1. амбапа̄ливагго

1. амбапа̄лисуттаван̣н̣ана̄

367. ека̄йанва̄йанти сандхивасена вуттам̣ о-ка̄расса ва-ка̄рам̣ а-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄. айам̣ кира сам̣йутта̄бхила̄по, таттха айана-саддо маггапарийа̄йо. на кевалам̣ айамева, атха кхо ан̃н̃епи маггапарийа̄йа̄ти падуддха̄рам̣ каронто ‘‘маггасса хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ йади маггапарийа̄йо а̄йана-саддо, касма̄ пуна магготи вуттанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. таттха екамагготи екова магго. на хи нибба̄нага̄мимагго ан̃н̃о аттхӣти. нану сатипат̣т̣ха̄нам̣ идха магготи адхиппетам̣, тадан̃н̃епи бахӯ маггадхамма̄ аттхӣти? саччам̣ аттхи, те пана сатипат̣т̣ха̄наггахан̣енева гахита̄ тадавина̄бха̄вато. татха̄ хи н̃а̄н̣авӣрийа̄дайо ниддесе гахита̄, уддесе сатийа̄ ева гахан̣ам̣ венеййаджджха̄сайавасена̄ти дат̣т̣хаббам̣, сатийа̄ маггабха̄вадассанаттхан̃ча. на дведха̄патхабхӯтоти имина̄ имасса двайабха̄ва̄бха̄вам̣ вийа анибба̄нага̄мибха̄ва̄бха̄ван̃ча дассети. нибба̄нагаманат̣т̣хена̄ти нибба̄нам̣ гаччхати етена̄ти нибба̄нагаманам̣, со ева авипарӣтабха̄вана̄йа аттхо, тена нибба̄нагаманат̣т̣хена, нибба̄на̄дхигамӯпа̄йата̄йа̄ти аттхо. магганӣйат̣т̣хена̄ти гавеситаббата̄йа.

ра̄га̄дӣхӣти ‘‘ра̄го малам̣, досо малам̣, мохо мала’’нти (вибха. 924) евам̣ вуттехи ра̄га̄дӣхи малехи. са̄ пана̄йам̣ сам̣килит̣т̣хачитта̄нам̣ висуддхи сиджджхама̄на̄ йасма̄ сока̄дӣнам̣ ануппа̄да̄йа сам̣ваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄ди. таттха сочанам̣ н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣ четасо санта̄по антониджджха̄нам̣ соко. н̃а̄тибйасана̄динимиттамева сока̄дхиката̄джанито ‘‘кахам̣ екапуттака̄’’тиа̄дина̄ паридеванавасена ва̄ча̄виппала̄по паридеванам̣ паридево. тасса а̄йатим̣ ануппаджджанам̣ идха саматиккамоти а̄ха ‘‘паха̄на̄йа̄’’ти. дуккхадоманасса̄нанти еттха четасикадуккхата̄йа доманассассапи дуккхасадденева гахан̣е сиддхе саддена аниваттанато са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесавачанам̣ сет̣т̣ханти ‘‘доманасса̄на’’нтева вуттам̣. четасикадоманассасса̄ти бхӯтакатханам̣ дат̣т̣хаббам̣. н̃а̄йати етена йа̄тха̄вато пат̣ивиджджхӣйати чатусаччанти н̃а̄йо вуччати арийамагго. нану айампи магго, ким̣ магго ева маггасса адхигама̄йа хотӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди. тан̣ха̄ва каммакилесавипа̄ка̄нам̣ винанат̣т̣хена сам̣сиббанат̣т̣хена ва̄нам̣. тена тан̣ха̄ва̄нена вирахитатта̄ тасса абха̄ва̄ти аттхо. аттапаччаккха̄йа̄ти аттапаччаккхаттха̄йа.

ван̣н̣абха̄сананти пасам̣са̄вачанам̣. висуддхинти висуджджханам̣ килесаппаха̄нам̣. уггахетаббанти еттха ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо. паричайакаран̣ам̣ парипуччха̄мӯлакатта̄ таггахан̣енева гахитанти дат̣т̣хаббам̣.

на тато хет̣т̣ха̄ти идха адхиппетака̄йа̄дӣнам̣ ведана̄дисабха̄ватта̄бха̄ва̄ ка̄йаведана̄читтавимуттасса тебхӯмакадхаммасса висум̣ випалла̄саваттхантарабха̄вена гахитатта̄ ча хет̣т̣ха̄ гахан̣есу випалла̄саваттхӯнам̣ анит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. пан̃чамасса пана випалла̄саваттхуно абха̄вена ‘‘на уддха’’нти а̄ха. а̄рамман̣авибха̄гена хеттха сатипат̣т̣ха̄навибха̄готи. тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ти сатипат̣т̣ха̄насаддасса аттхуддха̄радассанам̣, на идха па̄л̣ийам̣ вуттасса сатипат̣т̣ха̄насаддасса аттхадассанам̣. а̄дӣсу хӣти еттха а̄ди-саддена ‘‘пхассасамудайа̄ ведана̄нам̣ самудайо, на̄марӯпасамудайа̄ читтасса самудайо, манасика̄расамудайа̄ дхамма̄нам̣ самудайо’’ти (сам̣. ни. 5.408) сатипат̣т̣ха̄на̄ти вутта̄нам̣ сатигочара̄нам̣ пака̄саке суттападесе сан̇ган̣ха̄ти. евам̣ пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣ийампи авасесапа̄л̣ипадесадассанаттхо а̄ди-саддо дат̣т̣хаббо. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нанти сатийа̄ патит̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄нам̣.

арийоти а̄ракатта̄дина̄ арийам̣ самма̄самбуддхама̄ха. еттха̄ти етасмим̣ сал̣а̄йатанавибхан̇гасутте (ма. ни. 3.311). таттха хи –

‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ йадарийо…пе… марахатӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣. идха, бхиккхаве, саттха̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десети анукампако хитесӣ анукампам̣ упа̄да̄йа – ‘идам̣ во хита̄йа идам̣ во сукха̄йа̄’ти. тасса са̄вака̄ на суссӯсанти, на сотам̣ одаханти, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, воккамма ча саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. йадарийо севати…пе... марахати. пуна чапарам̣, бхиккхаве, саттха̄ …пе… идам̣ во сукха̄йа̄ти. тасса екачче са̄вака̄ на суссӯсанти…пе… екачче са̄вака̄ суссӯсанти…пе… на ча воккамма саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети, на чева аттамано хоти, на ча аттаманатам̣ пат̣исам̣ведети. анаттаманатан̃ча аттаманатан̃ча тадубхайам̣ абхиниваджджетва̄ упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣…пе… марахати. пуна чапарам̣, бхиккхаве,…пе… сукха̄йа̄ти, тасса са̄вака̄ суссӯсанти…пе… ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато аттамано чева хоти, аттаманатан̃ча пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, татийам̣ сатипат̣т̣ха̄на’’нти –

евам̣ пат̣игха̄нунайехи анавассутата̄ ниччам̣ упат̣т̣хитассатита̄йа тадубхайавӣтиваттата̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти вутта̄. буддха̄нам̣йева хи ниччам̣ упат̣т̣хитассатита̄ хоти а̄вен̣икадхаммабха̄вато, на паччекабуддха̄дӣнам̣. па-саддо а̄рамбхам̣ джотети, а̄рамбхо ча паваттӣти катва̄ а̄ха ‘‘паваттайитаббатоти аттхо’’ти. сатийа̄ каран̣абхӯта̄йа пат̣т̣ха̄нам̣ пат̣т̣хапетаббам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ана-саддо хи бахулавачанена камматтхопи хотӣти.

татха̄сса каттуаттхопи лаббхатӣти ‘‘патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. упат̣т̣ха̄тӣти еттха упа-саддо бхусаттхависит̣т̣хам̣ паккханданам̣ дӣпетӣти ‘‘оккандитва̄ паккхандитва̄ паваттатӣти аттхо’’ти вуттам̣. пуна бха̄ваттхам̣ сатисаддам̣ пат̣т̣ха̄насаддан̃ча ван̣н̣енто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. тена пуримавикаппе сати-саддо пат̣т̣ха̄на-саддо ча каттуаттхоти вин̃н̃а̄йати. саран̣ат̣т̣хена̄ти чиракатасса чирабха̄ситасса ча ануссаран̣ат̣т̣хена. иданти йам̣ ‘‘сатийева сатипат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣, идам̣ идха имасмим̣ суттападесе адхиппетам̣.

йади еванти йади сати ева сатипат̣т̣ха̄нам̣, сати на̄ма еко дхаммо, евам̣ санте касма̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ти бахувачананти а̄ха ‘‘сатӣнам̣ бахутта̄’’тиа̄ди. йади бахука̄ та̄ сатийо, атха касма̄ магготи екавачананти йоджана̄. магганат̣т̣хена̄ти ниййа̄нат̣т̣хена. ниййа̄нико хи маггадхаммо, тенева ниййа̄никабха̄вена екаттупагато екантато нибба̄нам̣ гаччхати, аттхикехи ча тадаттхам̣ маггӣйатӣти а̄ха ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди. таттха чатассопи чета̄ти ка̄йа̄нупассана̄дивасена чатуббидха̄пи ча ета̄ сатийо. апарабха̄гети арийамаггаккхан̣е. киччам̣ са̄дхайама̄на̄ти пуббабха̄ге ка̄йа̄дӣсу а̄рамман̣есу субхасан̃н̃а̄дивидхаманавасена висум̣ висум̣ паваттитва̄ маггаккхан̣е саким̣йева таттха чатуббидхассапи випалла̄сасса самуччхедавасена паха̄накиччам̣ са̄дхайама̄на̄ а̄рамман̣акаран̣авасена нибба̄нам̣ гаччханти, тамевасса чатукиччаса̄дханатам̣ упа̄да̄йа бахувачананиддесо, татха̄пи аттхато бхеда̄бха̄вато магготи екавачанена вуччати. тена̄ха – ‘‘тасма̄ чатассопи еко магготи вутта̄’’ти.

катхетукамйата̄пуччха̄ итара̄сам̣ пуччха̄нам̣ идха асамбхавато ниддеса̄дивасена десетука̄мата̄йа ча татха̄ вуттатта̄. ‘‘айан̃чева ка̄йо бахиддха̄ ча на̄марӯпа’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.271, 287, 297; па̄ра̄. 11) кхандхапан̃чакам̣, ‘‘сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведетӣ’’тиа̄дӣсу ведана̄дайо тайо арӯпаккхандха̄, ‘‘йа̄ тасмим̣ самайе ка̄йасса пассаддхи пат̣иппассаддхӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 40) ведана̄дайо тайо четасика̄ кхандха̄ ‘‘ка̄йо’’ти вуччанти, тато висесанаттхам̣ ‘‘ка̄йети рӯпака̄йе’’ти а̄ха. ка̄йа̄нупассӣти еттха тассӣлаттхам̣ дассенто ‘‘ка̄йам̣ анупассанасӣло’’ти а̄ха. аниччато анупассатӣти чатусамут̣т̣ха̄никака̄йам̣ ‘‘аничча’’нти анупассати, евам̣ пассанто ева часса аничча̄ка̄рампи анупассатӣти вуччати, татха̄бхӯтасса часса ниччага̄хасса висесопи на хотӣти вуттам̣ ‘‘но ниччато’’ти. татха̄ хеса ‘‘ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.28) вутто. еттха ча аниччато ева анупассатӣти евака̄ро луттаниддит̣т̣хоти тена ниваттитаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘но ниччато’’ти вуттам̣. на четтха дуккха̄нупассана̄диниваттанама̄сан̇китаббам̣ пат̣ийогиниваттанапаратта̄ ева-ка̄расса, упари десана̄а̄рул̣хатта̄ ча та̄сам̣. дуккхато анупассатӣтиа̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – аниччасса дуккхатта̄ тамева ка̄йам̣ дуккхато анупассати, дуккхасса анаттатта̄ анаттато анупассатӣти.

йасма̄ пана йам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, на там̣ абхинандитаббам̣, йан̃ча на абхинандитаббам̣, на таттха раджджитаббам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘аниччато анупассати, но ниччато, дуккхато анупассати, но сукхато, анаттато анупассати, но аттато, ниббиндати, но нандати, вираджджати, но раджджатӣ’’ти. со евам̣ араджджанто ра̄гам̣ ниродхети, но самудети, самудайам̣ на каротӣти аттхо. евам̣ пат̣ипанно ча пат̣иниссаджджати, но а̄дийати. айан̃хи аничча̄дианупассана̄ тадан̇гавасена саддхим̣ ка̄йатанниссайакхандха̄бхисан̇кха̄рехи килеса̄нам̣ париччаджанато сан̇кхатадосадассанена таббипарӣте нибба̄не таннинната̄йа паккханданато ‘‘паричча̄гапат̣иниссагго чева паккханданапат̣иниссагго ча̄’’ти вуччати. тасма̄ та̄йа саманна̄гато бхиккху вуттанайена килесе ча париччаджати, нибба̄не ча паккхандати, татха̄бхӯто ча париччаджанавасена килесе на а̄дийати, на̄пи адосадассита̄васена сан̇кхата̄рамман̣ам̣. тена вуттам̣ ‘‘пат̣иниссаджджати, но а̄дийатӣ’’ти. ида̄ни ниссита̄хи анупассана̄хи йесам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ниччасан̃н̃анти сан̇кха̄ра̄ ничча̄ти евам̣ паваттам̣ випарӣтасан̃н̃ам̣. дит̣т̣хичиттавипалла̄сапаха̄намукхенева сан̃н̃а̄випалла̄саппаха̄нанти сан̃н̃а̄гахан̣ам̣, сан̃н̃а̄сӣсена ва̄ тесампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. нандинти саппӣтикатан̣хам̣. сесам̣ вуттанайамева.

вихаратӣти имина̄ ка̄йа̄нупассана̄саман̇гино ирийа̄патхавиха̄ро вуттоти а̄ха – ‘‘ирийатӣ’’ти, ирийа̄патхам̣ паваттетӣти аттхо. а̄рамман̣акаран̣авасена абхибйа̄панато ‘‘тӣсу бхавесӯ’’ти вуттам̣, уппаджджанавасена пана килеса̄ париттабхӯмака̄ ева̄ти. йадипи килеса̄нам̣ паха̄нам̣ а̄та̄пананти там̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнампи аттхева, а̄таппа-саддовийа пана а̄та̄па-саддопи вӣрийе ева нирул̣хоти вуттам̣ ‘‘вӣрийассетам̣ на̄ма’’нти. атха ва̄ пат̣ипаккхаппаха̄не сампайуттадхамма̄нам̣ аббхуссаханавасена паваттама̄насса вӣрийасса са̄тисайам̣ тада̄та̄пананти вӣрийамева татха̄ вуччати, на ан̃н̃е дхамма̄.

а̄та̄пӣти ча̄йамӣка̄ро пасам̣са̄йа, атисайасса ва̄ дӣпакоти а̄та̄пӣгахан̣ена саммаппадха̄насаман̇гитам̣ дассети. самма̄ самантато са̄ман̃ча паджа̄нанто сампаджа̄но, асаммиссато ваваттха̄не ан̃н̃адхамма̄нупассита̄бха̄вена самма̄ авипарӣтам̣, сабба̄ка̄рападжа̄нанена самантато, упарӯпари висеса̄вахабха̄вена паваттийа̄ са̄мам̣ паджа̄нантоти аттхо. йади пан̃н̃а̄йа анупассати, катхам̣ сатипат̣т̣ха̄ната̄ти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. тасма̄ сатийа̄ ладдхупака̄ра̄йа ева пан̃н̃а̄йа еттха йатха̄вутте ка̄йе каммат̣т̣ха̄нико бхиккху анупассако, тасма̄ ‘‘ка̄йа̄нупассӣ’’ти вуччати. антосан̇кхепо антолӣната̄, косаджджанти аттхо. упа̄йапариггахоти еттха сӣлависодхана̄ди ган̣ана̄ди уггахакосалла̄ди ча упа̄йо, таббипарийа̄йато анупа̄йо ведитаббо. йасма̄ ча упат̣т̣хитассатӣ йатха̄вуттам̣ упа̄йам̣ на париччаджати, анупа̄йан̃ча на упа̄дийати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘мут̣т̣хассати…пе… асаматтхо хотӣ’’ти. тена̄ти упа̄йа̄нупа̄йа̄нам̣ париггахапариваджджанесу апаричча̄га̄париггахесу ча асаматтхабха̄вена. асса йогино.

йасма̄ сатийеветтха сатипат̣т̣ха̄нам̣ вутта̄, тасма̄сса сампайуттадхамма̄ вӣрийа̄дайо ан̇ганти а̄ха – ‘‘сампайоган̇ган̃часса дассетва̄’’ти. ан̇га-саддо четтха ка̄ран̣апарийа̄йо дат̣т̣хаббо. сатиггахан̣еневеттха самма̄сама̄дхиссапи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣ тасса̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахитатта̄. йасма̄ ва̄ сатисӣсена̄йам̣ десана̄. на хи кевала̄йа сатийа̄ килесаппаха̄нам̣ самбхавати, нибба̄на̄дхигамо ва̄, на̄пи кевала̄ сати паваттати, тасма̄сса джха̄надесана̄йам̣ савитакка̄дивачанасса вийа сампайоган̇гадассаната̄ти ан̇га-саддасса авайавапарийа̄йата̄ дат̣т̣хабба̄. паха̄нан̇ганти ‘‘вивиччева ка̄мехӣ’’тиа̄дӣсу вийа паха̄таббан̇гам̣ дассетум̣. йасма̄ еттха пуббабха̄гамагго адхиппето, на локуттарамагго, тасма̄ пуббабха̄гийамева винайам̣ дассенто ‘‘тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄’’ти а̄ха. асса̄ти йогино. тесам̣ дхамма̄нанти ведана̄дидхамма̄нам̣. тесан̃хи таттха анадхиппетатта̄ ‘‘аттхуддха̄ранайенетам̣ вутта’’нти а̄ха. йам̣ пана̄ти вибхан̇ге, вибхан̇гапакаран̣ети адхиппа̄йо. еттха̄ти ‘‘локе’’ти етасмим̣ паде, та̄ ча локийа̄ ева анупассана̄ на̄ма саммасананти катва̄.

дуккхатоти випарин̣а̄масан̇кха̄радуккхата̄хи дуккхасабха̄вато, дуккха̄ти анупасситабба̄ти аттхо. сесапададвайепи есева найо. йо сукхам̣ дуккхато адда̄ти йо бхиккху сукхам̣ веданам̣ випарин̣а̄мадуккхата̄йа дуккханти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ аддаккхи. дуккхамаддаккхи саллатоти дуккхаведанам̣ пӣл̣а̄джананато антотуданато дуннӣхаран̣ато ча салланти аддаккхи пасси. адуккхамасукханти упеккха̄веданам̣. сантанти сукхадуккха̄нам̣ вийа анол̣а̄риката̄йа паччайавасена вӯпасантасабха̄ватта̄ ча сантам̣. аниччатоти хутва̄ абха̄вато удайаббайавантато та̄вака̄ликато ниччапат̣иккхепато ча аниччанти йо аддаккхи. са ве саммаддасо бхиккхӯти со бхиккху екам̣сена, парибйаттам̣ ва̄ ведана̄йа самма̄ пассанакоти аттхо.

дуккха̄типӣти сан̇кха̄радуккхата̄йа дуккха̄ итипи. саббам̣ там̣ ведайитам̣ дуккхасмим̣ антогадхам̣ парийа̄паннанти вада̄ми сан̇кха̄радуккханти ваттаббато. сукхадуккхатопи ча̄ти сукха̄дӣнам̣ т̣хитивипарин̣а̄ман̃а̄н̣асукхата̄йа ча випарин̣а̄мат̣т̣хитиан̃н̃а̄н̣адуккхата̄йа ча вуттатта̄ тиссопи сукхато тиссопи ча дуккхато анупасситабба̄ти аттхо. сатта анупассана̄ хет̣т̣ха̄ пака̄сита̄ ева.

а̄рамман̣а̄…пе… бхеда̄нанти рӯпа̄диа̄рамман̣ана̄наттасса нӣла̄дитаббхедасса, чханда̄диадхипатина̄наттасса хӣна̄дитаббхедасса, н̃а̄н̣аджха̄на̄дисахаджа̄тана̄наттасса сасан̇кха̄рика̄сан̇кха̄рика-савитакка-савича̄ра̄дитаббхедасса, ка̄ма̄вачара̄дибхӯмина̄наттасса, уккат̣т̣хамаджджхима̄дитаббхедасса, кусала̄дикаммана̄наттасса, девагатисам̣ваттанийата̄дитаббхедасса, кан̣хасуккавипа̄кана̄наттасса, дит̣т̣хадхаммаведанӣйата̄дитаббхедасса, париттабхӯмака̄дикирийа̄на̄наттасса, тихетука̄дитаббхедасса васена анупасситаббанти йоджана̄. а̄ди-саддена саваттхука̄ваттхука̄дина̄наттасса пуггалаттайаса̄дха̄ран̣а̄дитаббхедасса ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сара̄га̄дӣнанти маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте (дӣ. ни. 2.381; ма. ни. 1.114) а̄гата̄нам̣ сара̄гавӣтара̄га̄дибхеда̄нам̣. салаккхан̣а-са̄ман̃н̃алаккхан̣а̄нанти пхусана̄дитам̣там̣салаккхан̣а̄нан̃чева аниччата̄диса̄ман̃н̃алаккхан̣а̄нан̃ча васена̄ти йоджана̄.

сун̃н̃атадхаммасса̄ти анаттата̄сан̇кха̄тасун̃н̃атасабха̄васса. ‘‘салаккхан̣а-са̄ман̃н̃алаккхан̣а̄на’’нти хи имина̄ йо ито ба̄хиракехи са̄минива̄сӣка̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакабха̄вена парикаппито атта̄, тасса сан̇кха̄ресу ниччата̄ сукхата̄ вийа каттхачипи абха̄во вибха̄вито. наттхи етесам̣ атта̄ти анатта̄, йасма̄ пана сан̇кха̄ресу екадхаммопи атта̄ на хоти, тасма̄ те на атта̄типи анатта̄ти айам̣ тесам̣ сун̃н̃атадхаммо. тасса сун̃н̃атадхаммасса, йам̣ вибха̄ветум̣ абхидхамме (дха. са. 121) ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе дхамма̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ сун̃н̃атава̄радесана̄ вутта̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

амбапа̄лисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сатисуттаван̣н̣ана̄

368. саратӣти сато. айам̣ пана на йа̄йа ка̄йачи сатийа̄ сато, атха кхо едиса̄йа̄ти дассенто ‘‘ка̄йа̄дианупассана̄сатийа̄’’ти а̄ха. чатусампаджан̃н̃апан̃н̃а̄йа̄ти чатуббидхасампаджан̃н̃апан̃н̃а̄йа, абхиккаманам̣ абхиккантанти а̄ха – ‘‘абхиккантам̣ вуччати гамана’’нти. татха̄ пат̣иккаманам̣ пат̣иккантанти вуттам̣ – ‘‘пат̣иккантам̣ ниваттана’’нти. ниваттанан̃ча ниваттиматтам̣, ниваттитва̄ пана гаманам̣ гаманамева. ка̄йам̣ абхихаранто абхигаманавасена ка̄йам̣ на̄менто. т̣ха̄нанисаджджа̄сайанесу йо гамана̄дивидхина̄ ка̄йасса пурато абхиха̄ро, со абхиккамо, паччхато апахаран̣ам̣ пат̣иккамоти дассенто ‘‘т̣ха̄непӣ’’тиа̄дима̄ха. а̄санасса̄ти пӣт̣хака̄диа̄санасса. пуримаан̇га̄бхимукхоти ат̣аника̄дипурима̄вайава̄бхимукхо. сам̣сарантоти сам̣саппанто. пачча̄сам̣сарантоти пат̣иа̄саппанто. есева найоти имина̄ сарӣрассева абхимукхасам̣саппанапат̣иа̄саппана̄ни нидассети.

самма̄ паджа̄нанам̣ сампаджа̄нам̣. тена аттана̄ ка̄таббакиччасса каран̣асӣло сампаджа̄нака̄рӣти а̄ха – ‘‘сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ’’ти. сампаджа̄намева хи сампаджан̃н̃ам̣. сампаджан̃н̃ассева ва̄ ка̄рӣти сампаджан̃н̃ассева каран̣асӣло. сампаджан̃н̃ам̣ каротева̄ти абхикканта̄дӣсу асаммохам̣ уппа̄дети ева, сампаджа̄нассева ва̄ ка̄ро етасса аттхӣти сампаджа̄нака̄рӣ.

дхаммато вад̣д̣хитасан̇кха̄тена саха аттхена ваттатӣти са̄ттхакам̣, абхикканта̄ди, са̄ттхакасса сампаджа̄нанам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. саппа̄йасса аттано упака̄ра̄вахасса хитасса сампаджа̄нанам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу бхиккха̄ча̄рагочаре, ан̃н̃аттха̄пи ча паваттесу авиджахите каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. паригган̣хитва̄ти тулайитва̄ тӣретва̄, пат̣исан̇кха̄йа̄ти аттхо. сан̇гхадассаненева упосатхапава̄ран̣а̄диаттхам̣ гаманам̣ сан̇гахитам̣. асубхадассана̄дӣти а̄ди-саддена касин̣апарикамма̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘четийам̣ дисва̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти уккат̣т̣ханиддесо есо. саматхавипассануппа̄данампи хи бхиккхуно вуддхи ева. даккхин̣адва̄рети четийан̇ган̣асса даккхин̣адва̄ре, татха̄ паччхимадва̄ретиа̄дӣсу. абхайава̄пи па̄л̣ийанти абхайава̄пийа̄ пураттхиматӣре.

буддхавам̣са-арийавам̣са-четийавам̣са-дӣпавам̣са̄дивам̣сакатханато маха̄арийавам̣сабха̄н̣ако тхеро. пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄нети четийасса пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄не. екападуддха̄рети падуддха̄рапатит̣т̣ха̄напариваттанам̣ акатва̄ екасмим̣йева ават̣т̣ха̄не. кечӣти абхайагирива̄сино.

тасмим̣ пана̄ти са̄ттхакасампаджан̃н̃авасена париггахитааттхепи гамане. аттхо на̄ма дхаммато вад̣д̣хӣти йам̣ са̄ттхаканти адхиппетам̣ гаманам̣, там̣ саппа̄йамева̄ти сийа̄ кассачи а̄сан̇ка̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘четийадассанам̣ та̄ва̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. читтакаммарӯпака̄ни вийа̄ти читтакаммаката̄ пат̣има̄йо вийа, йантапайогена ва̄ вичиттакамма̄ пат̣има̄йа садиса̄ йантарӯпака̄ вийа. асамапеккханам̣ гехасситаан̃н̃а̄н̣упеккха̄васена а̄рамман̣е айонисо олокана̄ди. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджати упеккха̄ ба̄ласса мӯл̣хасса путхуджджанасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.308). хаттхиа̄дисаммаддена джӣвитантара̄йо. висабха̄гарӯпадассана̄дина̄ брахмачарийантара̄йо.

паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣ ануваттанакатха̄ а̄чин̣н̣а̄, анануваттанакатха̄ пана тасса̄ апара̄ дутийа̄ на̄ма хотӣти а̄ха – ‘‘две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄’’ти. еванти имина̄ ‘‘саче пана̄’’тиа̄дикам̣ саббампи вутта̄ка̄рам̣ пачча̄масати, на ‘‘пурисасса ма̄туга̄ма̄субха’’нтиа̄дикам̣ вуччама̄нам̣.

йогакаммасса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа бха̄вана̄йа а̄рамман̣ам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ вуччатӣти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочара’’нти. уггахетва̄ти йатха̄ уггаханимиттам̣ уппаджджати, евам̣ уггахакосалласса сампа̄данавасена уггахетва̄.

харатӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ паваттети, йа̄ва пин̣д̣апа̄тапат̣иккама̄ ануйун̃джатӣти аттхо. на пачча̄харатӣти а̄ха̄рӯпабхогато йа̄ва дива̄т̣т̣ха̄нупасан̇камана̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ на пат̣инети. сама̄да̄йа ваттати самма̄ а̄дийитва̄ тесам̣ ватта̄нам̣ парипӯран̣авасена ваттати. сарӣрапарикамманти мукхадхована̄дисарӣрапат̣иджагганам̣. две тайо паллан̇кети две тайо нисаджджа̄ва̄ре две тӣн̣и ун̣ха̄сана̄ни. тена̄ха – ‘‘усумам̣ га̄ха̄пенто’’ти. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти каммат̣т̣ха̄намукхенева каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто ева. тена ‘‘паттопи ачетано’’тиа̄дина̄ паваттетаббакаммат̣т̣ха̄нам̣, йатха̄парихарийама̄нам̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахитва̄ти дассети. татхева̄ти тиккхаттумева. парибхогачетийато сарӣрачетийам̣ гарутаранти катва̄ ‘‘четийам̣ вандитва̄’’ти четийавандана̄йа пат̣хамам̣ каран̣ӣйата̄ вутта̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘четийам̣ ба̄дхайама̄на̄ бодхиса̄кха̄ харитабба̄’’ти вутта̄. буддхагун̣а̄нуссаран̣авасенева бодхин̃ча пан̣ипа̄такаран̣анти а̄ха – ‘‘буддхасса бхагавато саммукха̄ вийа нипаччака̄рам̣ дассетва̄’’ти. га̄масамӣпети га̄масса упача̄рат̣т̣ха̄не.

джанасан̇гахан̣аттханти ‘‘майи акатхенте етесам̣ ко катхессатӣ’’ти дхамма̄нуггахена джанасан̇гахан̣аттхам̣. тасма̄ти йасма̄ ‘‘дхаммакатха̄ на̄ма катхетабба̄ ева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти, йасма̄ ча дхаммакатха̄ каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи, тасма̄. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти аттана̄ парихарийама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто таданугун̣ам̣йева дхаммакатхам̣ катхетва̄. анумоданам̣ катва̄ти еттха̄пи ‘‘каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. сампаттапариччхеденева̄ти паричито апаричитотиа̄дивибха̄гам̣ акатва̄ сампаттакот̣ийа̄ ева, сама̄гамаматтенева̄ти аттхо. бхайети парачакка̄дибхайе.

каммаджатеджоти гахан̣им̣ сандха̄йа̄ха. каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ на̄рохати кхуда̄париссамена килантака̄йатта̄ сама̄дха̄на̄бха̄вато. авасесат̣т̣ха̄нети йа̄гуйа̄ аггахитат̣т̣ха̄не. пон̇кха̄нупон̇кханти каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса авиччхеда-дассанаметам̣, йатха̄ пон̇кха̄нупон̇кхам̣ паватта̄йа сарапат̣ипа̄т̣ийа̄ анавиччхедо, еваметассапи каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса̄ти вуттам̣ хоти.

никкхиттадхуро бха̄вана̄нуйоге. ваттапат̣ипаттийа̄ апӯран̣ена саббаватта̄ни бхиндитва̄. ка̄ме авӣтара̄го хоти. ка̄йе авӣтара̄го. рӯпе авӣтара̄го. йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати. ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186) евам̣ вуттам̣ пан̃чавидхачетовинибандхачитто. чаритва̄ти паваттитва̄.

гатапачча̄гатикаваттавасена̄ти бха̄вана̄сахитам̣йева бхиккха̄йа гатапачча̄гатам̣ гаманапачча̄гаманам̣ етасса аттхӣти гатапачча̄гатикам̣, тадева ваттам̣, тасса васена. аттано хитасукхам̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄, дхаммаччхандаванто. ‘‘дхаммо’’ти хи хитам̣ там̣нимиттакан̃ча сукханти. атха ва̄ вин̃н̃ӯнам̣ дхамма̄нам̣ аттанийатта̄ аттабха̄вапариччханнатта̄ ча атта̄ на̄ма дхаммо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха аттасаран̣а̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.43). там̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄. усабхам̣ на̄ма вӣсати йат̣т̣хийо. та̄йа сан̃н̃а̄йа̄ти та̄йа па̄са̄н̣асан̃н̃а̄йа, ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нама̄гата̄’’ти джа̄нанта̄ти адхиппа̄йо. со ева найо айам̣ бхиккхӯтиа̄дико йо т̣ха̄не вутто, со ева нисаджджа̄йапи найо. паччхато а̄гаччханта̄нам̣ чхиннабхаттабха̄вабхайенапи йонисоманасика̄рам̣ парибрӯхети.

мадданта̄ти дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄не са̄лисӣса̄ни мадданта̄. маха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣти амха̄кам̣ аттха̄йа локана̄тхена чха васса̄ни катам̣ дуккарачарийам̣ ева̄хам̣ йатха̄сатти пӯджесса̄мӣти. пат̣ипаттипӯджа̄ хи саттхупӯджа̄, на а̄мисапӯджа̄ти. т̣ха̄начан̇камамева̄ти адхит̣т̣ха̄таббаирийа̄патхака̄лавасена вуттам̣, на бходжана̄дика̄лесу авассам̣ ка̄таббанисаджджа̄йа пат̣иккхепавасена.

вӣтхим̣ отаритва̄ ито чито анолокетва̄ пат̣хамамева вӣтхийо саллаккхетабба̄ти а̄ха ‘‘вӣтхийо саллаккхетва̄’’ти. йам̣ сандха̄йа вуччати – ‘‘па̄са̄дикена абхиккантена̄’’тиа̄ди. там̣ дассетум̣ ‘‘таттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатанти ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; 2.24; 3.75; сам̣. ни. 4.120; а. ни. 6.58; 8.9) вуттехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатам̣ катва̄. нева дава̄йа̄тиа̄ди пана пат̣иккхепадассанам̣.

паччекабодхим̣ саччхикароти, йади упаниссайасампанно хотӣти самбандхо. идан̃ча йатха̄ хет̣т̣ха̄ тӣсу т̣ха̄несу, евам̣ ито паресу т̣ха̄несу упанетва̄ самбандхитаббам̣. таттха паччекабодхийа̄ упаниссайасампада̄ каппа̄нам̣ две асан̇кхйеййа̄ни сатасахассан̃ча таджджам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄расамбхаран̣ам̣, са̄вакабодхийам̣ аггаса̄вака̄нам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ каппасатасахассан̃ча, маха̄са̄вака̄нам̣ каппасатасахассамева таджджам̣ самбха̄расамбхаран̣ам̣, итаресам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу виват̣т̣асанниссайавасена ниббаттитам̣ ниббедхабха̄гийам̣ кусалам̣. ба̄хийо да̄ручӣрийоти ба̄хийависайе джа̄тасам̣ваддхата̄йа ба̄хийо, да̄ручӣрапарихаран̣ена да̄ручӣрийоти ладдхасаман̃н̃о. со хи а̄йасма̄ ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ – дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дивасаппаваттена (уда̄. 10) сам̣кхиттенева ова̄дена кхиппатарам̣ висесам̣ адхигаччхи. тена вуттам̣ ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃о ва̄ хоти сеййатха̄пи тхеро ба̄хийо да̄ручӣрийо’’ти. евам̣ маха̄пан̃н̃о ва̄тиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ ваттаббанти.

танти асаммуйханам̣. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄радассанам̣. атта̄ абхиккаматӣти имина̄ андхапутхуджджанасса дит̣т̣хигга̄хавасена абхиккаме саммуйханам̣ дассети, ахам̣ абхиккама̄мӣти пана имина̄ ма̄нагга̄хавасена, тадубхайам̣ пана тан̣ха̄йа вина̄ на хотӣти тан̣ха̄гга̄хавасенапи саммуйханам̣ дасситамева хоти, ‘‘татха̄ асаммуйханто’’ти ватва̄ там̣ асаммуйханам̣ йена гханавиниббхогена хоти, там̣ дассенто ‘‘абхиккама̄мӣти читте уппаджджама̄не’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ва̄йодха̄туйа̄ анугата̄ теджодха̄ту уддхаран̣асса паччайо. уддхаран̣агатика̄ хи теджодха̄тӯти уддхаран̣е ва̄йодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха дха̄тӯнам̣ са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘екекапа̄дуддхаран̣е…пе… балаватийо’’ти а̄ха. йасма̄ пана теджодха̄туйа̄ анугата̄ ва̄йодха̄ту атихаран̣авӣтихаран̣а̄нам̣ паччайо. тирийагатика̄йа хи ва̄йодха̄туйа̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу са̄тисайо бйа̄па̄роти теджодха̄туйа̄ тасса̄нугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есӯ’’ти а̄ха. сатипи анугамана̄нугантаббата̄висесе теджодха̄тува̄йодха̄тубха̄ваматтам̣ сандха̄йа татха̄-саддаггахан̣ам̣.

таттха аккантат̣т̣ха̄нато па̄дасса уккхипанам̣ уддхаран̣ам̣, т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ пурато харан̣ам̣ атихаран̣ам̣. руккхакха̄н̣уа̄дипарихаран̣аттхам̣, патит̣т̣хитапа̄дагхат̣т̣анапарихаран̣аттхам̣ ва̄ пассена харан̣ам̣ вӣтихаран̣ам̣. йа̄ва патит̣т̣хитапа̄до, та̄ва а̄харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, тато парам̣ харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти айам̣ ва̄ етесам̣ висесо. йасма̄ патхавӣдха̄туйа̄ анугата̄ а̄подха̄ту воссаджджанасса паччайо. гарутарасабха̄ва̄ хи а̄подха̄тӯти воссаджджане патхавӣдха̄туйа̄ тасса̄нугатабха̄во, тасма̄ та̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто а̄ха ‘‘воссаджджане…пе… балаватийо’’ти. йасма̄ пана а̄подха̄туйа̄ анугата̄ патхавӣдха̄ту санниккхепанасса паччайо. патит̣т̣ха̄бха̄ве вийа патит̣т̣ха̄панепи тасса̄ са̄тисайакиччатта̄ а̄подха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, татха̄ гхат̣т̣анакирийа̄йа патхавӣдха̄туйа̄ васена саннирумбханасса сиджджханато таттха̄пи патхавӣдха̄туйа̄ а̄подха̄туанугатабха̄во, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘татха̄ санниккхепанасаннирумбханесӯ’’ти.

таттха̄ти тасмим̣ абхиккамане, тесу ва̄ вуттесу уддхаран̣а̄дӣсу чхасу кот̣т̣ха̄сесу. уддхаран̣ети уддхаран̣аккхан̣е. рӯпа̄рӯпадхамма̄ти уддхаран̣а̄ка̄рена паватта̄ рӯпадхамма̄ там̣самут̣т̣ха̄пака̄ арӯпадхамма̄ ча. атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти кхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато. таттха таттхева̄ти йаттха йаттха уппанна̄, таттха таттхева. на хи дхамма̄нам̣ десантарасан̇каманам̣ аттхи. паббам̣ паббантиа̄ди уддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄се сандха̄йа сабха̄гасантативасена вуттанти ведитаббам̣. атииттаро хи рӯпадхамма̄нампи паваттиккхан̣о, гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийа̄йена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси па̄де ча баддхакхурадха̄ра̄сама̄гаматопи сӣгхатаро. йатха̄ тила̄нам̣ бхаджджийама̄на̄нам̣ тат̣атат̣а̄йанена бхедо лаккхӣйати, евам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ уппа̄дена̄ти дассанаттхам̣ ‘‘тат̣атат̣а̄йанта̄’’ти вуттам̣. уппанна̄ хи екантато бхиджджантӣти.

саддхим̣ рӯпена̄ти идам̣ тасса тасса читтасса ниродхена саддхим̣ нируджджханакарӯпадхаммавасена вуттам̣, йам̣ тато саттарасамачиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣. ан̃н̃атха̄ йади рӯпа̄рӯпадхамма̄ сама̄наккхан̣а̄ сийум̣, ‘‘рӯпам̣ гарупарин̣а̄мам̣ дандханиродха’’нтиа̄дивачанехи виродхо сийа̄. татха̄ – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ лахупариваттам̣, йатхайидам̣ читта’’нти (а. ни. 1.48) евама̄дипа̄л̣ийа̄ ча. читтачетасика̄ хи са̄рамман̣асабха̄ва̄ йатха̄балам̣ аттано а̄рамман̣апаччайабхӯтаматтхам̣ вибха̄вента̄йева уппаджджантӣти тесам̣ там̣сабха̄ваниппхаттианантарам̣ ниродхо, рӯпадхамма̄ пана ана̄рамман̣а̄ пака̄сетабба̄. евам̣ тесам̣ пака̄сетаббабха̄ваниппхатти сол̣асахи читтехи хотӣти тан̇кхан̣а̄йуката̄ тесам̣ иччхита̄, лахукавин̃н̃а̄н̣асса висайасан̇гатиматтапаччайата̄йа тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, висайасан̇гатиматтата̄йа ча вин̃н̃а̄н̣асса лахупариваттита̄, дандхамаха̄бхӯтапаччайата̄йа рӯпадхамма̄нам̣ дандхапариваттита̄. на̄на̄дха̄туйа̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ кхо пана татха̄гатассева, тена ча пуреджа̄тапаччайо рӯпадхаммова вутто, паччха̄джа̄тапаччайо ча тассева̄ти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ сама̄наккхан̣ата̄ на йуджджатева, тасма̄ вуттанайеневеттха аттхо ведитаббо.

ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхатӣти йам̣ пуримуппаннам̣ читтам̣, там̣ ан̃н̃ам̣, там̣ пана нируджджхантам̣ апарасса анантара̄дипаччайо хутва̄ ева нируджджхатӣти татха̄ладдхапаччайам̣ ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣. йади евам̣ тесам̣ антаро лаббхеййа̄ти, ноти а̄ха ‘‘авӣчиманупабандхо’’ти. йатха̄ вӣчи антаро на лаббхати, ‘‘тадевета’’нти ависесавидӯ ман̃н̃анти, евам̣ ану ану пабандхо читтасанта̄но рӯпасанта̄но ча надӣсотова надийам̣ удакаппава̄хо вийа ваттати.

абхимукхам̣ локитам̣ а̄локитанти а̄ха ‘‘пуратопеккхана’’нти. йасма̄ йам̣диса̄бхимукхо гаччхати тит̣т̣хати нисӣдати ва̄, тадабхимукхам̣ пеккханам̣ а̄локитам̣, тасма̄ таданугатам̣ видиса̄локанам̣ вилокитанти а̄ха ‘‘вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккхана’’нти. саммаджджанапарибхан̣д̣а̄дикаран̣е олокитасса, уллока̄харан̣а̄дӣсу уллокитасса, паччхато а̄гаччхантасса париссайасса париваджджана̄дивасена апалокитасса ча сийа̄ самбхавоти а̄ха – ‘‘имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄’’ти.

ка̄йасаккхинти ка̄йена саччхикатавантам̣, паччаккхака̄ринанти аттхо. соха̄йасма̄ випассана̄ка̄ле ева ‘‘йамева̄хам̣ индрийесу агуттадва̄ратам̣ нисса̄йа са̄сане анабхиратиа̄дивиппака̄рам̣ патто, тамева сут̣т̣ху ниггахесса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо, таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккам̣сапа̄рамиппатто, тенева нам̣ саттха̄ – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.230) етадагге т̣хапеси.

са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча ведитабба̄ а̄локитавилокитасса̄ти а̄нетва̄ самбандхо. тасма̄ти каммат̣т̣ха̄на̄виджаханассева гочарасампаджан̃н̃абха̄ватоти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. аттано каммат̣т̣ха̄навасенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣, кхандха̄дикаммат̣т̣ха̄никехи ан̃н̃о упа̄йо на гавеситабботи адхиппа̄йо. йасма̄ а̄локита̄дисаман̃н̃а̄пи дхаммаматтассева паваттивисесо, тасма̄ тасса йа̄тха̄вато паджа̄нанам̣ асаммохасампаджан̃н̃анти дассетум̣ ‘‘аббхантаре’’тиа̄ди вуттам̣. читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена̄ти кирийамайачиттасамут̣т̣ха̄нава̄йодха̄туйа̄ чалана̄ка̄рапаваттивасена. адхо сӣдатӣти тхокам̣ отарати. уддхам̣ лан̇гхетӣти лан̇гхантам̣ вийа упари гаччхати.

ан̇гакиччам̣ са̄дхайама̄нанти падха̄набхӯтам̣ ан̇гакиччам̣ ниппха̄дентам̣, упапаттибхавасса сарӣрам̣ хутва̄ти аттхо. пат̣хамаджаванепи…пе… саттамаджаванепи на хотӣти идам̣ пан̃чадва̄равин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄дӣнам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи а̄ваджджанавот̣т̣хаббана̄нам̣ айонисо а̄ваджджанавот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе иттхирӯпа̄димхи лобхаматтам̣, анит̣т̣хе пат̣игхаматтам̣ уппаджджати. манодва̄ре пана ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄ди хоти, тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ бхаван̇га̄ди. евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлабхӯтадхаммапариджа̄нанавасенева мӯлапарин̃н̃а̄ вутта̄, а̄гантуката̄вака̄ликата̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббабха̄вавасена чева иттарабха̄вавасена ча вутта̄. хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесӯти хет̣т̣химасса упаримасса ча апара̄парам̣ бхан̇гаппаттима̄ха.

танти джаванам̣. тасса джаванасса на йуттанти самбандхо. а̄гантуко аббха̄гато. удайаббайапариччхинно та̄ватако ка̄ло етесанти та̄вака̄лика̄ни.

етам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. самава̄йети са̄маггийам̣. таттха̄ти пан̃чаккхандхавасена а̄локанавилокане пан̃н̃а̄йама̄не таббинимутто – ко еко а̄локети, ко вилокети. упаниссайапаччайоти идам̣ суттантанайена парийа̄йато вуттам̣. сахаджа̄тапаччайоти нидассанаматтаметам̣ ан̃н̃аман̃н̃асампайуттааттхиавигата̄дипаччайа̄нампи лаббханато.

ка̄лети самин̃джитум̣ йуттака̄ле самин̃джантасса, татха̄ паса̄ретум̣ йуттака̄ле паса̄рентасса. ‘‘ман̣исаппо на̄ма ека̄ саппаджа̄тӣ’’ти ваданти. лал̣ананти кампанам̣, лӣл̣а̄каран̣ам̣ ва̄.

ун̣хапакатико парил̣а̄хабахулака̄йо. сӣласса видӯсанена ахита̄вахатта̄ миччха̄джӣвавасена уппаннам̣ асаппа̄йам̣. ‘‘чӣварампи ачетана’’нтиа̄дина̄ чӣварасса вийа ка̄йопи ачетаноти ка̄йасса аттасун̃н̃ата̄вибха̄ванена ‘‘аббхантаре’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ паридӣпенто итарӣтарасантосасса ка̄ран̣ам̣ дассети. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

чатупан̃чаган̣т̣хика̄хатоти а̄хатачатупан̃чаган̣т̣хико, чатупан̃чаган̣т̣хика̄хи ва̄ хатасобхо.

ат̣т̣хавидхопи аттхоти ат̣т̣хавидхопи пайоджанависесо. маха̄сиваттхерава̄давасена ‘‘имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ найена вутто дат̣т̣хаббо. имасмим̣ паккхе ‘‘нева дава̄йа̄тиа̄дина̄ найена̄’’ти пана идам̣ пат̣иккхепан̇гадассанамукхена па̄л̣и а̄гата̄ти катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

патхавӣсандха̄ракаджаласса там̣сандха̄ракава̄йуна̄ вийа парибхуттасса а̄ха̄расса ва̄йодха̄туйа̄ва а̄сайе ават̣т̣ха̄нанти а̄ха – ‘‘ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хатӣ’’ти. атихаратӣти йа̄ва мукха̄ абхихарати. вӣтихаратӣти тато куччхийам̣ вимиссам̣ каронто харати. атихаратӣти ва̄ мукхадва̄рам̣ атикка̄менто харати. вӣтихаратӣти куччхигатам̣ пассато харати. париваттетӣти апара̄парам̣ ча̄рети. еттха ча а̄ха̄расса дха̄ран̣апариваттанасан̃чун̣н̣анависосана̄ни патхавӣдха̄тусахита̄ ева ва̄йодха̄ту кароти, на кевала̄ти та̄ни патхавӣдха̄туйа̄ киччабха̄вена вутта̄ни, са̄ ева дха̄ран̣а̄дӣни кичча̄ни каронтасса са̄дха̄ран̣а̄ти вутта̄ни. аллаттан̃ча анупа̄летӣти йатха̄ ва̄йодха̄туа̄дӣхи ан̃н̃ехи висосанам̣ на хоти, татха̄ анупа̄лети аллабха̄вам̣. теджодха̄тӯти гахан̣ӣсан̇кха̄та̄ теджодха̄ту. са̄ хи антопавит̣т̣хам̣ а̄ха̄рам̣ парипа̄чети. ан̃джасо хотӣти а̄ха̄расса пависана̄дӣнам̣ магго хоти. а̄бхуджатӣти парийесанавасена, аджджхохаран̣аджин̣н̣а̄джин̣н̣ата̄дипат̣исам̣веданавасена ча а̄ваджджети, виджа̄на̄тӣти аттхо. там̣там̣виджа̄нанасса паччайабхӯтойева хи пайого ‘‘самма̄пайого’’ти вутто. йена хи пайогена парийесана̄ди ниппхаджджати, со таббисайавиджа̄нанампи ниппха̄дети на̄ма тадавина̄бха̄вато. атха ва̄ самма̄пайогам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ анва̄йа а̄гамма а̄бхуджати саманна̄харати. а̄бхогапуббако хи саббопи вин̃н̃а̄н̣абйа̄па̄роти татха̄ вуттам̣.

гаманатоти бхиккха̄ча̄равасена гочарага̄мам̣ уддисса гаманато. парийесанатоти гочарага̄ме бхиккхаттхам̣ а̄хин̣д̣анато. парибхогатоти а̄ха̄расса парибхун̃джанато. а̄сайатоти питта̄диа̄сайато. а̄сайати еттха екаджджхам̣ паваттама̄нопи каммабалававаттхито хутва̄ марийа̄давасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато сайати тит̣т̣хати паваттатӣти а̄сайо, а̄ма̄сайасса упари тит̣т̣ханако питта̄дико. марийа̄даттхо хи айама̄ка̄ро. нидхети йатха̄бхутто а̄ха̄ро ничито хутва̄ тит̣т̣хати еттха̄ти нидха̄нам̣, а̄ма̄сайо, тато нидха̄нато. апарипаккатоти гахан̣ӣсан̇кха̄тена каммаджатеджена авипаккато. парипаккатоти йатха̄бхуттасса а̄ха̄расса випаккабха̄вато. пхалатоти ниппхаттито. ниссандатоти ито чито ча виссанданато. саммаккханатоти саббасо маккханато. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.294) гахетаббо.

сарӣрато седа̄ муччантӣти вегасандха̄ран̣ена уппаннапарил̣а̄хато сарӣрато седа̄ муччанти. ан̃н̃е ча рога̄ кан̣н̣асӯлабхагандара̄дайо. ат̣т̣ха̄нети манусса̄мануссапариггахе айуттат̣т̣ха̄не кхеттадева̄йатана̄дике. куддха̄ хи манусса̄ аманусса̄пи ва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пенти. виссат̣т̣хатта̄ нева тасса бхиккхуно аттано, кассачи аниссаджджитатта̄ джигуччханӣйатта̄ ча на парасса, удакатумбатоти вел̣уна̄л̣иа̄диудакабха̄джанато. танти чхад̣д̣итаудакам̣.

еттха ча еко ирийа̄патхо двӣсу т̣ха̄несу а̄гато, со пуббе абхиккамапат̣иккамагахан̣ена. ‘‘гаманепи пурато паччхато ча ка̄йасса абхихаран̣ам̣ вуттанти идха гаманамева гахита’’нти апаре. йасма̄ идха сампаджан̃н̃акатха̄йам̣ асаммохасампаджан̃н̃амева дхурам̣, тасма̄ антарантаре ирийа̄патхе паватта̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ таттха таттхева ниродхадассанавасена сампаджа̄нака̄рита̄ гахита̄ти. маджджхимабха̄н̣ака̄ пана евам̣ ваданти – еко хи бхиккху гаччханто ан̃н̃ам̣ чинтенто, ан̃н̃ам̣ витаккенто гаччхати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва гаччхати, татха̄ еко тит̣т̣ханто, нисӣданто, сайанто ан̃н̃ам̣ чинтенто, ан̃н̃ам̣ витаккенто сайати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва сайати. еттакена пана на па̄кат̣ам̣ хотӣти чан̇каманена дӣпенти. йо бхиккху чан̇каманам̣ отаритва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ т̣хито паригган̣ха̄ти – ‘‘па̄чӣначан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ паччхимачан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, паччхимачан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄пи па̄чӣначан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇каманамаджджхе паватта̄ убхо кот̣ийо аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇камане паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ т̣ха̄нам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, т̣ха̄не паватта̄ нисаджджам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, нисаджджа̄йа паватта̄ сайанам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄’’ти, евам̣ паригган̣ханто паригган̣ханто ева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, ут̣т̣хаханто пана каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва ут̣т̣хахати. айам̣ бхиккху гата̄дӣсу сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.

евампи сутте каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ на ка̄таббам̣, тасма̄ со бхиккху йа̄ва саккоти, та̄ва чан̇камитва̄ т̣хатва̄ нисӣдитва̄ сайама̄но евам̣ париггахетва̄ сайати – ‘‘ка̄йо ачетано ман̃чо ачетано, ка̄йо на джа̄на̄ти ‘ахам̣ ман̃че сайито’ти, ман̃чопи на джа̄на̄ти ‘майи ка̄йо сайито’ти, ачетано ка̄йо ачетане ман̃че сайито’’ти, евам̣ паригган̣ханто ева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, пабуджджханто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхатӣти айам̣ сутте сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ка̄йика̄дикирийа̄ниббаттанена таммайатта̄ а̄ваджджанакирийа̄ниббаттакатта̄ а̄ваджджанакирийа̄самут̣т̣хитатта̄ ча джаванам̣, саббампи ва̄ чхадва̄раппаваттам̣ кирийа̄майапаваттам̣ на̄ма, тасмим̣ сати джа̄гаритам̣ на̄ма хотӣти паригган̣ханто джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. апича раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ пан̃ча кот̣т̣ха̄се джаггантопи джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.

вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ дхаммам̣ десентопи ба̄ттим̣сатираччха̄накатхам̣ паха̄йа дасакатха̄ваттхунисситасаппа̄йакатхам̣ катхентопи бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ а̄рамман̣ам̣ манасика̄рам̣ паваттентопи дутийаджджха̄нам̣ сама̄паннопи тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. дутийан̃хи джха̄нам̣ вачӣсан̇кха̄раппаха̄нато висесато тун̣хӣбха̄во на̄ма̄ти. от̣т̣хе ча̄тиа̄дӣсу ча-саддена кан̣т̣хасӣсана̄бхиа̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таданурӯпам̣ пайоганти тасса уппаттийа̄ ануччхавикам̣ читтасса паваттиа̄ка̄расан̃н̃итам̣ пайогам̣, йато саббе вича̄ра̄дайо ниппхаджджанти. упа̄да̄рӯпапаваттийа̄ти вин̃н̃аттивика̄расахитасадда̄йатануппаттийа̄. еванти вуттаппака̄рена. саттасупи т̣ха̄несу асаммуйханавасена ‘‘миссака’’нти вуттам̣. маггасамма̄сатийа̄пи ка̄йа̄нупассана̄дианурӯпатта̄ сампаджан̃н̃а̄нурӯпапуббабха̄гам̣ саттат̣т̣ха̄нийасса еканталокийатта̄.

сатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. бхиккхусуттаван̣н̣ана̄

369. йасма̄ со бхиккху ‘‘десету ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхамма’’нти сам̣кхиттена дхаммадесанам̣ йа̄чи, тасса сам̣кхиттаручибха̄вато, тасма̄ сам̣кхиттенева дхаммам̣ десетука̄мо бхагава̄ ‘‘тасма̄тиха̄’’тиа̄дима̄ха̄ти вуттам̣ – ‘‘йасма̄ сам̣кхиттена десанам̣ йа̄часи, тасма̄’’ти. каммассаката̄дит̣т̣хикассева локийалокуттарагун̣ависеса̄ иджджханти, на дит̣т̣хивипаннасса, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хӣти каммассаката̄дит̣т̣хӣ’’ти.

4. са̄ласуттаван̣н̣ана̄

370. йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не апа̄йадуккхе апа̄танавасена дха̄ран̣ат̣т̣хена дхаммо, са̄санабрахмачарийам̣, тадева тадан̇га̄дивасена килеса̄нам̣ винайанат̣т̣хена винайоти а̄ха – ‘‘дхаммоти ва̄…пе… на̄ма’’нти. пат̣ипаккхадхаммехи анабхибхӯтата̄йа еко удетӣти екодӣти ладдхана̄мо сама̄дхи бхӯто джа̄то етесанти екодибхӯта̄. еттха ча екодибхӯта̄ти етена упача̄раджджха̄на̄вахо пуббабха̄гико сама̄дхи вутто. сама̄хита̄ти етена упача̄раппана̄сама̄дхи. екаггачитта̄ти етена субха̄вито васиппатто аппана̄сама̄дхи вуттоти ведитаббо. навакабхиккхӯхи бха̄витасатипат̣т̣ха̄на̄ пуббабха̄га̄. те хи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣а̄йа бха̄вита̄. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣анти хи сота̄паттимагган̃а̄н̣ам̣ идха̄дхиппетам̣. кхӣн̣а̄савехи бха̄витасатипат̣т̣ха̄на̄пи пуббабха̄га̄. тесан̃хи катакаран̣ӣйа̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄, секкха̄нам̣ пана сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ парин̃н̃аттха̄йа паватта̄ локийа̄, париджа̄нанавасена паватта̄ локуттара̄ти ‘‘миссака̄’’ти вуттам̣.

5. акусалара̄сисуттаван̣н̣ана̄

371. пан̃чаме кевалоти кусаладхаммехи асаммиссо, тато ева сакало суккапаккхо анаваджджат̣т̣хо. сесам̣ вуттанайамева.

6. сакун̣аггхисуттаван̣н̣ана̄

372. па̄катикасакун̣акулесу балавабха̄вато тесам̣ хананато сакун̣аггхи. сеноти вуттам̣ ‘‘сенассетам̣ адхивачана’’нти, сенависесо пана со ведитаббо. а̄мисаттха̄йа паттатта̄ ‘‘лобхаса̄хасена патта̄’’ти вуттам̣, лобханимиттена са̄хаса̄ка̄рена патта̄ти аттхо. нан̇галена кат̣т̣хам̣ каситам̣ нан̇галакат̣т̣хам̣, там̣ карӣйати еттха̄ти нан̇галакат̣т̣хакаран̣анти а̄ха – ‘‘адхуна̄ кат̣т̣хам̣ кхеттат̣т̣ха̄на’’нти. лед̣д̣уйо тит̣т̣ханти еттха̄ти лед̣д̣ут̣т̣ха̄нам̣, лед̣д̣унимиттам̣ каситат̣т̣ха̄нам̣. ваджджатӣти вадам̣, вачанам̣. куччхитам̣ вадам̣ авадам̣. гарахане хи айам̣ а-ка̄ро йатха̄ – ‘‘апутто абхарийа̄’’ти. авадам̣ ма̄нетӣти авадама̄на̄, аттано баламадена ла̄пам̣ атиман̃н̃итва̄ вадантӣти аттхо. тенева̄ха ‘‘гаччха кхо, твам̣ ла̄па, татрапи ме гантва̄ на моккхасӣ’’ти. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘аттано баласса сут̣т̣ху ван̣н̣ам̣ вадама̄на̄’’ти, таттха аттато а̄паннам̣ гахетва̄ вуттам̣. ‘‘вадама̄но’’ти ва̄ па̄т̣хо, са̄рамбхавасена авха̄йантоти аттхо. тена̄ха ‘‘ехи кхо да̄ни сакун̣аггхӣ’’ти. сут̣т̣ху т̣хапетва̄ти джийа̄муттасарасса вийа сӣгхапа̄тайогйата̄каран̣ена убхо паккхе самма̄ т̣хапетва̄. айанти сакун̣аггхи. н̃атва̄ти йатха̄бхӯтадассанена аттано н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. пха̄лӣйиттха̄ти пха̄лаччхедатикхин̣асикхаре суккхалед̣д̣усмим̣ бхиджджиттха.

7. маккат̣асуттаван̣н̣ана̄

373. сан̃ча̄роти сан̃чаран̣ам̣. лепанти силесасадисам̣ а̄лепанам̣. ка̄джасикка̄ вийа̄ти ка̄джадан̣д̣аке олаггетабба̄ сикка̄ вийа. апича чатассо раджджуйо упари бандханат̣т̣ха̄нан̃ча̄ти пан̃чат̣т̣ха̄нам̣. од̣д̣итоти оламбито. тхунантоти ниттхунанто.

8. сӯдасуттаван̣н̣ана̄

374. а̄ха̄расампа̄данена там̣там̣а̄ха̄раваттхугате сӯдети паггхаретӣти сӯдо, бхаттака̄рако. дахарехи мана̄патарам̣ аччетаббато атиккамитаббато аччайа̄, бходжане расависеса̄, тасма̄ на̄наччайехӣти на̄наппака̄рарасависесехӣти аттхо. тена вуттам̣ ‘‘на̄наччайехӣ’’тиа̄ди. аггӣйати асан̇карато вибхаджӣйатӣти агго, амбиламева агго амбилагготи а̄ха – ‘‘амбилаггехӣти амбилакот̣т̣ха̄сехӣ’’ти. да̄тум̣ абхихаритаббата̄йа абхиха̄ра̄, деййадхамма̄. тена̄ха – ‘‘абхихат̣а̄нам̣ да̄йа̄на’’нти. идам̣ ме каммат̣т̣ха̄нам̣ ануломам̣ва̄ти идам̣ мама каммат̣т̣ха̄нам̣ евам̣ паваттама̄нам̣ анулома̄васа̄намева хутва̄ тит̣т̣хати. евам̣ пуна паваттама̄нам̣ уссаккитва̄ висесаниббаттанаттхамева хотӣти евам̣ нимиттам̣ гахетум̣ на саккоти ба̄ло абйатто, пан̣д̣ито пана саккоти. аттано читтасса̄ти аттано бха̄вана̄читтасса. пуббабха̄гавипассана̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ва катхита̄ ‘‘сакасса читтасса нимиттам̣ угган̣ха̄тӣ’’ти вуттатта̄.

9. гила̄насуттаван̣н̣ана̄

375. па̄дага̄моти нагарасса падасадисо махантага̄мо. тенева̄ха ‘‘веса̄лийам̣ вихарати вел̣увага̄маке’’ти. ахитаниседхана-хитанийоджана-бйасанапариччаджана-лаккхан̣о миттабха̄во йесу аттхи, те митта̄. йе пана дит̣т̣хаматтасаха̄йа̄, те сандит̣т̣ха̄. йе сависесам̣ бхаттиманто, те самбхатта̄ти дассенто ‘‘митта̄ти митта̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. асса̄ти бхагавато. пан̃чамийам̣ ат̣т̣хамийам̣ ча̄туддасийам̣ пан̃чадасийанти екекасмим̣ паккхе чатта̄ро ва̄ре катва̄ ма̄сасса ат̣т̣хава̄ре.

ведана̄нам̣ балавабха̄вена кхаро пхарусо каккхал̣о. а̄ба̄дхоти пуббакаммахетута̄йа каммасамут̣т̣ха̄но а̄ба̄дхо сан̇кха̄радуккхата̄сан̇кха̄то саббака̄ликатта̄ сарӣрасса сабха̄гарого на̄ма. на̄йамӣдисо а̄ба̄дхо, айам̣ пана бахалатарабйа̄дхита̄йа ‘‘висабха̄гарого’’ти вутто. анта-саддо самӣпапаваттоти а̄ха – ‘‘маран̣антам̣ маран̣асантика’’нти. ведана̄…пе… акаронто уккам̣сагатабха̄витака̄йа̄дита̄йа. апӣл̣ийама̄ноти апӣл̣ийама̄но вийа. ова̄дамева бхиккхусан̇гхасса апалокананти а̄ха – ‘‘ова̄да̄нуса̄саним̣ адатва̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти. пуббабха̄гавӣрийам̣ на̄ма пхаласама̄паттийа̄ парикаммабхӯтавипассана̄вӣрийам̣. джӣвитампи джӣвитасан̇кха̄ро патитум̣ адатва̄ аттабха̄васса абхисан̇кхаран̣ато.

‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ атиккамитва̄ вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти кхан̣апариччхедаватӣ сама̄патти кхан̣икасама̄патти. ниггумбам̣ ниджджат̣ам̣ катва̄ти рӯпасаттака̄рӯпасаттакавасена паваттийама̄нам̣ випассана̄бха̄ванам̣ саббасо кхилавирахена ниггумбам̣, абйа̄кулата̄йа ниджджат̣ам̣ катва̄. маха̄випассана̄васена̄ти паччекам̣ сависесам̣ виттха̄рита̄нам̣ ат̣т̣ха̄раса̄дӣнам̣ маха̄випассана̄нам̣ васена випасситва̄ сама̄панна̄ йа̄ сама̄патти, са̄ сут̣т̣ху виккхамбхети веданам̣ маха̄балавата̄йа пубба̄рамман̣асса, маха̄нубха̄вата̄йа татха̄паваттитавипассана̄вӣрийасса. йатха̄ на̄ма̄тиа̄дина̄ тасса нидассанам̣ дассети. ведана̄ти дуккхаведана̄. чуддасаха̄ка̄рехӣти тассева саттакадвайасса васена вадати. саннетва̄ти антарантара̄ сама̄паннаджджха̄насама̄паттисамбхӯтена випассана̄пӣтисинехена теметва̄. сама̄паттӣти пхаласама̄патти.

гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄набха̄вато вут̣т̣хито. сарӣрасса гарутхаддхабха̄ваппатти мадхураката̄ти а̄ха – ‘‘сан̃джа̄тагарубха̄во сан̃джа̄татхаддхабха̄во’’ти. на̄на̄ка̄ратоти пураттхима̄дибхедато. сатипат̣т̣ха̄надхамма̄ти пуббе аттана̄ бха̄вийама̄на̄ сатипат̣т̣ха̄надхамма̄. па̄кат̣а̄ на хонти ка̄йачитта̄нам̣ акамман̃н̃ата̄йа. танти дхамма̄ти парийаттидхамма̄ на н̃а̄йанти.

анантарам̣ аба̄хиранти дхаммавасена пуггалавасена ча антараба̄хирам̣ акатва̄. еттакантиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ виварати. дахарака̄лети аттано дахарака̄ле. на евам̣ хотӣти ‘‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’тиа̄дико ма̄натан̣ха̄мӯлако исса̄маччхарийа̄нам̣ паваттиа̄ка̄ро татха̄гатасса на хоти, наттхева пагева тесам̣ самуччхиннатта̄ти а̄ха – ‘‘бодхипаллан̇кейева̄’’тиа̄ди. пат̣исан̇кхаран̣ена вет̣хена миссакена. ман̃н̃ети йатха̄вуттам̣ пат̣исан̇кхаран̣асан̃н̃итена вет̣хамиссакена вийа джарасакат̣ам̣. арахаттапхалавет̣хена̄ти арахаттапхаласама̄паттисан̃н̃итена аттхабха̄вавет̣хена.

пхаласама̄паттийа̄ адхиппетатта̄ ‘‘екачча̄нам̣ ведана̄нанти локийа̄нам̣ ведана̄на’’нти вуттам̣. аттадӣпа̄ти еттха атта-саддена дхаммо ева вутто, сва̄йаматтхо хет̣т̣ха̄ вибха̄вито ева. нававидхо локуттарадхаммо ведитаббо. со хи чатӯхи огхехи анаджджхоттхаран̣ӣйато ‘‘дӣпо’’ти вутто. тамааггети тамайога̄бха̄вена садевакасса локасса агге. саббесанти саббесам̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣. те ‘‘дхаммадӣпа̄ вихаратха̄’’ти вутта̄ чатусатипат̣т̣ха̄нагочара̄ва бхиккхӯ агге бхависсанти.

10. бхиккхунупассайасуттаван̣н̣ана̄

376. каммат̣т̣ха̄накаммика̄ти каммат̣т̣ха̄намануйутта̄. висесетӣти висесо, атисайо, сва̄йам̣ пубба̄парависесо упа̄да̄йупа̄да̄йа гахетабботи там̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха.

уппаджджати килесапарил̣а̄хоти ка̄йе асубха̄дивасена манасика̄рам̣ адахантасса манасика̄расса вӣтхийам̣ апат̣ипанната̄ субха̄дивасена ка̄йа̄рамман̣о килесапарил̣а̄хо ча уппаджджати. вӣрийа̄рамбхасса абха̄вена тасмим̣ а̄рамман̣е четасо ва̄ лӣнаттам̣ хоти, гочараджджхаттато бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е читтам̣ виккхипати. евам̣ килесапарил̣а̄хе ча̄тиа̄дина̄ тивидхампи бха̄вана̄нуйогасса килесаваттхубха̄вам̣ упа̄да̄йа самуччайавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. йасма̄ пана те парил̣а̄халӣнаттавиккхепа̄ екаджджхам̣ на паваттанти, тасма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘ка̄йа̄рамман̣о ва̄’’тиа̄дина̄ анийаматтхо ва̄-саддо гахито. килеса̄нуран̃джитена̄ти килесавиван̣н̣итачиттена хутва̄ на ваттитаббам̣. катхам̣ пана ваттитаббанти а̄ха ‘‘кисмин̃чидева̄’’ти. на ча витаккети на ча вича̄ретӣти килесасахагате витаккавича̄ре на паваттети. сукхитоти джха̄насукхена сукхито.

имасса бхиккхуно бха̄вана̄ паватта̄ти самбандхо. йасма̄ хи имасса бхиккхуно там̣ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ парипантхе сати т̣хапетва̄ буддхагун̣а̄диануссаран̣ена читтам̣ паса̄детва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄ паватта̄, тасма̄ пан̣идха̄йа бха̄вана̄ти вуттанти самбандхо. ат̣т̣хапетва̄ти читтам̣ аппаваттетва̄ти аттхо ведитаббо. каммат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ампи васена аттхайоджана̄ самбхавати. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. са̄ренто вийа̄ти ратхам̣ ва̄хайанто вийа. самаппама̄н̣ато ат̣т̣хака̄дивасена сутаччхитам̣ паккхипанто вийа. сукхенева килеса̄нам̣ ока̄сам̣ аденто антара̄ асаджджанто алагганто. випассана̄ча̄расса а̄раддхавуттитам̣ апарипантхатан̃ча дассенто опаммадвайама̄ха. бйа̄бхан̇гийа̄ти ка̄джадан̣д̣ена. килесапарил̣а̄ха̄дӣнанти килесапарил̣а̄халӣнаттавиккхепа̄нам̣.

гул̣акхан̣д̣а̄дӣнӣти гул̣акхан̣д̣асаккхаракхан̣д̣а̄дӣни уччхувика̄рабхӯта̄ни. ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄мӣ’’тиа̄дивачанато ‘‘пуббабха̄гавипассана̄ катхита̄’’ти вуттам̣.

амбапа̄ливаггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.