1. вел̣удва̄равагго

1. чаккаваттира̄джасуттаван̣н̣ана̄

997. ануггахагарахан̣есу нипа̄тоти анугган̣ханагарахаттхаджотако нипа̄то. киметтха анугган̣ха̄ти, ким̣ ва̄ гарахатӣти а̄ха ‘‘чатунна’’нтиа̄ди. таттха анугган̣ханто ануччхавикам̣ катва̄ ган̣ханто. гараханто нинданто. иссарасӣло иссаро, тасса бха̄во иссарийам̣, пабхута̄. адхӣнам̣ пати адхипати, тасса бха̄во а̄дхипаччам̣, са̄мибха̄воти а̄ха – ‘‘иссарийа̄дхипачча’’нтиа̄ди. анантака̄нӣти антарахита̄ни.

авеччаппаса̄дена̄ти ваттхуттайасса гун̣е йа̄тха̄вато авечча пависитва̄ паса̄до. со пана кеначи чаланарахитоти а̄ха ‘‘ачалаппаса̄дена̄’’ти. маггена̄ти арийамаггена. а̄гатаппаса̄до тасса адхигамена ладдхаппаса̄до. апуббам̣ ачариманти екаджджхам̣. арийаса̄вака̄нан̃хи арийамагго уппаджджантова тӣсу ваттхӯсу авеччаппаса̄дам̣ а̄ваханто ева уппаджджати. тесанти висайабхӯта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ васена тидха̄ вутто. йасма̄ ча аттхато еко, тасма̄ва нинна̄на̄каран̣о хоти паваттат̣т̣ха̄набхеде сатипи. арийаса̄вакасса хӣтиа̄дина̄ найена таматтхам̣ виварати. паса̄до окаппана̄. пемам̣ бхатти. га̄равам̣ гарукаран̣ам̣. махантам̣ ул̣а̄рам̣. етам̣ вибха̄гена наттхи саббаттха сама̄натта̄.

еванти бхавантарепи акопанӣйата̄йа. садисавасена̄ти ан̃н̃ехи акхан̣д̣а̄дӣхи садисавасена. тена̄ха ‘‘мукхават̣т̣и йан̃хи чхинне’’тиа̄ди. кхан̣д̣а̄ етисса̄ аттхӣти кхан̣д̣а̄. еса найо сесесупи. па̄тимоккхе а̄гата̄нуккамена сӣласса а̄димаджджхавибха̄го ведитаббо. двиннам̣ ва̄ тин̣н̣ам̣ ва̄ти сӣлакот̣т̣ха̄са̄нам̣. екантарам̣ бхиннанти абхиннена екантарам̣ хутва̄ бхиннам̣. тесам̣ кхан̣д̣а̄дӣнам̣. ‘‘бхуджиссехӣ’’ти уттарападалопена ниддесоти а̄ха ‘‘бхуджиссабха̄вакарехӣ’’ти. идам̣ вӣтиккантанти идампи сӣлам̣ вӣтиккантам̣. ‘‘айам̣ сӣласса вӣтиккамо’’ти евам̣ пара̄маситум̣ асаккун̣еййехи.

2. брахмачарийогадхасуттаван̣н̣ана̄

998. йесанти анийамато саддха̄дӣнама̄дха̄рабхӯтапуггаладассанам̣. буддхе паса̄до гахито. со хи итарехи пат̣хамам̣ гахетабботи. арийаканта̄ни сӣла̄ни гахита̄ни сота̄паннасса сӣла̄нам̣ адхиппетатта̄. сан̇гхе паса̄до гахито дхаммаппаса̄дасса анантарам̣ вуччама̄натта̄. дхамме паса̄до гахито авеччаппаса̄дабха̄вато. сотам̣ арийамаггам̣ а̄дито патти сота̄патти, тасса̄ ан̇га̄ни сота̄паттийан̇га̄ни. паччентӣти паджа̄йанти адхигаччханти. тена̄ха ‘‘па̄пун̣антӣ’’ти. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. катарапаса̄до ваттама̄ноти адхиппа̄йо. маггаппаса̄доти маггасампайутто паса̄до. а̄гатамаггасса̄ти адхигатамаггасса. миссакаппаса̄до есоти тасма̄ убхопи тхера̄ пан̣д̣ита̄ бахуссута̄.

3. дӣгха̄вуупа̄сакасуттаван̣н̣ана̄

999. йадаггена тасмим̣ упа̄саке йатха̄вутта̄ни сота̄паттийан̇га̄ни сам̣виджджанти, тадаггена со тесу ваттиссатӣти а̄ха ‘‘чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сандиссасӣ’’ти. виджджам̣ бхаджантӣти виджджа̄бха̄гийа̄, тесу кот̣т̣ха̄сесу парийа̄панна̄ти вуттам̣ ‘‘виджджа̄бха̄гийети виджджа̄кот̣т̣ха̄сике’’ти.

4-5. пат̣хамаса̄рипуттасутта̄диван̣н̣ана̄

1000-1001. ‘‘сота̄паттӣ’’ти пат̣хамамагго адхиппето, тасса адхигамӯпа̄йо сота̄паттийан̇гам̣. тена̄ха ‘‘сота̄паттийа̄ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇га’’нти. сота̄паттиаттха̄йа̄ти сота̄паттимаггаттха̄йа. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. итаре ратанаттайаппаса̄да̄дайо. пуббабха̄гийа̄йа сота̄паттийа̄ ан̇гам̣ ка̄ран̣анти.

6. тхапатисуттаван̣н̣ана̄

1002. (вита̄нам̣ ка̄йа̄нам̣ ка̄ланака̄йа, ка̄ран̣асса упагата̄нам̣ са̄тапарийа̄ сиджджхати. таттха ка̄йапарипаджджха̄йамукхена тантим̣ т̣хапеси бхагава̄. на хи пассатха наматтхехи каран̣е нираттхако пити ваттати. ‘‘нийататта̄’’ти вуттам̣. тамева нийамам̣ ‘‘маджджхимападесейева̄’’ти авадха̄ран̣ена вибха̄вети. маха̄ман̣д̣алача̄рикам̣ чарантопи маджджхимападесасса антантенева чарати. таттха ча винеййаджанасса самосаран̣ата̄ маттапанава̄чамахаттхасупананти.) [еттхантаре па̄т̣хо асуддхо дуссодханӣйо ча, суддхапа̄т̣хо гавеситаббо.] арун̣ут̣т̣ха̄панампи таттхева хоти. паччантападесе пана дӯре винеййаджана̄ хонти, таттха гантва̄ маггапхалесу патит̣т̣ха̄петва̄ тато пачча̄гантва̄ маджджхимападесе ева ва̄сам̣ упагаччхати, таттха мануссехи ката̄нам̣ ка̄ра̄нам̣ махаппхалабха̄ванийаманаттханти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘а̄санне но бхагава̄’’ти идам̣ нидассанаматтанти дассенто ‘‘на кевала’’нти а̄дима̄ха.

сакин̃чанасапалибодханат̣т̣хена̄ти еттха кин̃чанам̣ палибодхо асама̄питакиччата̄, тадубхайасса аттхибха̄вена̄ти аттхо. маха̄ва̄сети маха̄гехе.

двепи джана̄ти исидаттапура̄н̣а̄. ситам̣ на̄ма мандахаситам̣. хаситам̣ на̄ма виссат̣т̣хахаситам̣. муттача̄готиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимаггат̣ӣка̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.160) вуттанайена ведитаббам̣. сам̣вибха̄гети парасса да̄навасена сам̣вибхаджане. акатавибха̄ганти деййадхаммавасена на катавибха̄гам̣. пуггалавасена пана ‘‘сӣлавантехӣ’’ти вуттатта̄ катавибха̄гамева махаппхалата̄каран̣ена. тена̄ха ‘‘саббам̣ да̄таббамева хутва̄ т̣хита’’нти.

(еттхантаре па̄т̣хо асуддхо дуссодханӣйо ча, суддхапа̄т̣хо гавеситаббо.)

7. вел̣удва̄реййасуттаван̣н̣ана̄

1003. павен̣иа̄гатасса̄ти анекапурисайугавасена парампара̄гатасса. аттани упанетаббанти аттани нетва̄ парасмим̣ упанетаббам̣. тена̄ха ‘‘йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парассапесо дхаммо аппийо амана̄по’’тиа̄ди. амантабха̄сена̄ти сампхасса сампхаппала̄пасса аманта̄йа манта̄рахитабха̄санена.

8-9. пат̣хамагин̃джака̄васатхасутта̄диван̣н̣ана̄

1004-5. две га̄ма̄ двиннам̣ н̃а̄тӣнам̣ га̄ма̄ти катва̄. н̃а̄тикети евам̣ладдхана̄ме екасмим̣ га̄маке. гин̃джака̄васатхети гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хи ева като а̄васатхо, тасмим̣. со кира а̄ва̄со йатха̄ судха̄хи парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ като. тена вуттам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе’’ти. тула̄тхамбхадва̄рабандхакава̄т̣апхалака̄ни пана да̄румайа̄ ева. орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, паччайабха̄вена там̣ орам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни, орамбха̄гасса ва̄ хита̄ни орамбха̄гийа̄ни. тена̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄на’’нтиа̄ди. тӣхи маггехӣти хет̣т̣химехи тӣхи маггехи. техи паха̄таббата̄йа хи тесам̣ сан̃н̃оджана̄нам̣ орамбха̄гийата̄, орам̣ бхан̃джийа̄ни ва̄ орамбха̄гийа̄ни вутта̄ни нируттинайена. ида̄ни бйатирекамукхена несам̣ орамбха̄гийабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. виккхамбхита̄ни саматтхата̄вигха̄тена путхуджджана̄нам̣, самуччхинна̄ни саббасо абха̄вена арийа̄нам̣ рӯпа̄рӯпабхавӯпапаттийа̄ вибандхана̄йа на хонтӣти вуттам̣ ‘‘авиккхамбхита̄ни маггена ва̄ асамуччхинна̄нӣ’’ти. ниббаттивасена̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена гантум̣ на денти. махаггатабхавага̄микамма̄йӯханасса вибандханато сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни тӣн̣и сан̃н̃оджана̄ни ка̄маччхандабйа̄па̄да̄ вийа махаггатабхавӯпапаттийа̄ висесапаччайатта̄ таттха махаггатабхаве ниббаттампи танниббаттихетукаммапариккхайе ка̄мабхавӯпапаттипаччайата̄йа махаггатабхавато а̄нетва̄ идхева ка̄мабхаве ева ниббатта̄пенти. тасма̄ сабба̄нипи пан̃чапи сам̣йоджана̄ни орамбха̄гийа̄нева. пат̣исандхивасена ана̄гаманасабха̄воти пат̣исандхиггахан̣авасена тасма̄ лока̄ идха на а̄гаманасабха̄во. буддхадассана-тхерадассана-дхаммассавана̄нам̣ пана аттха̄йа асса а̄гаманам̣ анива̄ритам̣.

када̄чи уппаттийа̄ вирал̣а̄ка̄рата̄, парийут̣т̣ха̄намандата̄йа абахалата̄ти дведха̄пи танубха̄во. абхин̣ханти бахусо. бахалабахала̄ти тиббатибба̄. йаттха уппаджджанти, там̣ санта̄нам̣ мадданта̄ пхаранта̄ са̄дхента̄ андхака̄рам̣ каронта̄ уппаджджанти, двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ танукатанука̄ мандаманда̄ уппаджджанти. путтадхӣтаро хонтӣти идам̣ ака̄ран̣ам̣. татха̄ хи ан̇гапаччан̇гапара̄масанаматтенапи те хонти. иданти ‘‘ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄’’ти идам̣ вачанам̣. бхаватанукавасена̄ти аппакабхававасена. танти маха̄сӣваттхерасса вачанам̣ пат̣иккхиттанти самбандхо. йе бхава̄ арийа̄нам̣ лаббханти, те парипун̣н̣алаккхан̣абхава̄ ева. йе на лаббханти, таттха кӣдисам̣ там̣ бхаватанукам̣. тасма̄ убхайатха̄пи бхаватанукасса асамбхаво ева̄ти дассетум̣ ‘‘сота̄паннасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хаме бхаве бхаватанукам̣ наттхи ат̣т̣хамассева бхавасса саббассева абха̄вато. сесесупи есева найо.

ка̄ма̄вачаралокам̣ сандха̄йа вуттам̣ итарасса локасса васена татха̄ ваттум̣ асаккун̣еййатта̄. йо хи сакада̄га̄мӣ девамануссалокесу вомиссакавасена ниббаттати, сопи ка̄мабхававасенева париччхиндитаббо. бхагавата̄ ча ка̄малоке т̣хатва̄ – ‘‘сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄’’ти вуттам̣. имам̣ локам̣ а̄гантва̄ти ча имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄йати, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати, име чатта̄ро идха на лаббханти. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати, айамидха адхиппето. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘имам̣ локанти ка̄мабхаво адхиппето’’ти имаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄дина̄ ан̃н̃ам̣йева чатуккам̣ дасситам̣.

чатӯсу…пе… сабха̄воти аттхо апа̄йагаманӣйа̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ саббасо пахӣнатта̄. дхамманийа̄мена̄ти маггадхамманийа̄мена нийато упаримагга̄дхигамасса авассам̣бха̄вибха̄вато. тена̄ха ‘‘самбодхипара̄йан̣о’’ти. тесам̣ тесам̣ н̃а̄н̣агатинти тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ ‘‘асуко сота̄панно, асуко сакада̄га̄мӣ’’тиа̄дина̄ там̣там̣н̃а̄н̣а̄дхигаманам̣ н̃а̄н̣ӯпапаттим̣. н̃а̄н̣а̄бхисампара̄йанти тато парампи – ‘‘нийато самбодхипара̄йан̣о сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’’тиа̄дина̄ н̃а̄н̣асахитам̣ упапаттипаччайабхавам̣. олокентасса н̃а̄н̣ачаккхуна̄ апеккхантасса. кевалам̣ ка̄йакиламатхова, на тена ка̄чи паресам̣ аттхасиддхӣти адхиппа̄йо. читтавихеса̄ читтакхедо, са̄ килесӯпасам̣хитатта̄ буддха̄нам̣ наттхи.

а̄диссати а̄локӣйати атта̄ етена̄ти а̄да̄сам̣, дхаммабхӯтам̣ а̄да̄сам̣ дхамма̄да̄сам̣, арийамагган̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. тена хи арийаса̄вако чатӯсу арийасаччесу виддхастасаммохатта̄ атта̄нам̣ йа̄тха̄вато н̃атва̄ йа̄тха̄вато бйа̄кареййа, таппака̄санато пана дхаммапарийа̄йасса суттасса дхамма̄да̄сата̄ ведитабба̄ти. йена дхамма̄да̄сена̄ти идха пана маггадхаммамева вадати. сесам̣ утта̄наттхатта̄ сувин̃н̃еййамева̄ти.

вел̣удва̄раваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.