8. кхаджджанӣйавагго
1-3. асса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄
73-75. чатусаччамева катхитам̣ асса̄да̄дӣнан̃чева самудайа̄дӣнан̃ча васена десана̄йа паваттатта̄. йасма̄ асса̄до самудайасаччам̣, а̄дӣнаво дуккхасаччам̣, ниссаран̣ам̣ маггасаччам̣ ниродхасаччан̃ча̄ти вуттова̄йаматтхо; дутийе самудайасса̄до самудайасаччам̣, а̄дӣнаво дуккхасаччам̣, аттхан̇гамо ниродхасаччам̣, ниссаран̣ам̣ маггасаччанти вуттова̄йаматтхо; татийам̣ арийаса̄вакассева васена вуттам̣.
асса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. арахантасуттаван̣н̣ана̄
76. йаттака̄ сатта̄ва̄са̄ти тасмим̣ тасмим̣ саттаника̄йе а̄васанат̣т̣хена сатта̄ ева сатта̄ва̄са̄. тена йаттака̄ сатта̄ва̄са̄, техи саббехипи ете агга̄ ете сет̣т̣ха̄, йе име араханта̄ти дассети. пуриманайенева̄ти пуримасмим̣ саттат̣т̣ха̄накосалласутте вуттанайена.
тадаттхапаридӣпана̄хӣти ‘‘пан̃чаккхандхе парин̃н̃а̄йа. тан̣ха̄ тесам̣ на виджджати. асмима̄но самуччхинно’’тиа̄дина̄ тасса йатха̄ниддит̣т̣хасса суттасса аттхадӣпана̄хи чева ‘‘анеджам̣ те ануппатта̄, читтам̣ тесам̣ ана̄вила’’нтиа̄дина̄ висесаттхапаридӣпана̄хи ча. джха̄намаггапхалапарийа̄паннам̣ атисайитасукхам̣ етесаматтхӣти сукхиноти а̄ха ‘‘джха̄на…пе… сукхита̄’’ти. тан̣ха̄ тесам̣ на виджджатӣти еттха тесам̣ апа̄йадуккхаджаника̄ тан̣ха̄ на виджджатӣти вуттам̣. ват̣т̣амӯлика̄йа тан̣ха̄йа абха̄ва̄ ‘‘нандӣ тесам̣ на виджджатӣ’’ти еттха вуччатӣти. имассапӣти пи-саддена дуккхасса̄бха̄венапӣти дуккха̄бха̄во вийа ват̣т̣амӯликатан̣ха̄бха̄во сампин̣д̣ӣйатӣти дат̣т̣хаббам̣. тена хи те анупа̄дисесанибба̄наппаттийа̄ аччантасукхита̄ ева̄ти вуччантӣти. ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄динайаппаваттийа̄ нававидхо. н̃а̄н̣ена̄ти аггамагган̃н̃а̄н̣ена.
арахаттам̣ ануппатта̄. алитта̄ти амаккхита̄. брахмабхӯта̄ти брахмабха̄вам̣ патта̄, брахмато ва̄ арийамагган̃а̄н̣ато бхӯта̄ арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄та̄. сатта саддхамма̄ гочаро паваттит̣т̣ха̄нам̣ етесанти саттасаддхаммагочара̄.
нира̄сан̇кача̄ро на̄ма гахито куточипи тесам̣ а̄сан̇ка̄йа абха̄вато. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣхи дасахи ан̇гехи самма̄вимутти-самма̄н̃а̄н̣апарийоса̄нехи. ‘‘а̄гум̣ на каротӣ’’тиа̄дӣхи чатӯхи ка̄ран̣ехи. тан̣ха̄ тесам̣ на виджджатӣти идампи тан̣ха̄паха̄насса бахӯпака̄рата̄дассанам̣. тена̄ха ‘‘да̄сака̄рика̄ тан̣ха̄пи тесам̣ наттхӣ’’ти.
на викампанти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄.
уддхам̣ тирийам̣ апа̄чӣнанти еттха ‘‘уддхам̣ вуччатӣ’’тиа̄дина̄ рӯпамукхена аттабха̄вам̣ гахетва̄ паватто пат̣хаманайо. ка̄латтайавасена дхаммаппаваттим̣ гахетва̄ паватто дутийанайо. т̣ха̄навасена сакалалокадха̄тум̣ гахетва̄ паватто татийанайо. буддха̄ти чатта̄ри сачча̄ни буддхаванто.
сӣхана̄дасамодха̄нанти сӣхана̄да̄нам̣ сам̣каланам̣. локе аттано уттаритарасса̄бха̄ва̄ ануттара̄. уттаро та̄ва тит̣т̣хату пурисо, садисопи та̄ва наттхӣти асадиса̄. сакалампи бхавам̣ уттаритва̄ бхавапит̣т̣хе т̣хатва̄ вимуттисукхена сукхитатта̄дивасена екавӣсатийа̄ка̄рехи сӣхана̄дам̣ наданти.
арахантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийаарахантасуттаван̣н̣ана̄
77. суддхикамева̄ти суддхасам̣кхиттабандхамева катва̄.
дутийаарахантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. сӣхасуттаван̣н̣ана̄
78. сӣхоти париссайасаханато пат̣ипаккхахананато ча ‘‘сӣхо’ти ладдхана̄мо мига̄дхипати. чатта̄роти ча сама̄непи сӣхаджа̄тикабха̄ве ван̣н̣ависеса̄дисиддхена висесена чатта̄ро сӣха̄. те ида̄ни на̄мато ван̣н̣ато а̄ха̄рато дассетва̄ идха̄дхиппетасӣхам̣ на̄наппака̄рато вибха̄ветум̣ ‘‘тин̣асӣхо’’тиа̄ди а̄раддхам̣. тин̣абхаккхо сӣхо тин̣асӣхо пуримападе уттарападалопена йатха̄ ‘‘са̄капаттхиво’’ти. ка̄л̣аван̣н̣ата̄йа ка̄л̣асӣхо. татха̄ пан̣д̣усӣхо. тена̄ха ‘‘ка̄л̣асӣхо ка̄л̣ага̄висадисо, пан̣д̣усӣхо пан̣д̣упала̄саван̣н̣ага̄висадисо’’ти. раттакамбаласса вийа кесаро кесаракала̄по етасса аттхӣти кесарӣ. ла̄кха̄расапарикаммакатехи вийа па̄дапарийантехӣти йоджана̄.
камма̄нубха̄васиддхаа̄дхипаччамахесаккхата̄хи саббамигаган̣асса ра̄джа̄ суван̣н̣агухато ва̄тиа̄ди ‘‘сӣхасса виха̄ро кирийа̄ евам̣ хотӣ’’ти катва̄ вуттам̣.
самам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ти саббабха̄гехи самамева бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄. а̄кад̣д̣хитва̄ти пурато а̄кад̣д̣хитва̄. абхихаритва̄ти абхимукхам̣ харитва̄. сан̇гха̄танти вина̄сам̣. вӣсатийат̣т̣хикам̣ т̣ха̄нам̣ усабхам̣.
самасӣхоти самаджа̄тико самабха̄го ча сӣхо. сама̄носмӣти десана̄маттам̣, самаппабха̄вата̄йапи на бха̄йати. сакка̄йадит̣т̣хибалавата̄йа̄ти ‘‘ке ан̃н̃е амхехи уттаритара̄, атха кхо майамева маха̄бала̄’’ти евам̣ бала̄тима̄нанимитта̄йа ахан̇ка̄рахетубхӯта̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ балабха̄вена. сакка̄йадит̣т̣хипахӣнатта̄ти сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пахӣнатта̄ нирахан̇ка̄ратта̄ аттасинехасса сут̣т̣ху самуггха̄т̣итатта̄ на бха̄йати.
татха̄ татха̄ти сӣхасадисата̄дина̄ тена тена пака̄рена атта̄нам̣ катхесӣти ватва̄ таматтхам̣ виваритва̄ дассетум̣ ‘‘сӣхоти кхо’’тиа̄ди вуттам̣.
ката̄бхинӣха̄расса локана̄тхасса бодхийа̄ нийатабха̄ваппаттийа̄ екантабха̄вӣбуддхабха̄воти катва̄ ‘‘тӣсу па̄са̄десу нива̄сака̄ло, магадхаран̃н̃о пат̣ин̃н̃а̄да̄нака̄ло, па̄йа̄сасса парибхуттака̄ло’’тиа̄дина̄ абхисамбодхито пурима̄ваттха̄пи сӣхасадисам̣ катва̄ дассита̄. бха̄вини, бхӯтопача̄ропи хи локавоха̄ро. виджджа̄бха̄васа̄ман̃н̃ато бхӯтавиджджа̄ итаравиджджа̄пи екаджджхам̣ гахетва̄ пат̣иччасамуппа̄дасаммасанато там̣ пуретарам̣ сиддхам̣ випа̄кам̣ вийа катва̄ а̄ха ‘‘тиссо виджджа̄ висодхетва̄’’ти. ануломапат̣иломато паваттан̃а̄н̣авасена ‘‘йамакан̃а̄н̣амантханена̄’’ти вуттам̣.
таттха вихарантасса̄ти аджапа̄ланигродхамӯле вихарантасса. ека̄дасаме дивасети саттасатта̄хато парам̣ ека̄дасаме дивасе. ачалапаллан̇кети исипатане дхаммачаккапаваттанаттхам̣ нисиннапаллан̇ке. тампи хи кеначи аппат̣иваттийадхаммачаккапаваттанаттхам̣ нисаджджа̄ти катва̄ ваджира̄санам̣ вийа ачалапаллан̇кам̣ вуччати. имасмин̃ча пана падети ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄’’тиа̄динайаппаватте имасмим̣ саддхаммакот̣т̣ха̄се. дхаммагхосо…пе… дасасахассилокадха̄тум̣ пат̣иччха̄деси ‘‘саббаттха т̣хита̄ сун̣антӯ’’ти адхит̣т̣ха̄нена. сол̣асаха̄ка̄рехӣти ‘‘дуккхапарин̃н̃а̄, самудайаппаха̄нам̣, ниродхасаччхикирийа̄, маггабха̄вана̄’’ти евам̣ екекасмим̣ магге чатта̄ри чатта̄ри катва̄ сол̣асахи а̄ка̄рехи.
вуттойева, на идха ваттаббо, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабботи адхиппа̄йо. йасма̄ ча апарехипи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гатоти а̄рабхитва̄ уда̄нат̣т̣хакатха̄дӣсупи (уда̄. ат̣т̣ха. 18; итиву. 38) татха̄гатападасса аттхо вутто ева, тасма̄ таттха вуттанайена аттхо ведитаббо. йадипи бхагава̄ на бодхипаллан̇ке нисиннаматтова абхисамбуддхо джа̄то, татха̄пи та̄йа нисаджджа̄йа нисиннова пануджджа саббапариссайам̣ абхисамбуддхо джа̄то. татха̄ хи там̣ ‘‘апара̄джитапаллан̇ка’’нти вуччати. тасма̄ ‘‘йа̄ва бодхипаллан̇ка̄ ва̄’’ти ватва̄ тена апаритуссанто ‘‘йа̄ва арахаттамагган̃а̄н̣а̄ ва̄’’ти а̄ха.
ити рӯпанти еттха ити-саддо нидассанаттхо. тена рӯпам̣ сарӯпато парима̄н̣ато париччхедато дасситанти а̄ха ‘‘идам̣ рупа’’нтиа̄ди. ‘‘идам̣ рӯпа’’нти хи имина̄ бхӯтупа̄да̄йабхедарӯпам̣ сарӯпато дасситам̣. еттакам̣ рӯпанти имина̄ там̣ парима̄н̣ато дасситам̣. тасса ча парима̄н̣асса екантабха̄вадассанена ‘‘на ито бхиййо рӯпам̣ аттхӣ’’ти вуттам̣. сабха̄ватоти салаккхан̣ато. сарасатоти сакиччато. парийантатоти парима̄н̣апарийантато. париччхедатоти йаттаке т̣ха̄не тасса паватти, тасса париччхеданато. париччхинданатоти парийоса̄наппаттито. там̣ саббам̣ дасситам̣ хоти йатха̄вуттена вибха̄гена. айам̣ рӯпасса самудайо на̄ма̄ти айам̣ а̄ха̄ра̄ди рӯпасса самудайо на̄ма. тена̄ха ‘‘етта̄вата̄’’тиа̄ди. аттхан̇гамоти ниродхо. ‘‘а̄ха̄расамудайа̄ а̄ха̄раниродха̄’’ти ча аса̄дха̄ран̣амева гахетва̄ сесе а̄ди-саддена сан̇ган̣ха̄ти.
пан̣н̣а̄салаккхан̣апат̣иман̣д̣итанти пан̣н̣а̄саудайаббайалаккхан̣авибхӯситам̣ самудайаттхан̇гамагахан̣ато. кхӣн̣а̄саватта̄ти анавасесам̣ са̄васесан̃ча а̄сава̄нам̣ париккхӣн̣атта̄. ана̄га̄мӣнампи хи бхайам̣ читтутра̄со ча на хотӣти. н̃а̄н̣асам̣вего бхайатӯпат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣. итаресам̣ пана дева̄нанти акхӣн̣а̄саве деве сандха̄йа вадати. бхоти дхамма̄лапанаматтанти ва̄часикам̣ татха̄лапанаматтам̣.
чакканти саттху а̄н̣а̄чаккам̣, там̣ пана дхаммато а̄гатанти дхаммачаккам̣. таттха арийаса̄вака̄нам̣ пат̣иведхадхаммато а̄гатанти дхаммачаккам̣. итаресам̣ десана̄дхаммато а̄гатанти дхаммачаккам̣. дувидхепи н̃а̄н̣ам̣ падха̄нанти н̃а̄н̣асӣсена вуттам̣ ‘‘пат̣иведхан̃а̄н̣ампи десана̄н̃а̄н̣ампӣ’’ти. ида̄ни там̣ н̃а̄н̣адвайам̣ сарӯпато дассетум̣ ‘‘пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ часса н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄ бхагава̄ та̄ни сат̣т̣хи найасахасса̄ни венеййа̄нам̣ дассетум̣ саматтхо ахоси, тасма̄ та̄ни сат̣т̣хи найасахасса̄ни тена н̃а̄н̣ена саддхим̣йева сиддха̄нӣти катва̄ дассенто ‘‘сат̣т̣хийа̄ ча найасахассехи пат̣ивиджджхӣ’’ти а̄ха. типариват̣т̣анти идам̣ дуккханти ча, парин̃н̃еййанти ча, парин̃н̃а̄танти ча евам̣ типариват̣т̣ам̣, там̣йева два̄даса̄ка̄рам̣. танти десана̄н̃а̄н̣ам̣ паваттети еса бхагава̄. аппат̣ипуггалоти патинидхибхӯтапуггаларахито. екасадисасса̄ти ниббика̄расса.
сӣхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. кхаджджанӣйасуттаван̣н̣ана̄
79. випассана̄васена̄ти етарахи рӯпаведана̄дайо ануссаритва̄ ‘‘пуббепа̄хам̣ евам̣ведано ахоси’’нти атӣта̄нам̣ рӯпаведана̄дӣнам̣ паччуппаннехи висеса̄бха̄вадассана̄ випассана̄, тасса̄ випассана̄йа васена. йва̄йам̣ ‘‘на идам̣ абхин̃н̃а̄васена̄’’ти пат̣иккхепо като, тасса ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘абхин̃н̃а̄васена хӣ’’тиа̄дима̄ха. кхандхапат̣ибаддха̄ на̄ма готтаван̣н̣аха̄ра̄дайо. евам̣ ануссарантоти йатха̄вуттавипассана̄васена ануссаранто. сабха̄вадхамма̄нам̣ ева ануссаран̣асса вуттатта̄ ‘‘сун̃н̃ата̄пабба’’нти вуттам̣.
йасма̄ те ева рӯпа̄дайо нева атта̄, на аттанийа̄ аса̄ра̄ аниссара̄, тасма̄ тато сун̃н̃а̄, тесам̣ бха̄во сун̃н̃ата̄, тасса̄ лаккхан̣ам̣ руппана̄дикам̣ дассетум̣.
кин̃ча̄ти хетуаттхаджотаке ка̄ран̣е паччаттавачананти а̄ха ‘‘кин̃ча̄ти ка̄ран̣апуччха̄, кена ка̄ран̣ена рӯпам̣ вадетха̄’’ти. етанти етам̣ бхӯтупа̄да̄йабхедам̣ дхаммаджа̄там̣. кена ка̄ран̣ена рӯпам̣ на̄ма̄ти ким̣ ка̄ран̣ам̣ нисса̄йа рӯпанти вуччатӣти аттхо. ка̄ран̣уддесоти ка̄ран̣асса уддисанам̣. руппатӣти еттха рӯпам̣ на̄ма сӣта̄дивиродхипаччайасаннипа̄тена висадисуппатти. тена̄ха ‘‘сӣтенапӣ’’тиа̄ди. паббатапа̄дети чаккава̄л̣апаббатапа̄де, со пана таттха аччуггато па̄ка̄ро вийа т̣хито. татха̄ хи таттха сатта̄ оламбанта̄ тит̣т̣ханти. хаттхапа̄са̄гата̄ти хаттхапа̄сам̣ а̄гата̄ упа̄гата̄. таттха̄ти тасмим̣ хаттхапа̄са̄гате сатте. чхиджджитва̄ти муччха̄паттийа̄ муччитва̄, ан̇гапаччан̇гауччхедавасена ва̄ париччхиджджитва̄. аччантакха̄ре удакети а̄тапасанта̄па̄бха̄вена атисӣтабха̄вамева сандха̄йа аччантакха̄рата̄ вутта̄ сийа̄. на хи там̣ каппасан̣т̣ха̄наудакам̣ сампаттикарамаха̄мегхавут̣т̣хам̣ патхавӣсандха̄ракам̣ каппавина̄саудакам̣ вийа кха̄рам̣ бхавитум̣ арахати, татха̄ сати патхавӣпи вилӣйеййа̄ти. махим̣сакарат̣т̣хам̣ на̄ма химавантападесе екам̣ рат̣т̣хам̣.
авӣчимаха̄нирайети сауссадам̣ авӣчинирайам̣ вуттам̣. ган̇га̄пит̣т̣хети ган̇га̄тӣре.
саранта̄ гаччхантӣти сарӣсапападасса аттхам̣ вадати. етанти руппанам̣. йатха̄ кат̣хината̄ патхавийа̄ паччатталаккхан̣ам̣, евам̣ руппанам̣ рӯпаккхандхасса паччатталаккхан̣ам̣, сабха̄вабхӯталаккхан̣анти аттхо.
пуримасадисанти пуриме рӯпаккхандхе вуттена садисам̣. там̣ ‘‘кинти ка̄ран̣апуччха̄’’тиа̄дина̄ вуттанайенева ведитаббам̣. сукхам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣. сукха̄дӣнам̣ ведана̄нам̣. паччайатоти а̄рамман̣апаччайато. айаматтхоти ‘‘сукха̄рамман̣ам̣ сукханти вуччатӣ’’ти айаматтхо. уттарападалопена хеса ниддесо. ведайатӣти анубхавати. ведайиталаккхан̣а̄ти анубхаваналаккхан̣а̄.
нӣлапуппхети нӣлаван̣н̣апуппхе. ваттхе ва̄ти нӣлаваттхе. ва̄-саддена ван̣н̣адха̄туа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. аппанам̣ ва̄ джха̄нам̣ ва̄пенто. уппаджджанасан̃н̃а̄пӣти йам̣ кин̃чи нӣлам̣ рӯпа̄йатанам̣ а̄раббха уппаджджанасан̃н̃а̄пи, йа̄ пакин̣н̣акасан̃н̃а̄ти вуччати.
рӯпатта̄йа̄ти рӯпабха̄ва̄йа. йа̄гумева̄ти йа̄губха̄винамева ваттхум̣. йа̄гутта̄йа йа̄губха̄ва̄йа. пачати на̄ма пуггало. еванти йатха̄ йа̄гуа̄диваттхум̣ пурисо йа̄гуа̄диаттха̄йа пачати ниппха̄дети, айам̣ евам̣ руппана̄дисабха̄ве дхаммасамӯхе йатха̄сакам̣ паччайехи абхисан̇кхарийама̄не четана̄падха̄но дхаммасамӯхо паваттанаттхам̣ висесапаччайо хутва̄ те абхисан̇кхароти ниропети ниббаттети. тена̄ха ‘‘паччайехӣ’’тиа̄ди. рӯпамева̄ти рӯпасабха̄вамева, на ан̃н̃ам̣ сабха̄вам̣. абхисан̇кхаротӣти итарехи паччайадхаммехи адхикам̣ сут̣т̣ху паччайатам̣ кароти. ‘‘упагаччхати йа̄пети а̄йӯхатӣ’’ти тассева вевачана̄ни. абхисан̇кхаран̣амева хи а̄йӯхана̄дӣни. ниббаттетӣти тесам̣ дхамма̄нам̣ руппана̄дибха̄вена ниббаттийа̄ паччайо хотӣти аттхо. четайиталаккхан̣асса сан̇кха̄расса̄ти идам̣ сан̇кха̄раккхандхадхамма̄нам̣ четана̄падха̄натта̄ вуттам̣. татха̄ хи бхагава̄ суттантабха̄джанӣйе сан̇кха̄раккхандхам̣ вибхаджантена четана̄ва вибхатта̄.
ва̄тин̇ган̣ам̣ брахатипхалам̣. чатурассаваллӣти тивута̄лата̄. акха̄риканти кха̄рарасарахитам̣, там̣ пана пан̣н̣апхала̄ди. йаттха лон̣арасо адхико, там̣ лон̣иканти а̄ха ‘‘лон̣айа̄гӯ’’тиа̄ди. амбила̄дибхедам̣ расам̣.
а̄ка̄расан̣т̣ха̄нагахан̣авасена̄ти нӣлапӣта̄диа̄ка̄рагахан̣авасена чева ват̣т̣ачатурасса̄дисан̣т̣ха̄нагахан̣авасена ча. вина̄пи а̄ка̄расан̣т̣ха̄на̄ти а̄ка̄расан̣т̣ха̄нехи вина̄, те т̣хапетва̄пи. паччаттабхедагахан̣авасена̄ти тасса тасса а̄рамман̣асса пабхедагахан̣авасена. асаммохатоти йа̄тха̄вато. висесо висесаттхадӣпанато, ависесо айам̣ дхаммо ависесадӣпанато. тена̄ха ‘‘висесо ведитаббо’’ти. джа̄нанан̃хи ависит̣т̣хам̣, там̣ сама̄сападато упасагга̄ висесенти. татха̄ хи сан̃джа̄нанападам̣ паччабхин̃н̃а̄н̣анимиттам̣ а̄ка̄рагахан̣аматтам̣ бодхети, виджа̄нанападам̣ тато висит̣т̣хависайагахан̣ам̣. паджа̄нанападам̣ пана татопи висит̣т̣хатарам̣ пака̄рато авабодхам̣ бодхети. тена̄ха ‘‘тасса̄пӣ’’тиа̄ди. а̄рамман̣асан̃джа̄нанаматтамева̄ти нӣла̄дибхедасса а̄рамман̣асса саллаккхан̣аматтамева. авадха̄ран̣ена лаккхан̣апат̣иведхаттам̣ ниваттети. тена̄ха ‘‘аничча’’нтиа̄ди. н̃а̄н̣асампайуттачиттехи випассантасса випассана̄йа пагун̣абха̄ве сати н̃а̄н̣авиппайуттена читтенапи випассана̄ хотийева̄ти а̄ха ‘‘аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхан̃ча па̄петӣ’’ти. пат̣иведханти ча упаладдхимева вадати, на пат̣ивиджджханам̣. тена̄ха ‘‘уссаккитва̄ пана̄’’тиа̄ди. уссаккитва̄ти уссакка̄петва̄ маггапа̄тубха̄вампи па̄пети асаммохасабха̄ватта̄. йатха̄ лаккхан̣апат̣иведхака̄ле сан̃джа̄наналаккхан̣авасена сан̃н̃а̄н̣аанурӯпавасенева паваттам̣, евам̣ вин̃н̃а̄н̣авиджа̄нанавасена ва̄йам̣ анурӯпавасенева паваттатӣти дат̣т̣хаббам̣.
ида̄ни таматтхам̣ херан̃н̃ика̄диупама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. хиран̃н̃ам̣ вуччати каха̄пан̣ам̣, хиран̃н̃аджа̄нане нийутто херан̃н̃ико. локавоха̄ре аджа̄та̄ асан̃джа̄та̄ буддхи етасса̄ти аджа̄табуддхи, ба̄лада̄рако. воха̄ракусало га̄мава̄сӣ пурисо га̄микапурисо. упабхогапарибхога̄рахатта̄ упабхогапарибхогам̣. тамбакам̣самайатта̄ кӯт̣о. маха̄са̄ратта̄ чхеко. ад̣д̣хаса̄ратта̄ карат̣о. нихӣнаса̄ратта̄ сан̣хо. еттха ча йатха̄ херан̃н̃ико каха̄пан̣ам̣ читта̄дибха̄вато уддхам̣ кӯт̣а̄дибха̄вам̣ рӯпадассана̄дивасена уппаттит̣т̣ха̄натопи джа̄нанто анека̄ка̄рато джа̄на̄ти, евам̣ пан̃н̃а̄ а̄рамман̣ам̣ на̄наппака̄рато джа̄на̄ти пат̣ивиджджхати, та̄йа саддхим̣ паваттама̄навин̃н̃а̄н̣ампи йатха̄висайам̣ а̄рамман̣ам̣ джа̄на̄ти.
евам̣ сва̄йам̣ несам̣ джа̄нане висесо ан̃н̃есам̣ ависайо, буддха̄нам̣ ева висайоти идам̣ висесам̣ милиндапан̃хена вибха̄ветум̣ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.
аттасун̃н̃а̄нам̣ сабха̄вадхамма̄нам̣ дхаммаматтата̄йа катхитатта̄ ‘‘анатталаккхан̣ам̣ катхетва̄’’ти вуттам̣. хет̣т̣химамагга̄ ча йади адхигата̄, арахаттасса анадхигататта̄ ‘‘екадесаматтена̄’’ти вуттам̣, там̣ аниччалаккхан̣ам̣ дассетум̣ идам̣ паббама̄раддхам̣, итара̄ни две лаккхан̣а̄ни тасса париха̄рабха̄вена̄ти адхиппа̄йо.
йасма̄ панеттха ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве’’тиа̄дидесана̄йа тӣсу лаккхан̣есу идамева падха̄набха̄вена дасситам̣, идам̣ аппадха̄набха̄вена̄ти на сакка̄ ваттум̣, тасма̄ ‘‘тӣн̣и лаккхан̣а̄ни самодха̄нетва̄ дассетумпӣ’’ти вуттам̣. апачина̄тӣти апачайага̄мидхамме ниваттети екам̣сато апачайага̄мипат̣ипада̄йа парипӯран̣ато. тена̄ха ‘‘но а̄чина̄тӣ’’тиа̄ди. ват̣т̣ам̣ вина̄сетӣти видхамати адассанам̣ гамети. нева чина̄тӣти на вад̣д̣хети. тадева̄ти там̣ ват̣т̣ам̣ ева. виссаджджетӣти чхад̣д̣ети. викиратӣти виддхам̣сети. видхӯпетӣти ват̣т̣аттайасан̇кха̄там̣ аггиккхандхам̣ вигатадхӯмам̣ вигатасанта̄пам̣ каротӣти аттхоти а̄ха ‘‘нибба̄петӣ’’ти.
евам̣ пассантиа̄ди ана̄га̄мипхале т̣хитасса арийаса̄вакасса аггамаггапхала̄дхигама̄йа десана̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘ват̣т̣ам̣ вина̄сетва̄ т̣хитам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ дассесса̄мӣ’’ти. кхӣн̣а̄савасса ана̄гатабха̄вадассанам̣йева, сабба̄ ча̄йам̣ хет̣т̣хима̄ десана̄ суддхавипассана̄катха̄, сахапат̣хамамагга̄ ва̄ сахавиджджӯпамадхамма̄ ва̄ випассана̄катха̄ти дассенто ‘‘еттакена т̣ха̄нена̄’’тиа̄дима̄ха.
намассантийева махата̄ га̄равабахума̄нена. тена̄ха ‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а̄’’тиа̄ди. таттха нидассанам̣ дассенто ‘‘а̄йасмантам̣ нӣтаттхерам̣ вийа̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘тхеро’’тиа̄дима̄ха. таттха кхураггейева̄ти кесоропанаттхам̣ кхурадха̄ра̄йа агге сӣсе т̣хапите тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄намукхена бха̄ванам̣ ануйун̃джанто арахаттам̣ патва̄. брахмавима̄на̄ти брахма̄нам̣ нива̄сабхӯта̄ вима̄на̄.
кхаджджанӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. пин̣д̣олйасуттаван̣н̣ана̄
80. апакарӣйати етена̄ти апакаран̣ам̣, падам̣. апакаран̣ам̣ пакаран̣ам̣ ка̄ран̣анти аттхато екам̣. тена̄ха ‘‘кисмин̃чидева ка̄ран̣е’’ти. нӣхаритва̄ти аттано самӣпача̄рабха̄вато апанетва̄. татха̄каран̣ан̃ча евамете еттакампи аппат̣ирӯпам̣ акатва̄ а̄йатим̣ самма̄ пат̣ипаджджиссантӣти. ладдхабала̄ти ладдхан̃а̄н̣абала̄.
екадвӣхика̄йа̄ти екекасса чева двиннам̣ двиннан̃ча ӣхика̄ гати упасан̇камана̄ екадвӣхика̄. тена̄ха ‘‘екеко чева две две ча хутва̄’’ти. путхуджджана̄нам̣ самудита̄нам̣ на̄ма кирийа̄ та̄дисӣпи сийа̄ти вуттам̣ ‘‘кел̣импи кареййу’’нти. парикаппанавасена самма̄самбуддхам̣ уддисса песала̄ бхиккхӯпи евам̣ каронтӣти.
йугандхарапаббата̄дӣнам̣ антаре сӣдантарам̣ самуддам̣ на̄ма. таттха кира ва̄то на ва̄йати, патитам̣ йам̣ кин̃чипи сӣдантаранадийам̣ вилӣйанта̄ сӣдантева, тасма̄ там̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ йугандхара̄дайопи сӣдапаббата̄ на̄ма. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сӣдантаре саннисиннам̣ маха̄самуддам̣ вийа̄’’ти. а̄ха̄рахетӯти а̄мисахету саппитела̄динимиттам̣, тесам̣ пан̣а̄мана̄.
паччхиманти нихӣнам̣. тена̄ха ‘‘ла̄мака’’нти, ла̄маканто идха̄дхиппето –
‘‘мига̄нам̣ кот̣т̣хуко анто, паккхӣнам̣ пана ва̄йасо;
еран̣д̣о анто руккха̄нам̣, тайо анта̄ сама̄гата̄’’ти. –
а̄дӣсу (джа̄. 1.3.135) вийа. улатӣти абхичарати. абхисапанти етена̄ти абхиса̄по. абхиса̄паваттху пин̣д̣олйам̣. аттхо пхалам̣ васо етасса̄ти аттхавасам̣, ка̄ран̣ам̣, тампи тесу аттхи, таттха нийутта̄ти аттхавасика̄.
анто хадайасса аббхантаре анупавит̣т̣ха̄ сокаваттхӯхи.
абхиджджха̄йита̄ти абхиджджха̄йанасӣло. абхин̣хаппаваттийа̄ чева бахулабха̄вена ча бахулара̄го. пӯтибха̄вена̄ти кутхитабха̄вена. бйа̄па̄до хи уппаджджама̄но читтам̣ апагандхам̣ кароти, на сучиманун̃н̃абха̄вам̣. бхаттаниккхиттака̄ко вийа̄ти идам̣ бхаттат̣т̣ха̄насса асаран̣ена ка̄касса нат̣т̣хасатита̄ пан̃н̃а̄йатӣти катва̄ вуттам̣, на бхаттаниккхиттата̄йа. асан̣т̣хитоти асан̣т̣хитачитто. кат̣т̣хаттханти кат̣т̣хена каттаббакиччам̣.
па̄павитаккехи като, тасма̄ те анавасесато паха̄табба̄ти дассанаттхам̣. двиннам̣ вуттатта̄ еко пуббабха̄го, итаро миссакоти ваттум̣ йуттанти адхиппа̄йена ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ там̣ бха̄вентасса нируджджханти ева̄ти екекамиссаката̄васена гахетаббанти пора̄н̣а̄. упари типариват̣т̣адесана̄йа анимиттасама̄дхийева дӣпито. тена̄ха ‘‘йа̄ван̃чида’’нти. ниддосоти вӣтара̄га̄дина̄ ниддосо.
пин̣д̣олйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. па̄лилеййасуттаван̣н̣ана̄
81. парийа̄дин̣н̣арӯпачитта̄ти ра̄га̄дӣхи парийа̄дийитва̄ кхепетва̄ гахитачитта̄.
бхагавато ча̄ро видито паричайавасена. саттха̄ парибхогам̣ кароти анугган̣ханто ‘‘евам̣ хисса дуггатимоккхо бхависсатӣ’’ти. ан̃н̃атра̄ти вина̄.
на̄гена̄ти буддхана̄гена ан̇кусарахитена. тато ева уджубхӯтена читтена. ӣса̄дантасса нан̇галасадисадантасса хаттхино евам̣ читтам̣ самети. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘йадеко раматӣ ване’’ти. етена ка̄йавивекена ратиса̄ман̃н̃ам̣ вадати.
аттано дхаммата̄йа̄ти пакатийа̄ сайамева.
а̄сава̄нам̣ кхайоти идха арахаттам̣ адхиппетам̣, там̣ пана аггамагга̄нантарамева̄ти а̄ха ‘‘магга̄нантарам̣ арахаттапхала’’нти. вичайо десана̄пан̃н̃а̄ адхиппета̄, са̄ ча анекадха̄ паватта̄ ева̄ти вуттам̣ ‘‘вичайасо’’ти, анекаккхаттум̣ паваттама̄на̄пи вичайо ева̄ти катва̄ ‘‘вичайена̄’’ти аттхо вутто. са̄санадхаммоти сӣлаккхандха̄дипаридӣпано парийаттидхаммо. паривитакко удапа̄ди ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дина̄, евам̣ кот̣т̣ха̄сато париччхиджджа десите майа̄ дхамме катамасса джа̄нанасса антара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣти екаччасса кан̇кха̄ хотийева̄ти адхиппа̄йо. дит̣т̣хи ева саманупассана̄ дит̣т̣хисаманупассана̄. дит̣т̣хисан̇кха̄роти дит̣т̣хипаччайо сан̇кха̄ро. тато ева тан̣ха̄паччайо хотӣти вуттам̣ ‘‘татоджо со сан̇кха̄ро’’ти. тато тан̣ха̄то со сан̇кха̄ро джа̄тоти чатӯсу еса дит̣т̣хисан̇кха̄ро дит̣т̣хӯпаниссайо сан̇кха̄ро джа̄йати. авиджджа̄сампхассоти авиджджа̄сампайуттасампхассо. еваметтха бхагава̄ сал̣а̄йатанана̄марӯпавин̃н̃а̄н̣а̄ни сан̇кха̄рапаккхика̄нева катва̄ дассети.
еттаке т̣ха̄нети ‘‘идха бхиккхаве ассутава̄ путхуджджано’’тиа̄дим̣ катва̄ йа̄ва ‘‘на ме бхависсатӣ’’ти еттаке т̣ха̄не. гахитагахитадит̣т̣хинти сакка̄йадит̣т̣хийа̄ ‘‘со атта̄, со локо’’тиа̄дина̄ паваттам̣ сассатадит̣т̣хим̣, но чассам̣, но ча ме сийа̄’’тиа̄дина̄ паваттам̣ уччхедадит̣т̣хинти татха̄ татха̄ гахитадит̣т̣хим̣. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, сопи сан̇кха̄ро аниччо’’тиа̄дидесана̄йа виссаджджа̄пенто а̄гато. таттха таттхева̄сса уппаннадит̣т̣хививечанато имисса̄ десана̄йа пуггаладжджха̄сайена паваттитата̄ ведитабба̄, тевӣсатийа̄ т̣ха̄несу арахаттапа̄панена десана̄вила̄со. татоджо со сан̇кха̄роти тато вичикиччха̄йа паччайабхӯтатан̣ха̄то джа̄то вичикиччха̄йа сампайутто сан̇кха̄ро. йади сахаджа̄та̄дипаччайавасена тато тан̣ха̄то джа̄тоти татоджо сан̇кха̄роти вуччеййа, идамайуттанти дассенто ‘‘тан̣ха̄сампайутта…пе… джа̄йатӣ’’ти чодети. итаро упаниссайакот̣и идха̄дхиппета̄ти дассенто ‘‘аппахӣнатта̄’’ти ватва̄ ‘‘йасса хӣ’’тиа̄дина̄ таматтхам̣ виварати. на хи тан̣ха̄йа вичикиччха̄ самбхавати. йади асати сахаджа̄такот̣ийа̄ упаниссайакот̣ийа̄ тан̣ха̄паччайа̄ вичикиччха̄йа самбхаво ева. дит̣т̣хийа̄пӣти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийа̄пи. тена̄ха ‘‘чатӯсу хӣ’’тиа̄ди. вӣсати сакка̄йадит̣т̣хийо сассатадит̣т̣хим̣ уччхедадит̣т̣хим̣ вичикиччхан̃ча паккхипитва̄ паччекам̣ аниччата̄мукхена випассанам̣ дассетва̄ арахаттам̣ па̄петва̄ десана̄ нит̣т̣ха̄пита̄ти а̄ха ‘‘тевӣсатийа̄ т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди.
па̄лилеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. пун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄
82. диссати ападиссатӣти десо, ка̄ран̣ам̣, тан̃ча кхо н̃а̄пакам̣ дат̣т̣хаббам̣. йан̃хи со джа̄нитука̄мо руппана̄дисабха̄вам̣, пат̣хамам̣ пана сарӯпам̣ пуччхитва̄ пуна тасса висесо пуччхитабботи пат̣хамам̣ ‘‘име ну кхо’’тиа̄дина̄ пуччхам̣ кароти, идха̄пи ча со висесо ева тасса бхиккхуно антанти дассети. аджа̄нанто вийа пуччхати тесам̣ хетунти адхиппа̄йо.
тан̣ха̄чхандамӯлака̄ пабхаватта̄. пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ти еттха висесато тан̣хупа̄да̄насса гахан̣ам̣ итарасса таггахан̣енева гахитам̣ тадавина̄бха̄ватоти чхандара̄го ева уддхат̣о. иданти таппан̃хапат̣иккхипанам̣. йадипи кхандха̄ упа̄да̄нехи асахаджа̄та̄пи хонти упа̄да̄насса ана̄рамман̣абхӯта̄пи, упа̄да̄нам̣ пана техи сахаджа̄тамева, тада̄рамман̣ан̃ча хотийева̄ти дассети. на хи асахаджа̄там̣ ана̄рамман̣ан̃ча упа̄да̄нам̣ аттхӣти. ида̄ни таматтхам̣ виваритва̄ дассетум̣ ‘‘тан̣ха̄сампайуттасми’’нтиа̄ди вуттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева. а̄рамман̣атоти а̄рамман̣акаран̣ато. ‘‘евам̣рӯпо сийа’’нти евам̣паваттасса чхандара̄гасса ‘‘евам̣ведано сийа’’нти евам̣паваттийа̄ абха̄вато таттха таттхева натасан̇кха̄ра̄ бхиджджанти, тасма̄ рӯпаведана̄рамман̣а̄нам̣ чхандара̄га̄дӣнам̣ абха̄вато аттхева чхандара̄гавематтата̄. чхандара̄гасса паха̄на̄дивасена чхандара̄гапат̣исам̣йуттасса апуччхитатта̄, ‘‘анусандхи на гхат̣ийатӣ’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи на гхат̣ийатӣти ан̃н̃ассева пуччхитатта̄, татха̄пи са̄нусандхика̄ва пуччха̄, тато ева са̄нусандхикам̣ виссаджджанам̣. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘тесам̣ теса’’нтиа̄дина̄. тена аджджха̄сайа̄нусандхивасена са̄нусандхика̄нева пуччха̄виссаджджана̄нӣти дассети.
пун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кхаджджанӣйаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.