12. саччасам̣йуттам̣

1. сама̄дхивагго

1. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

1071. читтекаггата̄йа̄ти ниссаккавачанам̣ ‘‘париха̄йантӣ’’ти падам̣ апеккхитва̄. йатха̄бхӯта̄дивасена̄ти йатха̄гата̄дивасена. йатха̄бхӯтам̣ на̄ма имасмим̣ сутте ‘‘сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди. а̄ди-саддена ‘‘татха̄ йасма̄’’тиа̄дисан̇гахо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи йатха̄бхӯтавасена ка̄ран̣аччхедо като ‘‘татха̄ йасма̄’’тиа̄дивачанехи. ван̣н̣а̄ти аккхара̄, ‘‘гун̣а̄’’ти кечи. падабйан̃джана̄нӣти на̄ма̄дипада̄ни чева там̣самуда̄йабхӯтабйан̃джана̄ни ча.

3. пат̣хамакулапуттасутта̄диван̣н̣ана̄

1073-75. са̄сана̄вачара̄ адхиппета̄ ба̄хирака̄нам̣ сачча̄бхисамайасса абха̄вато. татха̄ти имина̄ чатуттхапан̃чамесу аттхависеса̄бха̄вам̣ дассети. йади евам̣ касма̄ висум̣ висум̣ десана̄ти а̄ха ‘‘тена тена абхила̄пена̄’’тиа̄ди.

10. тираччха̄накатха̄суттаван̣н̣ана̄

1080. дуггатито сам̣са̄рато ча ниййа̄ти етена̄ти ниййа̄нам̣, саггамагго моккхамагго ча. тасмим̣ ниййа̄не нийутта̄, там̣ еттха аттхӣти ниййа̄ника̄. вачӣдуччаритасам̣килесато ва̄ ниййа̄тӣти ӣ-ка̄расса рассаттам̣ йа-ка̄расса ка-ка̄рам̣ катва̄ ниййа̄ника̄. четана̄йа саддхим̣ сампхаппала̄па̄ вераман̣и. таппат̣ипаккхато аниййа̄ника̄, тасса бха̄во аниййа̄никаттам̣. тираччха̄набхӯтанти тирокаран̣абхӯтам̣. каммат̣т̣ха̄набха̄вети аниччата̄пат̣исам̣йуттачатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄ве. са̄ттхаканти да̄насӣла̄динисситатта̄ хитапат̣исам̣йуттам̣.

висикха̄ти гхарасаннивесо. висикха̄гахан̣ена ча га̄ма̄дигахан̣е вийа таннива̄сино висесато гахита̄ ‘‘а̄гато га̄мо’’тиа̄дӣсу вийа. тена̄ха ‘‘сӯра̄ саматтха̄’’ти. кумбхат̣т̣ха̄на̄падесена кумбхада̄сийо вутта̄ти а̄ха – ‘‘кумбхада̄сикатха̄’’ти. айа̄тха̄вато уппаттит̣т̣хитисам̣ха̄ра̄дивасена локо аккха̄йати етена̄ти локаккха̄йика̄. ити имина̄ пака̄рена бхаво, имина̄ абхавоти евам̣ паватта̄йа итибхава̄бхавакатха̄йа саддхим̣.

сама̄дхиваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дхаммачаккаппаваттанавагго

1. дхаммачаккаппаваттанасуттаван̣н̣ана̄

1081. ‘‘исӣнам̣ патануппатанавасена осӣданауппатанат̣т̣ха̄навасена евам̣ ‘исипатана’нти ‘ладдхана̄ме’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘еттха хӣ’’’тиа̄ди вуттам̣.

а̄мантесӣти еттха йасма̄ дхаммачаккаппаваттанаттхам̣ айам̣ а̄мантана̄, тасма̄ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа саттху пуббачаритам̣ сан̇кхепенева пака̄сетум̣ ват̣т̣атӣти ‘‘дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ма̄рабалам̣ бхиндитва̄ти ма̄ран̃ча ма̄рабалан̃ча бхан̃джитва̄. атха ва̄ ма̄расса аббхантарам̣ ба̄хиран̃ча̄ти дувидхам̣ балам̣ бхан̃джитва̄. ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄’’ти еттха анта-саддо ‘‘пуббанте н̃а̄н̣ам̣ апаранте н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу (дха. са. 1063) вийа бха̄гапарийа̄йоти а̄ха ‘‘две име, бхиккхаве, кот̣т̣ха̄са̄’’ти. саха самуда̄ха̄рена̄ти учча̄ран̣асамака̄лам̣. паттхаритва̄ ат̣т̣ха̄си буддха̄нубха̄вена. брахма̄но сама̄гаччхим̣су парипаккакусаламӯла̄ сачча̄бхисамбодха̄йа ката̄дхика̄ра̄.

гихисан̃н̃оджананти гихибандханам̣. чхиндитва̄ти харитва̄. на вал̣ан̃джетабба̄ти на̄нуйун̃джетабба̄. килесака̄масукхасса̄ти килесака̄майуттасса сукхасса. ануйоготи анубхаво. га̄мава̄сӣхи севитаббатта̄ га̄мава̄сӣнам̣ сантако. аттаноти аттабха̄васса. а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄во. дуккхакаран̣анти дуккхуппа̄данам̣. аттама̄ран̣ехӣти аттаба̄дханехи. упасама̄йа̄ти килесавӯпасамо адхиппето, тадаттхасампада̄навачананти а̄ха ‘‘килесӯпасаматтха̄йа̄’’ти. еса найо сесесупи.

саччан̃а̄н̣а̄дивасена тайо париват̣т̣а̄ етасса̄ти типариват̣т̣ам̣, н̃а̄н̣адассанам̣. тена̄ха ‘‘саччан̃а̄н̣а̄’’тиа̄ди. йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣анти пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ а̄ха. тесуйева саччесу. н̃а̄н̣ена каттаббасса ча парин̃н̃а̄пат̣иведха̄дикиччасса ча джа̄нанан̃а̄н̣ам̣, ‘‘тан̃ча кхо пат̣иведхато пагева̄’’ти кечи. паччха̄ти апаре. татха̄ катан̃а̄н̣ам̣. два̄даса̄ка̄ранти два̄дасавидхаа̄ка̄рабхедам̣. ан̃н̃аттха̄ти ан̃н̃есу суттесу.

пат̣иведхан̃а̄н̣ампи десана̄н̃а̄н̣ампи дхаммачакканти идам̣ таттха н̃а̄н̣акиччам̣ падха̄нанти катва̄ вуттам̣. саддхиндрийа̄дидхаммасамуда̄йо пана паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣. атха ва̄ чакканти а̄н̣а̄, дхаммато анапетатта̄ дхамман̃ча там̣ чаккан̃ча, дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. йатха̄ха ‘‘дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти дхаммачаккам̣, дхаммена паваттатӣти дхаммачаккам̣, дхаммачарийа̄йа паваттатӣти дхаммачакка’’нтиа̄ди (пат̣и. ма. 2.40-41). убхайампӣти пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ десана̄н̃а̄н̣анти убхайампи. етанти тадубхайам̣. има̄йа десана̄йа̄ти имина̄ суттена пака̄сентена бхагавата̄ йатха̄вуттан̃а̄н̣адвайасан̇кха̄там̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ на̄ма паваттанакиччасса анит̣т̣хитатта̄. патит̣т̣хитети ан̃н̃а̄си кон̣д̣ан̃н̃аттхерена сота̄паттипхале патит̣т̣хите. паваттитам̣ на̄ма кассапасамма̄самбуддхасса са̄санантарадха̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва буддхуппа̄до, еттакам̣ ка̄лам̣ аппаваттапуббасса паваттитатта̄, упаримагга̄дхигамо панасса аттхан̇гато ева̄ти.

екаппаха̄рена̄ти екенева паха̄расан̃н̃итена ка̄лена. дивасасса хи татийо бха̄го паха̄ро на̄ма. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘тена кхан̣ена тена лайена тена мухуттена̄’’ти вуттам̣. там̣ паха̄раккхан̣асаллаккхан̣амева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣обха̄соти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нубха̄вена паватто обха̄со читтам̣ пат̣ичча утусамут̣т̣ха̄но ведитаббо. йасма̄ бхагавато дхаммачаккаппаваттанасса а̄рамбхе вийа парисама̄пане ативийа ул̣а̄ратамам̣ пӣтисоманассам̣ удапа̄ди, тасма̄ ‘‘имассапи уда̄насса̄’’тиа̄ди вуттам̣.

9. сан̇ка̄санасуттаван̣н̣ана̄

1089. аттхасам̣ван̣н̣ане ван̣н̣ӣйантети ван̣н̣а̄. тейева парийа̄йена аккхаран̣ато аккхара̄ни. аттхам̣ бйан̃джентӣти бйан̃джана̄ни. йасма̄ пана ака̄ра̄дике сарасаман̃н̃а̄, кака̄ра̄дике бйан̃джанасаман̃н̃а̄, убхайаттха ван̣н̣асаман̃н̃а̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ван̣н̣а̄нам̣ ва̄ екадеса̄ йадидам̣ бйан̃джана̄ на̄ма̄’’ти. неттийам̣ пана ва̄кйе бйан̃джанасаман̃н̃а̄. бйан̃джанаггахан̣енева четтха а̄ка̄ранируттиниддеса̄ гахита̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. сан̇ка̄сана̄ти аттхасса н̃а̄пана̄ бха̄гасо. тена̄ха ‘‘вибхаттийо’’ти. сан̇ка̄санаггахан̣енева четтха пака̄сана̄ вутта̄ хоти. вибхаттийо хи аттхавачаненева виваранти, та̄хи ка̄ран̣апан̃н̃аттийо вутта̄йева̄ти, та̄хипи аттхапада̄ни гахита̄нева хонти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггаван̣н̣ана̄йам̣ неттиат̣т̣хакатха̄йан̃ча вуттанайена ведитаббо. сабба̄ка̄рена̄ти сабха̄га̄дивибха̄вана̄ка̄рена. ван̣н̣а̄дӣнанти тасмим̣ пана виттха̄ре паваттаван̣н̣а̄дӣнам̣. тасма̄ти ван̣н̣а̄дӣнам̣ антаабха̄вато. евама̄ха̄ти ‘‘апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ бйан̃джана̄ сан̇ка̄сана̄’’ти евама̄ха.

10. татхасуттаван̣н̣ана̄

1090. сабха̄ва̄виджаханат̣т̣хена̄ти аттано дуккхасабха̄васса када̄чипи апариччаджанена татхасабха̄вам̣. тена̄ха ‘‘дуккхан̃хи дуккхамева вутта’’нти. сабха̄васса̄ти дуккхасабха̄васса. амогхата̄йа̄ти аван̃джхата̄йа. авитатханти на витатхам̣. тена̄ха ‘‘на хи дуккхам̣ адуккхам̣ на̄ма хотӣ’’ти. ан̃н̃абха̄ва̄нупагамена̄ти самудайа̄дисабха̄ва̄нупагаманена муса̄ на хотӣти ан̃н̃о ан̃н̃атха̄ на хотӣти анан̃н̃атхам̣. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди.

дхаммачаккаппаваттанаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. кот̣ига̄мавагго

1. кот̣ига̄масуттаван̣н̣ана̄

1091. ананубодха̄ти пат̣иведхасса анурӯпабодха̄бха̄вена. аппат̣иведха̄ти сачча̄нам̣ пат̣имукхам̣ ведха̄бха̄вена.

2. дутийакот̣ига̄масуттаван̣н̣ана̄

1092. пхаласама̄дхипхалапан̃н̃а̄нанти аггапхаласама̄дхиаггапхалапан̃н̃а̄нам̣.

7. татхасуттаван̣н̣ана̄

1097. арийа̄нанти буддха̄нам̣ арийа̄нам̣. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди.

8. локасуттаван̣н̣ана̄

1098. пат̣ивиддхатта̄ деситатта̄ ча̄ти имина̄ пат̣иведхан̃а̄н̣ена десана̄н̃а̄н̣ена ча париггахитатта̄ арийасантака̄ни хонти арийасса бхагавато сантакабха̄вато.

10. гавампатисуттаван̣н̣ана̄

1100. екаппат̣иведхоти екенева н̃а̄н̣ена чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ екаджджхам̣ пат̣иведхо.

кот̣ига̄маваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. сӣсапа̄ванавагго

3. дан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄

1101. пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева ниббаттанти адит̣т̣хатта̄ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣.

5. саттисатасуттаван̣н̣ана̄

1105. бхавеййа чети дуккхадоманасса̄ни аджджхупеккхитва̄ сахитехи техи сачча̄бхисамайо бхавеййа̄ти евам̣ парикаппана̄ на ка̄табба̄ти.

9. индакхӣласуттаван̣н̣ана̄

1109. аджджха̄сайанти сассата̄дибхедам̣ аджджха̄сайам̣. со хи ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти га̄хасса мукхабхӯтатта̄ мукханти адхиппето. тан̃ча апаре адит̣т̣хасачча̄ олокенти, дит̣т̣хасачча̄ пана нева олокенти.

10. ва̄даттхикасуттаван̣н̣ана̄

1110. куккуко пама̄н̣амаджджхимасса пурисасса хаттхоти аттхо. куккӯти тассева на̄мам̣.

сӣсапа̄ванаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. папа̄тавагго

1. локачинта̄суттаван̣н̣ана̄

1111. локачинтанти локасаннивесапат̣исам̣йуттавӣмам̣са̄ва. ‘‘локачитта’’нтипи па̄т̣хо, там̣там̣локапарийа̄паннам̣ читтанти аттхо. на̄л̣икера̄дайоти а̄ди-саддена авутта̄нам̣ осадхитин̣аванаппатиа̄дӣнам̣ сан̇гахо. еварӯпанти едисам̣ ан̃н̃ампи там̣там̣локачиттам̣.

вигатачиттоти аттаттхапараттхато апагатавитакко аддаса евам̣ адхит̣т̣хахим̣сӯти самбандхо. самбарима̄йанти самбарена асуриндена уппа̄дитам̣ асурама̄йам̣, йам̣ ‘‘индаджа̄ла’’нтипи вуччати индасса моханаттхам̣ уппа̄дитатта̄. сампариваттетва̄ти паридха̄ветва̄. йатха̄ нети не асуре йатха̄ со пурисо пассати, евам̣ адхит̣т̣хахим̣су. касма̄ панете евам̣ адхит̣т̣хахим̣сӯти? там̣ пурисам̣ таттха татха̄нисиннам̣ дисва̄ ‘‘айан̃ча дево’’ти а̄сан̇канта̄ татха̄ адхит̣т̣хахитва̄ бхисамул̣а̄лачхиддехи пависитва̄ аттано асурабхаванам̣ гата̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘дева̄нам̣йева мохайама̄на̄’’ти.

2-3. папа̄тасутта̄диван̣н̣ана̄

1112-3. марийа̄дапа̄са̄н̣оти гиджджхакӯт̣апаббатасса марийа̄дапа̄ка̄расадисо маханто па̄са̄н̣о. анит̣т̣харӯпанти еттха рӯпа-саддо сабха̄ваттхо ‘‘пийарӯпе са̄тарӯпе’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.408-409) вийа̄ти а̄ха – ‘‘анит̣т̣хасабха̄ва’’нти.

5. ва̄ласуттаван̣н̣ана̄

1115. упа̄сананти а̄чарийаупа̄санам̣, а̄чарийам̣ антева̄сина̄ ва̄ дивасе дивасе сиккханавасена упа̄ситаббато упа̄сананти ладдхана̄мам̣ кан̣д̣акхипанасиппам̣. кан̣д̣ам̣ атиккамантети сарам̣ кхипанте. пон̇кха̄нупон̇кханти пон̇кхасаддаттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘екам̣ кан̣д̣ам̣ кхипитва̄’’тиа̄ди вуттам̣. апарам̣ анупон̇кханти еттха апаранти татийакан̣д̣ам̣. анупон̇кхам̣ на̄ма иданти дассетум̣ ‘‘анупон̇кхам̣ на̄ма дутийасса пон̇кха’’нти вуттам̣. тан̃хи татийена сарена виджджхӣйати. пуна апарам̣ тасса пон̇кханти идам̣ пана апара̄парам̣ авираджджханам̣ дассетум̣ вуттам̣. дурабхисамбхаватаранти абхибхавитум̣ асаккун̣еййатарам̣. ва̄ланти кесам̣. саттадха̄ бхиндитва̄ти саттаккхаттум̣ випха̄летва̄. тасса екам̣ бхеданти тасса кесасса екам̣ ам̣сусан̇кха̄там̣ бхедам̣ гахетва̄. ва̄тин̇ган̣амаджджхе бандхитва̄ти ва̄тин̇ган̣апхаласса маджджхат̣т̣ха̄не бандхитва̄. апарам̣ бхеданти апарам̣ кесасса ам̣сусан̇кха̄там̣ бхедам̣. аггакот̣ийам̣ бандхитва̄ти йатха̄ тасса ва̄лабхедасса ӯка̄маттам̣ ликха̄маттам̣ ва̄ кан̣д̣асса аггакот̣им̣ адхикам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, евам̣ бандхитва̄. усабхаматтети вӣсатийат̣т̣химатте т̣ха̄не т̣хито. кан̣д̣абаддха̄йа кот̣ийа̄ти кан̣д̣абаддха̄йа ва̄ласса кот̣ийа̄ ва̄тин̇ган̣абандханава̄ласса кот̣им̣ пат̣ивиджджхеййа.

8. дутийачхиггал̣айугасуттаван̣н̣ана̄

1118. адхиччуппаттиканти йадиччха̄васена уппаджджанакам̣. чхиггал̣ена̄ти чхиггал̣ападесена. чхиггал̣упарӣти хет̣т̣химайугасса чхиггал̣ападесасса упари. а̄рул̣хасса чхиггал̣ена̄ти убхиннампи чхиддена. гӣваппавесанам̣ вийа̄ти чатуннам̣ йуга̄нам̣ чхиддападесенева упарӯпари т̣хита̄нам̣ чхиддантарена ка̄н̣акаччхапасса гӣваппавесанам̣ адхиччатарасамбхавам̣. татопи адхиччатарасамбхаво мануссаттала̄бхо, тато адхиччатамасамбхаво арийамаггапат̣ила̄бхоти дассенто а̄ха ‘‘чатусаччапат̣иведхо ативийа адхиччатарасамбхаво’’ти.

папа̄таваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. абхисамайаваггаван̣н̣ана̄

1121. абхисамайасам̣йутте виттха̄ритова, тасма̄ таттха вуттанайенева тасса аттхо ведитаббо.

7. пат̣хамаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

3. пан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄

1133. локийампи висуддхаттхена ‘‘арийа’’нти ваттаббатам̣ лабхатӣти ‘‘локийалокуттарена̄’’ти вуттам̣.

4. сура̄мерайасуттаван̣н̣ана̄

1134. пит̣т̣хасура̄ти пит̣т̣хена ка̄таббасура̄, татха̄ оданасура̄ пӯвасура̄, маджджараса̄дибхӯте кин̣н̣е паккхипитва̄ каттабба̄ сура̄ кин̣н̣апаккхиттасура̄. самбха̄расам̣йутта̄ти мӯлабхесаджджасамбха̄рехи сам̣йутта̄. пуппха̄савоти на̄л̣икерапуппха̄дито ассаванакаа̄саво. муддикапхала̄дито ассаванакаа̄саво пхала̄саво. итӣтиа̄диаттхо. тена мадхва̄савагул̣а̄савасамбха̄расам̣йутте сан̇ган̣ха̄ти. сура̄сававинимуттанти йатха̄вуттасура̄сававинимуттам̣.

10. пача̄йикасуттаван̣н̣ана̄

1140. нӣчавуттиноти куле джет̣т̣ха̄нам̣ маха̄питучӯл̣апитуджет̣т̣хабха̄тика̄дӣнам̣ абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикамма̄дивасена нӣчавуттино.

8. дутийаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

8. бӣджага̄масуттаван̣н̣ана̄

1148. ‘‘мӯлабӣджа’’нтиа̄дӣсу мӯламева бӣджанти мӯлабӣджам̣, мӯлабӣджам̣ етасса̄типи мӯлабӣджам̣. таттха пуримена бӣджага̄мо вутто ‘‘бӣджа̄нам̣ самӯхо’’ти катва̄, дутийена бхӯтага̄мо. дувидхопесо са̄ман̃н̃аниддесена, ‘‘мӯлабӣджан̃ча мӯлабӣджан̃ча мӯлабӣджа’’нти екасесанайена ва̄ бӣджаттхо ведитаббо. еса найо сесесупи. пхал̣убӣджанти паббабӣджам̣. ба̄хирапаччайантарасамава̄йе садисапхалуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато вируханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо. тадаттхасиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти тато ниваттанаттхам̣ екена бӣджа-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣, дуккхадуккха’’нти (сам̣. ни. 4.327) ча йатха̄. нӣлатин̣аруккха̄дикасса̄ти аллатин̣асса чева алларуккха̄дикасса ча. а̄ди-саддена осадхигаччхалата̄дӣнам̣ гахан̣ам̣.

9. вика̄лабходжанасуттаван̣н̣ана̄

1149. арун̣уггаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маджджханхико, айам̣ буддха̄диарийа̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о бходжанасса ка̄ло, тадан̃н̃о вика̄лоти а̄ха – ‘‘вика̄лабходжана̄ти ка̄ла̄тиккантабходжана̄’’ти.

10. гандхавилепанасуттаван̣н̣ана̄

1150. йам̣ кин̃чи пуппханти гантхимам̣ агантхимам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи пуппхаджа̄там̣, татха̄ писита̄дибхедам̣ йам̣ кин̃чи гандхаджа̄там̣.

9. татийаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

1. наччагӣтасуттаван̣н̣ана̄

1151. сан̇кхепато ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нтиа̄динайаппаваттам̣ (дӣ.ни. 2.90; дха.па. 183) бхагавато са̄санам̣ аччантачхандара̄гапаваттито начча̄дӣнам̣ дассанам̣ на анулометӣти а̄ха ‘‘са̄санасса анануломатта̄’’ти. аттана̄ парехи ча пайоджийама̄нам̣ пайоджа̄пийама̄нан̃ча етенева начча-саддена гахитам̣, татха̄ гӣтава̄дитасаддехи ча̄ти а̄ха – ‘‘наччананачча̄пана̄дивасена̄’’ти. а̄ди-саддена га̄йана-га̄йа̄пана-ва̄дана-ва̄да̄пана̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. дассанена четтха саванампи сан̇гахитам̣ вирӯпекасесанайена. йатха̄сакам̣ висайасса а̄лочанасабха̄вата̄йа ва̄ пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ саванакирийа̄йапи дассанасан̇кхепасаббха̄вато ‘‘дассана̄’’иччева вуттам̣. ависӯкабхӯтасса гӣтасса саванам̣ када̄чи ват̣т̣атӣти а̄ха – ‘‘висӯкабхӯта̄ дассана̄ ча̄’’ти. татха̄ хи вуттам̣ параматтхаджотика̄йа кхуддакаат̣т̣хакатха̄йа (кху. па̄. ат̣т̣ха. 2.паччхимапан̃часиккха̄падаван̣н̣ана̄) – ‘‘дхаммӯпасам̣хитам̣ гӣтам̣ ват̣т̣ати, гӣтӯпасам̣хито дхаммо на ват̣т̣атӣ’’ти.

2. учча̄сайанасуттаван̣н̣ана̄

1152. учча̄ти учча-саддена сама̄наттхам̣ екам̣ саддантарам̣. сети еттха̄ти сайанам̣, учча̄сайанам̣ маха̄сайанан̃ча саман̣аса̄руппарахитам̣ пат̣иккхиттанти а̄ха – ‘‘пама̄н̣а̄тиккантам̣ акаппийаттхаран̣а’’нти. а̄санда̄диа̄санан̃четтха сайаненева сан̇гахитам̣. йасма̄ пана а̄дха̄ре пат̣иккхитте тада̄дха̄ракирийа̄ пат̣иккхитта̄ва хоти, тасма̄ ‘‘учча̄сайанамаха̄сайана̄’’иччева вуттам̣. аттхато пана тадупабхогабхӯтанисаджджа̄нипаджджанехи вирати дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ учча̄сайанамаха̄сайанан̃ча учча̄сайанамаха̄сайанан̃ча̄ти учча̄сайанамаха̄сайананти етасмим̣ аттхе екасесанайена айам̣ ниддесо като йатха̄ – ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти (уда̄. 1). а̄санакирийа̄пуббакатта̄ ва̄ сайанакирийа̄йа сайанаггахан̣енева а̄санампи гахитанти дат̣т̣хаббам̣.

3. джа̄тарӯпасуттаван̣н̣ана̄

1153. ан̃н̃епи уггаха̄пане упаниккхиттаса̄дийане ча пат̣иггахан̣аттхо лаббхатӣти а̄ха – ‘‘на угган̣ха̄пенти, на упаниккхиттам̣ са̄дийантӣ’’ти. атха ва̄ тивидхам̣ пат̣иггахан̣ам̣ ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ти. таттха ка̄йена пат̣иггахан̣ам̣ уггахан̣ам̣, ва̄ча̄йа пат̣иггахан̣ам̣ уггаха̄пан̣ам̣, манаса̄ пат̣иггахан̣ам̣ са̄дийанам̣. тивидхампи пат̣иггахан̣ам̣ са̄ман̃н̃аниддесена, екасесанайена ва̄ гахетва̄ ‘‘пат̣иггахан̣а̄’’ти вуттанти а̄ха – ‘‘нева нам̣ угган̣хантӣ’’тиа̄ди. еса найо ‘‘а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄’’тиа̄дӣсупи.

4. а̄макадхан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

1154. нӣва̄ра̄диупадхан̃н̃асса са̄лиа̄димӯладхан̃н̃антогадхатта̄ вуттам̣ ‘‘саттавидхасса̄’’ти.

5. а̄макамам̣сасуттаван̣н̣ана̄

1155. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃ча васа̄ни бхесаджджа̄ни – аччхавасам̣, маччхавасам̣, сусука̄васам̣, сӯкаравасам̣, гадрабхаваса’’нти (маха̄ва. 262; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 623) вуттатта̄ идам̣ уддисса анун̃н̃а̄там̣ на̄ма. тасса пана ‘‘ка̄ле пат̣иггахита’’нти (маха̄ва. 262) вуттатта̄ пат̣иггахан̣ам̣ ват̣т̣атӣти а̄ха – ‘‘ан̃н̃атра уддисса анун̃н̃а̄та̄’’ти. винайавасена упапариккхитаббо, тасма̄ самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вуттанайенеттха виниччхайо ведитаббо.

10. чатуттхаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

2-3. кайавиккайасутта̄диван̣н̣ана̄

1162-63. кассачи бхан̣д̣асса гахан̣ам̣ кайо, да̄нам̣ виккайо. таттха таттха̄ти га̄мантаре сантике ча гаманам̣ дӯтакамманти вуччатӣти йоджана̄. пахин̣агаманам̣ кхуддакагаманам̣.

4. тула̄кӯт̣асуттаван̣н̣ана̄

1164. рӯпакӯт̣ам̣ сарӯпена садисена чхалавоха̄ро. ан̇гакӯт̣ам̣ аттано хаттха̄дина̄ ан̇га̄нам̣ чхалакаран̣ам̣. гахан̣акӯт̣ам̣ ма̄несу гахан̣авасена. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ айачун̣н̣а̄дина̄ пат̣иччханнена чхалакаран̣ам̣. махатийа̄ тула̄йа. паччха̄бха̄гети тула̄йа паччхимабха̄ге. хаттхена̄ти хаттхападесена. аккаматӣти ут̣т̣ха̄тум̣ аденто ган̣ха̄ти. даданто пуббабха̄гети паресам̣ даданто пуббабха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати. танти айачун̣н̣ам̣.

лохапа̄тийоти тамбалохапа̄тийо. суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронтӣти асаникха̄дасуван̣н̣аканакалимпита̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронти. ма̄набха̄джанасса хадайабхӯтасса аббхантарасса бхиннам̣ хадайабхедо. нимийама̄насса тилатан̣д̣ула̄дикасса сикха̄йа аггакот̣ийа̄ бхиннам̣ сикха̄бхедо. кхетта̄дӣнам̣ минанараджджуйа̄ ан̃н̃атха̄каран̣ам̣ раджджубхедо. раджджугахан̣енева четтха дан̣д̣акасса гахан̣ам̣ катамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

6-11. чхеданасутта̄диван̣н̣ана̄

1166-71. вадхоти мут̣т̣хиппаха̄ракаса̄та̄л̣ана̄дӣхи хим̣санам̣, вихет̣хананти аттхо. вихет̣ханаттхопи хи вадха-саддо диссати ‘‘аттха̄нам̣ вадхитва̄ вадхитва̄ родеййа̄’’тиа̄дӣсу. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ма̄ран̣а’’нти вуттам̣, там̣ пана потханам̣ сандха̄йа̄ти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ма̄ран̣асаддасса вихим̣санепи диссанато. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

а̄макадхан̃н̃апеййа̄лаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

маха̄ваггаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄

сакаларӯпа̄рӯпасаммасане сан̣хасукхумависайан̃а̄н̣ата̄йа випассана̄ча̄ранипун̣абуддхӣнам̣ сусам̣йатака̄йавачӣсама̄ча̄рата̄йа саматхавипассана̄су саммадева йатанато ча йатӣнам̣ бхиккхӯнам̣ кхандха̄йатанадха̄тусаччиндрийапат̣иччасамуппа̄дабхеде параматтхадхамме на̄на̄найехи н̃а̄н̣авибха̄гасса санниссайена бахука̄расса сам̣йутта̄гамаварасса аттхасам̣ван̣н̣анам̣ ка̄тум̣ са̄раттхаппака̄санато ева нипун̣а̄ йа̄ майа̄ ат̣т̣хакатха̄ а̄раддха̄ти самбандхо. сависесам̣ пан̃н̃а̄вахагун̣атта̄ ева хисса гантха̄рамбхе а̄дитопи ‘‘пан̃н̃а̄пабхедаджананасса̄’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йа са̄ранти сам̣йуттамаха̄ат̣т̣хакатха̄йа са̄рам̣. екӯнасат̣т̣химаттоти тхокам̣ ӯнабха̄вато матта-саддаггахан̣ам̣.

мӯлат̣т̣хакатха̄йа са̄ранти пуббе вуттасам̣йуттамаха̄ат̣т̣хакатха̄йа са̄рамева пуна нигаманавасена вуттанти. атха ва̄ мӯлат̣т̣хакатха̄йа са̄ранти пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄су аттхаса̄рам̣. тена етам̣ дассети ‘‘сам̣йуттамаха̄ат̣т̣хакатха̄йа аттхаса̄рам̣ а̄да̄йа имам̣ са̄раттхаппака̄синим̣ каронтена сесамаха̄ника̄йа̄нампи мӯлат̣т̣хакатха̄су идха вийогаккхамам̣ аттхаса̄рам̣ а̄да̄йа ака̄си’’нти. ‘‘маха̄виха̄ра̄дхива̄сӣна’’нти ча идам̣ пуримапаччхимападехи саддхим̣ самбандхитаббам̣ ‘‘маха̄виха̄ра̄дхива̄сӣнам̣ самайам̣ пака̄сайантим̣ маха̄виха̄ра̄дхива̄сӣнам̣ мӯлат̣т̣хакатха̄йа са̄рам̣ а̄да̄йа̄’’ти ча. тена пун̃н̃ена. хоту саббо сукхӣ локоти ка̄ма̄вачара̄дивибха̄го саббо сатталоко йатха̄рахам̣ бодхиттайа̄дхигамавасена сампайуттена нибба̄насукхена сукхито хотӯти садевакасса локасса аччантам̣ сукха̄дхигама̄йа аттано пун̃н̃ам̣ парин̣а̄мети.

етта̄вата̄ са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ нит̣т̣хита̄.

сам̣йуттат̣ӣка̄ саматта̄.