2. сатисуттаван̣н̣ана̄

368. саратӣти сато. айам̣ пана на йа̄йа ка̄йачи сатийа̄ сато, атха кхо едиса̄йа̄ти дассенто ‘‘ка̄йа̄дианупассана̄сатийа̄’’ти а̄ха. чатусампаджан̃н̃апан̃н̃а̄йа̄ти чатуббидхасампаджан̃н̃апан̃н̃а̄йа, абхиккаманам̣ абхиккантанти а̄ха – ‘‘абхиккантам̣ вуччати гамана’’нти. татха̄ пат̣иккаманам̣ пат̣иккантанти вуттам̣ – ‘‘пат̣иккантам̣ ниваттана’’нти. ниваттанан̃ча ниваттиматтам̣, ниваттитва̄ пана гаманам̣ гаманамева. ка̄йам̣ абхихаранто абхигаманавасена ка̄йам̣ на̄менто. т̣ха̄нанисаджджа̄сайанесу йо гамана̄дивидхина̄ ка̄йасса пурато абхиха̄ро, со абхиккамо, паччхато апахаран̣ам̣ пат̣иккамоти дассенто ‘‘т̣ха̄непӣ’’тиа̄дима̄ха. а̄санасса̄ти пӣт̣хака̄диа̄санасса. пуримаан̇га̄бхимукхоти ат̣аника̄дипурима̄вайава̄бхимукхо. сам̣сарантоти сам̣саппанто. пачча̄сам̣сарантоти пат̣иа̄саппанто. есева найоти имина̄ сарӣрассева абхимукхасам̣саппанапат̣иа̄саппана̄ни нидассети.

самма̄ паджа̄нанам̣ сампаджа̄нам̣. тена аттана̄ ка̄таббакиччасса каран̣асӣло сампаджа̄нака̄рӣти а̄ха – ‘‘сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ’’ти. сампаджа̄намева хи сампаджан̃н̃ам̣. сампаджан̃н̃ассева ва̄ ка̄рӣти сампаджан̃н̃ассева каран̣асӣло. сампаджан̃н̃ам̣ каротева̄ти абхикканта̄дӣсу асаммохам̣ уппа̄дети ева, сампаджа̄нассева ва̄ ка̄ро етасса аттхӣти сампаджа̄нака̄рӣ.

дхаммато вад̣д̣хитасан̇кха̄тена саха аттхена ваттатӣти са̄ттхакам̣, абхикканта̄ди, са̄ттхакасса сампаджа̄нанам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. саппа̄йасса аттано упака̄ра̄вахасса хитасса сампаджа̄нанам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу бхиккха̄ча̄рагочаре, ан̃н̃аттха̄пи ча паваттесу авиджахите каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. паригган̣хитва̄ти тулайитва̄ тӣретва̄, пат̣исан̇кха̄йа̄ти аттхо. сан̇гхадассаненева упосатхапава̄ран̣а̄диаттхам̣ гаманам̣ сан̇гахитам̣. асубхадассана̄дӣти а̄ди-саддена касин̣апарикамма̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘четийам̣ дисва̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти уккат̣т̣ханиддесо есо. саматхавипассануппа̄данампи хи бхиккхуно вуддхи ева. даккхин̣адва̄рети четийан̇ган̣асса даккхин̣адва̄ре, татха̄ паччхимадва̄ретиа̄дӣсу. абхайава̄пи па̄л̣ийанти абхайава̄пийа̄ пураттхиматӣре.

буддхавам̣са-арийавам̣са-четийавам̣са-дӣпавам̣са̄дивам̣сакатханато маха̄арийавам̣сабха̄н̣ако тхеро. пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄нети четийасса пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄не. екападуддха̄рети падуддха̄рапатит̣т̣ха̄напариваттанам̣ акатва̄ екасмим̣йева ават̣т̣ха̄не. кечӣти абхайагирива̄сино.

тасмим̣ пана̄ти са̄ттхакасампаджан̃н̃авасена париггахитааттхепи гамане. аттхо на̄ма дхаммато вад̣д̣хӣти йам̣ са̄ттхаканти адхиппетам̣ гаманам̣, там̣ саппа̄йамева̄ти сийа̄ кассачи а̄сан̇ка̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘четийадассанам̣ та̄ва̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. читтакаммарӯпака̄ни вийа̄ти читтакаммаката̄ пат̣има̄йо вийа, йантапайогена ва̄ вичиттакамма̄ пат̣има̄йа садиса̄ йантарӯпака̄ вийа. асамапеккханам̣ гехасситаан̃н̃а̄н̣упеккха̄васена а̄рамман̣е айонисо олокана̄ди. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджати упеккха̄ ба̄ласса мӯл̣хасса путхуджджанасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.308). хаттхиа̄дисаммаддена джӣвитантара̄йо. висабха̄гарӯпадассана̄дина̄ брахмачарийантара̄йо.

паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣ ануваттанакатха̄ а̄чин̣н̣а̄, анануваттанакатха̄ пана тасса̄ апара̄ дутийа̄ на̄ма хотӣти а̄ха – ‘‘две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄’’ти. еванти имина̄ ‘‘саче пана̄’’тиа̄дикам̣ саббампи вутта̄ка̄рам̣ пачча̄масати, на ‘‘пурисасса ма̄туга̄ма̄субха’’нтиа̄дикам̣ вуччама̄нам̣.

йогакаммасса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа бха̄вана̄йа а̄рамман̣ам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ вуччатӣти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочара’’нти. уггахетва̄ти йатха̄ уггаханимиттам̣ уппаджджати, евам̣ уггахакосалласса сампа̄данавасена уггахетва̄.

харатӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ паваттети, йа̄ва пин̣д̣апа̄тапат̣иккама̄ ануйун̃джатӣти аттхо. на пачча̄харатӣти а̄ха̄рӯпабхогато йа̄ва дива̄т̣т̣ха̄нупасан̇камана̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ на пат̣инети. сама̄да̄йа ваттати самма̄ а̄дийитва̄ тесам̣ ватта̄нам̣ парипӯран̣авасена ваттати. сарӣрапарикамманти мукхадхована̄дисарӣрапат̣иджагганам̣. две тайо паллан̇кети две тайо нисаджджа̄ва̄ре две тӣн̣и ун̣ха̄сана̄ни. тена̄ха – ‘‘усумам̣ га̄ха̄пенто’’ти. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти каммат̣т̣ха̄намукхенева каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто ева. тена ‘‘паттопи ачетано’’тиа̄дина̄ паваттетаббакаммат̣т̣ха̄нам̣, йатха̄парихарийама̄нам̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахитва̄ти дассети. татхева̄ти тиккхаттумева. парибхогачетийато сарӣрачетийам̣ гарутаранти катва̄ ‘‘четийам̣ вандитва̄’’ти четийавандана̄йа пат̣хамам̣ каран̣ӣйата̄ вутта̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘четийам̣ ба̄дхайама̄на̄ бодхиса̄кха̄ харитабба̄’’ти вутта̄. буддхагун̣а̄нуссаран̣авасенева бодхин̃ча пан̣ипа̄такаран̣анти а̄ха – ‘‘буддхасса бхагавато саммукха̄ вийа нипаччака̄рам̣ дассетва̄’’ти. га̄масамӣпети га̄масса упача̄рат̣т̣ха̄не.

джанасан̇гахан̣аттханти ‘‘майи акатхенте етесам̣ ко катхессатӣ’’ти дхамма̄нуггахена джанасан̇гахан̣аттхам̣. тасма̄ти йасма̄ ‘‘дхаммакатха̄ на̄ма катхетабба̄ ева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти, йасма̄ ча дхаммакатха̄ каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи, тасма̄. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти аттана̄ парихарийама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто таданугун̣ам̣йева дхаммакатхам̣ катхетва̄. анумоданам̣ катва̄ти еттха̄пи ‘‘каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. сампаттапариччхеденева̄ти паричито апаричитотиа̄дивибха̄гам̣ акатва̄ сампаттакот̣ийа̄ ева, сама̄гамаматтенева̄ти аттхо. бхайети парачакка̄дибхайе.

каммаджатеджоти гахан̣им̣ сандха̄йа̄ха. каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ на̄рохати кхуда̄париссамена килантака̄йатта̄ сама̄дха̄на̄бха̄вато. авасесат̣т̣ха̄нети йа̄гуйа̄ аггахитат̣т̣ха̄не. пон̇кха̄нупон̇кханти каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса авиччхеда-дассанаметам̣, йатха̄ пон̇кха̄нупон̇кхам̣ паватта̄йа сарапат̣ипа̄т̣ийа̄ анавиччхедо, еваметассапи каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса̄ти вуттам̣ хоти.

никкхиттадхуро бха̄вана̄нуйоге. ваттапат̣ипаттийа̄ апӯран̣ена саббаватта̄ни бхиндитва̄. ка̄ме авӣтара̄го хоти. ка̄йе авӣтара̄го. рӯпе авӣтара̄го. йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати. ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186) евам̣ вуттам̣ пан̃чавидхачетовинибандхачитто. чаритва̄ти паваттитва̄.

гатапачча̄гатикаваттавасена̄ти бха̄вана̄сахитам̣йева бхиккха̄йа гатапачча̄гатам̣ гаманапачча̄гаманам̣ етасса аттхӣти гатапачча̄гатикам̣, тадева ваттам̣, тасса васена. аттано хитасукхам̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄, дхаммаччхандаванто. ‘‘дхаммо’’ти хи хитам̣ там̣нимиттакан̃ча сукханти. атха ва̄ вин̃н̃ӯнам̣ дхамма̄нам̣ аттанийатта̄ аттабха̄вапариччханнатта̄ ча атта̄ на̄ма дхаммо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха аттасаран̣а̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.43). там̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄. усабхам̣ на̄ма вӣсати йат̣т̣хийо. та̄йа сан̃н̃а̄йа̄ти та̄йа па̄са̄н̣асан̃н̃а̄йа, ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нама̄гата̄’’ти джа̄нанта̄ти адхиппа̄йо. со ева найо айам̣ бхиккхӯтиа̄дико йо т̣ха̄не вутто, со ева нисаджджа̄йапи найо. паччхато а̄гаччханта̄нам̣ чхиннабхаттабха̄вабхайенапи йонисоманасика̄рам̣ парибрӯхети.

мадданта̄ти дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄не са̄лисӣса̄ни мадданта̄. маха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣти амха̄кам̣ аттха̄йа локана̄тхена чха васса̄ни катам̣ дуккарачарийам̣ ева̄хам̣ йатха̄сатти пӯджесса̄мӣти. пат̣ипаттипӯджа̄ хи саттхупӯджа̄, на а̄мисапӯджа̄ти. т̣ха̄начан̇камамева̄ти адхит̣т̣ха̄таббаирийа̄патхака̄лавасена вуттам̣, на бходжана̄дика̄лесу авассам̣ ка̄таббанисаджджа̄йа пат̣иккхепавасена.

вӣтхим̣ отаритва̄ ито чито анолокетва̄ пат̣хамамева вӣтхийо саллаккхетабба̄ти а̄ха ‘‘вӣтхийо саллаккхетва̄’’ти. йам̣ сандха̄йа вуччати – ‘‘па̄са̄дикена абхиккантена̄’’тиа̄ди. там̣ дассетум̣ ‘‘таттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатанти ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; 2.24; 3.75; сам̣. ни. 4.120; а. ни. 6.58; 8.9) вуттехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатам̣ катва̄. нева дава̄йа̄тиа̄ди пана пат̣иккхепадассанам̣.

паччекабодхим̣ саччхикароти, йади упаниссайасампанно хотӣти самбандхо. идан̃ча йатха̄ хет̣т̣ха̄ тӣсу т̣ха̄несу, евам̣ ито паресу т̣ха̄несу упанетва̄ самбандхитаббам̣. таттха паччекабодхийа̄ упаниссайасампада̄ каппа̄нам̣ две асан̇кхйеййа̄ни сатасахассан̃ча таджджам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄расамбхаран̣ам̣, са̄вакабодхийам̣ аггаса̄вака̄нам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ каппасатасахассан̃ча, маха̄са̄вака̄нам̣ каппасатасахассамева таджджам̣ самбха̄расамбхаран̣ам̣, итаресам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу виват̣т̣асанниссайавасена ниббаттитам̣ ниббедхабха̄гийам̣ кусалам̣. ба̄хийо да̄ручӣрийоти ба̄хийависайе джа̄тасам̣ваддхата̄йа ба̄хийо, да̄ручӣрапарихаран̣ена да̄ручӣрийоти ладдхасаман̃н̃о. со хи а̄йасма̄ ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ – дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дивасаппаваттена (уда̄. 10) сам̣кхиттенева ова̄дена кхиппатарам̣ висесам̣ адхигаччхи. тена вуттам̣ ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃о ва̄ хоти сеййатха̄пи тхеро ба̄хийо да̄ручӣрийо’’ти. евам̣ маха̄пан̃н̃о ва̄тиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ ваттаббанти.

танти асаммуйханам̣. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄радассанам̣. атта̄ абхиккаматӣти имина̄ андхапутхуджджанасса дит̣т̣хигга̄хавасена абхиккаме саммуйханам̣ дассети, ахам̣ абхиккама̄мӣти пана имина̄ ма̄нагга̄хавасена, тадубхайам̣ пана тан̣ха̄йа вина̄ на хотӣти тан̣ха̄гга̄хавасенапи саммуйханам̣ дасситамева хоти, ‘‘татха̄ асаммуйханто’’ти ватва̄ там̣ асаммуйханам̣ йена гханавиниббхогена хоти, там̣ дассенто ‘‘абхиккама̄мӣти читте уппаджджама̄не’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ва̄йодха̄туйа̄ анугата̄ теджодха̄ту уддхаран̣асса паччайо. уддхаран̣агатика̄ хи теджодха̄тӯти уддхаран̣е ва̄йодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха дха̄тӯнам̣ са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘екекапа̄дуддхаран̣е…пе… балаватийо’’ти а̄ха. йасма̄ пана теджодха̄туйа̄ анугата̄ ва̄йодха̄ту атихаран̣авӣтихаран̣а̄нам̣ паччайо. тирийагатика̄йа хи ва̄йодха̄туйа̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу са̄тисайо бйа̄па̄роти теджодха̄туйа̄ тасса̄нугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есӯ’’ти а̄ха. сатипи анугамана̄нугантаббата̄висесе теджодха̄тува̄йодха̄тубха̄ваматтам̣ сандха̄йа татха̄-саддаггахан̣ам̣.

таттха аккантат̣т̣ха̄нато па̄дасса уккхипанам̣ уддхаран̣ам̣, т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ пурато харан̣ам̣ атихаран̣ам̣. руккхакха̄н̣уа̄дипарихаран̣аттхам̣, патит̣т̣хитапа̄дагхат̣т̣анапарихаран̣аттхам̣ ва̄ пассена харан̣ам̣ вӣтихаран̣ам̣. йа̄ва патит̣т̣хитапа̄до, та̄ва а̄харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, тато парам̣ харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти айам̣ ва̄ етесам̣ висесо. йасма̄ патхавӣдха̄туйа̄ анугата̄ а̄подха̄ту воссаджджанасса паччайо. гарутарасабха̄ва̄ хи а̄подха̄тӯти воссаджджане патхавӣдха̄туйа̄ тасса̄нугатабха̄во, тасма̄ та̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто а̄ха ‘‘воссаджджане…пе… балаватийо’’ти. йасма̄ пана а̄подха̄туйа̄ анугата̄ патхавӣдха̄ту санниккхепанасса паччайо. патит̣т̣ха̄бха̄ве вийа патит̣т̣ха̄панепи тасса̄ са̄тисайакиччатта̄ а̄подха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, татха̄ гхат̣т̣анакирийа̄йа патхавӣдха̄туйа̄ васена саннирумбханасса сиджджханато таттха̄пи патхавӣдха̄туйа̄ а̄подха̄туанугатабха̄во, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘татха̄ санниккхепанасаннирумбханесӯ’’ти.

таттха̄ти тасмим̣ абхиккамане, тесу ва̄ вуттесу уддхаран̣а̄дӣсу чхасу кот̣т̣ха̄сесу. уддхаран̣ети уддхаран̣аккхан̣е. рӯпа̄рӯпадхамма̄ти уддхаран̣а̄ка̄рена паватта̄ рӯпадхамма̄ там̣самут̣т̣ха̄пака̄ арӯпадхамма̄ ча. атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти кхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато. таттха таттхева̄ти йаттха йаттха уппанна̄, таттха таттхева. на хи дхамма̄нам̣ десантарасан̇каманам̣ аттхи. паббам̣ паббантиа̄ди уддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄се сандха̄йа сабха̄гасантативасена вуттанти ведитаббам̣. атииттаро хи рӯпадхамма̄нампи паваттиккхан̣о, гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийа̄йена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси па̄де ча баддхакхурадха̄ра̄сама̄гаматопи сӣгхатаро. йатха̄ тила̄нам̣ бхаджджийама̄на̄нам̣ тат̣атат̣а̄йанена бхедо лаккхӣйати, евам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ уппа̄дена̄ти дассанаттхам̣ ‘‘тат̣атат̣а̄йанта̄’’ти вуттам̣. уппанна̄ хи екантато бхиджджантӣти.

саддхим̣ рӯпена̄ти идам̣ тасса тасса читтасса ниродхена саддхим̣ нируджджханакарӯпадхаммавасена вуттам̣, йам̣ тато саттарасамачиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣. ан̃н̃атха̄ йади рӯпа̄рӯпадхамма̄ сама̄наккхан̣а̄ сийум̣, ‘‘рӯпам̣ гарупарин̣а̄мам̣ дандханиродха’’нтиа̄дивачанехи виродхо сийа̄. татха̄ – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ лахупариваттам̣, йатхайидам̣ читта’’нти (а. ни. 1.48) евама̄дипа̄л̣ийа̄ ча. читтачетасика̄ хи са̄рамман̣асабха̄ва̄ йатха̄балам̣ аттано а̄рамман̣апаччайабхӯтаматтхам̣ вибха̄вента̄йева уппаджджантӣти тесам̣ там̣сабха̄ваниппхаттианантарам̣ ниродхо, рӯпадхамма̄ пана ана̄рамман̣а̄ пака̄сетабба̄. евам̣ тесам̣ пака̄сетаббабха̄ваниппхатти сол̣асахи читтехи хотӣти тан̇кхан̣а̄йуката̄ тесам̣ иччхита̄, лахукавин̃н̃а̄н̣асса висайасан̇гатиматтапаччайата̄йа тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, висайасан̇гатиматтата̄йа ча вин̃н̃а̄н̣асса лахупариваттита̄, дандхамаха̄бхӯтапаччайата̄йа рӯпадхамма̄нам̣ дандхапариваттита̄. на̄на̄дха̄туйа̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ кхо пана татха̄гатассева, тена ча пуреджа̄тапаччайо рӯпадхаммова вутто, паччха̄джа̄тапаччайо ча тассева̄ти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ сама̄наккхан̣ата̄ на йуджджатева, тасма̄ вуттанайеневеттха аттхо ведитаббо.

ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхатӣти йам̣ пуримуппаннам̣ читтам̣, там̣ ан̃н̃ам̣, там̣ пана нируджджхантам̣ апарасса анантара̄дипаччайо хутва̄ ева нируджджхатӣти татха̄ладдхапаччайам̣ ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣. йади евам̣ тесам̣ антаро лаббхеййа̄ти, ноти а̄ха ‘‘авӣчиманупабандхо’’ти. йатха̄ вӣчи антаро на лаббхати, ‘‘тадевета’’нти ависесавидӯ ман̃н̃анти, евам̣ ану ану пабандхо читтасанта̄но рӯпасанта̄но ча надӣсотова надийам̣ удакаппава̄хо вийа ваттати.

абхимукхам̣ локитам̣ а̄локитанти а̄ха ‘‘пуратопеккхана’’нти. йасма̄ йам̣диса̄бхимукхо гаччхати тит̣т̣хати нисӣдати ва̄, тадабхимукхам̣ пеккханам̣ а̄локитам̣, тасма̄ таданугатам̣ видиса̄локанам̣ вилокитанти а̄ха ‘‘вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккхана’’нти. саммаджджанапарибхан̣д̣а̄дикаран̣е олокитасса, уллока̄харан̣а̄дӣсу уллокитасса, паччхато а̄гаччхантасса париссайасса париваджджана̄дивасена апалокитасса ча сийа̄ самбхавоти а̄ха – ‘‘имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄’’ти.

ка̄йасаккхинти ка̄йена саччхикатавантам̣, паччаккхака̄ринанти аттхо. соха̄йасма̄ випассана̄ка̄ле ева ‘‘йамева̄хам̣ индрийесу агуттадва̄ратам̣ нисса̄йа са̄сане анабхиратиа̄дивиппака̄рам̣ патто, тамева сут̣т̣ху ниггахесса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо, таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккам̣сапа̄рамиппатто, тенева нам̣ саттха̄ – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.230) етадагге т̣хапеси.

са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча ведитабба̄ а̄локитавилокитасса̄ти а̄нетва̄ самбандхо. тасма̄ти каммат̣т̣ха̄на̄виджаханассева гочарасампаджан̃н̃абха̄ватоти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. аттано каммат̣т̣ха̄навасенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣, кхандха̄дикаммат̣т̣ха̄никехи ан̃н̃о упа̄йо на гавеситабботи адхиппа̄йо. йасма̄ а̄локита̄дисаман̃н̃а̄пи дхаммаматтассева паваттивисесо, тасма̄ тасса йа̄тха̄вато паджа̄нанам̣ асаммохасампаджан̃н̃анти дассетум̣ ‘‘аббхантаре’’тиа̄ди вуттам̣. читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена̄ти кирийамайачиттасамут̣т̣ха̄нава̄йодха̄туйа̄ чалана̄ка̄рапаваттивасена. адхо сӣдатӣти тхокам̣ отарати. уддхам̣ лан̇гхетӣти лан̇гхантам̣ вийа упари гаччхати.

ан̇гакиччам̣ са̄дхайама̄нанти падха̄набхӯтам̣ ан̇гакиччам̣ ниппха̄дентам̣, упапаттибхавасса сарӣрам̣ хутва̄ти аттхо. пат̣хамаджаванепи…пе… саттамаджаванепи на хотӣти идам̣ пан̃чадва̄равин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄дӣнам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи а̄ваджджанавот̣т̣хаббана̄нам̣ айонисо а̄ваджджанавот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе иттхирӯпа̄димхи лобхаматтам̣, анит̣т̣хе пат̣игхаматтам̣ уппаджджати. манодва̄ре пана ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄ди хоти, тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ бхаван̇га̄ди. евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлабхӯтадхаммапариджа̄нанавасенева мӯлапарин̃н̃а̄ вутта̄, а̄гантуката̄вака̄ликата̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббабха̄вавасена чева иттарабха̄вавасена ча вутта̄. хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесӯти хет̣т̣химасса упаримасса ча апара̄парам̣ бхан̇гаппаттима̄ха.

танти джаванам̣. тасса джаванасса на йуттанти самбандхо. а̄гантуко аббха̄гато. удайаббайапариччхинно та̄ватако ка̄ло етесанти та̄вака̄лика̄ни.

етам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. самава̄йети са̄маггийам̣. таттха̄ти пан̃чаккхандхавасена а̄локанавилокане пан̃н̃а̄йама̄не таббинимутто – ко еко а̄локети, ко вилокети. упаниссайапаччайоти идам̣ суттантанайена парийа̄йато вуттам̣. сахаджа̄тапаччайоти нидассанаматтаметам̣ ан̃н̃аман̃н̃асампайуттааттхиавигата̄дипаччайа̄нампи лаббханато.

ка̄лети самин̃джитум̣ йуттака̄ле самин̃джантасса, татха̄ паса̄ретум̣ йуттака̄ле паса̄рентасса. ‘‘ман̣исаппо на̄ма ека̄ саппаджа̄тӣ’’ти ваданти. лал̣ананти кампанам̣, лӣл̣а̄каран̣ам̣ ва̄.

ун̣хапакатико парил̣а̄хабахулака̄йо. сӣласса видӯсанена ахита̄вахатта̄ миччха̄джӣвавасена уппаннам̣ асаппа̄йам̣. ‘‘чӣварампи ачетана’’нтиа̄дина̄ чӣварасса вийа ка̄йопи ачетаноти ка̄йасса аттасун̃н̃ата̄вибха̄ванена ‘‘аббхантаре’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ паридӣпенто итарӣтарасантосасса ка̄ран̣ам̣ дассети. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

чатупан̃чаган̣т̣хика̄хатоти а̄хатачатупан̃чаган̣т̣хико, чатупан̃чаган̣т̣хика̄хи ва̄ хатасобхо.

ат̣т̣хавидхопи аттхоти ат̣т̣хавидхопи пайоджанависесо. маха̄сиваттхерава̄давасена ‘‘имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ найена вутто дат̣т̣хаббо. имасмим̣ паккхе ‘‘нева дава̄йа̄тиа̄дина̄ найена̄’’ти пана идам̣ пат̣иккхепан̇гадассанамукхена па̄л̣и а̄гата̄ти катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

патхавӣсандха̄ракаджаласса там̣сандха̄ракава̄йуна̄ вийа парибхуттасса а̄ха̄расса ва̄йодха̄туйа̄ва а̄сайе ават̣т̣ха̄нанти а̄ха – ‘‘ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хатӣ’’ти. атихаратӣти йа̄ва мукха̄ абхихарати. вӣтихаратӣти тато куччхийам̣ вимиссам̣ каронто харати. атихаратӣти ва̄ мукхадва̄рам̣ атикка̄менто харати. вӣтихаратӣти куччхигатам̣ пассато харати. париваттетӣти апара̄парам̣ ча̄рети. еттха ча а̄ха̄расса дха̄ран̣апариваттанасан̃чун̣н̣анависосана̄ни патхавӣдха̄тусахита̄ ева ва̄йодха̄ту кароти, на кевала̄ти та̄ни патхавӣдха̄туйа̄ киччабха̄вена вутта̄ни, са̄ ева дха̄ран̣а̄дӣни кичча̄ни каронтасса са̄дха̄ран̣а̄ти вутта̄ни. аллаттан̃ча анупа̄летӣти йатха̄ ва̄йодха̄туа̄дӣхи ан̃н̃ехи висосанам̣ на хоти, татха̄ анупа̄лети аллабха̄вам̣. теджодха̄тӯти гахан̣ӣсан̇кха̄та̄ теджодха̄ту. са̄ хи антопавит̣т̣хам̣ а̄ха̄рам̣ парипа̄чети. ан̃джасо хотӣти а̄ха̄расса пависана̄дӣнам̣ магго хоти. а̄бхуджатӣти парийесанавасена, аджджхохаран̣аджин̣н̣а̄джин̣н̣ата̄дипат̣исам̣веданавасена ча а̄ваджджети, виджа̄на̄тӣти аттхо. там̣там̣виджа̄нанасса паччайабхӯтойева хи пайого ‘‘самма̄пайого’’ти вутто. йена хи пайогена парийесана̄ди ниппхаджджати, со таббисайавиджа̄нанампи ниппха̄дети на̄ма тадавина̄бха̄вато. атха ва̄ самма̄пайогам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ анва̄йа а̄гамма а̄бхуджати саманна̄харати. а̄бхогапуббако хи саббопи вин̃н̃а̄н̣абйа̄па̄роти татха̄ вуттам̣.

гаманатоти бхиккха̄ча̄равасена гочарага̄мам̣ уддисса гаманато. парийесанатоти гочарага̄ме бхиккхаттхам̣ а̄хин̣д̣анато. парибхогатоти а̄ха̄расса парибхун̃джанато. а̄сайатоти питта̄диа̄сайато. а̄сайати еттха екаджджхам̣ паваттама̄нопи каммабалававаттхито хутва̄ марийа̄давасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато сайати тит̣т̣хати паваттатӣти а̄сайо, а̄ма̄сайасса упари тит̣т̣ханако питта̄дико. марийа̄даттхо хи айама̄ка̄ро. нидхети йатха̄бхутто а̄ха̄ро ничито хутва̄ тит̣т̣хати еттха̄ти нидха̄нам̣, а̄ма̄сайо, тато нидха̄нато. апарипаккатоти гахан̣ӣсан̇кха̄тена каммаджатеджена авипаккато. парипаккатоти йатха̄бхуттасса а̄ха̄расса випаккабха̄вато. пхалатоти ниппхаттито. ниссандатоти ито чито ча виссанданато. саммаккханатоти саббасо маккханато. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.294) гахетаббо.

сарӣрато седа̄ муччантӣти вегасандха̄ран̣ена уппаннапарил̣а̄хато сарӣрато седа̄ муччанти. ан̃н̃е ча рога̄ кан̣н̣асӯлабхагандара̄дайо. ат̣т̣ха̄нети манусса̄мануссапариггахе айуттат̣т̣ха̄не кхеттадева̄йатана̄дике. куддха̄ хи манусса̄ аманусса̄пи ва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пенти. виссат̣т̣хатта̄ нева тасса бхиккхуно аттано, кассачи аниссаджджитатта̄ джигуччханӣйатта̄ ча на парасса, удакатумбатоти вел̣уна̄л̣иа̄диудакабха̄джанато. танти чхад̣д̣итаудакам̣.

еттха ча еко ирийа̄патхо двӣсу т̣ха̄несу а̄гато, со пуббе абхиккамапат̣иккамагахан̣ена. ‘‘гаманепи пурато паччхато ча ка̄йасса абхихаран̣ам̣ вуттанти идха гаманамева гахита’’нти апаре. йасма̄ идха сампаджан̃н̃акатха̄йам̣ асаммохасампаджан̃н̃амева дхурам̣, тасма̄ антарантаре ирийа̄патхе паватта̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ таттха таттхева ниродхадассанавасена сампаджа̄нака̄рита̄ гахита̄ти. маджджхимабха̄н̣ака̄ пана евам̣ ваданти – еко хи бхиккху гаччханто ан̃н̃ам̣ чинтенто, ан̃н̃ам̣ витаккенто гаччхати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва гаччхати, татха̄ еко тит̣т̣ханто, нисӣданто, сайанто ан̃н̃ам̣ чинтенто, ан̃н̃ам̣ витаккенто сайати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва сайати. еттакена пана на па̄кат̣ам̣ хотӣти чан̇каманена дӣпенти. йо бхиккху чан̇каманам̣ отаритва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ т̣хито паригган̣ха̄ти – ‘‘па̄чӣначан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ паччхимачан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, паччхимачан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄пи па̄чӣначан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇каманамаджджхе паватта̄ убхо кот̣ийо аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇камане паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ т̣ха̄нам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, т̣ха̄не паватта̄ нисаджджам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, нисаджджа̄йа паватта̄ сайанам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄’’ти, евам̣ паригган̣ханто паригган̣ханто ева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, ут̣т̣хаханто пана каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва ут̣т̣хахати. айам̣ бхиккху гата̄дӣсу сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.

евампи сутте каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ на ка̄таббам̣, тасма̄ со бхиккху йа̄ва саккоти, та̄ва чан̇камитва̄ т̣хатва̄ нисӣдитва̄ сайама̄но евам̣ париггахетва̄ сайати – ‘‘ка̄йо ачетано ман̃чо ачетано, ка̄йо на джа̄на̄ти ‘ахам̣ ман̃че сайито’ти, ман̃чопи на джа̄на̄ти ‘майи ка̄йо сайито’ти, ачетано ка̄йо ачетане ман̃че сайито’’ти, евам̣ паригган̣ханто ева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, пабуджджханто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхатӣти айам̣ сутте сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ка̄йика̄дикирийа̄ниббаттанена таммайатта̄ а̄ваджджанакирийа̄ниббаттакатта̄ а̄ваджджанакирийа̄самут̣т̣хитатта̄ ча джаванам̣, саббампи ва̄ чхадва̄раппаваттам̣ кирийа̄майапаваттам̣ на̄ма, тасмим̣ сати джа̄гаритам̣ на̄ма хотӣти паригган̣ханто джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. апича раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ пан̃ча кот̣т̣ха̄се джаггантопи джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.

вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ дхаммам̣ десентопи ба̄ттим̣сатираччха̄накатхам̣ паха̄йа дасакатха̄ваттхунисситасаппа̄йакатхам̣ катхентопи бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ а̄рамман̣ам̣ манасика̄рам̣ паваттентопи дутийаджджха̄нам̣ сама̄паннопи тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. дутийан̃хи джха̄нам̣ вачӣсан̇кха̄раппаха̄нато висесато тун̣хӣбха̄во на̄ма̄ти. от̣т̣хе ча̄тиа̄дӣсу ча-саддена кан̣т̣хасӣсана̄бхиа̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таданурӯпам̣ пайоганти тасса уппаттийа̄ ануччхавикам̣ читтасса паваттиа̄ка̄расан̃н̃итам̣ пайогам̣, йато саббе вича̄ра̄дайо ниппхаджджанти. упа̄да̄рӯпапаваттийа̄ти вин̃н̃аттивика̄расахитасадда̄йатануппаттийа̄. еванти вуттаппака̄рена. саттасупи т̣ха̄несу асаммуйханавасена ‘‘миссака’’нти вуттам̣. маггасамма̄сатийа̄пи ка̄йа̄нупассана̄дианурӯпатта̄ сампаджан̃н̃а̄нурӯпапуббабха̄гам̣ саттат̣т̣ха̄нийасса еканталокийатта̄.

сатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.