1-2. авиджджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄
1-2. пуббан̇гама̄ти пуббечара̄. авиджджа̄ хи ан̃н̃а̄н̣алаккхан̣а̄ саммуйхана̄ка̄рена а̄рамман̣е паваттатӣти сампайуттадхамма̄нампи тада̄ка̄ра̄нувидха̄ната̄йа паччайо хоти. татха̄ хи те аничча̄субхадуккха̄наттасабха̄вепи дхамме ничча̄дито ган̣ханти, айамасса̄ тесам̣ сахаджа̄тавасена пуббан̇гамата̄. йам̣ пана мохена абхибхӯто па̄пакирийа̄йа а̄дӣнавам̣ апассанто па̄н̣ам̣ ханати, адиннам̣ а̄дийати, ка̄месу миччха̄ чарати, муса̄ бхан̣ати, ан̃н̃ампи вивидхам̣ дуссӣлйам̣ а̄чарати, айамасса сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча пуббан̇гамата̄. сама̄паджджана̄йа̄ти таббха̄ва̄паджджана̄йа акусалаппаттийа̄. сабха̄вапат̣ила̄бха̄йа̄ти аттала̄бха̄йа. тена̄ха ‘‘уппаттийа̄’’ти. са̄ панеса̄ вутта̄ка̄рена акусала̄нам̣ пуббан̇гамабхӯта̄ авиджджа̄ уппаджджатӣти самбандхо. йадетанти йам̣ етам̣ па̄па̄джигуччханата̄йа па̄пато аладжджана̄ка̄расан̣т̣хитам̣ ахирикам̣, па̄па̄нутра̄сата̄йа па̄пато абха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитан̃ча аноттаппам̣, етам̣ двайам̣ анудева анва̄гатамева. ану-саддена четтха етанти упайогавачанам̣. анудева̄ти етасса аттхо сахева екатоти. еттха авиджджа̄йа вуттанайа̄нуса̄рена таппат̣ипаккхато ча аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – таттха йатха̄ акусалакаммапатхавасена паваттийам̣ пуббан̇гамата̄ авиджджа̄йа, евам̣ кусалакаммапатхавасена пун̃н̃акирийаваттхувасена ча паваттийам̣ виджджа̄йа пуббан̇гамата̄ ваттабба̄. вӣмам̣са̄дхипативасена паваттийам̣ а̄дхипачча̄ка̄равасена ча пуббан̇гамата̄ ведитабба̄. двӣхева̄ти ча авадха̄ран̣ам̣ а̄дхипачча̄ка̄расса сахаджа̄тенева сан̇гахетаббато.
ладжджана̄ка̄расан̣т̣хита̄ти па̄пато джигуччхана̄ка̄расан̣т̣хита̄. бха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитанти уттасана̄ка̄расан̣т̣хитам̣. еттха̄ти хириоттаппе. видати, виндатӣти ва̄ виджджа̄. виддасӯти ча саппан̃н̃апарийа̄йоти а̄ха ‘‘виддасуноти видуно’’ти. йа̄тха̄вадит̣т̣хӣти авипарӣта̄ дит̣т̣хи, сам̣килесато ниййа̄никадит̣т̣хи. самма̄дит̣т̣хи пахотӣти еттха са̄ виджджа̄ самма̄дит̣т̣хи ведитабба̄. на екато сабба̄ни лаббханти самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄нам̣ пубба̄бхисан̇кха̄расса анекарӯпатта̄. локуттарамаггаккхан̣е екато лаббханти киччато бхинна̄нампи та̄сам̣ таттха сарӯпато абхиннатта̄. ека̄ ева хи вирати маггаккхан̣е тиссаннампи виратӣнам̣ киччам̣ са̄дхентӣ паваттати, йатха̄ ека̄ ева самма̄дит̣т̣хи париджа̄нана̄дивасена чатуббидхакиччам̣ са̄дхентӣ паваттати. та̄ни ча кхо сабба̄ни ат̣т̣хапи пат̣хамаджджха̄нике магге лаббхантӣти йоджана̄. пат̣хамаджджха̄никети пат̣хамаджха̄наванте.
татха̄бхӯтасса̄ти арийамаггасаман̇гино. йасма̄ маха̄сал̣а̄йатанасутте вуттам̣ ‘‘самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ ева ан̇га̄нам̣ васена̄’’ти, тасма̄ пан̃чан̇гико локуттарамагго хоти. ‘‘пуббева кхо пана̄’’ти хи вачанам̣ тада̄ маггаккхан̣е виратӣнам̣ абха̄вам̣ н̃а̄пети, тасма̄ ка̄ма̄вачарачиттесу вийа локуттарачиттесу вирати анийата̄ти адхиппа̄йо. парисуддхабха̄вадассананти парисуддхасӣлабха̄вадассанаттхам̣. айаматтхо дӣпито, на арийамагге виратӣнам̣ абха̄во.
йади евам̣ касма̄ абхидхамме маггавибхан̇ге пан̃чан̇гикава̄ро а̄гатоти а̄ха ‘‘йампи абхидхамме’’тиа̄ди. танти ‘‘пан̃чан̇гико магго хотӣ’’ти вачанам̣. ‘‘екам̣ киччантарам̣ дассетум̣ вутта’’нти ватва̄ там̣ дассетум̣ ‘‘йасмин̃хи ка̄ле’’тиа̄ди вуттам̣. йасмин̃хи ка̄лети локийака̄ле. тена ‘‘екам̣ киччантара’’нти вуттам̣ ат̣т̣хан̇гикакиччам̣ дассети. виратиуппа̄данена миччха̄ва̄ча̄дӣни пуггалена маггасамайе паджаха̄пентӣти самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ‘‘пан̃ча ка̄ракан̇га̄нӣ’’ти вутта̄ни. самма̄ва̄ча̄дикирийа̄ хи вирати, тан̃ча ета̄ни ка̄ра̄пентӣти. виративасена̄ти вираман̣акирийа̄васена ка̄ра̄пакабха̄вена, каттубха̄вена ва̄ти аттхо. ‘‘виратиттайавасена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо.
самма̄камманто пӯратӣти имехи самма̄дит̣т̣хиа̄дӣхи самма̄каммантакиччам̣ пӯрати на̄ма техи вӣрийа̄дикехи тадаттхасиддхито. тампи сандха̄йа ‘‘екам̣ киччантарам̣ дассету’’нти вуттам̣. имам̣ киччантарам̣ дассетунти локуттарамаггаккхан̣епи има̄нева пан̃ча самма̄ва̄ча̄дивиратиттайасса екаккхан̣е ка̄ра̄пакан̇га̄нӣти дассетум̣. евам̣ вуттанти ‘‘тасмим̣ самайе пан̃чан̇гико магго хотӣ’’ти (вибха. 494) евам̣ вуттам̣. локийамаггаккхан̣е пан̃чева хонти, вирати пана анийата̄, тасма̄ ‘‘чхаан̇гико’’ти аватва̄ ‘‘пан̃чан̇гико’’иччева вуттам̣. тайидам̣ абхидхамме пан̃чан̇гикава̄радесана̄йа ка̄ран̣акиттанамагго, арийамагго пана ат̣т̣хан̇гикова̄ти дассетум̣, ‘‘йа̄ ча, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева. миччха̄дит̣т̣хиа̄дика̄ даса, таппаччайа̄ акусала̄ ча даса̄ти вӣсати акусалапаккхийа̄, самма̄дит̣т̣хиа̄дика̄ даса, таппаччайа̄ кусала̄ ча даса̄ти вӣсати кусалапаккхийа̄ маха̄чатта̄рӣсакасутте вутта̄. маха̄чатта̄рӣсаканти тассетам̣ на̄мам̣. миссакова катхито локуттарассапи идха лаббхама̄натта̄.
йасма̄ косаласам̣йуттепи идха ча тхерена ‘‘упад̣д̣хамидам̣, бханте, брахмачарийасса̄’’тиа̄дина̄ вуттам̣ ‘‘ма̄ хевам̣ а̄нанда̄’’тиа̄дина̄ пат̣иккхипитва̄ ‘‘сакаламевидам̣ а̄нанда̄’’тиа̄дина̄ бхагавата̄ деситам̣ суттам̣ а̄гатам̣. тассаттхо косаласам̣йуттаван̣н̣ана̄йам̣ вутто, тасма̄ вуттам̣ ‘‘косаласам̣йутте вуттаттхамева̄’’ти.
авиджджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.