пан̃чавагго

каммаваггаван̣н̣ана̄

483. ‘‘умматтакасаммутим̣ умматтаке йа̄читва̄ гате асаммукха̄пи да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. таттха нисиннепи на куппати нийама̄бха̄ва̄. асаммукха̄ кате доса̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘асаммукха̄катам̣ сукатам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. дӯтена упасампада̄ панеттха саммукха̄ ка̄тум̣ на сакка̄. каммава̄ча̄на̄наттасабха̄ва̄ паттаниккуджджана̄дайо хаттхапа̄сато апанетва̄ ка̄табба̄, тена вуттам̣ ‘‘асаммукха̄ катам̣ сукатам̣ хотӣ’’ти. ‘‘пуччхитва̄ чодетва̄ са̄ретва̄ ка̄таббам̣ апуччхитва̄ ачодетва̄ аса̄ретва̄ каротӣ’’ти айам̣ вачанаттхо. т̣хапетва̄ каттикама̄санти со пава̄ран̣а̄ма̄со, две ча пун̣н̣ама̄сийоти пат̣хамадутийавассӯпагата̄нам̣ пава̄ран̣а̄ пун̣н̣ама̄са̄ две.

485. падам̣ ва̄ чхад̣д̣етӣти аттхо. ка-вагга̄дӣсу пан̃часу. гаруканти дӣгхам̣, сам̣йогапаран̃ча. ‘‘буддхараккхитаттхерасса йасса наккхаматӣ’’ти еттха та-ка̄рака-ка̄ра̄ сам̣йогапара̄. дӣгхе ваттаббе рассанти ‘‘со тун̣хӣ асса̄’’ти ваттаббе со тун̣хи асса̄ти вачанам̣.

486. сесат̣т̣хакатха̄су вуттавачанам̣ курундийам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ ‘‘нисӣдитум̣ на сакконтӣ’’ти вуттам̣.

487-8. парисуддхасӣла̄ чатта̄ро бхиккхӯти па̄ра̄джикам̣ ана̄панна̄. на тесам̣ чхандо ва̄ па̄рисуддхи ва̄ етӣти тӣсу, двӣсу ва̄ нисиннесу екасса, двиннам̣ ва̄ чхандапа̄рисуддхи а̄хат̣а̄пи ана̄хат̣а̄ва.

апалоканакаммакатха̄ван̣н̣ана̄

495-6. ка̄йасамбхогаса̄маггида̄насахасеййапат̣иггахан̣а̄ди имасса апалоканакаммасса т̣ха̄нам̣ хотӣти евампи апалоканакаммам̣ паваттатӣти аттхо. камман̃н̃ева лаккхан̣анти каммалаккхан̣ам̣. оса̄ран̣анисса̄ран̣абхан̣д̣укамма̄дайо вийа камман̃ча хутва̄ ан̃н̃ан̃ча на̄мам̣ на лабхати, каммамева хутва̄ упалаккхӣйатӣти каммалаккхан̣ам̣ упаниссайо вийа. хетупаччайа̄дилаккхан̣авимутто хи саббо паччайависесо таттха сан̇гайхати, евампи ‘‘каммалаккхан̣амева̄’’ти вуттам̣. каммалаккхан̣ам̣ дассетум̣ ‘‘аччхинначӣвараджин̣н̣ачӣваранат̣т̣хачӣвара̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘тато атирекам̣ дентена апалокетва̄ да̄табба’’нти вуттам̣ апалоканам̣ каммалаккхан̣амева. евам̣ саббаттха лаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. ин̣апалибодхампӣти саче та̄дисам̣ бхиккхум̣ ин̣а̄йика̄ палибуджджханти. татруппа̄дато да̄тум̣ ват̣т̣ати. антарасаннипа̄тоти упосатхаппава̄ран̣а̄димаха̄саннипа̄те т̣хапетва̄ антара̄ ман̇галучча̄ран̣а̄ди. упаниккхепатоти четийасса а̄падаттха̄йа никкхиттато. ‘‘ан̃н̃а̄ катика̄ ка̄табба̄’’ти йе руккхе уддисса пуббе катика̄ ката̄, техи имесам̣ ан̃н̃атта̄ти вуттам̣. ‘‘саче таттха мӯле’’ти пуббе ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа бха̄джетва̄ кха̄дантӯ’’ти вачанена пуггаликапарибхого пат̣иккхитто хоти. анувичаритва̄ти паччхато паччхато гантва̄. тесам̣ сантика̄ паччайам̣ пачча̄сӣсантена̄ти аттхо. мӯлабха̄ганти дасамабха̄гам̣ катва̄. пуббака̄ле дасамабха̄гам̣ катва̄ адам̣су, тасма̄ ‘‘мӯлабха̄го’’ти вуттам̣. аката̄ва̄сам̣ ва̄ катва̄ти уппаннаа̄йена. джаггитака̄лейева на ва̄ретабба̄ти джаггита̄ хутва̄ пуппхапхалабхаритака̄лети аттхо. джагганака̄лети джаггитум̣ а̄раддхака̄ле. н̃аттикаммат̣т̣ха̄набхеде пана̄ти н̃аттикаммасса т̣ха̄набхеде.

идам̣ панеттха пакин̣н̣акам̣ – аттхи сан̇гхакаммам̣ сан̇гхо ева кароти, на ган̣о, на пуггало, там̣ апалоканакаммасса каммалаккхан̣екадесам̣ т̣хапетва̄ итарам̣ чатуббидхампи каммам̣ ведитаббам̣. аттхи сан̇гхакаммам̣ сан̇гхо ча кароти, ган̣о ча кароти, пуггало ча кароти, там̣ пуббе т̣хапитам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘йасмим̣ виха̄ре две тайо джана̄ васанти, техи нисӣдитва̄ катампи сан̇гхена катасадисамева. йасмим̣ пана виха̄ре еко бхиккху хоти, тена бхиккхуна̄’’тиа̄ди (пари. ат̣т̣ха. 495-496). аттхи ган̣акаммам̣ сан̇гхо ча кароти, ган̣о ча кароти, пуггало ча кароти, там̣ йо па̄рисуддхиупосатхо ан̃н̃есам̣ сантике карӣйати, тасса васена ведитаббам̣. аттхи ган̣акаммам̣ ган̣ова кароти, на сан̇гхо, на пуггало, там̣ йо па̄рисуддхиупосатхо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄рочанавасена карӣйати, тасса васена ведитаббам̣. аттхи пуггалакаммам̣ пуггалова кароти, на сан̇гхо, на ган̣о, там̣ адхит̣т̣ха̄нупосатхавасена ведитаббам̣. аттхи ган̣акаммам̣ екаччова ган̣о кароти, екаччо на кароти, таттха ан̃аттикам̣ двейева каронти, на тайо. сан̃аттикам̣ тайова каронти, на тато ӯна̄ ва̄ адхика̄ ва̄ти.

апан̃н̃аттепан̃н̃аттаваггаван̣н̣ана̄

500. какусандхакон̣а̄гаманакассапа̄ ева хи сатта а̄паттиккхандхе пан̃н̃апесум̣. випассӣа̄дайо пана ова̄дапа̄тимоккхам̣ уддисим̣су, на сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесум̣.

нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄

убхатовибхан̇гакхандхакапарива̄рехи вибхаттам̣ десанам̣ аттхи тасса винайапит̣акасса, на̄мена самантапа̄са̄дика̄ на̄ма сам̣ван̣н̣ана̄ ‘‘самантапа̄са̄дика̄ на̄ма̄’’ти вуттавачанасам̣ван̣н̣ана̄ саматта̄ти а̄ха. таттха падха̄нагхаре. иддха̄ аттхавиниччхайа̄дӣхи.

самма̄ удито самудито, те гун̣е акиччхена адхигато адхикаппама̄н̣агун̣ехи ва̄ самудито, тена самудитена ‘‘гата̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманнесатӣ’’ти вутта̄йа сатийа̄ уппа̄дита̄ саддха̄дайо парамависуддха̄ на̄ма саманна̄раккхатта̄. ити сатипи саддха̄дӣхи вутта̄ хоти. евам̣ санте еттха вутте чатуббидхе сӣле па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ саддха̄ ман̣д̣ети. саддха̄са̄дханан̃хи там̣. индрийасам̣вара̄джӣвапа̄рисуддхипаччайапарибхогасӣла̄ни пат̣иман̣д̣енти сативӣрийапан̃н̃а̄йоти йатха̄йогам̣ ведитаббам̣. апича саддха̄ ча буддхирахита̄ ависуддха̄ хоти буддхийа̄ паса̄дахетутта̄. буддхийо пана тасса̄нубха̄вена парамависуддха̄ на̄ма хонти. пан̃н̃а̄ саддха̄рахита̄ кера̄т̣икапаккхам̣ бхаджати, саддха̄йутта̄ ева висуддха̄ хоти. вӣрийан̃ча сама̄дхирахитам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттати, на сама̄дхийуттанти вӣрийасса суддхавачанато сама̄дхипи вутто хоти, евам̣ парамависуддха̄ саддха̄дайопи па̄тимоккхам̣ пат̣иман̣д̣ентӣти н̃а̄таббам̣. катхам̣? пат̣ипаттидесаке саттхари ча пат̣ипаттийан̃ча пат̣ипаттипхале ча саддха̄йа вина̄ сӣласама̄да̄нам̣, сама̄диннависодханан̃ча ка̄тум̣ на сакка̄ти саддха̄ па̄тимоккхам̣ пат̣иман̣д̣ети. таттха ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.255; ма. ни. 1.74; сам̣. ни. 1.249) саттхари ча пӯджетум̣ саккоти. пат̣ипаттийам̣ сӣлавипаттисампаттимӯлаке сандит̣т̣хикасампара̄йикапхале ча саддха̄паватти виттха̄рато н̃а̄табба̄, сӣлавипаттисампаттинимиттам̣ а̄дӣнавама̄нисам̣сан̃ча а̄дӣнавапаричча̄ге, а̄нисам̣сасампа̄дане ча упа̄йам̣ дисва̄ татха̄ паваттама̄на̄ пан̃н̃а̄ па̄тимоккхасам̣варам̣ пат̣иман̣д̣ети. ‘‘атисӣта’’нтиа̄дина̄ аппаваттана̄рахам̣ косаджджам̣ ‘‘йо ча сӣтан̃ча ун̣хан̃ча̄’’ти вутта̄нуса̄рена паджахитва̄ ануппаннуппанна̄нам̣ асам̣варасам̣вара̄нам̣ ануппа̄данападжаханауппа̄данавад̣д̣ханавасена паваттама̄навӣрийам̣ па̄тимоккхам̣ пат̣иман̣д̣ети, имина̄ найена индрийасам̣вара̄дӣсупи йоджетаббам̣. чатуннампи сан̇гахаваттхӯнам̣ анукӯласамуда̄ча̄ро идха а̄ча̄роти ведитаббо. аджджава-вачанена ла̄бхасакка̄рахету ка̄йадуччарита̄дикут̣илакарама̄йа̄са̄т̣хеййапат̣ипаккхааджджавадхаммасама̄йогадӣпанена алобхаджджха̄сайата̄ дӣпита̄. маддава-вачанена каккхал̣абха̄вакарапат̣игха̄дипат̣ипаккхабхӯтаметта̄димаддавадхаммасама̄йогадӣпанена хитаджджха̄сайа̄дӣни дӣпита̄ни хонти. а̄ди-саддена ‘‘кханти ча сораччан̃ча са̄кхалйан̃ча пат̣исантха̄ро ча̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 125-126) вуттадхаммехи сама̄його дӣпито хоти. идха вутта̄ аджджавамаддава̄дайо гун̣а̄ сӣласампаттийа̄ хетӯ ча хонти сӣласампаттипхалан̃ча там̣сампа̄данато. сакасамайоти чатупариса̄. етена сабха̄гадуккхабха̄ва̄бха̄во сӯчито. атха ва̄ сакасамайоти согатам̣ пит̣акаттайам̣ сакасамайо ева гаханам̣ дуддӣпанатта̄, сакасамайасса саннит̣т̣ха̄нам̣ сакасамайагаханам̣ –

‘‘саччам̣ сатто пат̣исандхи, паччайа̄ка̄рамева ча;

дуддаса̄ чатуро дхамма̄, десетун̃ча судуккара̄’’ти. (вибха. ат̣т̣ха. 225) –

вуттатта̄ йатха̄ сакасамайасса гаханападена йоджана̄ вутта̄, татха̄ парасамайассапи. пан̃н̃а̄веййаттийена̄ти анена тикхин̣ена н̃а̄н̣ена катасила̄ниситасаттхасадисасабха̄вапан̃н̃а̄ вутта̄. типит̣акасан̇кха̄та̄йа парийаттийа̄ пабхедо типит̣акапарийаттиппабхедо. тасмим̣ пабхеде. танти ча тантиаттхо ча са̄санам̣ на̄ма. идха ‘‘танти ева̄’’ти ваданти. йасмим̣ айам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣ха̄пита̄, тасмим̣ ка̄ле пат̣иведхан̃а̄н̣а̄бха̄вато сутамайам̣ сандха̄йа ‘‘аппат̣ихатан̃а̄н̣аппабха̄вена̄’’ти вуттам̣. каран̣асампаттийа̄ джанитатта̄ сукхавиниггатам̣. сукхавиниггататта̄ мадхурода̄тавачанала̄ван̣н̣айуттена̄пи йоджетаббам̣, ӣдисам̣ вачанам̣ сотасукхан̃ча саннивесасампаттисукхан̃ча хоти. ‘‘веййа̄каран̣ена̄’’ти аватва̄ ‘‘маха̄веййа̄каран̣ена̄’’ти вуттатта̄ сиккха̄нируттичхандовичитйа̄дипат̣иман̣д̣итапа̄н̣инийанйа̄са̄дха̄ран̣адха̄ран̣асабха̄во сӯчито бхавати. йуттава̄дина̄тиа̄дӣсу йуттамуттава̄дина̄ т̣ха̄нуппаттийапан̃н̃а̄йа саманна̄гатена̄ти аттхо. оджа̄бхедепи а̄йусаттикаран̣ата̄диса̄маттхайога̄нам̣ маха̄кавина̄ рачитагантхасса махантатта̄ ва̄ ‘‘типит̣акапарийаттиппабхеде’’тиа̄дӣхи са̄сане, хетувисайе, садде ча̄ти имесу тӣсу т̣ха̄несу па̄т̣авабха̄вам̣ дӣпенто венайикабуддхисампаттисаббха̄вамасса сӯчети. йесам̣ пуггала̄нам̣ пабхинна̄ пат̣исамбхида̄ди, те пабхиннапат̣исамбхида̄дайо дхамма̄. техи парива̄рито уккхиттасантатиупаччхедамакатва̄ аттано санта̄не уппа̄данавад̣д̣ханавасена ва̄рито со пабхиннапат̣исамбхида̄парива̄ро. тасмим̣ пабхиннапат̣исамбхида̄парива̄ре уттаримануссадхаммети аттхо. чхал̣абхин̃н̃ачатупат̣исамбхида̄диппабхедагун̣апат̣иман̣д̣ите пана чхал̣абхин̃н̃а̄ уттаримануссадхамма̄ ева. чатӯсу пат̣исамбхида̄су аттхапат̣исамбхида̄йа екадесова. тадубхайам̣ сайам̣ уттаримануссадхаммапарийа̄паннам̣ катхам̣ уттаримануссадхаммам̣ пат̣иман̣д̣етӣти че? руккхам̣ руккхасса авайавабхӯтапуппха̄дайо вийа сайан̃ча йесам̣ уттаримануссадхамма̄нам̣ авайаватта̄ти. ка̄ма̄вачарадхаммапарийа̄паннапат̣исамбхида̄н̃а̄н̣ам̣ уттаримануссадхамма̄нам̣ анавайавабхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ пат̣иман̣д̣ети, пурисасса анавайавабхӯто алан̇ка̄ро вийа пурисам̣. атха ва̄ ка̄ма̄вачарапаасамбхида̄парива̄ро чхал̣абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄диппабхедагун̣е пат̣иман̣д̣ети. локуттарапат̣исамбхидам̣ сандха̄йа пуна пат̣исамбхида̄вачанан̃ча. са̄сане уппаджджитва̄ са̄санасса алан̇ка̄рабхӯтена, йасмим̣ вам̣се уппанно, тассева ва̄ алан̇ка̄рабхӯтена. сан̇кхепавиттха̄ресу итарӣтаракаран̣ам̣, аппасаннапасанна̄нам̣ паса̄дуппа̄дана̄бхивуд̣д̣хикаран̣ам̣, вутта̄нам̣ гамбхӣра̄нам̣ гамбхӣрутта̄набха̄вакаран̣анти евам̣ чхаббидха̄чарийагун̣айогато випулабуддхи на̄ма. йе дхаммачинтанам̣ атидха̄ванта̄ кечи уччхеда̄дина̄наппака̄рам̣ антам̣ ва̄ ган̣ханти, ‘‘саббам̣ н̃еййам̣ пан̃н̃атти ева̄’’ти ва̄ ‘‘параматтхо ева̄’’ти ва̄ ган̣ханти, тесам̣ буддхи миччха̄дит̣т̣хипаччайатта̄ самала̄ на̄ма хоти, имасса пана буддхи дхаммачинта̄тидха̄ванарахитатта̄ висуддха̄ на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘випулависуддхабуддхина̄’’ти. гарӯхи ‘‘пийо гару бха̄ванӣйо’’тиа̄дина̄ (а. ни. 7.37; нетти. 113) вуттагун̣ехи йуттагарӯхи. гун̣ехи тхирабха̄вам̣ гататта̄ тхерена.

сӣлена сӣласса ва̄ висуддхийа̄ сӣлависуддхийа̄. авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ пат̣хамам̣ абхиниббаттатта̄ локаджет̣т̣хасса. локасса ва̄ гамбхӣре маханте сӣла̄диккхандхе еси гавесӣти махесӣти.

етта̄вата̄ самадхикасаттавӣсатисахассапарима̄н̣а̄йа самантапа̄са̄дикасан̃н̃ита̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа саббападесу виниччхайаджа̄там̣ сан̇кхипитва̄ ган̣т̣хит̣т̣ха̄навика̄сана̄ ката̄ хоти, татха̄пи йам̣ еттха ликхитам̣, там̣ сут̣т̣ху вича̄ретва̄ па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча саллаккхетва̄ йе а̄чарийа̄ буддхасса бхагавато маха̄нубха̄вам̣, винайапит̣акасса ча вичитранайагамбхӣраттхатам̣ саллаккхетва̄ пора̄н̣а̄нам̣ катха̄маггам̣ авина̄сетва̄ аттано матим̣ паха̄йа кевалам̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, пара̄нуггахака̄мата̄йа ча винайапит̣акам̣ пака̄сента̄ т̣хита̄, тесам̣ па̄дамӯле вандитва̄ кхантисорачча̄дигун̣асаманна̄гатена хутва̄ ваттасампаттийа̄ тесам̣ читтам̣ а̄ра̄дхетва̄ павен̣ийа̄ а̄гатам̣ виниччхайам̣ катха̄петва̄ упадха̄ретва̄ йам̣ тена сам̣сандати, там̣ гахетаббам̣, итарам̣ чхад̣д̣етаббам̣. итаратха̄ тун̣хӣбхӯтена бхавитаббам̣. виниччхайасан̇каракарена пана на бхавитаббамева. касма̄? са̄санасса на̄сахетутта̄. хоти четтха –

‘‘асамбудхам̣ буддхамаха̄нубха̄вам̣,

дхаммасса гамбхӣранайаттхатан̃ча;

йо ван̣н̣айе там̣ винайам̣ авин̃н̃ӯ,

со дуддасо са̄санана̄сахету.

па̄л̣им̣ тадаттхан̃ча асамбудхан̃хи,

на̄сети йо ат̣т̣хакатха̄найан̃ча;

аниччхайам̣ ниччхайато парехи,

га̄хети техева пураккхато со.

ануккаменева маха̄джанена,

пураккхато пан̣д̣итама̄нибхиккху;

апан̣д̣ита̄нам̣ виматим̣ акатва̄,

а̄чарийалӣл̣ам̣ пурато каротӣ’’ти.

самантапа̄са̄дика̄йа ган̣т̣хипада̄дхиппа̄йаппака̄сана̄ саматта̄.

ваджирабуддхит̣ӣка̄ нит̣т̣хита̄.