19. а̄сӣвисавагго
1. а̄сӣвисопамасуттаван̣н̣ана̄
238. йе бхиккхӯ тада̄ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄, тесу кечи екавиха̄рино, кечи аттадутийа̄, кечи аттататийа̄, кечи аттачатуттха̄, кечи аттапан̃чама̄ хутва̄ аран̃н̃а̄йатанесу вихарантӣти вуттам̣ – ‘‘екача̄рика…пе… пан̃чача̄рике’’ти. сама̄наджджха̄сайата̄ сабха̄гавуттино. каммат̣т̣ха̄на̄нуйун̃джанасса ка̄раке. тато ева таттха йуттапайутте. пуггаладжджха̄сайена ка̄ран̣абхӯтена. паччайабхӯтанти апассайабхӯтам̣. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве’’ти а̄рабхитва̄ йа̄ва ‘‘тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о’’ти айам̣ ма̄тика̄никкхепо. тесам̣ ма̄тика̄йа виттха̄рабха̄джанам̣. ва̄сана̄ бхависсатӣти ва̄сана̄вахам̣ бхависсати. синерум̣ уккхипанто вийа̄тиа̄ди имисса̄ десана̄йа анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа судуккарабха̄вадассанам̣.
ман̃чат̣т̣хесу ман̃часаман̃н̃а̄ вийа мукхат̣т̣хам̣ висам̣ ‘‘мукха’’нти адхиппетам̣. суккхакат̣т̣хасадисабха̄ва̄па̄данато ‘‘кат̣т̣ха’’нти вуччатӣти кат̣т̣хам̣ мукхам̣ етасса̄ти кат̣т̣хамукхо, дам̣сана̄дина̄ кат̣т̣хасадисабха̄вакаро саппо. атха ва̄ кат̣т̣хасадисабха̄ва̄па̄данато кат̣т̣хам̣ висам̣ ва̄ мукхе етасса̄ти кат̣т̣хамукхо. имина̄ найена сесападесупи аттхо ведитаббо. име чатта̄роти име висакиччабхедена чатта̄ро. ида̄ни там̣ несам̣ висакиччабхедам̣ дассетум̣ ‘‘тесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. айасӯласамаппитам̣ вийа̄ти аббхантаре айасӯлам̣ ануппавеситам̣ вийа. паккапӯтипанасам̣ вийа̄ти паччитва̄ ка̄ла̄тиккаме кутхитапанасапхалам̣ вийа. чан̇гава̄рети раджака̄нам̣ кха̄рапарисса̄ване сура̄парисса̄ване ва̄. анавасесам̣ чхиджджанена асанипа̄тат̣т̣ха̄нам̣ вийа. маха̄никха̄данена̄ти махантена никха̄данена.
висавегавика̄рена̄ти висавегагатена вика̄рена. ва̄тена̄ти тасса саппасса сарӣрам̣ пхуситва̄ уггатава̄тена. на̄сава̄те пана ваттаббамева наттхи. пуггалапан̣н̣аттивасена̄ти тесам̣йева сол̣асаннам̣ саппа̄нам̣ а̄гатависотиа̄дипуггалана̄масса васена чатусат̣т̣хи хонти паччекам̣ чатуббидхабха̄вато. а̄гатависоти а̄гаччхависо, сӣгхатарам̣ абхируханависоти аттхо. гхорависоти каккхал̣ависо, дуттикиччхависо. айам̣ сӣтаудакам̣ вийа хоти га̄л̣хадуббиниммочайабха̄вена. удакасаппо хи гхорависо хоти йева̄ти вуттам̣ – ‘‘удакасаппа̄дӣнам̣ висам̣ вийа̄’’ти. пан̃н̃а̄йатӣти ган̣д̣апил̣ака̄дивасена пан̃н̃а̄йати. анел̣акасаппо на̄ма маха̄а̄сӣвисо. нӣласаппо на̄ма са̄кхаван̣н̣о руккхагга̄дӣсу вичаран̣акасаппо. имина̄ упа̄йена̄ти йойам̣ кат̣т̣хамукхесу дат̣т̣хависа̄нам̣йева ‘‘а̄гатависо но гхорависо’’тиа̄дина̄ чатуббидхабха̄во вутто, имина̄ упа̄йена. кат̣т̣хамукхе дат̣т̣хависа̄дайоти кат̣т̣хамукхесу дат̣т̣хависо, пхут̣т̣хависо, ва̄тавибхоти тайо, пӯтимукха̄дӣсу ча дат̣т̣хависа̄дайо чатта̄ро чатта̄ро ведитаббо.
екеканти чатусат̣т̣хийо екекам̣. чатудха̄ти ан̣д̣аджа̄дивибха̄гена чатудха̄ вибхаджитва̄. чхапан̣н̣а̄са̄нӣти чхапан̣н̣а̄са̄дхика̄ни. гатамаггасса̄ти йатха̄вуттасан̇кхйа̄гатамаггасса пат̣иломато сам̣кхиппама̄на̄ ануккамена чатта̄рова хонти. кулавасена̄ти кат̣т̣хамукха̄диджа̄тивасена.
сакалака̄йе а̄син̃читва̄ вийа т̣хапитависа̄ти хи тесам̣ пхут̣т̣хависата̄, ва̄тависата̄ вуччати. еванти ‘‘а̄ситтависа̄’’тиа̄дина̄. еттха̄ти а̄сӣвисасадде вачанаттхо нируттинайена ведитаббо. уггататеджа̄ти удаггатеджа̄, аттано висатеджена несам̣ курӯрадаббата̄ ва̄. дунниммадданависа̄ти манта̄гадехи аниммадданӣйависа̄. чатта̄ро а̄сӣвиса̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо. тенеттха авасесапа̄л̣им̣ сан̇ган̣ха̄ти.
а̄сӣвисесӯти име а̄сӣвиса̄ дат̣т̣хависа̄ ева̄ти ведитабба̄. сарӣрат̣т̣хакесуйева̄ти тена пурисена тесам̣ кассачи анит̣т̣хасса акататта̄ а̄йусесасса ча виджджама̄натта̄ нам̣ на дам̣сим̣сӯти дат̣т̣хаббам̣. пуччхи йатха̄бхӯтам̣ паведетука̄мо. дурупат̣т̣ха̄ха̄ти дурупат̣т̣ха̄на̄. соттхимагготи соттхибха̄васса упа̄йо.
антарачароти антарам̣ чаро сукхасатту висса̄сагха̄тӣ. тена̄ха ‘‘вадхако’’ти. ида̄ни та̄сам̣ песане ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣хама’’нтиа̄ди вуттам̣. абхимукхагатам̣ вийа абхимукхагатам̣. ӣдисӣпи хи вачойутти локе нирӯпӣйати сантийам̣ пурисам̣ т̣хапетӣти вийа. тасма̄ абхимукхагатанти абхимукхам̣ тена сампаттанти аттхо. ван̇касан̣т̣ха̄нам̣ пхалакам̣ руккхамӯле а̄гата̄гата̄нам̣ нисӣданаттха̄йа аттхатам̣.
ариттахаттхо пурисо санта̄рети ета̄йа̄ти санта̄ран̣ӣ. ориматӣрато уттаран̣а̄йа сету уттарасету. екена двӣхи ва̄ гантаббо руккхамайо сету руккхасету. джан̇гхасаттхена гаманайогго сету джан̇гхасету. сакат̣ена гантум̣ саккун̣еййо сакат̣асету. на кхо еса бра̄хман̣о параматтхато. тадаттхо пана екадесена самбхаватӣти татха̄ вуттанти дассенто ‘‘еттака̄нам̣ паччаттхика̄нам̣ ба̄хитатта̄’’ти а̄ха. десананти уддесадесанам̣. виниваттентоти пат̣исам̣харанто. на ладдхо вата̄сӣти на ладдхо вата а̄си.
ра̄джа̄ вийа каммам̣ саттесу иссарийасса ватта̄панато. ра̄джа̄…пе… путхуджджано ват̣т̣адуккхасан̇кха̄та̄пара̄дхата̄йа. н̃а̄н̣апала̄йанена̄ти маха̄бхӯтехи ниббиндитва̄ вираджджитва̄ вимуччитука̄мата̄васена уппаннан̃а̄н̣апала̄йане магга̄дхигамасиддхенева н̃а̄н̣апала̄йанена. еван̃хеттха упама̄сам̣санданам̣ маттхакам̣ па̄питамева хоти.
йатхева хӣтиа̄дина̄ екадесана̄самуда̄йасса нидассанам̣ а̄раддхам̣. йатха̄вуттавачанам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачанена саматтхети ‘‘паттхаддхо бхаватӣ’’тиа̄дина̄. таттха кат̣т̣хамукхена ва̄ти ва̄-саддо упаматтхо. йатха̄ кат̣т̣хамукхена саппена дат̣т̣хо паттхаддхо хоти, евам̣ патхавӣдха̄туппакопена со ка̄йо кат̣т̣хамукхева хоти, кат̣т̣хамукхагато вийа паттхаддхо хотӣти аттхо. атха ва̄ ва̄-саддо авадха̄ран̣аттхо. со ‘‘патхавӣдха̄тупакопена ва̄’’ти евам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббо. айан̃хеттха аттхо – кат̣т̣хамукхена дат̣т̣хопи ка̄йо патхавӣдха̄туппакопенева паттхаддхо хоти, тасма̄ патхавӣдха̄туйа̄ авийутто со ка̄йо саббада̄ кат̣т̣хамукхагато вийа хотӣти. ва̄-саддо ва̄ анийаматтхо. татра̄йаматтхо – кат̣т̣хамукхена дат̣т̣хо ка̄йо паттхаддхо хоти ва̄, на ва̄ манта̄гадавасена. патхавӣдха̄туппакопена пана манта̄гадарахито со ка̄йо кат̣т̣хамукхагато вийа хоти екантапаттхаддхоти. таттха ка̄йоти пакатика̄йо. пӯтикоти кутхито. сантаттоти саббасо татто маха̄да̄хаппатто. сан̃чхинноти саббасо чхинно чун̣н̣авичун̣н̣абхӯто. йада̄ ка̄йо паттхаддха̄дибха̄ваппатто хоти, тада̄ пурисо кат̣т̣хамукха̄дисаппасса мукхе ваттама̄но вийа хотӣти аттхо.
висесатоти кат̣т̣хамукха̄дивисесато ча патхавӣа̄дивисесато ча. анаттхаггахан̣атотиа̄ди ачетанесупи бхӯтесу сачетанесу вийа анаттха̄дӣнам̣ паччаккхата̄йа ниббедаджананаттхам̣ а̄раддхам̣. таттха а̄сайатоти паваттит̣т̣ха̄нато. етесанти маха̄бхӯта̄нам̣. садисата̄ти ваммика̄сайасусирагаханасан̇ка̄рат̣т̣ха̄на̄сайата̄йа ча садисата̄.
паччатталаккхан̣авасена̄ти висум̣ висум̣ лаккхан̣авасена. патхавӣа̄дӣнам̣ каккхал̣абха̄ва̄ди, там̣саман̇гино пуггаласса каккхал̣абха̄ва̄па̄дана̄дина̄ вика̄руппа̄данато висавегавика̄рато садисата̄ ведитабба̄.
анаттха̄ти бйасана̄. бйа̄дхинти кут̣т̣ха̄дибйа̄дхим̣. бхаве джа̄та̄бхинандиноти бхавесу джа̄тийа̄ абхинанданасӣла̄. пан̃чавока̄ре хи джа̄тийа̄ абхинандана̄ на̄ма маха̄бхӯта̄бхинандана̄ ева.
дурупат̣т̣ха̄натара̄нӣти дуппат̣ика̄ратара̄ни. дура̄сада̄ти дурупасан̇камана̄. ‘‘упат̣т̣ха̄мӣ’’ти упасан̇камитум̣ на сакконти. париджа̄на̄ма каммана̄ма̄ни, упака̄ра̄ на̄ма наттхи. анантадосӯпаддаватоти апарима̄н̣адосӯпаддавахетуто. екапаккхаланти екадуккхам̣.
рӯпаккхандхо бхиджджама̄но чатта̄ро арӯпаккхандхе гахетва̄ва бхиджджати арӯпаккхандха̄нам̣ еканиродхатта̄. ваттхурӯпампи гахетва̄ва бхиджджанти пан̃чавока̄ре арӯпаккхандхесу бхиннесу рӯпаккхандхасса ават̣т̣ха̄на̄бха̄вато. етта̄вата̄ти лобхуппа̄данаматтена. пан̃н̃а̄ на̄ма аттабха̄ве уттаман̇гам̣ пан̃н̃уттаратта̄ кусаладхамма̄нам̣, сати ча килесуппаттийам̣ пан̃н̃а̄йа ануппаджджанато вуттам̣ – ‘‘етта̄вата̄ пан̃н̃а̄сӣсам̣ патитам̣ на̄ма хотӣ’’ти. йонийо упанети тадупагасса каммапаччайасса бха̄ве. ‘‘джа̄тибхайам̣, джара̄бхайам̣, маран̣абхайам̣, чорабхайа’’нтиа̄дина̄ а̄гата̄ни пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄ни, ‘‘хаттхампи чхиндатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гата̄ни дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ни а̄гата̄нева хонти ка̄ран̣асса самават̣т̣хитатта̄. нандӣра̄го сан̇кха̄раккхандхоти сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннатта̄ вуттам̣.
па̄л̣ийам̣йева а̄гата̄ ‘‘чаккхуто чепи нам̣, бхиккхаве’’тиа̄дина̄. кин̃чи алабхитва̄ти тасмим̣ сун̃н̃ага̄ме чора̄нам̣ гайхӯпагасса ала̄бхавачаненева тасса пурисасса аттано пат̣исаран̣асса ала̄бхо вутто ева хотӣти на уддхат̣о, пурисат̣т̣ха̄нийо бхиккху, чора̄ пана ба̄хира̄йатанат̣т̣ха̄нийа̄. абхинивиситва̄ти випассана̄бхинивесам̣ катва̄. аджджхаттика̄йатанавасена десана̄йа а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘упа̄да̄рӯпакаммат̣т̣ха̄навасена̄’’ти.
ба̄хира̄нанти ба̄хира̄йатана̄нам̣. пан̃ча кичча̄нӣти чорехи тада̄ ка̄табба̄ни пан̃ча кичча̄ни. хаттхаса̄ранти аттано сантаке хаттхехи гахетаббаса̄рабхан̣д̣ам̣. па̄тана̄дивасена хаттхапара̄ма̄сам̣ каронти. паха̄рат̣ха̄нети пахат̣ат̣т̣ха̄не. т̣ха̄насо тасмим̣ ева кхан̣ети ваданти. аттано сукха̄вахам̣ кусаладхаммам̣ паха̄йа дуккха̄вахена акусалена саман̇гита̄ сукха̄вахам̣ бхан̣д̣ам̣ паха̄йа бахи никкхаманам̣ вийа̄ти вуттам̣ сукханиссайатта̄ тасса. хаттхапара̄…пе… а̄паджджанака̄ло гун̣асарӣрасса тада̄ пама̄дена ба̄дхитатта̄. паха̄ра…пе… ка̄ло тато дал̣хатарам̣ гун̣асарӣрасса ба̄дхитатта̄. паха̄рам̣…пе… ассаман̣ака̄ло гун̣асарӣрасса маран̣аппаттисадисатта̄. авасесаджанасса да̄сапарибхогена парибхун̃джитаббата̄ ан̃н̃атхаттаппаттигихибха̄ва̄паттийа̄ нидассанабха̄вена вутта̄. йам̣ ‘‘чхасу два̄ресу а̄рамман̣е а̄па̄тхагате’’ти вуттам̣, тамева а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа сампара̄йико дуккхаккхандхо ведитабботи йоджана̄.
рӯпа̄дӣнӣти рӯпасаддагандхараса̄ни. тесанти йатха̄вуттабхӯтупа̄да̄рӯпа̄нам̣. лахута̄дивасена̄ти тесам̣ лахута̄дивасена. дуруттаран̣ат̣т̣хоти уттаритум̣ асаккун̣еййабха̄во огхат̣т̣хо. вуттанайена̄ти ‘‘сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄дина̄ вуттанайена. чатумаха̄бхӯта̄дӣхӣти а̄дисаддена упа̄да̄наккхандха̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. читтакирийадассанаттханти читтапайогадассанаттхам̣. вуттава̄йа̄мамева̄ти ‘‘самма̄ва̄йа̄мо’’ти йо арийамагге вутто. бхаддекаратта̄дӣнӣти ‘‘аджджева киччам̣ а̄таппа’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.272, 275, 276) вутта̄ни бхаддекараттасутта̄дӣни.
кун̣т̣хапа̄доти чхиннапа̄дова хутва̄ гативикало. ма̄насам̣ бандхатӣти тасмим̣ читте киччам̣ нибандхати. ‘‘айам̣ арийамагго майхам̣ огхуттаранупа̄йо’’ти таттха читтасса саннит̣т̣ха̄нам̣ пуна таттха паваттанам̣ вӣрийа̄рамбхо читтабандханам̣.
тасса на̄марӯпасса име нандӣра̄га̄дайо тан̣ха̄виджджа̄дайоти катва̄ паччайо дхамма̄йатанекадесо. арийамагганибба̄натан̣ха̄ваджджо идха дхамма̄йатанекадесоти ча. сол̣асаха̄ка̄рехӣти пӣл̣ана̄дӣхи сол̣асахи а̄ка̄рехи. сатипат̣т̣ха̄навибхан̇ге а̄гатанайена сат̣т̣хинайасахассехи. десана̄парийоса̄не…пе… патит̣т̣хахим̣сӯти випан̃читан̃н̃ӯ еветтха гахан̣авасена адхигатависеса̄ париччхиндита̄. те хи тада̄ дхаммапат̣игга̄хакабха̄вена саттху сантике саннисинна̄. уггхат̣итан̃н̃ӯнам̣ пана неййа̄нан̃ча висеса̄дхигамо ат̣т̣хакатха̄йам̣ на рул̣хоти идха на гахитоти.
а̄сӣвисопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ратхопамасуттаван̣н̣ана̄
239. сусам̣вутиндрийасса бходжане маттан̃н̃уно сатасса сампаджа̄насса вихарато килесанимиттам̣ дуккхам̣ анавасаранти сукхасоманассабахулата̄ вутта̄. йавати тена пхалам̣ мисситам̣ вийа хотӣти йони, екантикам̣ ка̄ран̣ам̣. асса̄ти бхиккхуно. парипун̣н̣анти авикалам̣. анавасесам̣ а̄саве кхепетӣти а̄саваккхайо, аггамагго. йам̣ йанти дандхам̣ маджджхам̣ джавоти джава̄дӣсу йам̣ йам̣ гаманам̣. раккхан̣аттха̄йа̄ти килесачорехи раккхан̣аттха̄йа. веганиггахан̣аттха̄йа̄ти килесахетукасса индрийавегасса нигган̣ханаттха̄йа. ниббисеванаттха̄йа̄ти висеванасса виппхандитасса ниродхана̄йа. килесӯпасаматтха̄йа̄ти килеса̄нам̣ упарӯпари саманаттха̄йа вӯпасаманаттха̄йа.
саман̣арати на̄ма саматхавипассана̄маггапхаласукха̄ни. данта̄нампи синдхава̄нам̣ са̄ратхино пайогена сийа̄ ка̄чи висеванаматта̄ти тадабха̄вам̣ дассенто ‘‘ниббисеване катва̄ песенто’’ти вуттам̣. н̃а̄н̣ам̣ гаччхатӣти асан̇гаманам̣ паваттати пагева индрийабха̄вана̄йа кататта̄, килесаниггахасса сукхенева сиддхатта̄. да̄йакасса аджджха̄сайо васо ул̣а̄ро ла̄мако. деййадхаммасса пама̄н̣ам̣ васо аппакам̣ бахукан̃ча.
маха̄ман̣д̣апат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма лохапа̄са̄дасса пурато ева маха̄бхиккхусан̇гхасса саннипа̄така̄ле тесам̣ пахонакавасена маха̄ман̣д̣апасса каттаббат̣т̣ха̄нам̣. гахан̣ама̄нанти паривисагахан̣абха̄джанам̣.
пакатийа̄ бхаттака̄ракичче адхигато упат̣т̣ха̄купа̄сако. мудусамакхарасан̃н̃итехи, даханапачанабхаджджанасан̃н̃итехи ва̄ тӣхи па̄кехи.
парисодхетва̄ти ран̃н̃о ануччхавикабха̄вам̣ парисодхетва̄. бхӯмийам̣ чхад̣д̣еси ‘‘бхиккхӯнам̣ адатва̄ майа̄ мукхе паккхитта’’нти. мукхена ган̣хи тасса ниддосабха̄вам̣ дассетум̣. маттам̣ джа̄на̄петум̣ памаджджи. ‘‘твам̣ куто а̄гато’’ти пуччхане пама̄дам̣ а̄паджджи. анубха̄готи авасит̣т̣хабха̄го. идаматтхийанти идам̣ пайоджанам̣. итаранти па̄л̣ийам̣ ана̄гатампи а̄ха̄ре пама̄н̣аджа̄нанам̣.
сайанам̣ сеййа̄, ка̄мабхогӣнам̣ сеййа̄ ка̄мабхогисеййа̄. даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи даккхин̣ахаттхена ка̄таббакиччакаран̣ато. теджуссадатта̄ти идам̣ анутра̄сассева сӣхасса сайананти дассетум̣ вуттам̣. две пуримапа̄де екасмим̣, паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ти хи идам̣ па̄да̄нам̣ авиккхиттабха̄вакаран̣адассанам̣.
чатуттхаджджха̄насеййа̄ти чатуттхаджджха̄никам̣ пхаласама̄паттим̣ вадати. йебхуййена хи татха̄гата̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ва сайанти. са̄ ча несам̣ чатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа, килесапаринибба̄насса ча кататта̄ти ваданти. идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄ па̄дам̣ ачча̄дха̄йа пуббена̄парам̣ аджахитасам̣лаккхан̣а̄ сеййа̄ти катва̄. тена̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди. еванти ‘‘даккхин̣ена пассена̄’’тиа̄дина̄ вутта̄ка̄рена сеййам̣ каппети.
катхам̣ нидда̄йанто сато сампаджа̄но хоти? бхаван̇гачиттена хи ниддӯпагамананти адхиппа̄йо. аппаха̄нена̄ти тададхимуттата̄йа тадаппаха̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣. татха̄ тесу ниддоккаманасса а̄дипарийоса̄несу аджахитасатисампаджан̃н̃ам̣ хоти. тена̄ха – ‘‘ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но хотӣ’’ти. етам̣ пана̄ти ‘‘ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но хотӣ’’ти вуттанайам̣ вадати. н̃а̄н̣адха̄туканти на рочайим̣сӯти ниддоккаманепи джа̄гаран̣е паваттан̃а̄н̣асабха̄вамева̄ти на рочайим̣су пора̄н̣а̄. нирантарам̣ бхаван̇гачиттесу ваттама̄несу сатисампаджан̃н̃а̄самбхавоти адхиппа̄йо. пуримасмин̃хи найе сатисампаджан̃н̃асса асам̣варо, на бхаван̇гасса. индрийасам̣варо, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйоготи имехи тиван̇гика̄, нимитта̄нубйан̃джанапариваджджана̄ди саббам̣ випассана̄паккхикамева̄ти адхиппа̄йо.
та̄нева̄ти випассана̄ккхан̣е паватта̄ни индрийа̄дӣни. йа̄ва арахатта̄ десана̄ виттха̄рато катхетабба̄. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’’ти сан̇кхепена катхита̄.
ратхопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. куммопамасуттаван̣н̣ана̄
240. ат̣т̣хикуммоти пит̣т̣хийам̣ тикхин̣ат̣т̣хико куммо. тантибандхоти бйа̄ват̣о. самугге вийа аттано капа̄ле паккхипитва̄. самодаханто самма̄ одаханто аджджхаттамева даханто. а̄рамман̣акапа̄лети а̄рамман̣акат̣а̄хе. самодахантоти дит̣т̣хаматтассева ча гахан̣ато мановитакке таттхева саммадева одаханто. тан̃хи висайавасена паваттитум̣ аденто. пан̃ча дхаммети ‘‘ка̄лена ваккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ (пари. 362) вуччама̄не.
куммопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄
241. вила̄сама̄но вийа са̄гарам̣ патва̄. антоса̄кхоти ган̇га̄йа тӣрасса анто онатаса̄кхо. теметӣти тинто хоти. тирийам̣ патито дан̣д̣асету вийа т̣хитатта̄ маха̄джанасса паччайо джа̄то, татха̄ махантабха̄вена ган̇га̄сотам̣ отаран̣а̄ди наттхи.
айам̣ хӣти анантарам̣ вуттапуггало. арийамаггам̣ оруйха̄ти чатуббидхам̣ арийамаггавӣтхим̣ отаритва̄. ‘‘читтам̣ на̄мета’’нтиа̄дина̄ чинтетва̄ гихибандханам̣ на виссаджджетӣти самбандхо. аттано бхаджама̄накети аттано бхаджанте. джӣвикаттха̄йа пайуджджитаббато пайого, кхеттаваттха̄ди. тато пайогато ут̣т̣хитам̣ а̄йам̣. кин̃ча̄пи бхиккхӯнам̣ ка̄йаса̄маггим̣ дети бхиккхаттха̄йа.
мун̣д̣агхат̣анти бхиннот̣т̣хам̣ гхат̣ам̣. кхандхети ам̣се. сан̇гхабхоганти сан̇гхасантакам̣ бхогага̄мам̣ гантва̄. аттхато евам̣ вадантӣти татха̄ аттхасса самбхавато евам̣ ваданта̄ вийа хонти. йа̄гуматтаке йа̄гунти йа̄гум̣ пивитва̄ та̄йа апарипакка̄йа ева ан̃н̃ам̣ йа̄гум̣ аджджхохаритва̄ти самбандхо.
килеса̄нуран̃джитова̄ти йонисоманасика̄расса абха̄вена килеса̄нугатачитто ева. аккхӣни нӣхаритва̄ти кодхавасена аккхике каронто аккхӣни нӣхаритва̄ вичариссати. уддхато хоти авӯпасанто.
дит̣т̣хигатикоти са̄санико евам̣ айонисо уммуджджитва̄ са̄санам̣ уддхаммам̣ уббинайам̣ катва̄ дӣпенто арит̣т̣хасадисо. тена̄ха ‘‘со хӣ’’тиа̄ди. арӯпабхаве рӯпам̣ аттхи, ан̃н̃атха̄ тато чутасса куто рӯпаккхандхасса самбхаво. асан̃н̃ӣбхаве читтам̣ аттхӣти еттха̄пи есева найо. бахучиттаккхан̣ико локуттарамагго ‘‘йо име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄веййа саттавасса̄нӣ’’тиа̄дивачанато (дӣ. ни. 2.404; ма. ни. 1.137). анусайо читтавиппайутто, ан̃н̃атха̄ са̄ваджджа̄наваджджадхамма̄нам̣ екаджджхам̣ уппатти сийа̄. те ча сатта̄ сандха̄ванти сам̣саранти, ан̃н̃атха̄ каммапхала̄нам̣ самбандхо на сийа̄ти. ити ваданто евам̣ миччха̄ва̄дам̣ паггайха ваданто.
теманаруккхо вийа…пе… дуллабхадхаммассавано ча пуггало саддха̄синехена атеманато. катавинайо сиккхитавинайо йатха̄ ‘‘катавиджджо’’ти. дхаммакатхика̄нам̣ вича̄ретха̄ти идам̣ деййадхаммам̣ дхаммакатхика̄нам̣ аййа̄нам̣ тасса тасса йуттавасена вича̄ретха̄ти ниййа̄танавасена ватва̄. дива̄катхико сарабха̄н̣ако са̄йанхе катхети, пуримайа̄мам̣ катхенто раттикатхико бха̄н̣акапуггало.
нанданавана̄бхира̄мети нанданаванам̣ вийа манораме. асса бха̄раха̄рабхиккхӯти асса киччава̄хакабхиккхӯ упаджджха̄йа̄дайо. сукханисиннакатханти пат̣исантха̄ракатха̄пуббакам̣ упанисиннакатхам̣ сутва̄.
т̣хитасан̣т̣ха̄ненева т̣хита̄ка̄ренева т̣хитам̣, наппайуттанти аттхо. читтакаммамӯла̄дӣни т̣хитасан̣т̣ха̄ненева т̣хита̄ти йоджана̄. мудута̄йа̄ти мудухадайата̄йа са̄пеккхата̄йа.
пат̣ипаданти саматхавипассана̄пат̣ипаттим̣. дӣпетва̄ пака̄сетва̄ па̄кат̣ам̣ катва̄. татруппа̄доти татра уппаджджанакаа̄йуппа̄до. кхеттам̣ сандха̄йа вадати. тела…пе… хаттха̄ти телагхат̣а-мадхугхат̣апха̄н̣итагхат̣а̄дихаттха̄. апаккамим̣су дуббича̄ритатта̄. пӯресӣти хет̣т̣ха̄ ча таттха таттха атӣта̄ни ка̄лавачана̄ни пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йа а̄гататта̄ кира вутта̄ни.
упагамана̄нупагамана̄дӣни оримасса па̄римасса ча упагамана̄нупагамана̄ни чева маджджхе сам̣сӣдана̄ни ча. пат̣ивиджджхитунти джа̄нитум̣. етанти йатха̄вуттам̣ чаккхусабха̄вам̣. доманассанти тассева мандабха̄вапаччайам̣ доманассам̣. а̄паджджантопи упагаччхати на̄ма таннимиттасам̣килесасса уппа̄дитатта̄. тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нанти хутва̄ абха̄вато а̄диантавантато та̄вака̄ликато ниччапат̣иккхепатотиа̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ саллаккхан̣авасена.
ва̄матоти миччха̄. даккхин̣атоти самма̄. йатха̄ тасса тасса саттасса орабха̄ватта̄ аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни оримам̣ тӣрам̣ катва̄ вутта̄ни, евам̣ несам̣ парабха̄ватта̄ ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни па̄римам̣ вутта̄ни. апа̄йамаджджхе сам̣саран̣ахетута̄йа нандӣра̄гова ‘‘маджджхе сам̣са̄до’’ти вутто.
уннатоти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ уннатим̣ упагато. аттуккам̣сане пам̣сукӯликабха̄вена атта̄нам̣ даханато ан̃н̃а̄ка̄рата̄гахетаббо. па̄са̄н̣о ну кхо еса кха̄н̣укоти гахетаббада̄руккхандхасадисо вутто.
чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ хоти а̄ват̣т̣авегасса балавабха̄вато. чатӯсу апа̄йесӯти пан̃чака̄магун̣а̄ват̣т̣е патитапуггало мануссалокепи гун̣асарӣрабхеданена дӣгхараттам̣ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ а̄паджджатийева, тасса татха̄ а̄паннатта̄. еван̃хи со апа̄йесу та̄дисесу джа̄йати.
сӣласса дут̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ абха̄ваттхо идха ду-саддоти а̄ха ‘‘ниссӣло’’ти. ‘‘па̄пам̣ па̄пена сукара’’нтиа̄дӣсу (уда̄. 48) вийа па̄па-саддо нихӣнапарийа̄йоти а̄ха ‘‘ла̄макадхаммо’’ти. на сучӣти ка̄йава̄ча̄читтехи на сучи. сан̇ка̄йа ва̄ти аттано ва̄ сан̇ка̄йа паресам̣ сама̄ча̄ракирийам̣ сарати а̄сан̇кати. тена̄ха ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди. та̄ни камма̄ни пависатӣти та̄ни камма̄ни каронта̄нам̣ антаре пависати. гун̣а̄нам̣ пӯтибха̄вена̄ти гун̣абха̄вена гахита̄нам̣ сӣладхамма̄нам̣ сам̣килит̣т̣хабха̄ваппаттийа̄. качавараджа̄тоти аббхантарам̣ сан̃джа̄такачаваро, качаварабхӯто ва̄.
ан̣ан̣а̄ паббаджджа̄ти ан̣ан̣ассева паббаджджа̄. ориматӣра̄дӣнам̣ упагамана̄нупагамана̄дӣнам̣ джотитатта̄ ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
пат̣хамада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄
242. йа̄ а̄патти вут̣т̣ха̄нага̄минӣ десана̄га̄минӣ, там̣ пат̣иччха̄дитака̄лато пат̣т̣ха̄йа сам̣килит̣т̣ха̄ на̄ма антара̄йикабха̄вато. а̄вӣката̄ пана ана̄паттит̣т̣ха̄не тит̣т̣хатӣти асам̣килит̣т̣ха̄ на̄ма. тена̄ха – ‘‘а̄вӣката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти. еварӯпам̣ сам̣килит̣т̣ханти пат̣иччха̄дитата̄йа ва̄ дут̣т̣хуллабха̄вена ва̄ сам̣килит̣т̣хам̣.
дутийада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. авассутапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄
243. сантха̄га̄ранти сан̃н̃а̄пана̄га̄рам̣. тена̄ха ‘‘уййогака̄ла̄дӣсӯ’’тиа̄ди. а̄ди-саддена ман̇галамаха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сантхарантӣти виссаманти, париссамам̣ винодентӣти аттхо. саха̄ти саннипа̄тавасена екаджджхам̣. саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄ранти тасмим̣ аттхе ттха-ка̄расса нтха-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘сантха̄га̄ра’’нти вуччатӣти дат̣т̣хаббам̣, пат̣хамам̣ таттха саммантанавасена сантхаранти вича̄рентӣти аттхо.
тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсатӣти буддхавачанасса а̄гаманасӣсена арийапхаладхамма̄нампи а̄гаманам̣ вуттамева. тийа̄мараттим̣ таттха васанта̄нам̣ пхаласама̄паттивал̣ан̃джанам̣ хотӣти. тасмин̃ча бхиккхусан̇гхе калйа̄н̣адхамма̄ калйа̄н̣апутхуджджана̄ випассанам̣ уссукка̄пента̄ хонтӣти арийамаггадхамма̄нампи таттха а̄гаманам̣ хотийева.
аллагомайена̄ти аччхена аллагомайарасена. опун̃джа̄петва̄ти вилимпетва̄. чатуджджа̄тийагандхехӣти кун̇куматуруккхайаванапуппхатама̄лапаттагандхехи. на̄на̄ван̣н̣ети нӣла̄дивасена на̄на̄ван̣н̣е, бхиттивисесавасена на̄на̄сан̣т̣ха̄нарӯпе. ‘‘маха̄пит̣т̣хикакоджавети хаттхипит̣т̣хиа̄дӣсу аттхаритаббата̄йа ‘маха̄пит̣т̣хика̄’ти ладдхасаман̃н̃е коджаве’’ти ваданти. куттаке пана сандха̄йетам̣ вуттам̣, ‘‘чатуран̇гула̄дхикапуппха̄ маха̄пит̣т̣хикакоджава̄’’типи ваданти. хаттхаттхараассаттхара̄ хаттхиассапит̣т̣хӣсу аттхаритабба̄ хаттхиассарӯпавичитта̄ ча аттхарака̄. сӣхаттхарака̄дайо пана сӣхарӯпа̄дивичитта̄ ева аттхарака̄. читтаттхаракам̣ на̄на̄видхарӯпехи чева на̄на̄видхама̄ла̄камма̄дӣхи ча вичиттам̣ аттхаракам̣.
упадха̄нанти апассайанам̣. упадахитва̄ти апассайайоггабха̄вена т̣хапетва̄. гандхехи катама̄ла̄ гандхада̄мам̣. тама̄лапатта̄дӣхи катама̄ла̄ паттада̄мам̣. а̄ди-саддена хин̇гулатакколаджа̄типхаладжа̄типуппха̄дӣхи катада̄мам̣ сан̇ган̣ха̄ти. паллан̇ка̄ка̄рена катапӣт̣хам̣ паллан̇капӣт̣хам̣. тӣсу пассесу екапассе ева ва̄ саупассайам̣ апассайапӣт̣хам̣. анапассайам̣ мун̣д̣апӣт̣хам̣. йоджана̄ват̣т̣ети йоджанапариккхепока̄се.
сам̣видха̄йа̄ти антарава̄сакасса кон̣ападесам̣ итарападесан̃ча самам̣ катва̄ видха̄йа. тена̄ха – ‘‘каттарийа̄ падумам̣ кантенто вийа̄’’ти, ‘‘тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄денто’’ти ча. йасма̄ буддха̄нам̣ рӯпасампада̄ вийа а̄каппасампада̄пи парамуккам̣сатам̣ гата̄, тасма̄ тада̄ бхагава̄ евам̣ собхеййа̄ти дассенто ‘‘суван̣н̣апа̄ман̇гена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘асамена буддхавесена̄’’тиа̄дина̄ тада̄ бхагава̄ буддха̄нубха̄васса нигухане ка̄ран̣а̄бха̄вато таттха саннипатитадевамануссана̄гайаккхагандхабба̄дӣнам̣ паса̄даджананаттхам̣ аттано сабха̄вапакатийа̄ва капилаваттхум̣ па̄висӣти дассети. буддха̄нам̣ ка̄йапабха̄ на̄ма пакатийа̄ асӣтихаттхаматтападесам̣ висаратӣти а̄ха ‘‘асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесӣ’’ти. нӣлапӣталохитода̄таман̃джит̣т̣хапабхассара̄нам̣ васена чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо.
саббапа̄липхуллоти мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва са̄кхагга̄ самантато пхулло викасито. пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нантиа̄ди парикаппӯпама̄, йатха̄ там̣…пе… алан̇катам̣ ан̃н̃ам̣ вирочати, евам̣ вирочиттха, саматим̣са̄йа па̄рамита̄хи абхисан̇кхататта̄ евам̣ вирочиттха̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘пан̃чавӣсатийа̄ ган̇га̄нанти сатамукха̄ хутва̄ самуддам̣ павит̣т̣ха̄йа маха̄ган̇га̄йа махантамаханта̄нам̣ ган̇га̄нам̣ пан̃чавӣсатӣ’’ти ваданти. папан̃часӯданийам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.22) ‘‘пан̃чавӣсатийа̄ надӣна’’нти вуттам̣, ган̇га̄дӣнам̣ чандабха̄га̄парийоса̄на̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ маха̄надӣнанти аттхо. парикаппавачанан̃хетам̣. самбхиджджа̄ти самбхедам̣ миссӣбха̄вам̣ патва̄ мукхадва̄рети самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄не.
на̄гасупан̣н̣агандхаббайаккха̄дӣнантиа̄ди парикаппавасена вуттам̣. сахассена̄ти падасахассена, бха̄н̣ава̄раппама̄н̣ена гантхена̄ти аттхо.
кампайанто васундхаранти аттано гун̣ависесехи патхавӣкаммам̣ унна̄денто, евам̣бхӯтопи ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни. саббападаккхин̣атта̄ буддха̄нам̣ даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣ уддхаранто. самам̣ сампхусате бхӯмим̣ суппатит̣т̣хитапа̄дата̄йа. йадипи бхӯмим̣ самам̣ пхусати, раджаса̄ нупалиппати сукхуматта̄ чхавийа̄. ниннат̣т̣ха̄нам̣ уннаматӣтиа̄ди буддха̄нам̣ суппатит̣т̣хитапа̄дата̄сан̇кха̄тамаха̄пурисалаккхан̣апат̣ила̄бхасса ниссандапхалам̣. на̄тидӯре уддхаратӣти атидӯре т̣хапетум̣ на уддхарати. начча̄санне ча никкхипанти ачча̄санне ча т̣ха̄не аниккхипанто ниййа̄ти. ха̄сайанто садеваке локе тосенто. чатӯхи па̄дехи чаратӣти чатуча̄рӣ.
буддха̄нубха̄васса пака̄санавасена гататта̄ ван̣н̣ака̄ло на̄ма еса. сарӣраван̣н̣е ва̄ гун̣аван̣н̣е ва̄ катхийама̄не дуккатхитанти на ваттаббам̣. касма̄? аппама̄н̣аван̣н̣а̄ хи буддха̄ бхагаванто, буддхагун̣асам̣ван̣н̣ана̄ джа̄нантасса йатха̄раддхасам̣ван̣н̣анам̣йева анупависати. дукӯлачумбат̣акена̄ти гантхитва̄ гахитадукӯлаваттхена.
на̄гавиккантача̄ран̣оти хаттхина̄гасадисападаниккхепо. сатапун̃н̃алаккхан̣оти анекасатапун̃н̃а̄бхиниббаттамаха̄пурисалаккхан̣о. ман̣иверочано йатха̄ти чатура̄сӣтисахассаман̣ипарива̄рито ативийа вирочама̄но виджджотама̄но ман̣и вийа. ‘‘верочано на̄ма еко ман̣ӣ’’ти кечи. маха̄са̄лова̄ти маханто са̄ларуккхо вийа, суддхат̣т̣хито ковил̣а̄ра̄ди маха̄руккхо вийа ва̄. падумо коканадо йатха̄ти коканадасан̇кха̄там̣ маха̄падумам̣ вийа, викасама̄нападумам̣ вийа ва̄.
а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа̄тиа̄ди тасса̄ пакин̣н̣акакатха̄йа ан̃н̃есам̣ судуккарабха̄вадассанан̃чева сун̣анта̄нам̣ аччантасукха̄вахабха̄вадассанан̃ча. патхаводжам̣ а̄кад̣д̣ханто вийа̄ти на̄л̣ийантам̣ йоджетва̄ маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химатале паппат̣акоджам̣ уддхам̣ мукхам̣ катва̄ а̄кад̣д̣ханто вийа. йоджаниканти йоджанапама̄н̣ам̣. мадхубхан̣д̣анти мадхупат̣алам̣.
махантанти випулам̣ ул̣а̄рапун̃н̃ам̣. саббада̄нам̣ диннамева хотӣти саббамева паччайаджа̄там̣ а̄ва̄сада̄йакена диннамева хоти. татха̄ хи две тайо га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ а̄гатассапи чха̄йӯдакасампаннам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ нха̄йитва̄ пат̣иссайе мухуттам̣ нипаджджитва̄ ут̣т̣ха̄йа нисиннасса ка̄йе балам̣ а̄харитва̄ паккхиттам̣ вийа хоти. бахи вичарантасса ча ка̄йе ван̣н̣адха̄ту ва̄та̄тапехи киламати, пат̣иссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа мухуттам̣ нисиннасса висабха̄гасантати вӯпасаммати, сабха̄гасантати патит̣т̣ха̄ти, ван̣н̣адха̄ту а̄харитва̄ паккхитта̄ вийа хоти, бахи вичарантасса ча па̄де кан̣т̣ака̄ виджджханти, кха̄н̣у пахарати, сарӣсапа̄дипариссайа̄ чева чорабхайан̃ча уппаджджати, пат̣иссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисиннасса пана саббепете париссайа̄ на хонти. саджджха̄йантасса дхаммапӣтисукхам̣, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтасса упасамасукхам̣ уппаджджати бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато. бахи вичарантасса ча ка̄йе седа̄ муччанти, аккхӣни пханданти, сена̄санам̣ пависанаккхан̣е ман̃чапӣт̣ха̄дӣни на пан̃н̃а̄йанти, мухуттам̣ нисиннасса пана аккхипаса̄до а̄харитва̄ паккхитто вийа хоти, два̄рава̄тапа̄наман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄йанти. етасмин̃ча а̄ва̄се васантам̣ дисва̄ манусса̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ – ‘‘а̄ва̄сада̄насмин̃хи динне саббада̄нам̣ диннамева хотӣ’’ти. бхӯмат̣т̣хака…пе… на сакка̄ти айаматтхо маха̄судассанаваттхуна̄ (дӣ. ни. 2.241 а̄дайо) дӣпетаббо. ма̄тукуччхи асамба̄дхова хотӣти айаматтхо антимабхавика̄нам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣ пат̣исандхивасена дӣпетаббо.
сӣтанти аджджхаттам̣ дха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддха̄ утувипарин̣а̄мавасена ва̄ уппаджджанакасӣтам̣. ун̣ханти аггисанта̄пам̣, тасса ча давада̄ха̄дӣсу самбхаво дат̣т̣хаббо. пат̣ихантӣти пат̣иханати. йатха̄ тадубхайавасена ка̄йачитта̄нам̣ а̄ба̄дхо на ханати, евам̣ кароти. сӣтун̣хаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто бхиккху йонисо падахитум̣ на саккоти. ва̄л̣амига̄нӣти сӣхабйаггха̄дива̄л̣амиге. гуттасена̄санан̃хи пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисиннасса те париссайа̄ на хонти. сарӣсапети йе кечи саранта̄ гаччханте дӣгхаджа̄тике саппа̄дике ан̃н̃е ча татха̄рӯпе. макасети нидассанаматтаметам̣, д̣ам̣са̄дӣнам̣ етенева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сисирети сӣтака̄лавасена сатта̄хаваддалика̄дивасена ча уппанне сисирасампхассе. вут̣т̣хийоти йада̄ тада̄ уппанна̄ вассавут̣т̣хийо пат̣иханатӣти йоджана̄.
ва̄та̄тапо гхороти руккхагаччха̄дӣнам̣ уббаханабхан̃джана̄дивасена паваттийа̄ гхоро сараджаараджа̄дибхедо ва̄то чева гимхапарил̣а̄хасамайесу уппаттийа̄ гхоро сӯрийа̄тапо ча. пат̣ихан̃н̃атӣти пат̣иба̄хӣйати. лен̣аттханти на̄на̄рамман̣ато читтам̣ ниваттитва̄ пат̣исалла̄н̣а̄ра̄маттхам̣. сукхаттханти вуттапариссайа̄бха̄вена пха̄сувиха̄раттхам̣. джха̄йитунти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу йаттха каттхачи читтам̣ упанибандхитва̄ сама̄даханавасена джха̄йитум̣. випасситунти аничча̄дивасена сан̇кха̄ре саммаситум̣.
виха̄рети пат̣иссайе. ка̄райети ка̄ра̄пеййа. раммети манораме. ва̄сайеттха бахуссутети ка̄ретва̄ пана еттха виха̄ресу бахуссуте сӣлаванте калйа̄н̣адхамме нива̄сеййа. те нива̄сенто пана тесам̣ бахуссута̄нам̣ йатха̄ паччайехи киламатхо на хоти. евам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча ваттхасена̄сана̄ни ча дадеййа уджубхӯтесу аджджха̄сайасампаннесу каммапхала̄нам̣ ратанаттайагун̣а̄нан̃ча саддаханена виппасаннена четаса̄. ида̄ни гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄ратам̣ дассетум̣ ‘‘те тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха тети бахуссута̄. тасса̄ти упа̄сакасса. дхаммам̣ десентӣти сакалават̣т̣адуккхапанӯданам̣ ниййа̄никам̣ дхаммам̣ катхенти. йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа̄ти со пуггало йам̣ саддхаммам̣ имасмим̣ са̄сане самма̄пат̣ипаджджанена джа̄нитва̄ аггамагга̄дхигамена ана̄саво хутва̄ паринибба̄йати.
а̄ва̄сети а̄ва̄сада̄не. а̄нисам̣соти удрайо. пӯджа̄сакка̄равасена пат̣хамайа̄мо кхепито, саттху дхаммадесана̄йа аппа̄васесо маджджхимайа̄мо гатоти па̄л̣ийам̣ ‘‘бахудева ратти’’нти вуттанти а̄ха ‘‘атирекатарам̣ дийад̣д̣хайа̄ма’’нти. сан̇гахам̣ на̄рохати випулавиттха̄рабха̄вато. буддха̄нан̃хи бхатта̄нумодана̄пи тхокам̣ вад̣д̣хетва̄ вуччама̄на̄ дӣгхамаджджхимапама̄н̣а̄пи хоти. татха̄ хи супхуситам̣ данта̄варан̣ам̣, дживха̄ танука̄, бхаван̇гапарива̄со паритто, наттхи вега̄йитам̣, наттхи виттха̄йитам̣, наттхи абйа̄ват̣амано, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ самупабйӯл̣хам̣, апариккхайа̄ пат̣исамбхида̄.
сандассетва̄тиа̄дӣсу сандассетва̄ а̄ва̄сада̄напат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ катва̄. тато парам̣, маха̄ра̄джа, итипи сӣлам̣, итипи сама̄дхи, итипи пан̃н̃а̄ти сӣла̄дигун̣е тесам̣ самма̄ дассетва̄ хаттхена гахетва̄ вийа паччаккхато пака̄сетва̄. сама̄дапетва̄ти евам̣ сӣлам̣ сама̄да̄таббам̣, сӣле патит̣т̣хитена евам̣ сама̄дхипан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ти йатха̄ те сӣла̄дигун̣е самма̄ а̄дийанти, татха̄ ган̣ха̄петва̄. самуттеджетва̄ти йатха̄сама̄диннам̣ сӣлам̣ сувисуддхам̣ хоти, саматхавипассана̄ ча бха̄вийама̄на̄ йатха̄ сут̣т̣ху висодхита̄ упарӯпари висеса̄ваха̄ хонти, евам̣ самуттеджетва̄ ниса̄манавасена вода̄петва̄. сампахам̣сетва̄ти йатха̄нусит̣т̣хам̣ т̣хитасӣла̄дигун̣ехи сампати пат̣иладдхагун̣а̄нисам̣сехи чева упариладдхаббапхалависесехи ча читтам̣ сампахам̣сетва̄ ладдхасса̄савасена сут̣т̣ху тосетва̄. еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо ведитаббо. сакйара̄джа̄но йебхуййена бхагавато дхаммадесана̄йа са̄сане ладдхасса̄да̄ ладдхаппатит̣т̣ха̄ ча.
упасаггасадда̄нам̣ анекаттхатта̄ абхи-саддо ати-саддена сама̄наттхопи хотӣти вуттам̣ ‘‘абхикканта̄ти атикканта̄’’ти.
татра кира̄тиа̄ди кечива̄доти баддхопи на хоти. тена̄ха ‘‘ака̄ран̣амета’’нтиа̄ди. ка̄йачитталахута̄дайо уппаджджантӣти идам̣ ка̄йикачетасикаан̃н̃атха̄бха̄васса ка̄ран̣авачанам̣, лахута̄диуппанне савана̄нуттарийапат̣ила̄бхена ладдхаббадхамматтхаведасамадхигамато. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йатха̄, йатха̄вусо, бхиккхуно саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десети ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нико сабрахмача̄рӣ, татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджа’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 3.322, 355; а. ни. 5.26).
пит̣т̣хива̄то уппаджджи упа̄диннасарӣрасса татха̄рӯпатта̄ сан̇кха̄ра̄нан̃ча аниччата̄йа дуккха̄нубандхатта̄. ака̄ран̣ам̣ ва̄ етанти йена̄дхиппа̄йена вуттам̣, тамева адхиппа̄йам̣ виваритум̣ ‘‘пахотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. екапаллан̇кена нисӣдитум̣ пахоти йатха̄ там̣ велувага̄маке. еттаке т̣ха̄нети еттаке т̣ха̄не т̣ха̄нам̣ ниппханнанти йоджана̄. тан̃ча кхоти вут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ читте т̣хапанам̣. дхаммакатхам̣ сун̣ама̄но дхаммага̄равена.
авассутасса̄ти авассутабха̄васса ра̄га̄дивасена. авассутасса ка̄ран̣анти тинтабха̄вака̄ран̣ам̣. килеса̄дхимуччанена̄ти килесавасена париппхандитавасена. нибба̄панам̣ вийа̄ти вӯпасамо вийа. ниббисевана̄нанти париппханданарахита̄нам̣.
авассутапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дуккхадхаммасуттаван̣н̣ана̄
244. дуккхадхамма̄нанти дуккхака̄ран̣а̄нам̣. тена̄ха ‘‘дуккхасамбхавадхамма̄на’’нтиа̄ди. таттха ким̣ дуккхам̣, ка̄ дуккхадхамма̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘пан̃часу хӣ’’ти вуттам̣. тети пан̃чаккхандха̄. дуккхасамбхавадхамматта̄ти дуккхуппаттика̄ран̣атта̄. асса̄ти тена. каран̣е хетам̣ са̄мивачанам̣. ка̄мети ваттхука̄ме килесака̄ме ча. пуна асса̄ти са̄миаттхе ева са̄мивачанам̣. ча̄ранти читта̄ча̄рам̣. виха̄ранти пан̃чадва̄раппаваттича̄равиха̄рам̣. ‘‘екат̣т̣ха̄’’ти ча ваданти. тенева хи ‘‘анубандхитва̄ чарантам̣’’иччева вуттам̣. анубандхитва̄ти ча вӣтхичиттаппаваттито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва татийаджаванава̄ра̄ ану ану бандхитва̄. паккхандана̄дӣти а̄ди-саддена касигораккха̄дивасенапи ка̄ма̄нам̣ парийесанадуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
да̄йатӣти да̄йо, ванам̣. тена̄ха ‘‘ат̣ави’’нти. кан̣т̣акагаббханти оваракасадисам̣ ванам̣. на̄мападам̣ на̄ма кирийа̄пада̄пеккханти ‘‘виджджхӣ’’ти вачанасесена кирийа̄падам̣ ган̣ха̄ти.
дандха̄йитаттам̣ уппаннакилеса̄нам̣ ават̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘уппаннаматта̄йа̄’’тиа̄ди. та̄йа̄ти сатийа̄. ка̄чи килеса̄ти чуддасавидхе читтасса кичче джаванакичче ева читтакилеса̄нам̣ уппаттим̣ катва̄ татха̄ вуттам̣. ниггахита̄ва хонти паваттитум̣ аппада̄навасена. тена̄ха ‘‘на сан̣т̣ха̄тум̣ сакконтӣ’’ти. чаккхудва̄расминти па̄л̣ийам̣ тасса пат̣хамам̣ гахитата̄йа вуттам̣, тена найена сесадва̄ра̄нипи гахита̄нева хонти. ра̄га̄дӣсу уппаннесу пат̣хамаджаванава̄ре. сатисаммосена ‘‘килеса̄ ме уппанна̄’’ти н̃атва̄ татха̄ пачча̄ма̄сасатийа̄ лаббханато. тена̄ха – ‘‘аначчхарийам̣ чета’’нти. а̄ват̣т̣етва̄ти айонисо а̄ват̣т̣етва̄. а̄ваджджана̄дӣсӯти тато ева айонисо а̄ваджджана̄дӣсу уппаннесу ит̣т̣ха̄рамман̣асса ладдхатта̄ паччайасиддхийа̄ сампаттам̣ паваттана̄рахам̣. ниваттетва̄ти дутийаджаванава̄репи килесуппаттим̣ ниваттетва̄. катхам̣ панасса евам̣ ладдхум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘а̄раддхавипассака̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди. бха̄вана̄пат̣исан̇кха̄нети бха̄вана̄йам̣ пат̣исан̇кха̄не ча йогино патит̣т̣хитабха̄во. тасса айама̄нисам̣со – йам̣ паччайала̄бхена уппаджджитум̣ ладдхока̄са̄пи килеса̄ пуббе паваттабха̄вана̄нубха̄вена виккхамбхита̄ татха̄ татха̄ ниггахита̄ ева хутва̄ ниваттанти, кусала̄ дхамма̄ва ладдхока̄са̄ упарӯпари вад̣д̣ханти.
абхихат̣т̣хунти абхихаритва̄. анудахантӣти анудаханта̄ вийа хонти. анусентӣти еттха̄пи есева найо. ана̄ват̣т̣антети аниваттанте са̄ман̃н̃атоти адхиппа̄йо. випассана̄баламева дӣпитам̣ маггапхала̄дхигамасса аджотитатта̄.
дуккхадхаммасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. ким̣сукопамасуттаван̣н̣ана̄
245. чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена вивидхадассананти киччавасена на̄на̄дассанам̣ хотӣти вуттам̣, ‘‘дассананти пат̣хамамаггассетам̣ адхивачана’’нти. тайидам̣ упаримаггесу бха̄вана̄парийа̄йасса нирул̣хатта̄ пат̣хамамаггасса пат̣хамам̣ нибба̄надассанато. тена̄ха ‘‘пат̣хамамагго хӣ’’тиа̄ди. кочи йатха̄вуттам̣ авипарӣтам̣ аттхам̣ аджа̄нанто н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма а̄рамман̣акаран̣асса васена атиппасан̇гам̣ а̄сан̇кеййа̄ти там̣ ниваттетум̣ ‘‘готрабхӯ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. на дассананти вуччатӣти еттха ра̄джадассанам̣ уда̄харанти. чатта̄ропи магга̄ дассанамева йатха̄вуттенаттхена, бха̄вана̄парийа̄йо пана упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ пат̣хамамаггаупа̄йасса бха̄вана̄ка̄рена паваттанато. дассанам̣ висуддхи еттха̄ти дассанависуддхикам̣, нибба̄нам̣. пхасса̄йатанам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ асса аттхӣти пхасса̄йатанакаммат̣т̣ха̄нико. еса найо сесесупи падесу.
падесасан̇кха̄ресӯти сан̇кха̄рекадесесу. хет̣т̣химапариччхедена патхавиа̄дике дхаммаматте дит̣т̣хе рӯпапариггахо, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дике там̣сахагатадхаммаматте дит̣т̣хе арӯпапариггахо ча сиджджхатӣти ваданти.
адхигатамаггамева катхесӣти йена мукхена випассана̄бхинивесам̣ ака̄си, тамевасса мукхам̣ катхеси. айам̣ пана̄ти каммат̣т̣ха̄нам̣ пуччханто бхиккху. имесанти пхасса̄йатанакаммат̣т̣ха̄никапан̃чаккхандхакаммат̣т̣ха̄ника̄нам̣ вачанам̣. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на саметӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти ‘‘пат̣хамена̄’’тиа̄дина̄. пан̃чаккхандхавимуттасса сан̇кха̄расса абха̄ва̄ ‘‘ниппадесесӯ’’ти вуттам̣. татхева̄ти йатхева пхасса̄йатанакаммат̣т̣ха̄никам̣, татхева там̣ пан̃чаккхандхакаммат̣т̣ха̄никам̣ пуччхитва̄.
самаппаватта̄ дха̄туйоти раса̄дайо сарӣрадха̄туйо самаппаватта̄, на висама̄ка̄расан̣т̣хита̄ ахесум̣. тена̄ха ‘‘калласарӣрам̣ балаппатта’’нти. ‘‘атӣта̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди випассана̄бхинивесавасена вуттам̣. саммасанам̣ саббаттхакамева иччхитаббам̣. ча̄рибхӯминти гочарат̣т̣ха̄нам̣.
ка̄ракабха̄ванти бха̄вана̄нуйун̃джанабха̄вам̣. пан̣д̣урогапурисоти пан̣д̣урогӣ пурисо. арит̣т̣ханти суттам̣. бхесаджджам̣ катва̄ти бхесаджджапайогам̣ катва̄. карисса̄мӣти бхесаджджам̣ карисса̄ми. джха̄матхун̣о вийа̄ти дад̣д̣хатхун̣о вийа кха̄ракаджа̄ланаддхатта̄ тарун̣амакуласанта̄насан̃чханнатта̄.
даккхин̣адва̄рага̄мети даккхин̣адва̄расамӣпе га̄ме. лохитакоти лохитаван̣н̣о. очиракаджа̄тоти джа̄таоламбама̄начирако вийа. а̄диннасипа̄т̣икоти гахитапхалапотако. сандаччха̄йоти бахалаччха̄йо. йасма̄ тасса руккхасса са̄кха̄ авирал̣а̄ гханаппатта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сандитва̄ т̣хита̄, тасма̄ чха̄йа̄писса та̄дисӣти вуттам̣ ‘‘сандаччха̄йо на̄ма сам̣сандитва̄ т̣хитаччха̄йо’’ти, гханаччха̄йоти аттхо. таттха̄тиа̄ди упама̄сам̣санданам̣.
йена йена̄ка̄рена адхимутта̄нанти чхапхасса̄йатана̄димукхена йена йена випассана̄бхинивесена випассанта̄нам̣ нибба̄нан̃ча адхимутта̄нам̣. сут̣т̣ху висуддхам̣ парин̃н̃а̄тисамайа̄дисиддхийа̄. тена тенева̄ка̄рена̄ти аттана̄дхимутта̄ка̄рена. ида̄ни там̣ там̣ а̄ка̄рам̣ упама̄йа саддхим̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева.
иданти нагаропамам̣. там̣ саллаккхитанти ким̣сукопамадӣпитам̣ аттхаджа̄там̣ саче саллаккхитам̣. асса бхиккхуно. дхаммадесанаттханти йатха̄саллаккхитасса аттхасса васена ладдхависесасса упабрӯхана̄йа. тассеваттхасса̄ти тасса дассанависуддхисан̇кха̄тасса аттхасса. чора̄сан̇ка̄ на хонти маджджхимадесараджджасса пасаннабха̄вато. типурисуббедха̄нӣти уббедхена типурисаппама̄н̣а̄ни на̄на̄бхиттивичитта̄ни тхамбха̄нам̣ упари вивидхама̄ла̄камма̄дивичиттадханура̄ка̄ралаккхита̄ни манорама̄ни. тена̄ха ‘‘нагарасса алан̇ка̄раттха’’нти. нагарадва̄расса тхирабха̄ва̄па̄данавасена т̣хапетаббатта̄ вуттам̣ ‘‘чоранива̄ран̣аттха̄нипи хонтийева̄’’ти. пит̣т̣хасан̇гха̄тасса̄ти два̄раба̄хасса. ‘‘име а̄ва̄сика̄, име а̄гантука̄, таттха̄пи ча имехи нагарасса нагараса̄микасса ча аттхо. имесам̣ васена анаттхо сийа̄’’ти джа̄нанан̃а̄н̣асан̇кха̄тена пан̣д̣иччена саманна̄гато. ан̃н̃а̄танива̄ран̣е пат̣убха̄васан̇кха̄тена веййаттийена саманна̄гато. т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа̄ти тасмим̣ тасмим̣ аттхакичче тан̇кхан̣уппаджджанакапат̣ибха̄насан̇кха̄та̄йа.
ран̃н̃а̄ а̄йутто нийоджито ра̄джа̄йутто, таттха таттха ран̃н̃о ка̄таббакичче т̣хапитапурисо. катипа̄хейева̄ти катипайадивасейева акиччакаран̣ена тасса т̣ха̄нам̣ виббхамо джа̄тоти катва̄ вуттам̣ – ‘‘сабба̄ни виниччхайат̣т̣ха̄на̄дӣни ха̄ретва̄’’ти.
сӣсамасса чхинда̄хӣти сӣсабхӯтам̣ уттаман̇гат̣т̣ха̄нийам̣ таттха тасса ра̄джакиччам̣ чхинда̄ти аттхо. ан̃н̃атха̄ тасса па̄катике аттхе гайхама̄не па̄н̣а̄типа̄то а̄н̣атто на̄ма сийа̄. на хи чаккаваттира̄джа̄ та̄дисам̣ а̄н̣а̄пети, ан̃н̃есампи тато нива̄ракатта̄. атха ва̄ чхинда̄хӣти мама а̄н̣а̄йа асса сӣсам̣ чхинданто вийа атта̄нам̣ дассехи, евам̣ со таттхова̄дапат̣икараттапатто одамеййа̄ти, татха̄ чева упари пат̣ипатти а̄гата̄. таттха̄ти етасмим̣ паччантиманагаре.
уппаннена̄ти саматхакаммат̣т̣ха̄не уппаннена.
тассева̄ти сакка̄йасан̇кха̄тасса нагарасса ‘‘два̄ра̄нӣ’’ти вутта̄нӣти а̄нетва̄ самбандхо. ‘‘сӣгхам̣ дӯтайуга’’нти вутта̄ти йоджана̄. хадайаваттхурӯпасса маджджхе син̇гха̄т̣акабха̄вена гахитатта̄ ‘‘хадайаваттхусса ниссайабхӯта̄нам̣ маха̄бхӯта̄на’’нти вуттам̣. йади евам̣ ваттхурӯпамева гахетаббам̣, тадеветтха аггахетва̄ касма̄ маха̄бхӯтаггахан̣анти а̄ха ‘‘ваттхурӯпасса хӣ’’тиа̄ди. йа̄дисоти самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ васена йа̄дисо ева пуббе а̄гатавипассана̄магго. ‘‘айампи ат̣т̣хан̇гасаманна̄гататта̄ та̄дисо ева̄’’ти ватва̄ арийамагго ‘‘йатха̄гатамагго’’ти вутто. идам̣ та̄веттха̄ти еттха етасмим̣ сутте дхаммадесанаттхам̣ а̄бхата̄йа йатха̄вуттаупама̄йа идам̣ сам̣санданам̣.
идам̣ сам̣сандананти ида̄ни ваккхама̄нам̣ упама̄йа сам̣санданам̣. нагараса̄миупама̄ пан̃чаккхандхавасена дассанависуддхипаттам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассетум̣ а̄бхата̄. син̇гха̄т̣акӯпама̄ чатумаха̄бхӯтавасена дассанависуддхипаттам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассетум̣ а̄бхата̄ти йоджана̄. ‘‘чатусаччамева катхита’’нти ватва̄ та̄ни сачча̄ни ниддха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘сакаленапи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. идха нагарасамбха̄ро чхадва̄ра̄дайо. тена хи чхапхасса̄йатана̄дайо упамита̄. те пана дуккхасаччапарийа̄панна̄ти вуттам̣ ‘‘нагарасамбха̄рена дуккхасаччамева катхита’’нти.
ким̣сукопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. вӣн̣опамасуттаван̣н̣ана̄
246. бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ти ка̄мам̣ па̄л̣ийам̣ париса̄двайамева гахитам̣, сесапариса̄нам̣ пана тадан̃н̃есампи деваманусса̄нанти саббаса̄дха̄ран̣ова̄йам̣ дхаммасан̇гахоти имаматтхам̣ упама̄пуббакам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. йаджантоти даданто. виндитабботи ладдхаббо, адхигантабботи аттхо.
чхандоти тан̣ха̄чхандо. тена̄ха – ‘‘дуббалатан̣ха̄ со ран̃джетум̣ на саккотӣ’’ти. пуббуппаттика̄ екасмим̣ а̄рамман̣е пат̣хамам̣ уппанна̄. са̄ хи ана̄севанатта̄ манда̄. соти чхандо. ран̃джетум̣ на саккоти ладдха̄севанатта̄. досо на̄ма читтадӯсанатта̄. та̄нӣти дан̣д̣а̄да̄на̄дӣни. таммӯлака̄ти лобхамӯлака̄ та̄ва ма̄йа̄са̄т̣хеййама̄на̄тима̄надит̣т̣хича̄пала̄дайо, досамӯлака̄ упана̄хамаккхапала̄саисса̄маччхарийатхамбхаса̄рамбха̄дайо, мохамӯлака̄ ахирика-аноттаппа-тхинамиддхавичикиччхуддхачча-випарӣтаманасика̄ра̄дайо, сам̣килесадхамма̄ гахита̄ва хонти там̣мӯлакатта̄. йасма̄ пана саббепи сам̣килесадхамма̄ два̄даса̄кусалачиттуппа̄дапарийа̄панна̄ ева, тасма̄ тесампеттха гахитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘чхандо ра̄готи ва̄’’ти вуттам̣.
бха̄йитаббат̣т̣хена сабхайо. бхерават̣т̣хена саппат̣ибхайо. кусалапаккхасса виккхамбханат̣т̣хена сакан̣т̣ако. кусалаанаваджджадхаммехи дуравага̄хат̣т̣хена сагахано. бхавасампаттибхаванибба̄на̄нам̣ аппада̄набха̄вато уммагго. дуггатига̄мимаггатта̄ куммагго. ирийана̄ти ваттана̄ пат̣ипаджджана̄. дуггатига̄мита̄йа килесо ева килесамагго. на сакка̄ сампаттибхавам̣ гантум̣ куто нибба̄нагамананти адхиппа̄йо.
асубха̄ваджджана̄дӣхӣти а̄ди-саддена аниччаманасика̄ра̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. читтам̣ ниваттати сара̄гачиттам̣ на уппаджджати пат̣ипаккхаманасика̄рена винодитатта̄. маджджхатта̄рамман̣ети ан̃н̃а̄н̣упеккхат̣т̣ха̄нийе а̄рамман̣е. уддеса…пе… а̄ваджджантасса̄ти уддиса̄панавасена уддесам̣, парипуччха̄панавасена парипуччхам̣, гарӯнам̣ сантике васанавасена гарува̄сам̣ а̄ваджджантасса. читтанти гамбхӣран̃а̄н̣ачарийа-паччавеккхан̣а-пан̃н̃аванта-пуггаласеванавасена тададхимуттисиддхийа̄ ан̃н̃а̄н̣ачиттам̣ ниваттати.
йатха̄ ‘‘пуджджабхавапхалам̣ пун̃н̃а’’нти вуттам̣ ‘‘евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.80), евам̣ кит̣т̣хасамбхаватта̄ ‘‘кит̣т̣ха’’нти вуттанти а̄ха ‘‘кит̣т̣ханти кит̣т̣хат̣т̣ха̄не уппаннасасса’’нти.
гхат̣а̄ти син̇гайугам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘двиннам̣ син̇га̄нам̣ антаре’’ти. гхат̣а̄ти гон̣а̄дӣнам̣ син̇гантарат̣т̣хасса саман̃н̃а̄ти ваданти. на̄са̄раджджукети на̄са̄раджджупа̄тат̣т̣ха̄не.
дамети путхутта̄рамман̣ато нива̄рети. нанти читтам̣. йам̣ суттам̣ субха̄ситам̣ майа̄. тадасса̄ти тада̄ асса бхиккхуно. а̄рамман̣ети каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е.
судуджитанти ниббисеванабха̄вакаран̣ена джитам̣. сутаджджитанти сут̣т̣ху дӯракаран̣ена джитам̣, татха̄бхӯтан̃ча таджджитам̣ на̄ма хотӣти татха̄ вуттам̣. гочараджджхаттанти аджджхаттабхӯто гочаро. каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣ан̃хи бахиддха̄рӯпа̄диа̄рамман̣авидхурата̄йа аджджхаттанти вуччати. саматхо анураккхан̣ам̣ етасса̄ти саматха̄нураккхан̣ам̣. йатха̄ индрийасам̣варасӣлам̣ саматха̄нураккхан̣ам̣ хоти, татха̄ катхитанти аттхо. йатха̄ хи индрийасам̣варасӣлам̣ саматхасса паччайо, евам̣ саматхопи тасса паччайоти.
ва̄дийама̄на̄йа вӣн̣а̄йа. читтам̣ ран̃джетӣти раджджанена. ависсаджджанӣйата̄йа читтам̣ бандхатӣти бандханӣйо. вет̣т̣хакети тантӣнам̣ а̄саджджанавет̣т̣хаке. кон̣анти каван̣ато вӣн̣а̄йа саддакаран̣ато кон̣анти ладдхана̄мам̣ да̄рудан̣д̣ам̣ син̇га̄дӣсу йена кеначи катам̣ гхат̣икам̣. тена̄ха ‘‘чатурассам̣ са̄радан̣д̣ака’’нти.
йасма̄ со ра̄джа̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ саддам̣ йатха̄сабха̄вато на ан̃н̃а̄си, тасмим̣ тасса аджа̄нана̄ка̄рамева дассетум̣ ‘‘саддам̣ пассисса̄мӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
асатӣ кира̄йанти па̄л̣ийам̣ лин̇гавипалла̄сена вуттанти йатха̄лин̇гамева ваданто ‘‘аса̄’’ти а̄ха. ‘‘асатӣти ла̄мака̄дхивачана’’нти ватва̄ таттха пайогам̣ дассетум̣ ‘‘аса̄ локиттхийо на̄ма̄’’ти вуттам̣, локе иттхийо на̄ма асатийоти аттхо, таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘вела̄ та̄сам̣ на виджджатӣ’’ти. пакатийа̄ локе джет̣т̣хабха̄та̄ канит̣т̣хабха̄та̄ ма̄тулотиа̄дика̄ вела̄ марийа̄да̄ та̄сам̣ на виджджати. касма̄? са̄ратта̄ ча пагабба̄ ча саббесампи самбхогавасена винийогам̣ гаччханти. катхам̣? сикхӣ саббагхасо йатха̄. тенева̄ха –
‘‘сабба̄ надӣ ван̇кагатӣ, саббе кат̣т̣хамайа̄ вана̄;
саббиттхийо каре па̄пам̣, лабхама̄не нива̄таке’’ти. (джа̄. 2.21.308);
ан̃н̃ампи тантибаддхам̣ чатурассаамбан̣ава̄дита̄дӣни. вӣн̣а̄ вийа пан̃чаккхандха̄ анекадхаммасамӯхабха̄вато. ра̄джа̄ вийа йога̄вачаро таппат̣ибаддхадхаммагавесакатта̄. асса̄ти йога̄вачарасса.
нирайа̄дито ан̃н̃асмимпи гати-саддо ваттати. тато висесанаттхам̣ ‘‘гатигатӣ’’ти вуттам̣ ‘‘дуккхадуккхам̣, рӯпарӯпа’’нти ча йатха̄, гатисан̃н̃итам̣ паваттит̣т̣ха̄нанти аттхо. тена̄ха – ‘‘еттхантаре сам̣сарати ваттатӣ’’ти. сан̃джа̄йанападесо ева гатӣти сан̃джа̄тигати.
там̣ пана гатим̣ сатта̄нам̣ сам̣вегаваттхубхӯтасса паччаккхасса габбха̄сайасса васена дассетум̣ ‘‘айамасса ка̄йо’’тиа̄ди вуттам̣. рӯпадхаммасса салаккхан̣ам̣ гати нит̣т̣ха̄, тато парам̣ ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхӣти салаккхан̣агати. абха̄во аччанта̄бха̄во. санта̄навиччхедо вибхавагати там̣нит̣т̣ха̄набха̄ва̄. бхедоти кхан̣аниродхо, идха̄пи там̣нит̣т̣ха̄ната̄йева парийа̄йо. йа̄ва бхавагга̄ти йа̄ва саббабхавагга̄. салаккхан̣авибхавагатибхедагатийо ‘‘есева найо’’ти имина̄ва пака̄сита̄ти на гахита̄. тасса кхӣн̣а̄савасса на хоти аггамаггена самуччхиннатта̄.
сӣлам̣ катхитам̣ рӯпа̄дӣсу чханда̄динива̄ран̣асса катхитатта̄. маджджхе сама̄дхибха̄вана̄ катхита̄ ‘‘аджджхаттамева сантит̣т̣хати…пе… сама̄дхийатӣ’’ти джотитатта̄. парийоса̄не ча нибба̄нам̣ катхитам̣ ‘‘йамписса…пе… на хотӣ’’ти вачанато.
вӣн̣опамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. чхаппа̄н̣акопамасуттаван̣н̣ана̄
247. ван̣асарӣроти ван̣итасарӣро. паккатта̄ти кутхитатта̄. сарадан̣д̣есу сарасаман̃н̃а̄ти кан̣д̣а-саддо сарапарийа̄йоти а̄ха – ‘‘саравананти кан̣д̣авана’’нти. аругатто…пе… ведитаббо гун̣асарӣрасса кхан̣д̣ачхиддасӣла̄дӣхи хет̣т̣ха̄ маджджхе упарибха̄ге ча бхедависамаччхиннавика̄радосатта̄. еттха куса̄ ‘‘кан̣т̣ака̄’’ти адхиппета̄ кан̣т̣акасадисатта̄, кусатин̣а̄нам̣ ева ва̄ вутта̄ка̄рападесо ‘‘кусакан̣т̣ако’’ти вутто.
га̄мава̄сӣнам̣ виджджханат̣т̣хена̄ти на̄рахова хутва̄ тесам̣ ка̄ра̄нам̣ пат̣иггахан̣авасена пӣл̣анат̣т̣хена.
паккхинти хаттхилин̇гасакун̣ам̣. тасса кира хаттхисон̣д̣асадисам̣ мукхам̣, тасма̄ ‘‘хаттхисон̣д̣асакун̣а’’нти вуттам̣. виссаджджеййа̄ти раджджуйа̄ йатха̄баддхам̣ ева виссаджджеййа.
бхогехӣти аттано сарӣрабхогехи. ман̣д̣алам̣ бандхитва̄ти йатха̄ сарӣрам̣ ман̣д̣ала̄ка̄рена тит̣т̣хати, евам̣ катва̄. суписса̄мӣти ниддам̣ оккамисса̄ми. д̣етука̄моти уппатитука̄мо. диса̄ дисанти дисато дисам̣.
чха па̄н̣ака̄ вийа чха а̄йатана̄ни на̄наджджха̄сайатта̄, на̄наджджха̄сайата̄ ча несам̣ на̄на̄висайанинната̄йа дат̣т̣хабба̄. дал̣хараджджу вийа тан̣ха̄ тесам̣ бандханато. маджджхе ган̣т̣хи вийа авиджджа̄ бандханасса дуббиниммочанахетуто. а̄рамман̣ам̣ балавам̣ хоти манун̃н̃абха̄вена чева таттха тан̣ха̄бхинивесасса дал̣хабха̄вена ча.
сариккхакена ва̄ упама̄йа а̄харан̣апаккхе. аппана̄ти сам̣сандана̄. па̄л̣ийам̣йева аппита̄ упама̄ ‘‘евамева кхо’’тиа̄дина̄. рӯпачитта̄дивисаманиннатта̄ чаккхусса висамаджджха̄сайата̄. еса найо сесесупи.
кан̣н̣аччхиддакӯпакети кан̣н̣аччхиддасан̃н̃ите а̄ва̄т̣е. тасса̄ти сотасса. паччайо хотӣти упаниссайо хоти тена вина̄ саддаггахан̣асса абха̄вато. ‘‘аджат̣а̄ка̄сопи ват̣т̣ати ева̄’’ти ватва̄ тасса паччайабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘антолен̣асми’’нтиа̄ди вуттам̣. дха̄тупарампара̄ гхат̣т̣ентоти бхӯтапарампара̄сан̇гхат̣т̣енто.
евам̣ сантети евам̣ бхӯтапарампара̄васена садде сотапатхама̄гаччханте. сампаттагочарата̄ хоти сотасса. гха̄на̄дӣнам̣ вийа ‘‘дӯре саддо’’ти джа̄нанам̣ на самбхавеййа сампаттага̄хибха̄вато. татха̄ татха̄ джа̄нана̄ка̄ро хоти мановин̃н̃а̄н̣асса гахан̣а̄ка̄рависесато. сотавин̃н̃а̄н̣аппаватти пана убхайаттха сама̄на̄ва. дӯре т̣хитопи саддо та̄дисе т̣ха̄не пат̣игхоса̄дӣнам̣ паччайо хоти айоканто вийа айочаланасса̄ти дат̣т̣хаббам̣. дхаммата̄ти дхаммасабха̄во, саддасса со сабха̄воти аттхо. тато тато саванам̣ хоти а̄ка̄сасан̃н̃итасса упаниссайасса лаббханато. йади пана сотам̣ сампаттага̄хӣ сийа̄, читтасамут̣т̣ха̄насаддо сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайо на сийа̄. пат̣т̣ха̄не ча ависесена ‘‘садда̄йатанам̣ сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти вутто, бахиддха̄ ча читтаджасса саддасса самбхаво наттхи. атха ва̄ читтаджо саддо дха̄тупарампара̄йа сотапаса̄дам̣ гхат̣т̣ети, на со читтаджо саддо, йо парампара̄йа паватто. утуджо хи со, тасма̄ йатхуппанно саддо, таттха т̣хитова сотапаса̄дасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхатӣти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘асампаттагочарамевета’’нти.
тада̄ екаггачиттатам̣ а̄паджджати париссайа̄нам̣ абха̄вато. на̄саччхиддасан̇кха̄таа̄ка̄сасанниссайе ваттанато гха̄нам̣ а̄ка̄саджджха̄сайам̣ вуттам̣. ва̄тена вина̄ гандхагахан̣асса асамбхавато ва̄тӯпаниссайагандхагочарам̣. тена̄ха ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄ди.
га̄мато ладдхаббам̣ а̄ха̄рам̣ га̄мам̣, таннинната̄йа га̄маджджха̄сайата̄ вутта̄. татха̄ хи джӣвитанимиттам̣ расо джӣвитам̣, тасмим̣ нинната̄йа там̣ авха̄йатӣти дживха̄. на сакка̄ кхел̣ена атемитасса расам̣ джа̄нитум̣, тасма̄ а̄посаннисситараса̄рамман̣а̄ дживха̄ти.
а̄макасуса̄нато бахи. упа̄дин̣н̣акаджджха̄сайоти упа̄дин̣н̣аканинно. ка̄йапаса̄дасанниссайабхӯта̄йа патхавийа̄ пхот̣т̣хабба̄рамман̣е гхат̣ите ева таттха вин̃н̃а̄н̣уппатти, на ан̃н̃атха̄ти вуттам̣ ‘‘патхавӣсаннисситапхот̣т̣хабба̄рамман̣о’’ти. татха̄ хӣтиа̄ди ка̄йасса упа̄дин̣н̣акаджджха̄сайата̄йа са̄дхакам̣. аджджхаттикаба̄хира̄ти аджджхаттика̄ ба̄хира̄ ва̄. асса̄ти ка̄йасса. сусантхатасса̄тиа̄ди тасса патхавийа̄ паччайабха̄вадассанам̣.
на̄наджджха̄сайоти на̄на̄рамман̣анинно. тена манасса маккат̣асса вийа анават̣т̣хитатам̣ дассети. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хапуббепӣ’’тиа̄ди. мӯлабхаван̇гаггахан̣ена пит̣т̣хибхаван̇гам̣ ниваттети. асса̄ти манасса. евам̣ кирийамайам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. на̄наттанти бхедо.
йатха̄ручиппаваттийа̄ нива̄ран̣авасена баддха̄нам̣. ниббисеванабха̄ванти лолата̄сан̇кха̄тапариппхандасса абха̄вам̣. на̄кад̣д̣хатӣти сависайе рӯпа̄рамман̣е читтасанта̄нам̣, там̣саман̇гинам̣ ва̄ пуггалам̣ на̄кад̣д̣хати. пуббабха̄гавипассана̄ва катхита̄ а̄йатанамукхена ‘‘еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти вуттатта̄.
чхаппа̄н̣акопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
11. йавакала̄писуттаван̣н̣ана̄
248. йавапун̃джо супарипаккайавасамуда̄йо. ка̄джахаттха̄ти дан̣д̣ахаттха̄. потхеййунти йатха̄ йавасан̇кха̄там̣ дхан̃н̃ам̣ ван̣т̣ато муччати, евам̣ потхеййум̣. йаве са̄ветва̄ти йавасӣсато йаве потханена мочетва̄ вивечетва̄.
чатумаха̄патхо вийа чха а̄йатана̄ни а̄рамман̣адан̣д̣акехи хананат̣т̣ха̄натта̄. йавакала̄пӣ вийа сатто техи хан̃н̃ама̄натта̄. чха бйа̄бхан̇гийо вийа сабха̄вато чхадха̄пи паччекам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттавасена ат̣т̣ха̄раса а̄рамман̣а̄ни йавакала̄пат̣т̣ха̄нийасса саттасса хананато. бхавапаттхана̄йа апара̄паруппаттим̣ сандха̄йа ‘‘бхавапаттхана̄ килеса̄’’ти бахувачананиддесо. бхавапаттхана̄ ча тасса паччайабхӯта̄ килеса̄ ча̄ти бхавапаттхана̄килеса̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. йасма̄ сатта̄нам̣ ват̣т̣адуккхам̣ на̄ма саббампи там̣ бхавапаттхана̄мӯлакам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘евам̣ сатта̄’’тиа̄ди. бхавапаттханакилеса̄ти ча бхавапаттхана̄мӯлакам̣ килесам̣.
бхумманти самӣпаттхе бхуммам̣. тена̄ха ‘‘судхамма̄йа два̄ре’’ти. на катанти дуккхуппа̄данам̣ на катам̣. навагӯтхасӯкарам̣ вийа̄ти навагӯтхабхаккхасӯкарам̣ вийа. читтенева̄ти йо баджджхати, тасса читтенева. тасма̄ти йасма̄ вепачиттибандханасса бандханамуччанам̣ вийа, тасма̄ ‘‘вепачиттибандхана’’нти вуттам̣. н̃а̄н̣амоккхам̣ бандхананти н̃а̄н̣ена муччанам̣ бандханам̣.
ман̃н̃ама̄ноти парикаппитатан̣ха̄васена ‘‘етам̣ мама̄’’ти, дит̣т̣хивасена ‘‘есо ме атта̄’’ти, ма̄навасена ‘‘есохамасмӣ’’ти ман̃н̃анто. кхандхавинимуттасса ман̃н̃ама̄наваттхуно абха̄ва̄ ‘‘кхандхе ман̃н̃анто’’ти вуттам̣. етанти ‘‘ма̄расса̄’’ти етам̣ са̄мивачанам̣. килесама̄рена баддхоти килесама̄рена тенева килесабандханена баддхо. муттоти еттха̄пи есева найо.
тан̣ха̄ман̃н̃ана̄йа сати дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄нам̣ пасан̇го ева наттхӣти йатха̄ ‘‘асмӣ’’ти падена дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄ вутта̄ хонти, евам̣ тан̣ха̄ман̃н̃ита̄пӣти вуттам̣ ‘‘асмӣти падена тан̣ха̄ман̃н̃итам̣ вутта’’нти. айамахамасмӣти падена дит̣т̣химан̃н̃итанти етарахи лаббхама̄надит̣т̣хиваттхувасенева. бхависсанти ана̄гатадит̣т̣хиваттхупарикаппанавасенева дит̣т̣химан̃н̃итам̣. йебхуййена хи ана̄гата̄лин̇гана̄ сассатадит̣т̣хи. уччхедавасена дит̣т̣химан̃н̃итамева̄ти а̄нетва̄ самбандхо. рӯпӣтиа̄дӣни пада̄ни. сассатассева̄ти сассатага̄хассева пабхедадӣпана̄ни. йасма̄ ман̃н̃итам̣ а̄ба̄дхавасена рого, антодосавасена ган̣д̣о, ан̇ганикантавасена саллам̣, тасма̄ имехи тан̣ха̄дӣхи килесехи па̄кат̣ачаланавасена ин̃джанти чева, апа̄кат̣асан̃чаланавасена пханданти ча. папан̃читам̣ сам̣са̄ре чира̄йанам̣ дат̣т̣хаббам̣, кхандхасанта̄насса ва̄ виттха̄ран̣ам̣. паматта̄ка̄раппатта̄ муччхана̄ка̄раппатта̄. тесанти тан̣ха̄дит̣т̣хикилеса̄нам̣. а̄ка̄радассанаттханти паваттиа̄ка̄радассанаттхам̣.
ма̄но на̄ма ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ маджджана̄ка̄раппаватти. тан̣ха̄йа сампайуттама̄навасена̄ти касма̄ вуттам̣? нану саббо ма̄но тан̣ха̄сампайутто? сати хи бйабхича̄ре висесанам̣ иччхитаббанти. саччаметам̣, тан̣ха̄ пана аттхи ма̄насса паччайабхӯта̄, аттхи ма̄насса аппаччайабхӯта̄, йато ма̄но анийато вуччати. татха̄ хи пат̣т̣ха̄не ‘‘сам̣йоджанам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сам̣йоджано дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’ти еттха сам̣йоджана̄ни сам̣йоджанехи йатха̄ла̄бхам̣ йоджетва̄ дасситайоджана̄йа ‘‘ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча ма̄насам̣йоджанам̣ авиджджа̄сам̣йоджана’’нти ватва̄ ‘‘ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча авиджджа̄сам̣йоджана’’нти, ‘‘ма̄насам̣йоджанам̣ пат̣ичча бхавара̄гасам̣йоджанам̣ авиджджа̄сам̣йоджана’’нти ча ватва̄ ‘‘бхавара̄гасам̣йоджанам̣ пат̣ичча авиджджа̄сам̣йоджана’’нти вуттам̣. еттха ча ка̄мара̄габхавара̄гасам̣йоджанехи ма̄насса анийатабха̄во пака̄сито. таттха йа̄ тан̣ха̄ балаватӣ, там̣ сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄йа сампайуттама̄навасена̄’’ти. балаватан̣ха̄сампайутто хи ма̄но сайампи балава̄ хутва̄ асмӣти сависесам̣ маджджанавасена паваттатӣти.
дит̣т̣хивасена̄ти ма̄намӯлакадит̣т̣хивасена. ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ хи бахулама̄нупетасса пуггаласса рӯпа̄дӣсу екам̣ уддисса айамахамасмӣти дит̣т̣хийа̄ уппанна̄йа ма̄насса аппахӣнатта̄ ма̄нопи таттха таттхева уппаджджати. ити ма̄намӯлакам̣ дит̣т̣хим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘айамахамасмӣти дит̣т̣хивасена вутта’’нти. чодако пана имаматтхам̣ аджа̄нанто анупалаббхама̄намева сампайогаттхам̣ гахетва̄ ‘‘нану ча̄’’тиа̄дина̄ чодети. итаро ‘‘а̄ма наттхӣ’’ти таматтхам̣ сампат̣иччхитва̄ ‘‘ма̄насса пана̄’’тиа̄дина̄ париха̄рама̄ха. тассаттхо вутто ева.
йавакала̄писуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄сӣвисаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуттхо пан̣н̣а̄сако.
сал̣а̄йатанасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.