена̄сане бха̄гита̄йа ча айамева иссаро, на ча со тато вут̣т̣ха̄петабботи вуттам̣ хоти. удакапӯджанти четийан̇ган̣е син̃чана̄дипӯджам̣. ваттасӣсена̄ти кевалам̣ саддха̄йа, на ветана̄диаттха̄йа. саваттхуканти саха бхӯмийа̄. кут̣т̣анти гехабхиттим̣. па̄ка̄ранти париккхепапа̄ка̄рам̣. татоти чхад̣д̣итавиха̄рато. тато а̄харитва̄ сена̄санам̣ катам̣ хотӣти са̄мантага̄мава̄сӣхи бхиккхӯхи чхад̣д̣итавиха̄рато да̄русамбха̄ра̄дим̣ а̄харитва̄ сена̄санам̣ катам̣ хоти.
157. ‘‘пуггаликапарибхогена парибхун̃джатӣ’’ти вуттаматтхам̣йева па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘а̄гата̄гата̄нам̣ вуд̣д̣хатара̄нам̣ на детӣ’’ти вуттам̣. чатубха̄гаудакасамбхиннети чатуттхабха̄гена самбхинне. па̄л̣ийам̣ ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 157) са̄микехи тхулланандам̣ уддисса етисса̄ хаттхе диннатта̄, атхеййачиттена парибхун̃джитатта̄ ча вуттам̣. тхеййачиттена парибхуттепи часса̄ бхан̣д̣адеййамева упаниккхиттабхан̣д̣ат̣т̣ха̄нийатта̄. оданабха̄джанӣйаваттхусминти ‘‘апарасса бха̄гам̣ дехӣ’’ти а̄гатаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 141).
159. тасса куласса анукампа̄йа паса̄да̄нураккхан̣аттха̄йа̄тиа̄дина̄ куласан̇гахаттхам̣ на̄ка̄сӣти дассети. ‘‘йа̄ва да̄рака̄ па̄са̄дам̣ а̄роханти, та̄ва па̄са̄до тесам̣ сантике хотӯ’’ти пуббе ка̄лапариччхедам̣ катва̄ адхит̣т̣хитатта̄ ева йатха̄ка̄лапариччхедамева таттха тит̣т̣хати, тато парам̣ па̄са̄до сайамева йатха̄т̣ха̄нам̣ гаччхати, татха̄гаманан̃ча иддхивиссаджджанена сан̃джа̄там̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘тхеро иддхим̣ пат̣исам̣харӣ’’ти. йасма̄ евам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ена каронтасса ка̄йавачӣпайога̄ на санти тхеййачиттан̃ча наттхи па̄са̄дассева вича̄ритатта̄, тасма̄ ‘‘еттха аваха̄ро наттхӣ’’ти тхеро евамака̄сӣти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ да̄ракесу анукампа̄йа а̄найанаттхамева па̄са̄де упанӣте па̄се баддхасӯкара̄дӣнам̣ а̄мисам̣ дассетва̄ т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ вийа карамара̄нӣтесу да̄ракесу па̄са̄дам̣ а̄рул̣хесупи пуна пат̣исам̣харан̣е ча идха аваха̄ро наттхи ка̄рун̃н̃а̄дхиппа̄йатта̄, бхан̣д̣адеййампи на хоти ка̄йавачӣпайога̄бха̄ва̄. ка̄йавачӣпайоге сатийева хи а̄патти бхан̣д̣адеййам̣ ва̄ хоти, тенева бхагава̄ ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, атхеййачиттасса̄’’тиа̄дим̣ аватва̄ ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, иддхимасса иддхивисайе’’ти (па̄ра̄. 159) еттакамева авоча. иддхивисайети четтха парабхан̣д̣а̄да̄йакака̄йавачӣпайога̄самут̣т̣ха̄пакасса кевалам̣ манодва̄рикасса атхеййачиттабхӯтасса иддхичиттасса висайе а̄патти на̄ма наттхӣти адхиппа̄йо гахетаббо. ким̣ пана пат̣иккхиттам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ӣдиса̄йа адхит̣т̣ха̄ниддхийа̄ ана̄паттӣ’’ти. ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, иддхимасса иддхивисайе’’ти хи имина̄йева суттена адхит̣т̣ха̄ниддхийа̄ аппат̣иккхиттабха̄во сиджджхати. аттано пакативан̣н̣ам̣ авиджахитва̄ бахиддха̄ хаттхиа̄дидассанам̣, ‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.238, 239; ма. ни. 1.147; пат̣и. ма. 1.102) а̄гатан̃ча адхит̣т̣ха̄навасена ниппханнатта̄ адхит̣т̣ха̄ниддхи на̄ма, ‘‘со пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ кума̄ракаван̣н̣ам̣ ва̄ дассети, на̄гаван̣н̣ам̣…пе… вивидхампи сена̄бйӯхам̣ дассетӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.13) евам̣ а̄гата̄ иддхи пакативан̣н̣авиджаханавика̄равасена паваттатта̄ викуббаниддхи на̄ма. аттано пана пакатирӯпам̣ йатха̄сабха̄вена т̣хапетва̄ва бахи хаттхиа̄дидассанам̣ викуббаниддхи на̄ма на хоти, аттано рӯпамева хаттхиа̄дирӯпена нимма̄нам̣ викуббаниддхӣти ведитаббам̣.
пара̄джитакилесена̄ти виджитакилесена, никкилесена̄ти аттхо. идха̄ти имасмим̣ са̄сане, тена дутийапа̄ра̄джикасиккха̄падена самам̣ ан̃н̃ам̣ анеканайавокин̣н̣ам̣ гамбхӣраттхавиниччхайам̣ кин̃чи сиккха̄падам̣ на виджджатӣти йоджана̄. таттха аттхо на̄ма па̄л̣иаттхо, виниччхайо па̄л̣имуттакавиниччхайо, те гамбхӣра̄ йасмим̣, там̣ гамбхӣраттхавиниччхайам̣. ваттхумхи отин̣н̣ети чодана̄васена ва̄ аттана̄ва аттано вӣтиккама̄рочанавасена ва̄ сан̇гхамаджджхе адинна̄да̄наваттхусмим̣ отин̣н̣е. еттха̄ти отин̣н̣аваттхумхи. виниччхайоти а̄патта̄на̄паттинийаманам̣. каппийепи ча ваттхусминти аттана̄ гахетум̣ йутте ма̄та̄пита̄дӣнам̣ сантакепи.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вимативиноданийам̣
дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.