екуттариканайаван̣н̣ана̄

екакава̄раван̣н̣ана̄

321. екуттариканайе а̄патти джа̄нитабба̄ти еттха а̄патти на̄ма ким̣ параматтхасабха̄ва̄, уда̄ху на ваттаббасабха̄ва̄ти? на ваттаббасабха̄ва̄. вуттан̃хи парива̄ре ‘‘ваттху джа̄нитаббам̣, готтам̣ джа̄нитаббам̣, на̄мам̣ джа̄нитаббам̣, а̄патти джа̄нитабба̄’’ти етесам̣ пада̄нам̣ вибхан̇ге ‘‘метхунадхаммоти ваттху ча готтан̃ча. па̄ра̄джиканти на̄ман̃чева а̄патти ча̄’’ти. на̄ман̃ча готтан̃ча ‘‘на̄маготтам̣ на джӣратӣ’’ти (сам̣. ни. 1.76) вачанато саммутиматтам̣, тасма̄ ‘‘кусалаттикавинимутта̄ на ваттаббадхаммабхӯта̄ екачча̄ саммути ева̄’’ти вуттам̣. йам̣ пана вуттам̣ саматхаккхандхаке ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄ката’’нти (чӯл̣ава. 222), там̣ ‘‘вива̄да̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусалам̣, сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄ката’’нти (чӯл̣ава. 220) еттха вийа парийа̄йато вуттам̣. аттхато хи вива̄до на̄ма екаччо саммутивисесо. йо читтасаман̇гино, со ‘‘там̣ читтапарийа̄йена пана сийа̄ кусала’’нтиа̄ди воха̄раладдхо, татха̄ а̄патта̄дхикаран̣ампӣти дат̣т̣хаббам̣. тенева вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘а̄паттим̣ а̄паджджама̄но хи акусалачитто ва̄ а̄паджджати кусала̄бйа̄катачитто ва̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄). ан̃н̃атха̄ саматхехи адхикаран̣ӣйата̄ на самбхавати. на хи саматха̄ кусала̄дим̣ акусала̄дим̣ ва̄ адхикиччапаваттанти, саматхавасена ва̄ кусала̄ди саммати. на ча кусаласса вива̄дасса, анува̄дасса ва̄ кусала̄дисаматхехи вӯпасаметаббата̄ а̄паджджатӣти тесам̣ адхикаран̣аматтамева на самбхавеййа, тасма̄ адхикаран̣а̄нам̣, саматха̄нан̃ча кусала̄дибха̄во парийа̄йадесана̄йа лаббхати, но ан̃н̃атха̄, тенева саммукха̄винайе вийа а̄патта̄дхикаран̣е тикам̣ на пӯритам̣. сан̃чичча а̄паттим̣ а̄паджджама̄насса йасма̄ сан̃четана̄ екантато акусала̄ва хоти. итарасса сачиттакасса ва̄ ачиттакасса ва̄ тада̄бха̄ваматтам̣ упа̄да̄йа ‘‘абйа̄ката’’нти вуттам̣. йатха̄ хи ‘‘тиккхаттум̣ чодайама̄но там̣ чӣварам̣ абхиниппха̄деййа, иччетам̣ кусала’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 538) на кусаласаддо сукхавипа̄ко, ‘‘сампара̄йика̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дӣсу (пари. 498) на акусала̄ ва̄ хоти. итарасса сачиттакасса ва̄ ачиттакасса ва̄ тада̄бха̄ваматтам̣ упа̄да̄йа ‘‘абйа̄ката’’нти вуттам̣. йатха̄ хи двиккхаттум̣ чодайама̄но там̣ чӣварам̣ абхиниппха̄деййа, йам̣ панеттха ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ акусала’’нти вуттам̣, тасса васена тадакусалато сатта винӣтаваттхӯни ведитабба̄ни, тато чӣваранти самбхавато ачӣварака̄, антара̄паттика̄ ча. анантарикалаккхан̣аппаттасса васена нийата̄ ча на̄ма̄ти ведитаббам̣. саммутиниддесе гарукалахуканиддесопи самбхавати. ан̃н̃атха̄ ‘‘анантара̄йика̄ пан̣н̣аттиваджджа̄, анаваджджа̄пан̣н̣аттӣ’’ти ча вутта̄. кут̣ика̄рамахаллака̄патти антара̄йика̄ локаваджджаса̄ваджджапан̣н̣аттито. сампаджа̄намуса̄ва̄до омасава̄да̄дито гарука̄ди на самбхавеййа, тато ва̄ айам̣ лахука̄дӣти идам̣ саббам̣ екачча̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ матам̣, ‘‘саббам̣ айутта’’нти ваданти. касма̄? йасма̄ ‘‘па̄ра̄джиканти на̄ман̃чева а̄паттича̄’’ти вачанена че а̄патти на ваттаббадхаммо сийа̄, ваттху ча на ваттаббадхаммо сийа̄ готтена сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттатта̄, тасма̄ ‘‘метхунадхаммо’’ти падам̣ аджджха̄ча̄расан̇кха̄там̣ ваттхун̃ча дӣпети. аджджха̄ча̄равасенева а̄паттийа̄ ладдхана̄мам̣ аса̄дха̄ран̣ана̄матта̄ ‘‘готта’’нти ча вуччатӣти айам̣ таттха аттхо.

‘‘а̄патта̄дхикаран̣асса ким̣ пуббан̇гаманти? лобхо пуббан̇гамо, досо, мохо, алобхо, адосо, амохо пуббан̇гамо’’ти ‘‘кати хетӯти? чха хетӯ тайо акусалахетӯ, тайо абйа̄катахетӯ’’ти ча вуттатта̄ ниппарийа̄йенева ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄ката’’нти вуттам̣. саматхаккхандхаке пана сандха̄йабха̄ситавасена татха̄ ева вуттам̣. тасма̄ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сабха̄вато ниппарийа̄йенева акусала̄ чатта̄ро кхандха̄, рӯпаабйа̄ката̄ ча хонти. ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти (чӯл̣ава. 222) вуттатта̄ кусаламева пат̣иккхиттам̣, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ на̄ма хотӣти кусале пат̣иккхитте кирийа̄бйа̄катампи пат̣иккхиттамева хоти. тасмим̣ пат̣иккхитте саббатха̄ ава̄ват̣ам̣ випа̄ка̄бйа̄катам̣ пат̣иккхиттамева хоти. нибба̄на̄бйа̄кате ваттаббамева наттхӣти еке, там̣ айуттам̣ ‘‘чха хетуйо’’ти вуттатта̄. кин̃ча̄пи вуттам̣ са̄ман̃н̃ена, татха̄пи випа̄кахетуйева таттха адхиппето, на кирийа̄хету, те хи кусаласабха̄ва̄ ча, тасма̄ рӯпам̣, випа̄ка̄бйа̄катан̃ча̄патти. таттха акусала̄паттито винӣтаваттхӯни. итарасса̄пи а̄дито чха̄дана̄ кусалачиттатоти вуттам̣ хоти. антара̄йиканийатаса̄ваджджапан̃н̃аттибха̄вопи часса̄ вевачанавасена ведитаббо пан̣н̣аттиваджджа̄йа, сан̃чичча а̄панна̄йа ча, тасма̄ ‘‘джӣвитиндрийам̣ сийа̄ са̄рамман̣ам̣ сийа̄ ана̄рамман̣а’’нти вачанам̣ вийа еканта̄кусалам̣ анеканта̄кусалан̃ча локаваджджам̣, еканта̄бйа̄катам̣ бхӯта̄рочанам̣ анеканта̄бйа̄катан̃ча сесам̣ пан̣н̣аттиваджджам̣ екато сампин̣д̣етва̄ ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄бйа̄ката’’нти вуттам̣. саматхаккхандхаке пана пан̣н̣аттиваджджамева сандха̄йа татха̄ вуттам̣. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣, ган̣т̣хипаде ча ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄катам̣, наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’нти еттха сандха̄йабха̄ситавасена аттхо ведитаббо. йасмин̃хи патхавикхан̣ана̄дике а̄патта̄дхикаран̣е апакатан̃н̃уно сандха̄йа аппахаритакаран̣а̄дика̄ле кусалачиттам̣ ан̇гам̣ хоти, кхан̣ана̄дипайогасан̇кха̄там̣ рӯпа̄бйа̄катам̣ а̄паттисамут̣т̣ха̄пентам̣ хотӣти адхиппа̄йо’’ти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘аттха̄патти кусалачитто а̄паджджати, кусалачитто вут̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄ди. тасмин̃хи сати на сакка̄ ваттум̣ ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти. йасма̄ а̄паттисамут̣т̣ха̄пакам̣ читтам̣ сандха̄йа вуттам̣ на хоти, тасма̄ на йидам̣ ан̇гаппахонакачиттам̣ сандха̄йа вуттам̣. йади там̣ сандха̄йа вуттам̣, ‘‘сийа̄ кусала’’нти ча ваттаббам̣ бхавеййа, на ча вуттам̣. тасма̄ идам̣ пана сандха̄йа вуттам̣ – йам̣ та̄ва а̄патта̄дхикаран̣ам̣ локаваджджам̣, там̣ екантато акусаламева, таттха ‘‘сийа̄ акусала’’нти викаппо наттхи. йам̣ пана пан̣н̣аттиваджджам̣, там̣ йасма̄ сан̃чичча ‘‘имам̣ а̄паттим̣ вӣтиккама̄мӣ’’ти вӣтиккамантассева акусалам̣ хоти, асан̃чичча пана кин̃чи аджа̄нантасса сахасеййа̄дивасена а̄паджджато рӯпавипа̄кам̣ абйа̄катам̣ хоти анут̣т̣ха̄нато. тасма̄ тасса пан̣н̣аттиваджджасса сан̃чичча̄сан̃чиччавасена имам̣ викаппабха̄вам̣ сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄катам̣, наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти.

саче пана кочи винайе апакатан̃н̃ӯ ‘‘йам̣ кусалачитто а̄паджджати, идам̣ вуччати а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вадеййа, тассевам̣ва̄дино ачиттака̄нам̣ ел̣акалома̄дисамут̣т̣ха̄на̄нампи кусалачиттасаман̇гика̄ле та̄сам̣ а̄паттӣнам̣ кусалачитто а̄паджджеййа, на ва̄ а̄паджджати. ким̣ка̄ран̣ам̣? на ча таттха виджджама̄нампи кусалачиттам̣ а̄паттийа̄ ан̇гам̣. аттабха̄во сабха̄во пакатӣти вуттам̣ хоти. катарам̣ пана тасса̄ а̄паттийа̄ тада̄ ан̇гасабха̄воти? вуччате – ка̄йавачӣвин̃н̃аттивасена пана чалитасса ка̄йасса, паватта̄йа ва̄ча̄йа ча̄ти етесам̣ двиннам̣ чалитаппаватта̄нам̣ ка̄йава̄ча̄нам̣ ан̃н̃атарамева ан̇гасабха̄во, тан̃ча рӯпаккхандхапарийа̄паннатта̄ абйа̄катанти. ким̣ вуттам̣ хоти? ка̄йо, ва̄ча̄ ча тада̄ а̄патта̄дхикаран̣анти вуттам̣ хоти. йа̄ панеттха акусала̄паттиккхан̣е ка̄йава̄ча̄йо абйа̄катабха̄во, та̄ аббоха̄рика̄ хонти ка̄йавачӣкаммака̄ле манокаммам̣ вийа. тада̄ хи ка̄йава̄ча̄йо а̄паттикара̄дит̣т̣ха̄не тит̣т̣ханти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘а̄паттикара̄ дхамма̄ джа̄нитабба̄. кати мӯла̄нӣти чха а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄ни мӯла̄нӣ’’тиа̄ди. йада̄ пана ка̄йава̄ча̄йо а̄паттийа̄ ан̇гамева хонти, тада̄ ‘‘читтам̣ читта̄дхипатеййа’’нти (дха. са. ат̣т̣ха. 1 ка̄ма̄вачаракусалаван̣н̣ана̄) вачанам̣ вийа пуббапайога̄нам̣ апарапайогасса паччайабха̄вато а̄паттикара̄дипан̃н̃аттим̣ на виджаханти. йатха̄ таббха̄вепи ‘‘а̄патта̄дхикаран̣асса кати ваттхӯнӣти? сатта а̄паттиккхандха̄ ваттхӯни. кати бхӯмийоти? сатта а̄паттиккхандха̄ бхӯмийо’’ти вуттам̣. татха̄ таббха̄вепи а̄паттикара̄ ‘‘а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄’’иччева вуччантӣти ведитабба̄. етта̄вата̄ а̄патти на̄ма чатта̄ро акусалаккхандха̄ сан̃чичча вӣтиккамака̄ле бхӯта̄рочанам̣ т̣хапетва̄ сабба̄пи ависесато, висесато пана сабба̄пи еканта̄кусала̄ акусала̄, анеканта̄кусала̄ пана гираггасамаджджачитта̄га̄расан̇гха̄нииттха̄лан̇ка̄рагандхаван̣н̣акава̄ситапин̃н̃а̄каппабхеда̄, бхиккхуниа̄дӣнам̣ уммадданапаримадданаппабхеда̄ ча̄ти дасаппабхеда̄ сакана̄мехи париччхиндитва̄ ваттхуджа̄нанасачиттакака̄ле ева акусала̄, тадабха̄вато ачиттакака̄ле вина̄ ана̄патта̄дхикаран̣ена каммат̣т̣ха̄на̄дисӣсена кусалачиттена там̣ там̣ ваттхум̣ вӣтиккамантасса а̄патти кевалам̣ рӯпаабйа̄катамева.

кечи панеттха ‘‘аппака̄се т̣ха̄не кат̣исуттакасан̃н̃а̄йа сан̇гха̄н̣им̣, маттика̄сан̃н̃а̄йа гандхаван̣н̣ака̄дим̣ ва̄ дха̄рентийа̄пи а̄патти, тасма̄ ачиттака̄йева̄’’ти ван̣н̣айанти. те ‘‘сан̇гха̄н̣ийа̄ асан̇гха̄н̣исан̃н̃а̄йа дха̄рети, а̄патти па̄читтийасса̄’’ти па̄т̣ха̄бха̄вам̣ дассетва̄ пат̣иккхипитабба̄. сура̄па̄на̄патти пана ачиттака̄пи еканта̄кусала̄ва. тенева ‘‘мадждже амаджджасан̃н̃ӣ пивати, а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 328) вуттам̣. йасма̄ панеттха а̄ба̄дхапаччайа̄пи на сакка̄ вина̄ акусалена сура̄па̄нам̣ па̄тум̣, тасма̄ йатха̄вуттесу анеканта̄кусалесу вийа локаваджджесу идха ‘‘сура̄па̄несу ана̄патти а̄ба̄дхапаччайа̄’’ти на вуттам̣. сӯпасам̣па̄ка̄ди пана амаджджамева. таттха куккуччавиноданаттхам̣ ‘‘ана̄паттӣ’’ти вуттам̣ удакадантапон̣е вийа. бхӯта̄рочана̄патти рӯпа̄бйа̄катамева, ачиттакака̄ле сахасеййа̄ди рӯпавипа̄ка̄бйа̄катамева, таттха супинанто виджджама̄нампи акусалам̣ анан̇гатта̄ аббоха̄рикам̣ хоти. кусале катха̄ва наттхи ана̄патти сабха̄ватта̄ кусаласса. татха̄ кирийа̄ти имина̄ найена саббаттха йатха̄самбхавам̣ акусалам̣ ва̄ суддхарӯпам̣ ва̄ савипа̄кам̣ ва̄ти тидха̄ бхиджджатӣти айаматтхо дассито хоти.

таттха т̣хапетва̄ сура̄па̄нам̣ екаччан̃ча пан̣н̣аттиваджджам̣, еканта̄кусалан̃ча сачиттакамева, бхӯта̄рочанам̣ ачиттакамева, сесам̣ саха сура̄па̄нена анеканта̄кусалам̣ локаваджджан̃ча анеканта̄бйа̄катам̣ пан̣н̣аттиваджджан̃ча йебхуййена сачиттака̄читтаканти саббасиккха̄падам̣ типпабхедам̣ хоти. йам̣ панеттха сачиттакамева, там̣ метхуна̄диваттхуджа̄наначиттенева сачиттакам̣, саббам̣ секхийам̣ пан̣н̣аттиджа̄наначиттенева сачиттакам̣ ‘‘ана̄дарийам̣ пат̣ичча̄’’ти вачанатоти сачиттакам̣ дувидхам̣ хоти. еканта̄читтакам̣ пан̣н̣аттиджа̄наначитта̄бха̄вена, на ваттхуджа̄наначитта̄бха̄вена. тадабха̄вато еканта̄кусалам̣ сура̄па̄нам̣, еканта̄бйа̄катам̣ сан̃чариттам̣, ваттхуджа̄наначиттасса ва̄ пан̣н̣аттиджа̄наначиттасса ва̄ убхиннам̣ абха̄вена ачиттакабха̄вена ачиттакам̣ хоти. сура̄па̄нам̣ пана сачиттакам̣ хоти ваттхуджа̄наначиттенева. арийапуггала̄нам̣ итаресам̣ убхиннам̣ ва̄ ан̃н̃атарасса бха̄вена сесам̣ читтака̄читтакам̣. висесато ча ваттхуджа̄наначитта̄бха̄вена, апакатан̃н̃уно пан̣н̣аттиджа̄наначитта̄бха̄вена ва̄ ачиттакабха̄вена ачиттакам̣ хоти. таттха еканта̄читтакан̃ча сачиттакан̃ча ‘‘ачиттака’’миччева вуччати. айам̣ та̄ва ‘‘а̄патти джа̄нитабба̄’’ти еттха виниччхайо.

мӯлависуддхийа̄ антара̄паттӣти антара̄паттим̣ а̄паджджитва̄ мӯла̄йапат̣икассанам̣ катва̄ т̣хитена а̄панна̄патти. айам̣ аггхависуддхийа̄ антара̄паттӣти самбахула̄ а̄паттийо а̄паджджитва̄ та̄су саббачирапат̣иччханнавасена аггхасамодха̄нам̣ гахетва̄ васантена а̄панна̄патти. ‘‘пунапи а̄паджджисса̄мӣ’’ти саусса̄хенева читтена. ‘‘айам̣ бхиккхунийа̄ ева̄’’ти ликхитам̣. ‘‘па̄ра̄джикамева̄’’ти идан̃ча бхӯтавасена дассетум̣ вуттам̣. ‘‘евам̣ десите пана йа̄ ка̄чи а̄патти на вут̣т̣ха̄тӣти апаре, там̣ на гахетабба’’нти вуттам̣. ‘‘дхаммикасса пат̣иссавасса асачча̄пане’’ти вуттатта̄ адхаммикапат̣иссаве дуккат̣ам̣ на хоти. ‘‘пуббе суддхачиттасса ‘тумхе виббхаматха̄’ти вутте ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссун̣итва̄ саче на виббхамати ана̄патти, евам̣ саббаттха̄’’ти ча вуттам̣. ‘‘а̄викаро джа̄нитаббо’’типи па̄л̣и. ка̄лена ваккха̄ми, но ака̄лена̄’’тиа̄дӣсу пан̃чадасасу дхаммесу. бхабба̄паттика̄ на̄ма а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ бхабба̄.

дукава̄раван̣н̣ана̄

322. нидахане а̄тапе. ‘‘екараттампи че бхиккху тичӣварена виппавасеййа (па̄ра̄. 472). чха̄раттапарамам̣ тена̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 653) вутта̄паттико ган̣апӯрако хутва̄пи каммам̣ копети на̄на̄сам̣ва̄сакатта̄. каммена ва̄ сала̄кагга̄хена ва̄ти еттха уддесо чева камман̃ча еканти еттха па̄тимоккхуддесоти ва̄ камманти ва̄ аттхато екамева, тесу йам̣ кин̃чи кате сан̇гхабхедо хотӣти аттхо. пуббабха̄га̄ти сан̇гхабхедато пуббабха̄га̄. ‘‘пама̄н̣а’’нти имесам̣ двиннам̣ ан̃н̃атарена бхедо хоти, на итарехӣти вуттам̣. винайе сиддха̄ винайасиддха̄, ромаджанападе джа̄там̣ ромакам̣, анун̃н̃а̄талон̣атта̄ дукесу вутта̄ти.

тикава̄раван̣н̣ана̄

323. во тумхехи на самуда̄чаритаббам̣. вачӣсампайуттам̣ ка̄йакирийам̣ катва̄ти ка̄йена нипаччака̄рам̣ катва̄ти аттхо. упагха̄тети вина̄сети. омаддитва̄ти абхибхавитва̄. вадатоти вадантасса. ‘‘ба̄ласса ниссайо да̄таббо’’ти дуке а̄гатам̣, идха пана ‘‘на да̄таббо’’ти вуттам̣, а̄паттиба̄хуллам̣ сандха̄йа на̄да̄таббам̣, ‘‘имасма̄ виха̄ра̄ парам̣ ма̄ никкхама̄хи, винайадхара̄нам̣ ва̄ сантикам̣ а̄гаччха виниччхайам̣ да̄ту’’нти вутте тасса вачанам̣ на гахетаббанти аттхо. тикабходжанам̣ на̄ма саче тайо хутва̄ бхун̃джанти, ган̣абходжанена ана̄патти, идам̣ сандха̄йа тикам̣. ‘‘пасутто’’ти ба̄хуллато вуттам̣. атха ва̄ нипаджджитва̄ти аттхо. ‘‘идам̣ т̣хапетва̄ гаччха̄ми, та̄вака̄ликам̣ бханте детха̄ти вутте ‘навакамма̄диаттхам̣ вина̄ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. викаппетва̄ т̣хапитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ паччхиме па̄т̣ипададивасе нива̄сенто дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣти аттхо. апаччуддхаритва̄ти паччуддхаран̣ам̣ акатва̄ти аттхо. ‘‘викаппету’’нти вачанато авикаппанапаччайа̄ а̄патти хеманте а̄паджджати, викаппана̄ пана каттикапун̣н̣амадивасе ка̄табба̄ти дассанаттхам̣ вуттанти н̃а̄таббам̣. айам̣ найо авикаппанам̣ сандха̄йа, пуримо викаппитапарибхогапаччайа̄паттим̣ сандха̄йа. ваттхапат̣иччха̄ди саббакаппийата̄йа̄ти ваттхапат̣иччха̄ди саббаттха каппийатта̄ти аттхо. кечи имаматтхам̣ асаллаккхетва̄ ‘‘ваттхапат̣иччха̄ди саббакаппийата̄ та̄йа пат̣иччханнена̄’’ти ликханти. ‘‘ваттхамева пат̣иччха̄ди ваттхапат̣иччха̄дӣ’’ти виггахатта̄ ‘‘та̄йа̄’’ти на йуджджати. ‘‘тена̄’’ти бхавитаббатта̄ти идам̣ саббам̣ ан̃н̃атарасмим̣ ган̣т̣хипаде ликхитам̣, вича̄ретва̄ гахетаббам̣.

чатуккава̄раван̣н̣ана̄

324. чатӯха̄ка̄рехи а̄паттим̣ а̄паджджати…пе… каммава̄ча̄йа а̄паджджатӣти еттха йан̃хи а̄паттим̣ каммава̄ча̄йа а̄паджджати, на таттха ка̄йа̄дайоти а̄паннам̣, тато каммава̄ча̄йа саддхим̣ а̄паттикара̄ дхамма̄ сатта̄ти а̄паджджати, евам̣ сати ‘‘чха а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти вачанавиродхо, та̄ни ева а̄паттикара̄ дхамма̄ на̄ма. атха таттха̄пи ка̄йа̄дайо екато ва̄ на̄на̄то ва̄ лаббханти, чатӯха̄ка̄рехӣти на йуджджатӣти ‘‘чхаха̄ка̄рехи а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти евам̣ ета̄ни суттапада̄ни виродхита̄ни хонти. катхам̣ авиродхита̄ни? савин̃н̃аттика̄вин̃н̃аттикабхедабхиннатта̄. ка̄йа̄дӣнам̣ йа̄ кирийа̄ а̄патти, нам̣ екаччам̣ ка̄йена савин̃н̃аттикена а̄паджджати, екаччам̣ савин̃н̃аттика̄йа ва̄ча̄йа, екаччам̣ савин̃н̃аттика̄хи ка̄йава̄ча̄хи а̄паджджати, йа̄ пана акирийа̄ а̄патти, там̣ екаччам̣ каммава̄ча̄йа а̄паджджати, тан̃ча кхо авасит̣т̣ха̄хи авин̃н̃аттика̄хи ка̄йава̄ча̄хийева, на вина̄ ‘‘но че ка̄йена ва̄ча̄йа пат̣иниссаджджати, каммава̄ча̄парийоса̄не а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 414) вачанато, ависесена ва̄ екаччам̣ а̄паттим̣ ка̄йена а̄паджджати, екаччам̣ ва̄ча̄йа, екаччам̣ ка̄йава̄ча̄хи. йам̣ панеттха ка̄йава̄ча̄хи, там̣ екаччам̣ кевала̄хи ка̄йава̄ча̄хи а̄паджджати, екаччам̣ каммава̄ча̄йа а̄паджджатӣти айаматтхо ведитабботи евам̣ авиродхита̄ни хонти.

татра̄йам̣ сама̄сато аттхавибха̄вана̄ – ка̄йена а̄паджджатӣти ка̄йена савин̃н̃аттикена акаттаббам̣ катва̄ екаччам̣ а̄паджджати, авин̃н̃аттикена каттаббам̣ акатва̄ а̄паджджати, тадубхайампи ка̄йакаммам̣ на̄ма. акатампи хи локе ‘‘ката’’нти вуччати ‘‘дуккат̣ам̣ майа̄, йам̣ майа̄ пун̃н̃ам̣ на ката’’нти евама̄дӣсу, са̄сане ча ‘‘идам̣ те, а̄вусо а̄нанда, дуккат̣ам̣, йам̣ твам̣ бхагавантам̣ на пуччхӣ’’ти (чӯл̣ава. 443) евама̄дӣсу, евамидха винайапарийа̄йена ка̄йена акаран̣ампи ‘‘ка̄йакамма’’нти вуччати. айамева найо ‘‘ва̄ча̄йа а̄паджджатӣ’’тиа̄дӣсу. пуратӣти пурисо, пура аггагамане. пуратӣти пурато гаччхати саббакаммесу пуббан̇гамо хоти. пат̣хамуппаннавасена̄ти пат̣хамакаппийесу хи пат̣хамам̣ пурисалин̇гам̣ уппаджджати, ‘‘пурима’’нти сан̇кхам̣ гатам̣ пурисалин̇гам̣ джа̄йатӣти аттхо. сатам̣ тим̣са ча̄ти еттха аса̄дха̄ран̣а̄пи па̄ра̄джика̄ но антогадха̄йева джа̄та̄ па̄ра̄джика̄панна̄нам̣ бхиккхубха̄ва̄йа абхаббатта̄. ‘‘аса̄дха̄ран̣авачанена пана са̄ман̃н̃ена уддхат̣а̄нӣ’’ти ваданти. ‘‘сатан̃чева тим̣сан̃ча сиккха̄пада̄нӣти па̄т̣хо’’ти ча ваданти. бхиккхусса ча бхиккхунийа̄ ча чатӯсу па̄ра̄джикесӯти са̄дха̄ран̣есу ева. аттхи ваттхуна̄наттата̄ но а̄паттина̄наттата̄ти пат̣хамапан̃хо идха дутийо на̄ма. аттхи а̄паттисабха̄гата̄ но ваттхусабха̄гата̄ти етена висесо наттхи. манта̄бха̄са̄ти матийа̄ бха̄са̄. ‘‘абхива̄дана̄раха̄ти йатха̄нисинна̄ва сӣсам̣ уккхипитва̄ ванданти. навамабхиккхунито пат̣т̣ха̄йа анут̣т̣хитаббато а̄сана̄ на паччут̣т̣хенти. ависесена̄ти упаджджха̄йасса, итарасса ва̄ виппакатабходжанасса, самӣпагато йо кочи вуд̣д̣хатароти аттхо. виппакатабходжанена̄пи хи ут̣т̣хахитва̄ а̄санам̣ да̄таббам̣. идха на каппантӣти вадантопӣти паччантимаджанападесу т̣хатва̄ ‘‘идха на каппантӣ’’ти ваданто винайа̄тиса̄радуккат̣ам̣ а̄паджджати. каппийан̃хи ‘‘на каппатӣ’’ти ваданто пан̃н̃аттам̣ самуччхиндати на̄ма. татха̄ идха каппантӣтиа̄дӣсупи т̣хатва̄ ‘‘идха каппантӣ’’ти ваданто винайа̄гатабхиккху винайо пуччхитабботи аттхо.

пан̃чакава̄раван̣н̣ана̄

325. на упети пуггало. ‘‘нимантито сабхатто сама̄но сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄’’ти (па̄чи. 299) вачанато нимантана̄бха̄ва̄ пин̣д̣апа̄тикасса ана̄мантача̄ро ват̣т̣ати. ‘‘гила̄насамайо’’тиа̄дина̄ а̄бхогам̣ катва̄ бходжанам̣ адхит̣т̣хахитва̄ бходжанам̣ на̄ма. ‘‘майхам̣ бхаттапачча̄сам̣ иттханна̄масса даммӣ’’ти евам̣ авикаппана̄. параммукхе агун̣авачанам̣ айасо. саммукха̄ гараха̄. сӣладит̣т̣хибйасана̄нам̣ винайапарийа̄паннатта̄ техи саддхим̣ итаре пан̃чакам̣ пӯретум̣ вутта̄. ‘‘винайадхарапан̃чамена ган̣ена̄’’ти (маха̄ва. 259) вуттатта̄ пан̃чакам̣ джа̄там̣. ан̃н̃атарасмим̣ виха̄ре еко тхероти аттхо. ‘‘йонакависайатоти чӣнат̣т̣ха̄на̄’’ти ликхитам̣. ат̣т̣ха каппе ануссарӣти пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ ниббаттесӣти аттхо. анантаре т̣ха̄не т̣хатва̄ти аттхо. н̃аттийа̄ каммаппатто хутва̄ти н̃аттит̣т̣хапитака̄ле каммаппатто хоти. пуна каммава̄ча̄йа каммасиддхи. н̃аттикхеттанти н̃аттийа̄ва ка̄таббат̣т̣ха̄нам̣ тасса̄ кхеттам̣, н̃аттидутийа̄дикамме пат̣хамат̣т̣хапанам̣ тасса̄ ока̄со на̄ма. а̄ран̃н̃аке идан̃чидан̃ча̄нисам̣санти евам̣ идаматтхитанти аттхо.

чхаккава̄раван̣н̣ана̄

326. ‘‘чхаббассапарамата̄ дха̄ретабба’’нти вибхан̇ге па̄т̣хатта̄ евам̣ вуттам̣. чуддасапарама̄ни нава чхакка̄ни хонти. катхам̣? пат̣хамам̣ екам̣ чхаккам̣, сесесу ат̣т̣хасу екекена саддхим̣ екеканти евам̣ тӣн̣и чхакка̄ни антарапеййа̄ле вутта̄ни. катхам̣? ‘‘чатуттхена а̄паттисамут̣т̣ха̄нена чха а̄паттийо а̄паджджатӣ’’тиа̄дина̄ найена пан̃чамена, чхат̣т̣хена ча тӣн̣и чхакка̄ни. лобха̄дайо чха вива̄дамӯла̄ни, татха̄ анува̄дасса. дӣгхасо чха видаттхийо вассикаса̄т̣ика̄йа. тирийам̣ чха видаттхийо сугатачӣварасса. виппакатачӣварам̣ а̄да̄йа паккамане нит̣т̣ха̄нантико, саннит̣т̣ха̄нана̄сана савана сӣма̄тиккантикасахуббха̄ра̄ти чха, сама̄да̄йа ва̄репи чха̄ти чхаккадвайам̣. саттаке паккаманантикена саха сатта.

саттакава̄раван̣н̣ана̄

327. чхакке вутта̄нийева саттакавасена йоджетабба̄нӣти чхакке вуттачуддасапарама̄ни саттакавасена йоджетабба̄ни. саттаме арун̣уггамане ниссаггийанти ‘‘чха̄раттапарамам̣ тена бхиккхуна̄ тена чӣварена виппаваситаббам̣, тато че уттари виппавасеййа̄’’ти евам̣ вуттам̣ ниссаггийам̣ хоти. чампеййаккхандхаке сугатачӣварабха̄н̣ава̄расса парато ‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхусса на хоти а̄патти дат̣т̣хабба̄, таменам̣ чодети сан̇гхо ва̄ самбахула̄ ва̄ екапуггало ва̄’’тиа̄дина̄ найена вуттасаттака̄ти.

ат̣т̣хакава̄раван̣н̣ана̄

328. тена саддхим̣ упосатха̄дикаран̣ам̣ а̄нисам̣со, акаран̣ам̣ а̄дӣнаво, тасма̄ ете ат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена̄ти аттхо. ‘‘айасо аккосо’’ти вуттам̣. пуббевасса хоти ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти, бхан̣антасса хоти ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти, бхан̣итасса хоти ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти, винидха̄йа дит̣т̣хим̣ кхантим̣ ручим̣ бха̄вам̣ сан̃н̃анти евам̣ акаппийакатам̣ хоти аппат̣иггахитакатантиа̄дайо ат̣т̣ха анатиритта̄. саппиа̄ди ат̣т̣хаме арун̣уггамане ниссаггийам̣ хоти. ат̣т̣хава̄чика̄ бхиккхунӣнам̣ упасампада̄ убхатон̃аттичатуттхатта̄. вассикаса̄т̣икада̄на̄дӣни ат̣т̣ха вара̄ни.

навакава̄раван̣н̣ана̄

329. навахи бхиккхӯхи бхиджджати. мануссамам̣саваджджехи нава мам̣сехи виниччхайо. сундарам̣ на сундаранти сан̇гха̄т̣иа̄дӣни нава чӣвара̄ни. та̄нева адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на викаппетабба̄ни, адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа апаччуддхаритва̄ на викаппетабба̄нӣти адхиппа̄йо. нава видаттхийо сугатачӣварасса. ‘‘ваггам̣ бхиккхунисан̇гхам̣ ваггасан̃н̃ӣ овадатӣ’’тиа̄дина̄ найена адхаммакамме две навака̄ни па̄читтийавасена вутта̄ни.

дасакава̄раван̣н̣ана̄

330. ‘‘ораматтакан̃ча адхикаран̣ам̣ хоти, на ча гатигата’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 204) даса адхаммика̄ сала̄кагга̄ха̄. випарӣта̄ дхаммика̄. саматхаккхандхаке вуттехи саманна̄гато хотӣти самбандхо. ‘‘сам̣каччикам̣ ва̄ паккхипитва̄ даса̄’’ти вуттам̣ каппийатта̄ етесам̣. ма̄тураккхита̄дайо даса иттхийо. дханаккӣта̄дайо даса бхарийа̄. ‘‘сиккха̄саммутим̣ датва̄ дасавасса̄йа тасса̄ два̄дасавассака̄ле сайампи два̄дасавасса̄ бхависсатӣ’’ти вут̣т̣ха̄панасаммути са̄дитабба̄. ‘‘винайадхарассева ‘а̄патта̄на̄паттим̣ на джа̄на̄тӣ’ти а̄раббха йа̄ва ‘убхайа̄ни кхо панасса…пе… анубйан̃джанасо’ти пан̃чан̇га̄ни ватва̄ пунапи ‘а̄патта̄на̄паттим̣ на джа̄на̄ти’ччева а̄раббха йа̄ва ‘адхикаран̣е ча на виниччхайакусало хотӣ’ти пан̃ча вутта̄, те татха̄ татха̄ пан̃ча пан̃ча катва̄ даса хонтӣ’’ти ликхитам̣. ‘‘дасавасса̄йа бхиккхунийа̄ ниссайо да̄таббо’’ти екаччесу поттхакесу наттхи, кин̃ча̄пи наттхи, па̄т̣хо ева пана хоти.

ека̄дасакава̄раван̣н̣ана̄

331. на вода̄йанти на пака̄сенти. рогамева рога̄тан̇кам̣. рогантара̄йам̣ ва̄.

екуттариканайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упосатха̄дипуччха̄виссаджджана̄ван̣н̣ана̄

332. ‘‘сан̇гхам̣, бханте, пава̄ремӣ’’тиа̄ди пава̄ран̣акатха̄ на̄ма винӣтага̄тха̄су вийа.

аттхавасапакаран̣аван̣н̣ана̄

334. даса аттхавасе пат̣ичча̄ти еттха тасса тасса сиккха̄падасса пан̃н̃а̄пане гун̣ависесадӣпанато, апан̃н̃а̄пане а̄дӣнавадассанато ча сан̇гхасут̣т̣хута̄ хоти. таттха йатха̄самбхавам̣ локаваджджасса апан̣н̣аттисамбхавасса пан̃н̃а̄пане пайогависуддхи гун̣о. пан̣н̣аттисамбхавасса пана секхийасса локаваджджасса пан̃н̃а̄пане пат̣ипаттивисуддхи гун̣о, пан̣н̣аттиваджджасса а̄сайависуддхи гун̣о аппиччха̄дигун̣а̄ваханато, тенева̄ха ‘‘субхарата̄йа супосата̄йа аппиччхата̄йа аппиччхасса ван̣н̣ам̣ бха̄ситва̄’’ти. саман̣а̄ча̄рависуддхи часса гун̣оти ведитаббам̣. атха ва̄ локаваджджасса пан̃н̃а̄пане сан̇гхасут̣т̣хута̄ хоти па̄кат̣а̄дӣнавато, пан̣н̣аттиваджджасса пан̃н̃а̄пане сан̇гхапха̄сута̄ хоти па̄кат̣а̄нисам̣сатта̄. татха̄ пат̣хамена думман̇кӯнам̣ ниггахо, дутийена песала̄нам̣ пха̄сувиха̄ро, пат̣хамена сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄то, дутийена дит̣т̣хадхаммика̄нам̣, татха̄ пат̣хамена аппасанна̄нам̣ паса̄до, дутийена пасанна̄нам̣ бхиййобха̄во, татха̄ пат̣хамена саддхаммат̣т̣хити, дутийена винайа̄нуггахо хотӣти ведитаббо. парива̄ранайена ва̄ пат̣хамена па̄пиччха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паккхупаччхедо, дутийена гихӣнам̣ анукампа̄ хоти. вуттан̃хетам̣ ‘‘две аттхавасе пат̣ичча татха̄гатена са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ гихӣнам̣ анукампа̄йа па̄пиччха̄нам̣ паккхупаччхеда̄йа̄’’ти (пари. 498). татха̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ вера̄нам̣ ваджджа̄нам̣ акусала̄нам̣ васенапи йоджана̄ ка̄табба̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘две аттхавасе…пе… пан̃н̃аттам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ вера̄нам̣ сампара̄йика̄нам̣ вера̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄ди (пари. 498). апичеттха саббампи акатавин̃н̃аттипат̣исам̣йуттам̣, гихӣнам̣ пӣл̣а̄пат̣исам̣йуттам̣, тесам̣ паса̄дабхогаккхайараккха̄пат̣исам̣йуттан̃ча гихӣнам̣ анукампа̄йа пан̃н̃аттам̣ на̄ма, куладӯсакаган̣абходжана̄ни па̄пиччха̄нам̣ паккхупаччхеда̄йа пан̃н̃аттам̣. саббам̣ локаваджджам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикавера̄дипат̣игха̄та̄йа, ма̄туга̄мена сам̣видха̄нам̣ дит̣т̣хадхаммикавера̄дисам̣вара̄йа пан̃н̃аттанти ведитаббам̣. апичеттха а̄дито пат̣т̣ха̄йа дасааттхавасапакаран̣амева нисса̄йа виниччхайо ведитаббо.

ваттхувӣтиккамена йам̣, еканта̄кусалам̣ бхаве;

там̣ сан̇гхасут̣т̣хубха̄ва̄йа, пан̃н̃аттам̣ локаваджджато.

па̄ра̄джика̄дим̣,

пан̃н̃аттиджа̄наненева, йаттха̄патти на ан̃н̃атха̄;

там̣ дхаммат̣т̣хитийа̄ ва̄пи, паса̄дуппа̄дабуддхийа̄.

дхаммадесана̄пат̣исам̣йуттам̣ итаран̃ча секхийам̣, идам̣ пан̣н̣аттисамбхавам̣ локаваджджам̣ на̄ма. ваттхуно, пан̃н̃аттийа̄ ва̄ вӣтиккамачетана̄йа̄бха̄вепи пат̣иккхиттасса каран̣е, каттаббасса акаран̣е ва̄ сати йаттха а̄патти пахоти, там̣ саббам̣ т̣хапетва̄ сура̄па̄нам̣ пан̣н̣аттиваджджанти ведитаббам̣. таттха уккот̣анаке па̄читтийам̣, ‘‘йо пана бхиккху дхаммика̄нам̣ камма̄нам̣ чхандам̣ датва̄ паччха̄ кхӣйанадхаммам̣ а̄паджджеййа, па̄читтийам̣ (па̄чи. 475), йо пана бхиккху сан̇гхе виниччхайакатха̄йа ваттама̄на̄йа чхандам̣ адатва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамеййа, па̄читтийам̣ (па̄чи. 480), йо пана бхиккху самаггена сан̇гхена чӣварам̣ датва̄ паччха̄ кхӣйанадхаммам̣ а̄паджджеййа…пе… па̄читтийа’’нти (па̄чи. 485) евама̄ди сан̇гхапха̄сута̄йа пан̃н̃аттам̣. ‘‘ан̃н̃ава̄даке вихесаке па̄читтийам̣ (па̄чи. 101), па̄ра̄джика̄дӣхи ануддхам̣сане сан̇гха̄дисеса̄ди ча думман̇кӯнам̣ ниггаха̄йа, анупакхаджджаниккад̣д̣ханаупассӯтисиккха̄пада̄ди песала̄нам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, саббам̣ локаваджджам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, саббам̣ пан̣н̣аттиваджджам̣ дит̣т̣хадхаммика̄намева сам̣вара̄йа. саббам̣ гихипат̣исам̣йуттам̣ аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа пасанна̄нам̣ ва̄ бхиййобха̄ва̄йа ча. висесена арит̣т̣хасаман̣уддесасиккха̄падам̣, са̄ман̃н̃ена паччайесу марийа̄дапат̣исам̣йуттан̃ча саддхаммат̣т̣хитийа̄, ‘‘аппиччхасса̄йам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо махиччхасса̄’’ти (дӣ. ни. 3.358; а. ни. 8.30) а̄дисуттаметтха са̄дхакам̣. ‘‘сиккха̄падавиван̣н̣аке (па̄чи. 439) моханаке па̄читтийа’’нтиа̄ди (па̄чи. 444) винайа̄нуггаха̄йа пан̃н̃аттанти ведитаббам̣. ‘‘бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 90) идам̣ киматтханти че? аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа ча. катхам̣?

‘‘бхӯтага̄мо саджӣвоти, авипаллаттадит̣т̣хино;

тасса копанасан̃н̃а̄йа, паса̄до буддхаса̄ваке.

‘‘ниджджӣвасан̃н̃итам̣петам̣, акопенто катхам̣ муни;

джӣвам̣ копеййа ниддосо, маччхамам̣са̄нуджа̄нане.

евампи –

‘‘тасса копанасан̃н̃а̄йа, паса̄до буддхаса̄ваке;

йато титтхакара̄виме, вирата̄ бхӯтага̄мато;

локасса читтараккхаттхам̣, татопи вирато мунӣ’’ти. –

пасанна̄нам̣ бхиййобха̄во хоти.

вивиттасена̄санабхогатан̣ха̄васенаниджджӣвамита̄раккхам̣;

буддхобхининнан̃ча виваджджайанто;

сиккха̄падам̣ таттха ча пан̃н̃апеси.

ниджджӣвасса̄пи мам̣сасса, кха̄данакам̣ йатим̣ пати;

ниндама̄нам̣ джанам̣ дисва̄, бхӯтага̄мам̣ париччаджи.

тикот̣ипарисуддхатта̄, маччхамам̣са̄нуджа̄нане;

пат̣ичча мам̣са̄нуджа̄нанам̣, камме дит̣т̣хиппасан̇габхайа̄.

апариккхакасса локасса, пара̄нуддайата̄йа ча;

бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа, па̄н̣а̄типа̄таппасан̇габхайа̄.

таттха парийа̄йавачанам̣ ануджа̄ни бхагава̄, уддисса катам̣ пат̣иккхипи парасса ва̄ па̄паппасан̇габхайена. идха пана бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄па̄бха̄ван̃а̄панаттхам̣ аттуддесикам̣ виха̄рам̣, кут̣ин̃ча ануджа̄нӣти ведитаббам̣. пакирийанти еттха те те пайоджанависесасан̇кха̄та̄ аттхаваса̄ти аттхавасапакаран̣анти.

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.