11. сота̄паттисам̣йуттам̣

1. вел̣удва̄равагго

1. чаккаваттира̄джасуттаван̣н̣ана̄

997. ануггахагарахан̣есу нипа̄тоти анугган̣ханагарахаттхаджотако нипа̄то. киметтха анугган̣ха̄ти, ким̣ ва̄ гарахатӣти а̄ха ‘‘чатунна’’нтиа̄ди. таттха анугган̣ханто ануччхавикам̣ катва̄ ган̣ханто. гараханто нинданто. иссарасӣло иссаро, тасса бха̄во иссарийам̣, пабхута̄. адхӣнам̣ пати адхипати, тасса бха̄во а̄дхипаччам̣, са̄мибха̄воти а̄ха – ‘‘иссарийа̄дхипачча’’нтиа̄ди. анантака̄нӣти антарахита̄ни.

авеччаппаса̄дена̄ти ваттхуттайасса гун̣е йа̄тха̄вато авечча пависитва̄ паса̄до. со пана кеначи чаланарахитоти а̄ха ‘‘ачалаппаса̄дена̄’’ти. маггена̄ти арийамаггена. а̄гатаппаса̄до тасса адхигамена ладдхаппаса̄до. апуббам̣ ачариманти екаджджхам̣. арийаса̄вака̄нан̃хи арийамагго уппаджджантова тӣсу ваттхӯсу авеччаппаса̄дам̣ а̄ваханто ева уппаджджати. тесанти висайабхӯта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ваттхӯнам̣ васена тидха̄ вутто. йасма̄ ча аттхато еко, тасма̄ва нинна̄на̄каран̣о хоти паваттат̣т̣ха̄набхеде сатипи. арийаса̄вакасса хӣтиа̄дина̄ найена таматтхам̣ виварати. паса̄до окаппана̄. пемам̣ бхатти. га̄равам̣ гарукаран̣ам̣. махантам̣ ул̣а̄рам̣. етам̣ вибха̄гена наттхи саббаттха сама̄натта̄.

еванти бхавантарепи акопанӣйата̄йа. садисавасена̄ти ан̃н̃ехи акхан̣д̣а̄дӣхи садисавасена. тена̄ха ‘‘мукхават̣т̣и йан̃хи чхинне’’тиа̄ди. кхан̣д̣а̄ етисса̄ аттхӣти кхан̣д̣а̄. еса найо сесесупи. па̄тимоккхе а̄гата̄нуккамена сӣласса а̄димаджджхавибха̄го ведитаббо. двиннам̣ ва̄ тин̣н̣ам̣ ва̄ти сӣлакот̣т̣ха̄са̄нам̣. екантарам̣ бхиннанти абхиннена екантарам̣ хутва̄ бхиннам̣. тесам̣ кхан̣д̣а̄дӣнам̣. ‘‘бхуджиссехӣ’’ти уттарападалопена ниддесоти а̄ха ‘‘бхуджиссабха̄вакарехӣ’’ти. идам̣ вӣтиккантанти идампи сӣлам̣ вӣтиккантам̣. ‘‘айам̣ сӣласса вӣтиккамо’’ти евам̣ пара̄маситум̣ асаккун̣еййехи.

2. брахмачарийогадхасуттаван̣н̣ана̄

998. йесанти анийамато саддха̄дӣнама̄дха̄рабхӯтапуггаладассанам̣. буддхе паса̄до гахито. со хи итарехи пат̣хамам̣ гахетабботи. арийаканта̄ни сӣла̄ни гахита̄ни сота̄паннасса сӣла̄нам̣ адхиппетатта̄. сан̇гхе паса̄до гахито дхаммаппаса̄дасса анантарам̣ вуччама̄натта̄. дхамме паса̄до гахито авеччаппаса̄дабха̄вато. сотам̣ арийамаггам̣ а̄дито патти сота̄патти, тасса̄ ан̇га̄ни сота̄паттийан̇га̄ни. паччентӣти паджа̄йанти адхигаччханти. тена̄ха ‘‘па̄пун̣антӣ’’ти. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. катарапаса̄до ваттама̄ноти адхиппа̄йо. маггаппаса̄доти маггасампайутто паса̄до. а̄гатамаггасса̄ти адхигатамаггасса. миссакаппаса̄до есоти тасма̄ убхопи тхера̄ пан̣д̣ита̄ бахуссута̄.

3. дӣгха̄вуупа̄сакасуттаван̣н̣ана̄

999. йадаггена тасмим̣ упа̄саке йатха̄вутта̄ни сота̄паттийан̇га̄ни сам̣виджджанти, тадаггена со тесу ваттиссатӣти а̄ха ‘‘чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сандиссасӣ’’ти. виджджам̣ бхаджантӣти виджджа̄бха̄гийа̄, тесу кот̣т̣ха̄сесу парийа̄панна̄ти вуттам̣ ‘‘виджджа̄бха̄гийети виджджа̄кот̣т̣ха̄сике’’ти.

4-5. пат̣хамаса̄рипуттасутта̄диван̣н̣ана̄

1000-1001. ‘‘сота̄паттӣ’’ти пат̣хамамагго адхиппето, тасса адхигамӯпа̄йо сота̄паттийан̇гам̣. тена̄ха ‘‘сота̄паттийа̄ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇га’’нти. сота̄паттиаттха̄йа̄ти сота̄паттимаггаттха̄йа. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. итаре ратанаттайаппаса̄да̄дайо. пуббабха̄гийа̄йа сота̄паттийа̄ ан̇гам̣ ка̄ран̣анти.

6. тхапатисуттаван̣н̣ана̄

1002. (вита̄нам̣ ка̄йа̄нам̣ ка̄ланака̄йа, ка̄ран̣асса упагата̄нам̣ са̄тапарийа̄ сиджджхати. таттха ка̄йапарипаджджха̄йамукхена тантим̣ т̣хапеси бхагава̄. на хи пассатха наматтхехи каран̣е нираттхако пити ваттати. ‘‘нийататта̄’’ти вуттам̣. тамева нийамам̣ ‘‘маджджхимападесейева̄’’ти авадха̄ран̣ена вибха̄вети. маха̄ман̣д̣алача̄рикам̣ чарантопи маджджхимападесасса антантенева чарати. таттха ча винеййаджанасса самосаран̣ата̄ маттапанава̄чамахаттхасупананти.) [еттхантаре па̄т̣хо асуддхо дуссодханӣйо ча, суддхапа̄т̣хо гавеситаббо.] арун̣ут̣т̣ха̄панампи таттхева хоти. паччантападесе пана дӯре винеййаджана̄ хонти, таттха гантва̄ маггапхалесу патит̣т̣ха̄петва̄ тато пачча̄гантва̄ маджджхимападесе ева ва̄сам̣ упагаччхати, таттха мануссехи ката̄нам̣ ка̄ра̄нам̣ махаппхалабха̄ванийаманаттханти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘а̄санне но бхагава̄’’ти идам̣ нидассанаматтанти дассенто ‘‘на кевала’’нти а̄дима̄ха.

сакин̃чанасапалибодханат̣т̣хена̄ти еттха кин̃чанам̣ палибодхо асама̄питакиччата̄, тадубхайасса аттхибха̄вена̄ти аттхо. маха̄ва̄сети маха̄гехе.

двепи джана̄ти исидаттапура̄н̣а̄. ситам̣ на̄ма мандахаситам̣. хаситам̣ на̄ма виссат̣т̣хахаситам̣. муттача̄готиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимаггат̣ӣка̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.160) вуттанайена ведитаббам̣. сам̣вибха̄гети парасса да̄навасена сам̣вибхаджане. акатавибха̄ганти деййадхаммавасена на катавибха̄гам̣. пуггалавасена пана ‘‘сӣлавантехӣ’’ти вуттатта̄ катавибха̄гамева махаппхалата̄каран̣ена. тена̄ха ‘‘саббам̣ да̄таббамева хутва̄ т̣хита’’нти.

(еттхантаре па̄т̣хо асуддхо дуссодханӣйо ча, суддхапа̄т̣хо гавеситаббо.)

7. вел̣удва̄реййасуттаван̣н̣ана̄

1003. павен̣иа̄гатасса̄ти анекапурисайугавасена парампара̄гатасса. аттани упанетаббанти аттани нетва̄ парасмим̣ упанетаббам̣. тена̄ха ‘‘йо кхо мйа̄йам̣ дхаммо аппийо амана̄по, парассапесо дхаммо аппийо амана̄по’’тиа̄ди. амантабха̄сена̄ти сампхасса сампхаппала̄пасса аманта̄йа манта̄рахитабха̄санена.

8-9. пат̣хамагин̃джака̄васатхасутта̄диван̣н̣ана̄

1004-5. две га̄ма̄ двиннам̣ н̃а̄тӣнам̣ га̄ма̄ти катва̄. н̃а̄тикети евам̣ладдхана̄ме екасмим̣ га̄маке. гин̃джака̄васатхети гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хи ева като а̄васатхо, тасмим̣. со кира а̄ва̄со йатха̄ судха̄хи парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ като. тена вуттам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе’’ти. тула̄тхамбхадва̄рабандхакава̄т̣апхалака̄ни пана да̄румайа̄ ева. орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, паччайабха̄вена там̣ орам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни, орамбха̄гасса ва̄ хита̄ни орамбха̄гийа̄ни. тена̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄на’’нтиа̄ди. тӣхи маггехӣти хет̣т̣химехи тӣхи маггехи. техи паха̄таббата̄йа хи тесам̣ сан̃н̃оджана̄нам̣ орамбха̄гийата̄, орам̣ бхан̃джийа̄ни ва̄ орамбха̄гийа̄ни вутта̄ни нируттинайена. ида̄ни бйатирекамукхена несам̣ орамбха̄гийабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. виккхамбхита̄ни саматтхата̄вигха̄тена путхуджджана̄нам̣, самуччхинна̄ни саббасо абха̄вена арийа̄нам̣ рӯпа̄рӯпабхавӯпапаттийа̄ вибандхана̄йа на хонтӣти вуттам̣ ‘‘авиккхамбхита̄ни маггена ва̄ асамуччхинна̄нӣ’’ти. ниббаттивасена̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена гантум̣ на денти. махаггатабхавага̄микамма̄йӯханасса вибандханато сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни тӣн̣и сан̃н̃оджана̄ни ка̄маччхандабйа̄па̄да̄ вийа махаггатабхавӯпапаттийа̄ висесапаччайатта̄ таттха махаггатабхаве ниббаттампи танниббаттихетукаммапариккхайе ка̄мабхавӯпапаттипаччайата̄йа махаггатабхавато а̄нетва̄ идхева ка̄мабхаве ева ниббатта̄пенти. тасма̄ сабба̄нипи пан̃чапи сам̣йоджана̄ни орамбха̄гийа̄нева. пат̣исандхивасена ана̄гаманасабха̄воти пат̣исандхиггахан̣авасена тасма̄ лока̄ идха на а̄гаманасабха̄во. буддхадассана-тхерадассана-дхаммассавана̄нам̣ пана аттха̄йа асса а̄гаманам̣ анива̄ритам̣.

када̄чи уппаттийа̄ вирал̣а̄ка̄рата̄, парийут̣т̣ха̄намандата̄йа абахалата̄ти дведха̄пи танубха̄во. абхин̣ханти бахусо. бахалабахала̄ти тиббатибба̄. йаттха уппаджджанти, там̣ санта̄нам̣ мадданта̄ пхаранта̄ са̄дхента̄ андхака̄рам̣ каронта̄ уппаджджанти, двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ танукатанука̄ мандаманда̄ уппаджджанти. путтадхӣтаро хонтӣти идам̣ ака̄ран̣ам̣. татха̄ хи ан̇гапаччан̇гапара̄масанаматтенапи те хонти. иданти ‘‘ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄’’ти идам̣ вачанам̣. бхаватанукавасена̄ти аппакабхававасена. танти маха̄сӣваттхерасса вачанам̣ пат̣иккхиттанти самбандхо. йе бхава̄ арийа̄нам̣ лаббханти, те парипун̣н̣алаккхан̣абхава̄ ева. йе на лаббханти, таттха кӣдисам̣ там̣ бхаватанукам̣. тасма̄ убхайатха̄пи бхаватанукасса асамбхаво ева̄ти дассетум̣ ‘‘сота̄паннасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хаме бхаве бхаватанукам̣ наттхи ат̣т̣хамассева бхавасса саббассева абха̄вато. сесесупи есева найо.

ка̄ма̄вачаралокам̣ сандха̄йа вуттам̣ итарасса локасса васена татха̄ ваттум̣ асаккун̣еййатта̄. йо хи сакада̄га̄мӣ девамануссалокесу вомиссакавасена ниббаттати, сопи ка̄мабхававасенева париччхиндитаббо. бхагавата̄ ча ка̄малоке т̣хатва̄ – ‘‘сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄’’ти вуттам̣. имам̣ локам̣ а̄гантва̄ти ча имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄йати, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати, име чатта̄ро идха на лаббханти. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати, айамидха адхиппето. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘имам̣ локанти ка̄мабхаво адхиппето’’ти имаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄дина̄ ан̃н̃ам̣йева чатуккам̣ дасситам̣.

чатӯсу…пе… сабха̄воти аттхо апа̄йагаманӣйа̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ саббасо пахӣнатта̄. дхамманийа̄мена̄ти маггадхамманийа̄мена нийато упаримагга̄дхигамасса авассам̣бха̄вибха̄вато. тена̄ха ‘‘самбодхипара̄йан̣о’’ти. тесам̣ тесам̣ н̃а̄н̣агатинти тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ ‘‘асуко сота̄панно, асуко сакада̄га̄мӣ’’тиа̄дина̄ там̣там̣н̃а̄н̣а̄дхигаманам̣ н̃а̄н̣ӯпапаттим̣. н̃а̄н̣а̄бхисампара̄йанти тато парампи – ‘‘нийато самбодхипара̄йан̣о сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’’тиа̄дина̄ н̃а̄н̣асахитам̣ упапаттипаччайабхавам̣. олокентасса н̃а̄н̣ачаккхуна̄ апеккхантасса. кевалам̣ ка̄йакиламатхова, на тена ка̄чи паресам̣ аттхасиддхӣти адхиппа̄йо. читтавихеса̄ читтакхедо, са̄ килесӯпасам̣хитатта̄ буддха̄нам̣ наттхи.

а̄диссати а̄локӣйати атта̄ етена̄ти а̄да̄сам̣, дхаммабхӯтам̣ а̄да̄сам̣ дхамма̄да̄сам̣, арийамагган̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. тена хи арийаса̄вако чатӯсу арийасаччесу виддхастасаммохатта̄ атта̄нам̣ йа̄тха̄вато н̃атва̄ йа̄тха̄вато бйа̄кареййа, таппака̄санато пана дхаммапарийа̄йасса суттасса дхамма̄да̄сата̄ ведитабба̄ти. йена дхамма̄да̄сена̄ти идха пана маггадхаммамева вадати. сесам̣ утта̄наттхатта̄ сувин̃н̃еййамева̄ти.

вел̣удва̄раваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ра̄джака̄ра̄мавагго

1. сахассабхиккхунисан̇гхасуттаван̣н̣ана̄

1007. дхаммикатта̄ десава̄сӣхи анукампито ра̄джа̄ти ра̄джако, тасса а̄ра̄мо ра̄джака̄ра̄мо, тасмим̣. бхӯмисӣсам̣ сет̣т̣хаппадесо, йаттха васанто ла̄бхаггайасаггаппатто хотӣти тесам̣ адхиппа̄йо.

ва̄ра̄пехӣти пат̣иседхехи. йуджджха̄петунти калахам̣ ка̄ра̄петум̣. пуна а̄гаччханта̄ти апарасмим̣ сам̣ваччхаре а̄гаччханта̄. уббат̣т̣етва̄ти махатӣ вӣчийо уббат̣т̣етва̄. йатха̄ тасса сакаламева рат̣т̣хам̣ екодакӣбхӯтам̣ хоти, евам̣ катва̄ самуддамева джа̄там̣. тена вуттам̣ ‘‘самуддамева акам̣сӯ’’ти.

исӣнамантарам̣ катва̄ти исӣнам̣ ка̄ран̣ам̣ катва̄, исӣнам̣ хетӯти аттхо, исӣнам̣ ва̄ антарабхедам̣ катва̄. татха̄ локе кола̄халасса паттхат̣атам̣ вибха̄венто бхагава̄ ‘‘ме сута’’нти а̄ха паччаккхато джа̄нампи. уччхинноти кулаччхедена уччхинно. на кевалам̣ сайамева, атха кхо саха рат̣т̣хехи. вибхаванти вина̄сам̣ упагато.

там̣ сандха̄йетам̣ вуттанти там̣ йатха̄вуттам̣ пасенадина̄ косалара̄джена ка̄ритам̣ виха̄рам̣ сандха̄йа етам̣ ‘‘ра̄джака̄ра̄ме’’ти вуттам̣.

2-3. бра̄хман̣асутта̄диван̣н̣ана̄

1008-9. удайага̄мининти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа сампаттиа̄вахам̣.

4. дуггатибхайасуттаван̣н̣ана̄

1010. дут̣т̣ха̄ гати ниппхатти дуггати, дуггатабха̄во да̄лиддийам̣, тадева бхайам̣, там̣ саббам̣ анавасесам̣ ва̄ дуггатибхайам̣ далиддабхайам̣. саммадева атиккантоти саматикканто.

6. пат̣хамамитта̄маччасуттаван̣н̣ана̄

1012. воха̄рамитта̄ти там̣там̣да̄наггахан̣авасена воха̄рака̄ митта̄. а̄мантанапат̣имантанаирийа̄патха̄дӣсупӣти а̄ла̄пасалла̄пагамананисаджджа̄диаттхасам̣видха̄на̄дӣсу. екато паваттакичча̄ти саха паваттакаттабба̄. ама̄ саха бхавантӣти амачча̄. ‘‘амха̄кам̣ име’’ти н̃а̄йантӣти н̃а̄тӣ, а̄ва̄хавива̄хасамбаддха̄. тена̄ха ‘‘сассусасурапаккхика̄’’ти. йонисамбандха̄ ва̄ са̄лохита̄. тена̄ха ‘‘бха̄тибхагинима̄тула̄дайо’’ти.

7. дутийамитта̄маччасуттаван̣н̣ана̄

1013. кисмин̃чи кассачи ча татха̄ татха̄ уппаннасса паса̄дасса ан̃н̃атха̄бха̄во паса̄дан̃н̃атхаттам̣. бхӯтасан̇гха̄тасса гханаа̄дикасса ан̃н̃атха̄бха̄во бха̄ван̃н̃атхаттам̣. нирайа̄дигатиантараупапатти гатиан̃н̃атхаттам̣. сабха̄вадхамма̄нам̣ каккхал̣апхусана̄дилаккхан̣асса ан̃н̃атха̄бха̄во лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣. ‘‘т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти евам̣ вуттам̣ ан̃н̃атхаттам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атхаттам̣. лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣ на лаббхати. тена̄ха ‘‘лаккхан̣ам̣ пана на вигаччхатӣ’’ти, сесам̣ лаббхатӣти. патхавӣдха̄туйа̄ти сасамбха̄рапатхавӣдха̄туйа̄. а̄подха̄туйа̄ти еттха̄пи есева найо. пуримабха̄воти гханакат̣хинабха̄во. бха̄ван̃н̃атхаттам̣ расан̃н̃атхаттасабха̄во. гатиан̃н̃атхаттам̣ уггатӯпапатти. тена̄ха ‘‘тан̃хи арийаса̄вакасса наттхӣ’’ти. паса̄дан̃н̃атхаттампи наттхийева арийаса̄вакасса.

ра̄джака̄ра̄маваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. саран̣а̄нивагго

1-2. пат̣хамамаха̄на̄масутта̄диван̣н̣ана̄

1017-18. самиддханти сампун̣н̣ам̣. супуппхитанти упасобхитата̄йа супуппхитасадисатта̄. бйӯха̄ на̄ма йехи ева пависанти, техи ева никкхаманти. тена̄ха ‘‘бйӯха̄ вуччанти авиниббиддхараччха̄йо’’ти. уддхатача̄рина̄ти йат̣т̣хантара̄.

3. годхасаккасуттаван̣н̣ана̄

1019. тӣхӣти ратанаттайе уппаннехи тӣхи паса̄дадхаммехи. чатӯхӣти техи ева саддхим̣ сӣлена. кочидева̄тиа̄ди парикаппавасена вуттам̣ бхагавати аттано саддха̄йа ул̣а̄ратамабха̄вадассанаттхам̣. тена̄ха ‘‘бхагавато саббан̃н̃ута̄йа̄’’тиа̄ди. дхаммо самуппа̄доти вива̄дадхаммауппаттихету. тадева хи сандха̄йа̄ха ‘‘кин̃чидева ка̄ран̣а’’нти. ка̄ран̣анти на̄на̄ка̄ран̣ам̣. калйа̄н̣акусалавимуттанти акалйа̄н̣ам̣ акусалам̣, тадидам̣ йатха̄вуттааппаса̄данена апанӣтааттхадассанаттхам̣. асса̄ти маха̄на̄масаккасса. анаваджджанадосо есоти чатӯсу дхаммесу екенапи саманна̄гато сота̄панно хотӣти ануджа̄нитва̄ чатӯхипи саманна̄гатена а̄чиккхитаббанти йа̄тха̄вато анаваджджанадосоти аттхо.

4. пат̣хамасаран̣а̄нисаккасуттаван̣н̣ана̄

1020. пама̄н̣ена̄ти екена пама̄н̣ена, на саббасо. олоканам̣ кхамантӣти дассанамаггена чатусаччадхамма̄ паччаттам̣ пасситабба̄ пат̣ивиджджхитабба̄. пат̣хамамаггаккхан̣е хи чатусаччадхамма̄ екадесатова дит̣т̣ха̄ на̄ма хонти. ‘‘паримуччатӣ’’ти пана ваттум̣ ват̣т̣ати пат̣ивиджджханакирийа̄йа ваттама̄натта̄. агантва̄ апа̄йесу ануппаттирахатта̄. тена̄ха ‘‘на гаччхатӣ’’ти, на уппаджджатӣти аттхо. маха̄са̄раруккхе дассенто а̄ха – ‘‘йо кочи вин̃н̃уджа̄тико мама че гочарам̣ гаччхати, екасса а̄гаманам̣ аван̃джхам̣ амогха’’нти дассетум̣.

5. дутийасаран̣а̄нисаккасуттаван̣н̣ана̄

1021. дуккхеттам̣ нироджакам̣, та̄йа ева дуккхеттата̄йа висамам̣ хотӣти а̄ха ‘‘висамакхетта’’нти. лон̣ӯпахатанти джа̄тасабха̄вена лон̣ена ӯсарена упахатам̣. кхан̣д̣а̄нӣти кхан̣д̣ита̄ни. теметва̄ти темитатта̄. ва̄та̄тапахата̄нӣти чирака̄лам̣ ва̄тена чева а̄тапена ча упахата̄ни а̄ба̄дхита̄ни.

6. пат̣хамаана̄тхапин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄

1022. т̣ха̄нанти т̣ха̄насо. тена̄ха ‘‘кхан̣ена̄’’ти. ниййа̄никанти паваттам̣ н̃а̄н̣апат̣ирӯпакам̣ пакатипурисантараджа̄нана̄димиччха̄н̃а̄н̣ам̣. там̣ пана аниййа̄никам̣ ‘‘ниййа̄ника’’нти паччавеккхан̣авасена паваттеййа̄ти а̄ха ‘‘миччха̄паччавеккхан̣ена̄’’ти. гун̣авийуттасса аттано сакаттани ават̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄ вимутти миччха̄вимутти.

7. дутийаана̄тхапин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄

1023. йатха̄каммам̣ сампаретаббато сампара̄йо, печчабхаво, сампара̄йахетукам̣ сампара̄йикам̣, маран̣абхайам̣.

саран̣а̄ниваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пун̃н̃а̄бхисандавагго

1. пат̣хамапун̃н̃а̄бхисандасуттаван̣н̣ана̄

1027. авиччхедена ниччаппаваттийама̄на̄ни пун̃н̃а̄ни абхисанданат̣т̣хена ‘‘пун̃н̃а̄бхисанда̄’’ти вутта̄, тена пун̃н̃анадийоти аттхо вутто. сукхасса а̄харан̣ато а̄найанато сукхасса̄ха̄ро.

4. пат̣хамадевападасуттаван̣н̣ана̄

1030. дева̄нанти висуддхидева̄нам̣. девапада̄нӣти тесам̣ пада̄ни девапада̄ни, девоти ва̄ самма̄самбуддхо. девасса н̃а̄н̣ена аккантапада̄нӣти пат̣иведхан̃а̄н̣ена чева десана̄н̃а̄н̣ена ча аккантапада̄ни. дева̄ на̄ма джа̄тидева̄. тесампи деват̣т̣хена девоти девадево, самбуддхо.

8. вассасуттаван̣н̣ана̄

1034. па̄рам̣ вуччати нибба̄нам̣ сам̣са̄рамахогхасса паратӣрабха̄вато. тена̄ха – ‘‘тин̣н̣о па̄ран̇гато, тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о (сам̣. ни. 4.238; итиву. 69; пу. па. 188), йе джана̄ па̄рага̄мино’’ти (дха. па. 85) ча. атха ва̄ па̄ти раккхатӣти па̄рам̣, нибба̄нам̣. йо пат̣ивиджджхати, там̣ ват̣т̣адуккхато па̄ти раккхати, аччантахитена ча вимуттисукхена ча рамети, тасма̄ па̄ранти вуччати. гаччхама̄на̄ ева̄ти па̄рам̣ нибба̄нам̣ гаччхама̄на̄ ева. те дхамма̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа сам̣ваттанти саччхикирийа̄паха̄напат̣иведха̄нам̣ самака̄латта̄.

10. нандийасаккасуттаван̣н̣ана̄

1036. павивекаттха̄йа̄ти павивекасукхаттха̄йа. пат̣исалла̄наттха̄йа̄ти бахиддха̄ на̄на̄рамман̣ато читтам̣ пат̣иниваттетва̄ каммат̣т̣ха̄не саммадева лӣнаттха̄йа.

пун̃н̃а̄бхисандаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сага̄тхакапун̃н̃а̄бхисандавагго

1. пат̣хамаабхисандасуттаван̣н̣ана̄

1037. сан̇кхйа̄ аттхи хет̣т̣ха̄ маха̄патхавийа̄, упари а̄ка̄сена, парито чаккава̄л̣апаббатена, маджджхе таттха таттха т̣хитехи дӣпапаббатапарийантехи париччхиннатта̄. джа̄нантена йоджанато сан̇кха̄тум̣ сакка̄ти адхиппа̄йо. маха̄сарӣрамаччха-кумбхӣла-йаккха-раккхаса-маха̄на̄гада̄нава̄дӣнам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄нам̣, бал̣ава̄мукхапа̄та̄ла̄дӣнам̣ авин̃н̃а̄н̣ака̄нам̣ бхерава̄рамман̣а̄нам̣ васена бахубхеравам̣.

2. дутийаабхисандасуттаван̣н̣ана̄

1038. самбхедети самбхедам̣ самодха̄нам̣ гатат̣т̣ха̄не. йаттхима̄ маха̄надийо сам̣санданти саментӣти парикаппавачанаметам̣. та̄диса̄су хи маха̄надӣсу ка̄чи пураттхимасамуддам̣ павит̣т̣ха̄, ка̄чи паччхимам̣.

3. татийаабхисандасуттаван̣н̣ана̄

1039. ‘‘кусале патит̣т̣хито’’ти еттха йам̣ аччантикам̣ кусале патит̣т̣ха̄нам̣. там̣ дассенто ‘‘маггакусале патит̣т̣хито’’ти а̄ха, хет̣т̣химамаггакусалети адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘бха̄вети магга’’нти. арийапхалам̣йева дхаммаса̄ро. килеса̄ кхӣйанти еттха̄ти килесаккхайо, нибба̄нам̣, тасмим̣ килесаккхайе рато.

4. пат̣хамамахаддханасуттаван̣н̣ана̄

1040. арийа̄нам̣ буддха̄нам̣ дханантипи арийадханам̣, нибба̄нанти кечи. анайатопи висуддхат̣т̣хена арийан̃ча там̣ дханан̃ча дхана̄йитат̣т̣хена̄ти арийадханам̣, тена арийадханена. тенева бхогена̄ти арийадханабхогена.

сага̄тхакапун̃н̃а̄бхисандаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. саппан̃н̃авагго

2. вассам̣вуттхасуттаван̣н̣ана̄

1048. самодха̄нетва̄ти йехи индрийа̄дӣхи бха̄вийама̄нехи сота̄паттимагго ануппатто, та̄нева. дхаммасама̄ната̄йа четам̣ вуттам̣. ан̃н̃а̄нева хи аттхато там̣ там̣ маггам̣ са̄дхака̄ни индрийа̄дӣни. танти павен̣ӣ катхита̄ти йам̣ кан̃чи винеййапуггалам̣ анапеккхитва̄ кевалам̣ тантивасена т̣хити катхита̄.

3. дхаммадиннасуттаван̣н̣ана̄

1049. саттасу джанесӯти саттасу киттийама̄несу упа̄сакаджанесу. гамбхӣра̄тиа̄дӣсу дхаммагамбхӣра̄ти па̄л̣игатийа̄ гамбхӣра̄, татха̄ ча салласуттам̣ хет̣т̣ха̄ пака̄ситамева. ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄мӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 6.63; катха̄. 539) а̄гатам̣ четана̄суттам̣. таттха ‘‘четана̄сахаджа̄там̣ на̄на̄ккхан̣ика’’нтиа̄дина̄ пат̣т̣ха̄не а̄гатанайена, суттесу (а. ни. 3.101) ча ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйа’’нтиа̄дина̄ а̄гатанайена гамбхӣрабха̄во ведитаббо, нибба̄насса чева арийамаггасса ча пака̄санато асан̇кхатасам̣йуттасса локуттараттхадӣпаката̄. ‘‘атӣтам̣па̄хам̣ рӯпена кхаджджим̣, етарахи кхаджджа̄мӣ’’тиа̄дина̄ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ кха̄дакабха̄васса, пуггаласса кха̄дитаббата̄йа вибха̄ванена кхаджджанӣйапарийа̄йе (сам̣. ни. 3.79) висесато ниссаттаниджджӣвата̄ дӣпита̄ти вуттам̣ ‘‘саттасун̃н̃ата̄дӣпака̄ кхаджджаникасуттанта̄дайо’’ти. упасампаджджа вихарисса̄ма̄ти йе тесу суттесу вуттапат̣ипадам̣ саммадева парипӯренти, те тесу упасампаджджа вихаранти на̄ма. еттха̄ти ‘‘на кхо нета’’нти еттха на-ка̄ро ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нти еттха ма-ка̄ро вийа бйан̃джанасандхиматтамева, на̄сса кочи аттхо.

4. гила̄насуттаван̣н̣ана̄

1050. на кхо панетанти на кхо етам̣, ноти ча амхехӣти аттхоти а̄ха ‘‘на кхо амхехӣ’’тиа̄ди. ассасантӣти асса̄санӣйа̄ти а̄ха ‘‘асса̄сакарехӣ’’ти. мариссатӣти ма̄рисо, екантабха̄вимаран̣о, со пана маран̣а̄дхӣнавуттикоти вуттам̣ ‘‘маран̣апат̣ибаддхо’’ти. адхимуччехӣти адхимуттим̣ уппа̄дехи. там̣ пана татха̄ читтасса пан̣идха̄нам̣ т̣хапананти а̄ха ‘‘т̣хапехӣ’’ти. а̄гаманӣйагун̣есӯти пуббабха̄гагун̣есу. пама̄н̣ам̣ на̄ма наттхи ананта̄парима̄н̣атта̄. на̄на̄каран̣ам̣ наттхи вимуттийа̄ нинна̄натта̄.

9. пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасуттаван̣н̣ана̄

1055. пан̃н̃а̄пат̣ила̄бха̄йа̄ти маггапхалапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бхаттхам̣. тена̄ха ‘‘сатта секкха̄’’тиа̄ди.

саппан̃н̃аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. маха̄пан̃н̃авагго

1. маха̄пан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

1058. маханте аттхе паригган̣ха̄тӣти саччапат̣иччасамуппа̄да̄дике маха̄виттха̄ре аттхе париччхиджджа асесетва̄ мут̣т̣хигате вийа катва̄ ган̣ха̄ти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

маха̄пан̃н̃аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сота̄паттисам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.