1. паббатавагго
1.химавантасуттаван̣н̣ана̄
182. буджджхати чатусаччам̣ арийаса̄вако ета̄йа̄ти бодхам̣, дхаммаса̄маггӣ, арийаса̄вако пана чатусаччам̣ буджджхатӣти бодхи. ан̇га̄ти ка̄ран̣а̄. йа̄йа дхаммаса̄маггийа̄ти самбандхо. тан̣ха̄васена патит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хивасена а̄йӯхана̄. сассатадит̣т̣хийа̄ патит̣т̣ха̄нам̣, уччхедадит̣т̣хийа̄ а̄йӯхана̄. лӣнавасена патит̣т̣ха̄нам̣, уддхаччавасена а̄йӯхана̄. ка̄масукха̄нуйогавасена патит̣т̣ха̄нам̣, аттакиламатха̄нуйогавасена а̄йӯхана̄. огхатаран̣асуттаван̣н̣ана̄йам̣ (сам̣. ни. 1.1) –
‘‘килесавасена патит̣т̣ха̄нам̣, абхисан̇кха̄равасена а̄йӯхана̄. тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи патит̣т̣ха̄нам̣, авасесакилеса̄бхисан̇кха̄рехи а̄йӯхана̄, сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄равасена патит̣т̣ха̄нам̣, саббалокийакусала̄бхисан̇кха̄равасена а̄йӯхана̄’’ти –
вуттесу пака̄ресу идха авутта̄нам̣ васена ведитаббо. килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахатӣти етена сикха̄паттавипассана̄сахагата̄нампи сатиа̄дӣнам̣ боджджхан̇габха̄вам̣ дассети. чатта̄рӣтиа̄дина̄ маггапхалена сахагата̄нам̣. саттахи боджджхан̇гехи бха̄витехи саччапат̣иведхо хотӣти катхамидам̣ джа̄нитаббанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди. джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа̄ти етена бодхибоджджхан̇гасадда̄нам̣ самуда̄йа̄вайавависайатам̣ дассети. сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа̄ти етена пуггалапан̃н̃аттийа̄ авиджджама̄напан̃н̃аттибха̄вам̣ дассети.
бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄ти вуттам̣ ‘‘ка̄ран̣аттхо ан̇гасаддо’’ти. буджджхатӣти бодхи, бодхийа̄ ева ан̇га̄ти боджджхан̇га̄ти вуттам̣ ‘‘буджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ти. випассана̄дӣнам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ буджджхитабба̄нам̣ сачча̄нам̣ анурӯпам̣ паччаккхабха̄вена пат̣имукхам̣ авипарӣтам̣ самма̄ буджджхантӣти евам̣ ваттхувисесадӣпакехи упаримаггехи анубуджджхантӣтиа̄дина̄ вуттабодхисаддехи ниппадесена вуттам̣ ‘‘буджджханата̄са̄ман̃н̃ена сан̇ган̣ха̄тӣ’’ти. еттха ча лӣнапатит̣т̣ха̄на-ка̄масукхаллика̄нуйога-уччхеда̄бхинивеса̄нам̣ дхаммавичайа-вӣрийапӣтипадха̄на-дхаммаса̄маггӣ пат̣ипаккхо. уддхачча̄йӯханааттакиламатха̄нуйога-сассата̄бхинивеса̄нам̣ пассаддхисама̄дхи-упеккха̄падха̄на-дхаммаса̄маггӣ пат̣ипаккхо. сати пана убхайаттха̄пи иччхитабба̄. татха̄ хи са̄ саббаттхика̄ вутта̄.
сам̣-саддо пасам̣са̄йам̣. пунадева сундаро ча аттхопӣти а̄ха ‘‘пасаттхо сундаро ча боджджхан̇го’’ти. абхиниббаттетӣти абхивисит̣т̣хабха̄вена ниббаттети сависесабха̄вам̣ вадати. ‘‘еке ван̣н̣айантӣ’’ти ватва̄ таттха йатха̄вуттавивекаттайато ан̃н̃ам̣ вивекадвайам̣ уддхаритва̄ дассетум̣ ‘‘те хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джха̄наккхан̣е та̄ва киччато виккхамбханавивеканисситам̣, випассана̄ккхан̣е аджджха̄сайато пат̣иппассаддхививеканисситам̣ бха̄ветӣти. тена̄ха – ‘‘ануттарам̣ вимоккхам̣ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти. таттха таттха ниччхайата̄йа касин̣аджджха̄наггахан̣ена ануппа̄да̄нампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.
химавантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ка̄йасуттаван̣н̣ана̄
183. тит̣т̣ханти етена̄ти т̣хити, ка̄ран̣ам̣. каммаутучитта̄ха̄расан̃н̃ито чатуббидхо паччайо т̣хити етасса̄ти паччайат̣т̣хитико. а̄ха̄рапаччайасадда̄ хи екаттха̄. субхампӣти ка̄маччхандо паччайо, асубхе субха̄ка̄рена паваттанато субханти вуччати. тена ка̄ран̣ена паваттанакасса ан̃н̃асса ка̄маччхандасса нимиттатта̄ субханимиттанти. субхасса̄ти йатха̄вуттасса субхасса. а̄рамман̣ампӣти субха̄ка̄рена, ит̣т̣ха̄ка̄рена ва̄ гайхама̄нам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ампи субханимиттам̣ вутта̄ка̄рена. анупа̄йаманасика̄роти а̄кан̇кхитасса хитасукхасса анупа̄йабхӯто манасика̄ро, тато ева уппатхаманасика̄роти айонисоманасика̄ро. тасминти йатха̄ниддха̄рите ка̄маччхандабхӯте тада̄рамман̣абхӯте ча дувидхепи субханимитте. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘субха̄рамман̣е’’иччева вуттам̣. аттхи, бхиккхаве, субханимиттантиа̄дӣти а̄ди-саддена ка̄маччханданӣваран̣асса а̄ха̄радассанапа̄л̣и утта̄на̄ти катва̄ вуттам̣ – ‘‘евам̣ саббанӣваран̣есу йоджана̄ ведитабба̄’’ти.
пат̣игхопи пат̣игханимиттам̣ пуримуппаннасса паччха̄ уппаджджанакасса нимиттабха̄вато. пат̣игха̄рамман̣ам̣ на̄ма екӯнавӣсати а̄гха̄таваттхубхӯта̄ саттасан̇кха̄ра̄. аратӣти пантасена̄сана̄дӣсу араман̣ам̣. уккан̣т̣хита̄ти уккан̣т̣хабха̄во. пантесӯти дӯресу, вивиттесу ва̄. адхикусалесӯти саматхавипассана̄дхаммесу. арати ратипат̣ипаккхо. аратита̄ти араман̣а̄ка̄ро. анабхиратӣти анабхиратабха̄во. анабхираман̣а̄ти анабхираман̣а̄ка̄ро. уккан̣т̣хита̄ти уккан̣т̣хана̄ка̄ро. паритассита̄ти уккан̣т̣ханавасенева паритассана̄.
а̄гантукам̣, на сабха̄васиддхам̣. ка̄йа̄ласийанти на̄мака̄йе аласабха̄во. саммохавиноданийам̣ пана ‘‘тандӣти джа̄тиа̄ласийа’’нти вуттам̣. вадатӣти етена атисӣта̄дипаччайа̄ сан̇коча̄паттим̣ дассети. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ килесаваттхувибхан̇ге (вибха. ат̣т̣ха. 857). тандӣти джа̄тиа̄ласийам̣. тандийана̄ти тандийана̄ка̄ро. тандиманаката̄ти тандийа̄ абхибхӯтачиттата̄. аласасса бха̄во а̄ласйам̣. а̄ласйа̄йана̄ка̄ро а̄ласйа̄йана̄. а̄ласйа̄йитасса бха̄во а̄ласйа̄йитаттам̣. ити саббехипи имехи падехи килесавасена ка̄йа̄ласийам̣ катхитам̣.
килесавасена̄ти саммохавасена. ка̄йавинамана̄ти ка̄йасса вирӯпато намана̄. джамбхана̄ти пхандана̄. пунаппунам̣ джамбхана̄ виджамбхана̄. а̄намана̄ти пурато намана̄. винамана̄ти паччхато намана̄. саннамана̄ти самантато намана̄. пан̣амана̄ти йатха̄ хи тантато ут̣т̣хитапесака̄ро кин̃чидева упарит̣т̣хитам̣ гахетва̄ уджум̣ ка̄йам̣ усса̄пети, евам̣ ка̄йасса уддхам̣ т̣хапана̄. бйа̄дхийаканти уппаннабйа̄дхита̄. ити саббехипи имехи падехи килесавасена ка̄йапханданамева катхитам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 858).
бхаттапарил̣а̄хоти бхаттавасена парил̣а̄хуппатти. бхутта̄висса̄ти бхуттавато. бхаттамуччха̄ти бхаттагелан̃н̃ам̣. атибхуттапаччайа̄ хи муччха̄патто вийа хоти. бхаттакиламатхоти бхуттапаччайа̄ килантабха̄во. бхаттапарил̣а̄хоти бхаттадаратхо. куччхипӯрам̣ бхуттавато хи парил̣а̄хуппаттийа̄ упахатиндрийо вийа хоти, ка̄йо кхиджджати. ка̄йадут̣т̣хулланти бхуттабхаттам̣ нисса̄йа ка̄йасса акамман̃н̃ата̄.
читтасса лӣйана̄ка̄роти а̄рамман̣е читтасса сан̇кочаппатти. читтасса акалйата̄ти читтасса гила̄набха̄во. гила̄ноти акаллако вуччати. татха̄ ча̄ха ‘‘на̄хам̣, бханте, акаллако’’ти. акамман̃н̃ата̄ти читтагелан̃н̃асан̇кха̄то акамман̃н̃ана̄ка̄ро. олӣйана̄ти олӣйана̄ка̄ро. ирийа̄патхикампи читтам̣ йасса васена ирийа̄патхам̣ сандха̄ретум̣ асакконто олӣйати, тасса там̣ а̄ка̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘олӣйана̄’’ти. дутийападам̣ упасаггена вад̣д̣хитам̣. лӣнанти авиппха̄риката̄йа сан̇кочаппаттам̣. итаре две а̄ка̄раниддеса̄. тхинанти авиппха̄риката̄йа анусса̄хана̄ асан̇гаханасан̇гаханам̣. тхийана̄ка̄ро тхийана̄. тхийитаттанти тхийитасса а̄ка̄ро, авиппха̄риката̄ти аттхо.
четасо авӯпасамоти читтасса авӯпасантата̄ асаннисиннабха̄во. тена̄ха – ‘‘авӯпасанта̄ка̄ро’’ти. аттхато панетанти сва̄йам̣ авӯпасанта̄ка̄ро виккхепасабха̄ватта̄ виккхепахетута̄йа ча аттхато етам̣ уддхаччакуккуччамева.
вичикиччха̄йа а̄рамман̣адхамма̄ на̄ма ‘‘буддхе кан̇кхатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гатаат̣т̣хакан̇кха̄ваттхубхӯта̄ дхамма̄. йасма̄ вичикиччха̄ бйа̄па̄да̄дайо вийа ану ану уггахан̣апаччайа̄ уппаджджати, тасма̄ кан̇кха̄т̣т̣ха̄нӣйам̣ а̄рамман̣амева дасситам̣ ‘‘вичикиччха̄йа а̄рамман̣адхамма̄’’ти. йасма̄ пуримуппанна̄ вичикиччха̄ паччха̄ вичикиччха̄йа паччайо хоти, тасма̄ вичикиччха̄пи вичикиччха̄т̣т̣ха̄нӣйадхамма̄ ведитабба̄. татра̄йам̣ вачанаттхо – тит̣т̣ханти паваттанти еттха̄ти т̣ха̄нӣйа̄, вичикиччха̄ ева т̣ха̄нӣйа̄ вичикиччха̄т̣т̣ха̄нӣйа̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана а̄рамман̣ассапи таттха висесапаччайатам̣ упа̄да̄йа ‘‘ка̄маччхандо вичикиччха̄ти име две дхамма̄ а̄рамман̣ена катхита̄’’ти вуттам̣. субханимиттасса хи паччайабха̄ваматтам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣, татха̄пи йатха̄ ‘‘пат̣игхампи пат̣игханимитта’’нти катва̄ ‘‘бйа̄па̄до упаниссайена катхито’’ти вуттам̣, евам̣ субхампи субханимиттанти катва̄ ка̄маччхандо упаниссайена катхитоти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. сеса̄ тхинамиддхауддхаччакуккучча̄ни. таттха тхинамиддхам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄та̄дивасена паччайо, татха̄ уддхаччакуккуччанти. убхайесампи упаниссайакот̣ийа̄ паччайабха̄ве ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘сахаджа̄тена ча упаниссайена ча̄’’ти.
йасма̄ сати на̄ма ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дина̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ ануссаран̣авасена ваттати, тасма̄ те дхамма̄ сатисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ на̄ма. локуттарадхамме ча ануссава̄дивасена гахетва̄ татха̄ паваттатева. тена вуттам̣ ‘‘сатийа̄’’тиа̄ди.
косаллам̣ вуччати пан̃н̃а̄, тато уппанна̄ косалласамбхӯта̄. анаваджджасукхавипа̄ка̄ти анаваджджа̄ хутва̄ сукхавипа̄ка̄ випаччанака̄. пададвайена паччайато сабха̄вато киччато пхалато кусаладхаммам̣ дассети. акусаланиддесепи есева найо. са̄ваджджа̄ти га̄райха̄. анаваджджа̄ти ага̄райха̄. хӣна̄ ла̄мака̄. пан̣ӣта̄ сет̣т̣ха̄. кан̣ха̄ ка̄л̣ака̄ асуддха̄. сукка̄ ода̄та̄ суддха̄. пат̣ибха̄га-саддо пат̣хаме викаппе садисакот̣т̣ха̄саттхо, дутийе пат̣ипаккхакот̣т̣ха̄саттхо, татийе ниггахетаббапат̣ипаккхакот̣т̣ха̄саттхо дат̣т̣хаббо.
кусалакирийа̄йа а̄дикаммабха̄вена паваттавӣрийам̣ дхитисабха̄вата̄йа дха̄тӯти вуттанти а̄ха ‘‘а̄рамбхадха̄тӯти пат̣хама̄рамбхавӣрийа’’нти. ладдха̄севанам̣ вӣрийам̣ балаппаттам̣ хутва̄ пат̣ипаккхам̣ видхаматӣти а̄ха – ‘‘никкамадха̄тӯти косаджджато никкхантатта̄ тато балаватара’’нти. адхиматта̄дхиматтатара̄нам̣ пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ видхаманасаматтхам̣ пат̣упат̣утара̄дибха̄ваппаттам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘параккамадха̄тӯти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманата̄йа татопи балаватара’’нти.
тит̣т̣хати паваттати еттха̄ти т̣ха̄нӣйа̄. а̄рамман̣адхамма̄, пӣтисамбоджджхан̇гасса т̣ха̄нӣйа̄ти пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ти ‘‘пӣтийа̄ а̄рамман̣адхамма̄’’ти вуттам̣. йасма̄ апара̄паруппаттийа̄ пӣтипи татха̄ ваттаббатам̣ лабхатӣти вуттам̣ висуддхимагге ‘‘пӣтийа̄ ева там̣ на̄ма’’нти. даратхапассаддхӣти даратхо килесапарил̣а̄хо, со пассамбхати ета̄йа̄ти даратхапассаддхи, ка̄йапассаддхийа̄ ведана̄дикхандхаттайасса вийа рӯпака̄йассапи пассамбханам̣ хоти, читтапассаддхийа̄ читтассева пассамбханам̣, тато еветтха бхагавата̄ лахута̄дӣнам̣ вийа дувидхата̄ вутта̄. татха̄ сама̄хита̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ гайхама̄но саматхова саматханимиттам̣, тасса а̄рамман̣абхӯтам̣ пат̣ибха̄ганимиттампи. вивидхам̣ аггам̣ етасса̄ти бйагго, виккхепо. татха̄ хи со анават̣т̣ха̄нарасо бхантата̄паччупат̣т̣ха̄но вутто. екаггабха̄вато бйаггапат̣ипаккхоти абйагго, сама̄дхи, со ева нимиттанти пуббе вийа ваттаббам̣. тена̄ха ‘‘тассева вевачана’’нти.
йо а̄рамман̣е ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄ка̄рам̣ ана̄дийитва̄ гахетаббо маджджхатта̄ка̄ро, йо ча пуббе упеккха̄самбоджджхан̇гасса бха̄вана̄васена уппанно маджджхатта̄ка̄ро, дувидхопи со упеккха̄йа а̄рамман̣адхаммоти адхиппетоти а̄ха – ‘‘аттхато пана маджджхатта̄ка̄ро упеккха̄т̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти ведитаббо’’ти. а̄рамман̣ена катхита̄ а̄рамман̣ассева тесам̣ висесапаччайабха̄вато. сеса̄ти вӣрийа̄дайо чатта̄ро дхамма̄. тесан̃хи упаниссайова са̄тисайо иччхитабботи.
ка̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. сӣласуттаван̣н̣ана̄
184. кхӣн̣а̄савасса локуттарам̣ сӣлам̣ на̄ма маггапхалапарийа̄панна̄ самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ сӣлалаккхан̣аппатта̄ тадан̃н̃е четана̄дайо. локийам̣ пана кирийа̄бйа̄катачиттапарийа̄паннам̣ ча̄риттасӣлам̣, ва̄риттасӣласса пана самбхаво ева наттхи вираман̣авасена паваттийа̄ абха̄вато. ‘‘пуббабха̄гасӣлам̣ локийасӣла’’нти кечи.
чаккхудассананти чаккхӯхи дассанам̣. лаккхан̣асса дассананти сабха̄вадхамма̄нам̣ сан̇кхата̄нам̣ паччатталаккхан̣асса н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, аничча̄диса̄ман̃н̃алаккхан̣асса тӣран̣апарин̃н̃а̄йа дассанам̣. паджахантопи хи те паха̄табба̄ка̄рато пассати на̄ма. нибба̄насса татхалаккхан̣ам̣ маггапхалехи дассанам̣, там̣ пана пат̣ивиджджханам̣. джха̄нена патхавӣкасин̣а̄дӣнам̣, абхин̃н̃а̄хи рӯпа̄нам̣ дассанампи н̃а̄н̣адассанамева. чаккхудассанам̣ адхиппетам̣ саванапайирупа̄сана̄нам̣ парато гахитатта̄. пан̃хапайирупа̄сананти пан̃хапуччханавасена пайирупа̄санам̣ ан̃н̃акамматтха̄йа упасан̇каманасса кевалам̣ упасан̇каманенева джотитатта̄.
арийа̄нам̣ ануссати на̄ма гун̣авасена, таттха̄пи ладдхаова̄да̄ваджджанамукхена йатха̄бхӯтасӣла̄дигун̣а̄нуссаран̣анти дассетум̣ ‘‘джха̄навипассана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃есам̣йева сантикети арийехи ан̃н̃есам̣ са̄саника̄нам̣йева сантике. тена̄ха – ‘‘анупаббаджджа̄ на̄ма̄’’ти. ан̃н̃есӯти са̄саникехи ан̃н̃есу та̄пасапарибба̄джака̄дӣсу. таттха хи паббаджджа̄ арийа̄нам̣ анупаббаджджа̄ на̄ма на хотӣти вуттам̣.
сатасахассаматта̄ ахесум̣ самантапа̄са̄дикатта̄ маха̄тхерасса. лан̇ка̄дӣпети ниссайасӣсена нисситасаллаккхан̣ам̣. на хи паббаджджа̄ дӣпапат̣иладдха̄, атха кхо дӣпанива̄сиа̄чарийапат̣иладдха̄. махинда…пе… паббаджанти на̄ма тасса парива̄рата̄йа паббаджджа̄йа̄ти.
саратӣти там̣ ова̄да̄нуса̄санидхаммам̣ чинтети читте кароти. витакка̄хатам̣ каротӣти пунаппунам̣ паривитакканена тадаттхам̣ витакканиппха̄дитам̣ кароти. а̄раддхо хотӣти сампа̄дито хоти. там̣ пана сампа̄данам̣ па̄рипӯри ева̄ти а̄ха ‘‘парипун̣н̣о хотӣ’’ти. таттха̄ти йатха̄вутте дхамме. н̃а̄н̣ача̄равасена̄ти н̃а̄н̣асса паваттанавасена. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти тасмим̣ тасмим̣ ова̄дадхамме а̄гата̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣. лаккхан̣анти висесалаккхан̣ам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ан̃ча. павичинатӣти ‘‘идам̣ рӯпам̣ еттакам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ вичайам̣ а̄паджджати. н̃а̄н̣ан̃ча ропетӣти ‘‘аниччам̣ чалам̣ палокам̣ пабхан̇гӯ’’тиа̄дина̄ н̃а̄н̣ам̣ паваттети. вӣмам̣санам̣…пе… а̄паджджатӣти рӯпасаттака̄рӯпасаттакаккамена випассанам̣ паччаккхато вийа аниччата̄дӣнам̣ дассанам̣ саммасанам̣ а̄паджджати.
убхайампетанти пхала̄нисам̣са̄ти вуттадвайам̣. аттхато екам̣ парийа̄йасаддатта̄. пат̣икачча̄ти пагева. маран̣ака̄лети маран̣ака̄ласамӣпе. самӣпаттхе хи идам̣ бхумманти а̄ха ‘‘маран̣асса а̄саннака̄ле’’ти.
со тивидхо хоти н̃а̄н̣асса тиккхамаджджхамудубха̄вена. тена̄ха ‘‘каппасахасса̄йукесӯ’’тиа̄ди. упахаччапаринибба̄йӣ на̄ма а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ паринибба̄йанато. йаттха каттхачӣти авиха̄дӣсу йаттха каттхачи. саппайогена̄ти випассана̄н̃а̄н̣асан̇кха̄расан̇кха̄тена пайогена, саха випассана̄пайогена̄ти аттхо. суддха̄ва̄сабхӯмийам̣ уддхам̣йева маггасото етасса̄ти уддхам̣сото. пат̣исандхивасена аканит̣т̣хабхавам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ.
авиха̄дӣсу ваттама̄нопи екам̣сато уддхам̣гамана̄рахо пуггало аканит̣т̣хага̄мӣ ева на̄ма̄ти вуттам̣ ‘‘еко уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣти пан̃ча хонтӣ’’ти. тесанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. уддхам̣сотабха̄вато йадипи хет̣т̣хима̄дӣсупи арийабхӯми ниббаттатева, татха̄пи таттха бхӯмӣсу а̄йум̣ аггахетва̄ аканит̣т̣хабхаве а̄йувасенева сол̣асакаппасахасса̄йуката̄ дат̣т̣хабба̄. ‘‘сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄’’ти вуттатта̄ ‘‘арахаттамаггасса пуббабха̄гавипассана̄ боджджхан̇га̄ катхита̄’’ти вуттам̣. саттаннампи сахабха̄во лаббхатӣти ‘‘апуббам̣ ачаримам̣ екачиттаккхан̣ика̄’’ти вуттам̣. тайидам̣ па̄л̣ийам̣ таттха таттха ‘‘тасмим̣ самайе’’ти а̄гатавачанена вин̃н̃а̄йати, боджджхан̇га̄нам̣ пана на̄на̄сабха̄ватта̄ ‘‘на̄на̄лаккхан̣а̄’’ти вуттам̣.
сӣласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ваттхасуттаван̣н̣ана̄
185. ‘‘сатисамбоджджхан̇го’’ти евам̣ че майхам̣ хотӣти сатисамбоджджхан̇го на̄ма сет̣т̣хо уттамо паваро, тасма̄хам̣ сатисамбоджджхан̇гасӣсена пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ вихарисса̄мӣти евам̣ че майхам̣ пуббабха̄ге хотӣти аттхо. ‘‘аппама̄н̣о’’ти евам̣ майхам̣ хотӣти сва̄йам̣ сатисамбоджджхан̇го, саббасо пама̄н̣акаракилеса̄бха̄вато аппама̄н̣адхамма̄рамман̣ато ча аппама̄н̣оти евам̣ майхам̣ антосама̄паттийам̣ асаммохавасена хоти. супарипун̣н̣оти бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ сут̣т̣ху парипун̣н̣оти евам̣ майхам̣ антосама̄паттийам̣ асаммохавасена хотӣти. тит̣т̣хатӣти йатха̄ка̄лапариччхедасама̄паттийа̄ ават̣т̣ха̄нена таппарийа̄панната̄йа сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати пат̣ибандхавасена. уппа̄дам̣ ана̄ваджджитатта̄ти уппа̄дасса ана̄ваджджанена асаманна̄ха̄рена. уппа̄дасӣсена четтха уппа̄давантова сан̇кха̄ра̄ гахита̄. ануппа̄данти нибба̄нам̣ уппа̄да̄бха̄вато уппа̄давантехи ча виниссат̣атта̄. паваттанти випа̄каппаваттам̣. аппаваттанти нибба̄нам̣ таппат̣иккхепато. нимиттанти саббасан̇кха̄ранимиттам̣. анимиттанти нибба̄нам̣. сан̇кха̄рети уппа̄да̄диана̄масанена кеваламева сан̇кха̄рагахан̣ам̣. висан̇кха̄ранти нибба̄нам̣. а̄ваджджитатта̄ а̄ваджджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа а̄раббха паваттийа̄ сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати. ат̣т̣хаха̄ка̄рехӣти ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи. джа̄на̄тӣти сама̄паттито вут̣т̣хитака̄ле паджа̄на̄ти. ат̣т̣хаха̄ка̄рехӣти уппа̄да̄ваджджана̄дӣхи чева ануппа̄да̄ваджджана̄дӣхи ча вутта̄ка̄равипарӣтехи ат̣т̣хахи а̄ка̄рехи чавантам̣ сама̄паттивасена анават̣т̣ха̄натопи гаччхантам̣ чаватӣти тхеро паджа̄на̄тӣти.
пхалабоджджхан̇га̄ти пхаласама̄паттипарийа̄панна̄ боджджхан̇га̄. ким̣ пана те висум̣ висум̣ паваттантӣти а̄ха ‘‘йада̄ хӣ’’тиа̄ди. сӣсам̣ катва̄ти падха̄нам̣ сет̣т̣хам̣ катва̄. таданвайа̄ти таданугата̄ сатисамбоджджхан̇гам̣ анугаччханака̄. тан̃ча кхо татха̄ катва̄ дхаммам̣ паччавеккхан̣авасена. кечи пана ‘‘там̣ паччавеккхан̣а̄дикам̣ катва̄’’ти ваданти.
ваттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. бхиккхусуттаван̣н̣ана̄
186. бодха̄йа̄ти еттха бодхо на̄ма буджджханам̣, там̣ пана кисса кена̄ти пуччханто ‘‘ким̣ буджджханаттха̄йа̄’’ти ватва̄ там̣ дассенто ‘‘маггена̄’’тиа̄дима̄ха. маггена нибба̄нам̣ буджджханаттха̄йа сам̣ваттанти, паччавеккхан̣а̄йа катакиччатам̣ буджджханаттха̄йа сам̣ваттанти, пат̣хамавикаппе саччхикирийа̄бхисамайо ева дасситоти тена атут̣т̣хе ‘‘маггена ва̄’’ти дутийавикаппама̄ха. вивеканисситам̣ вира̄ганисситанти падехи саббам̣ маггакиччам̣ тасса пхалан̃ча дасситам̣. ниродханисситанти имина̄ нибба̄насаччхикирийа̄. ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччатӣтиа̄дина̄ килесаппаха̄нам̣. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣтиа̄дина̄ паччавеккхан̣а̄ дассита̄.
бхиккхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6-7. кун̣д̣алийасутта̄диван̣н̣ана̄
187-188. нибаддхава̄савасена а̄ра̄ме нисӣданасӣлоти а̄ра̄маниса̄дӣ. парисам̣ ога̄л̣хо хутва̄ чаратӣти париса̄вачароти а̄ха – ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. еванти имина̄ка̄рена. гахан̣анти ниггахан̣ам̣. тена пуччха̄падасса аттхам̣ виварати. ниббет̣хананти ниггаханиббет̣ханам̣. тена виссаджджанападасса аттхам̣ виварати. имина̄ найена̄ти етена ‘‘итива̄до’’ти еттха ити-саддасса аттхам̣ дассети. упа̄рамбха̄дхиппа̄йо вадати етена̄ти ва̄до, досо. итива̄до хотӣти евам̣ имасса упари ва̄да̄ропанам̣ хоти. итива̄даппамоккхоти евам̣ тато памоккхо хоти. евам̣ ва̄даппамоккха̄нисам̣сам̣ парехи а̄ропитадосасса ниббет̣ханавасена дассетва̄ ида̄ни досапаведанавасена дассетум̣ ‘‘айам̣ пуччха̄йа досо’’тиа̄ди вуттам̣.
еттакам̣ т̣ха̄нантиа̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ‘‘тӣн̣и сучарита̄нӣ’’ти еттакам̣ т̣ха̄нам̣. имам̣ десананти ‘‘индрийасам̣варо кхо’’тиа̄динайаппаваттам̣ имам̣ десанам̣. на̄бхиджджха̄йатӣти на абхиджджха̄йати. на̄бхихам̣сатӣти на абхитуссати. гочараджджхатте т̣хитам̣ хотӣти каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е сама̄дха̄навасена т̣хитам̣ хоти ават̣т̣хитам̣. тена̄ха ‘‘сусан̣т̣хита’’нти. сусан̣т̣хитанти самма̄ авиккхепавасена т̣хитам̣. каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ти каммат̣т̣ха̄на̄нуйун̃джанавасена пат̣ипаккхато нӣваран̣ато вимуттийа̄. сут̣т̣ху вимуттанти сувимуттам̣. тасмим̣ амана̄парӯпадассане на ман̇ку вилаккхо на хоти. килесавасена досавасена. ат̣т̣хитачитто атхаддхачитто. ковесена хи читтам̣ тхаддхам̣ хоти, на мудукам̣. адӣнама̄насоти доманассавасена йо дӣнабха̄во, тадабха̄вена ниддосама̄насо. апӯтичиттоти бйа̄паджджа̄бха̄вена сӣтибхӯтачитто.
имесу чхасу два̄ресу ат̣т̣ха̄раса дуччарита̄ни хонти паччекам̣ ка̄йавачӣманодуччаритабхедена. та̄ни вибха̄гена дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагатети найада̄наматтаметам̣. тена ‘‘анит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате досам̣ уппа̄дентасса̄’’тиа̄дина̄ тивидхадуччаритам̣ нӣхаритва̄ ваттаббам̣, татха̄ ‘‘маджджхатта̄рамман̣е мохам̣ уппа̄дентасса̄’’тиа̄дина̄ ча. манодуччарита̄диса̄ман̃н̃ена пана тӣн̣ийева дуччарита̄ни хонтӣти ведитаббам̣.
пан̃н̃аттивасена̄ти ваттхум̣ ана̄маситва̄ пин̣д̣агахан̣амукхена кевалам̣ пан̃н̃аттивасенева. бха̄вана̄пат̣исан̇кха̄нети бха̄вана̄сиддхе пат̣исан̇кха̄не, бха̄вана̄йа пат̣исан̇кха̄не ва̄ти аттхо. има̄нӣти йатха̄вутта̄ни чхадва̄ра̄рамман̣а̄ни. дуччарита̄нӣти дуччаритака̄ран̣а̄ни. аппат̣исан̇кха̄не т̣хитасса дуччарита̄ни сучарита̄ни катва̄. парин̣а̄метӣти париваттети дуччарита̄ни таттха ануппа̄детва̄ сучарита̄ни уппа̄денто. еванти вуттаппака̄рена. индрийасам̣варо…пе… ведитаббо индрийасам̣варасампа̄данавасена тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ сиджджханато. тена̄ха ‘‘етта̄вата̄’’тиа̄ди. етта̄вата̄ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ‘‘тӣн̣и сучарита̄ни парипӯрентӣ’’ти падам̣, етта̄вата̄. сӣла̄нураккхакам̣ индрийасам̣варасӣланти чатупа̄рисуддхисӣласса анураккхакам̣ индрийасам̣варасӣлам̣ катхикам̣. катхам̣ пана тадева тасса анураккхакам̣ хотӣти? апара̄паруппаттийа̄ упаниссайабха̄вато.
тӣн̣и сӣла̄нӣти индрийасам̣вара-а̄джӣвапа̄рисуддхи-паччайасанниссита-сӣла̄ни. локуттарамиссака̄ти локийа̄пи локуттара̄пи хонтӣти аттхо. саттаннам̣ боджджхан̇га̄нанти локуттара̄нам̣ саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣. мӯлабхӯта̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ пуббабха̄га̄, те сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чатта̄ро кхо, кун̣д̣алийа, сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯрентӣ’’ти. тепӣти йатха̄вуттасатипат̣т̣ха̄на̄. сатипат̣т̣ха̄намӯлака̄ боджджхан̇га̄ти локийасатипат̣т̣ха̄намӯлака̄ боджджхан̇га̄ва. пуббабха̄га̄ва̄ти еттха кечи ‘‘пуббабха̄га̄ ча̄’’ти па̄т̣хам̣ катва̄ ‘‘пуббева локуттара̄ пуббабха̄га̄ ча̄’’ти аттхам̣ ваданти. виджджа̄вимуттимӯлака̄ти ‘‘сатта кхо, кун̣д̣алийа, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттим̣ парипӯрентӣ’’ти евам̣ вутта̄ боджджхан̇га̄ локуттара̄ва виджджа̄вимуттисахагатабха̄вато.
кун̣д̣алийасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. упава̄насуттаван̣н̣ана̄
189. паччаттанти каран̣аниддесо айанти а̄ха – ‘‘аттана̄ва̄’’ти. курума̄нойева̄ти уппа̄денто ева. каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттанти каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена нӣваран̣а̄нам̣ дӯрӣбха̄вато техи сут̣т̣ху вимуттам̣. аттхам̣ каритва̄ти бха̄вана̄манасика̄рам̣ уттамам̣ катва̄. ‘‘маха̄ вата ме айам̣ аттхо уппанно’’ти аттхико хутва̄.
9. пат̣хамауппаннасуттаван̣н̣ана̄
190. татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄тиа̄дина̄ буддхуппа̄дака̄ле ева боджджхан̇гаратанапат̣ила̄бхоти дассети.
паббатаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.