1. кхандхасам̣йуттам̣

1. накулапитувагго

1. накулапитусуттаван̣н̣ана̄

1. бхагга̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄. тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣвасена ‘‘бхагга̄’’твева вуччатӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘евам̣на̄маке джанападе’’ти, евам̣ бахувачанавасена ладдхана̄ме’’ти аттхо. тасмим̣ ванасан̣д̣ети йо пана ванасан̣д̣о пуббе мига̄нам̣ абхайаттха̄йа динно, тасмим̣ ванасан̣д̣е. йасма̄ со гахапати тасмим̣ нагаре ‘‘накулапита̄’’ти путтасса васена пан̃н̃а̄йиттха, тасма̄ вуттам̣ ‘‘накулапита̄’’ти накуласса на̄ма да̄ракасса пита̄ти аттхо. бхарийа̄писса ‘‘накулама̄та̄’’ти пан̃н̃а̄йиттха.

джара̄джин̣н̣оти джара̄васена джин̣н̣о, на бйа̄дхиа̄дӣнам̣ васена джин̣н̣о. вайовуд̣д̣хоти джин̣н̣атта̄ ева вайовуд̣д̣хиппаттийа̄ вуд̣д̣хо, на сӣла̄дивуд̣д̣хийа̄. джа̄тийа̄ махантата̄йа чирараттата̄йа джа̄тимахаллако. тийаддхагатоти пат̣хамо маджджхимо паччхимоти тайо аддхе гато. таттха пат̣хамам̣ дутийан̃ча атиккантатта̄ паччхимам̣ упагататта̄ вайоануппатто. а̄турака̄йоти дуккхаведана̄пависата̄йа анасса̄дака̄йо. гелан̃н̃ам̣ пана дуккхагатиканти ‘‘гила̄нака̄йо’’ти вуттам̣. татха̄ хи саччавибхан̇ге (вибха. 190 а̄дайо) дуккхасаччаниддесе дуккхаггахан̣енева гахитатта̄ бйа̄дхи на ниддит̣т̣хо. ниччапаггхаран̣ат̣т̣хена̄ти саббада̄ асучипаггхаран̣абха̄вена. со панасса а̄турабха̄вена̄ти а̄ха – ‘‘а̄турам̣йева на̄ма̄’’ти. висесена̄ти адхикабха̄вена. а̄туратӣти а̄туро. сан̇га̄маппатто сантаттака̄йо. джара̄йа а̄турата̄ джара̄турата̄. кусалапаккхавад̣д̣ханена мано бха̄вентӣти манобха̄ванӣйа̄. манаса̄ ва̄ бха̄ванӣйа̄ самбха̄ванӣйа̄ти манобха̄ванӣйа̄. ануса̄сатӯти ану ану са̄сатӯти айаметтха аттхоти а̄ха – ‘‘пунаппунам̣ са̄сатӯ’’ти. апара̄парам̣ паваттитам̣ хитавачанам̣. анотин̣н̣е ваттхусмим̣ йо евам̣ кароти, тасса айам̣ гун̣о досоти вачанам̣. тантивасена̄ти тантисанниссайена айам̣ ануса̄санӣ на̄ма. павен̣ӣти тантийа̄ ева вевачанам̣.

ан̣д̣ам̣ вийа бхӯтоти адхикопама̄ ка̄йасса ан̣д̣акосато абаладуббалабха̄вато. тена̄ха ‘‘ан̣д̣ам̣ хӣ’’тиа̄ди. ба̄лойева та̄дисаттабха̄васаман̇гӣ мухуттампи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄нанто.

виппасанна̄нӣти пакатима̄ка̄рам̣ атиккамитва̄ висесена пасанна̄ни. тена̄ха – ‘‘суу пасанна̄нӣ’’ти. пасанначиттасамут̣т̣хитарӯпасампада̄хи та̄хи тасса мукхаван̣н̣асса па̄рисуддхӣти а̄ха – ‘‘парисуддхоти ниддосо’’ти. тенева̄ха ‘‘нирупаккилесата̄йа̄’’тиа̄ди. етеневассиндрийавиппасанната̄ка̄ран̣ампи сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣. еса мукхаван̣н̣о. найагга̄хапан̃н̃а̄ киреса̄ти идам̣ ана̄ваджджанавасенева вуттабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха.

йам̣ нева путтасса̄тиа̄ди ‘‘овадату но, бханте, бхагава̄ йатха̄ майам̣ паралокепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄гаччхеййа̄ма̄’’ти вуттавачанам̣ сандха̄йа вуттамева. мадхурадхаммадесана̄йева саттху саммукха̄ пат̣иладдха̄, тасса аттано пемага̄равагахитатта̄ ‘‘амата̄бхисеко’’ти ведитаббо.

идам̣ пададвайам̣. а̄ракатта̄ килесехи маггена самуччхиннатта̄. анайети авад̣д̣хийам̣, анаттхети аттхо. анайе ва̄ анупа̄йе. на ирийанато аваттанато. айети вад̣д̣хийам̣ аттхе упа̄йе ча. аран̣ӣйатоти пайирупа̄ситаббато. нируттинайена падасиддхи ведитабба̄ пуримесу аттхавикаппесу, паччхиме пана саддасаттхавасенапи. йадипи арийасаддо ‘‘йе хи во арийа̄ парисуддхака̄йакамманта̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.35) висуддха̄сайапайогесу путхуджджанесупи ват̣т̣ати, идха пана арийамагга̄дхигамена саббалокуттарабха̄вена ча арийабха̄во адхиппетоти дассенто а̄ха – ‘‘буддха̄ ча̄’’тиа̄ди. таттха паччекабуддха̄ татха̄гатаса̄вака̄ ча саппуриса̄ти идам̣ ‘‘арийа̄ саппуриса̄’’ти идха вуттапада̄нам̣ аттхам̣ асан̇карато дассетум̣ вуттам̣. йасма̄ пана ниппарийа̄йато арийасаппурисабха̄ва̄ абхиннасабха̄ва̄, тасма̄ ‘‘саббева ва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

етта̄вата̄ хи буддхаса̄вако вутто, тасса хи екантена калйа̄н̣амитто иччхитаббо парато гхосамантарена пат̣хамамаггасса ануппаджджанато. висесато часса бхагава̄ва ‘‘калйа̄н̣амитто’’ти адхиппето. вуттан̃хетам̣ ‘‘маман̃хи, а̄нанда, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччантӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 1.129; 5.2). со ева ча авеччапаса̄да̄дхигамена дал̣хабхатти на̄ма. вуттампи четам̣ ‘‘йам̣ майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккамантӣ’’ти (уда̄. 45; чӯл̣ава. 385). катан̃н̃ута̄дӣхи паччекабуддхабуддха̄ти еттха катам̣ джа̄на̄тӣти катан̃н̃ӯ. катам̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ каротӣти катаведӣ. паччекабуддха̄ хи анекесупи каппасатасахассесу катам̣ упака̄рам̣ джа̄нанти, катан̃ча па̄кат̣ам̣ каронти сатиджананаа̄мисапат̣иггахан̣а̄дина̄. татха̄ сам̣са̄радуккхадуккхитасса саккаччам̣ каронти киччам̣, йам̣ аттана̄ ка̄тум̣ сакка̄. самма̄самбуддхо пана каппа̄нам̣ асан̇кхйеййасахассесупи катам̣ упака̄рам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайан̃ча джа̄нанти, па̄кат̣ан̃ча каронти. сӣхо вийа ча евам̣ саббаттха саккаччамева дхаммадесанам̣ каронтена буддхакиччам̣ каронти. йа̄йа пат̣ипаттийа̄ арийа̄ дит̣т̣ха̄ на̄ма хонти, тасса̄ аппат̣ипаджджанам̣, таттха ча а̄дара̄бха̄во арийа̄нам̣ адассанасӣлата̄, на ча дассане са̄дхука̄рита̄ти ведитабба̄. чаккхуна̄ адасса̄вӣти еттха чаккху на̄ма на мам̣сачаккху ева, атха кхо диббачаккхупӣти а̄ха ‘‘диббачаккхуна̄ ва̄’’ти. арийабха̄воти йехи йогато ‘‘арийа̄’’ти вуччанти, те маггапхаладхамма̄ дат̣т̣хабба̄.

татра̄ти н̃а̄н̣адассанассева дассанабха̄ве. ваттхӯти адхиппетаттхан̃а̄панака̄ран̣ам̣. евам̣ вуттепӣти евам̣ ан̃н̃а̄падесена аттупана̄йикам̣ катва̄ вуттепи. дхамманти локуттарадхаммам̣, чатусаччадхаммам̣ ва̄. арийакарадхамма̄ аничча̄нупассана̄дайо, випассийама̄на̄ ва̄ аничча̄дайо, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни.

авинӣтоти на винӣто адхисӣласиккха̄дӣнам̣ васена на сиккхито. йесам̣ сам̣варавинайа̄дӣнам̣ абха̄вена айам̣ ‘‘авинӣто’’ти вуччати, те та̄ва дассетум̣ ‘‘дувидхо винайо на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сӣласам̣вароти па̄тимоккхасам̣варо ведитаббо, со ча аттхато ка̄йикава̄часико авӣтиккамо. сатисам̣вароти индрийа̄раккха̄, са̄ ча татха̄паватта̄ сатийева. н̃а̄н̣асам̣вароти ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣ’’ти (су. ни. 1041) ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти (су. ни. 1041) вачанато сотасан̇кха̄та̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритаавиджджа̄авасит̣т̣хакилеса̄нам̣ сам̣варо пидаханам̣ самуччхедан̃а̄н̣анти ведитаббам̣. кхантисам̣вароти адхива̄сана̄, са̄ ча татха̄паватта̄ кхандха̄, адосо ва̄, ‘‘пан̃н̃а̄’’ти кечи ваданти. вӣрийасам̣варо ка̄мавитакка̄дӣнам̣ виноданавасена паваттам̣ вӣрийамева. тена тена ан̇гена тасса тасса ан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣. виккхамбханавасена паха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣. сесападаттайепи есева найо.

имина̄ па̄тимоккхасам̣варена̄тиа̄ди сӣласам̣вара̄дӣнам̣ виваран̣ам̣. таттха самупетоти ити-саддо а̄диаттхо. тена ‘‘упагато’’тиа̄дина̄ вибхан̇ге (вибха. 511) а̄гатам̣ сам̣варавибхан̇гам̣ дассети. ка̄йадуччарита̄дӣнанти дуссӣлйасан̇кха̄та̄нам̣ ка̄йавачӣдуччарита̄дӣнам̣ мут̣т̣хасаччасан̇кха̄тасса пама̄дасса, абхиджджха̄дӣнам̣ ва̄ аккхантиан̃н̃а̄н̣акосаджджа̄нан̃ча. сам̣варан̣атоти пидаханато, винайанатоти ка̄йава̄ча̄читта̄нам̣ вирӯпапаваттийа̄ винайанато, ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ ва̄ апанайанато, ка̄йа̄дӣнам̣ ва̄ джимхапаваттим̣ виччхиндитва̄ уджуканайанатоти аттхо. паччайасамава̄йе уппаджджана̄раха̄нам̣ ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ татха̄ татха̄ ануппа̄данамева сам̣варан̣ам̣ винайанан̃ча ведитаббам̣.

йам̣ паха̄нанти самбандхо. ‘‘на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу випассана̄н̃а̄н̣есӯ’’ти касма̄ вуттам̣? нану на̄марӯпапариччхедапаччайапариггахакан̇кха̄витаран̣а̄ни на випассана̄н̃а̄н̣а̄ни саммасана̄ка̄рена аппаваттанато? саччаметам̣, випассана̄н̃а̄н̣асса пана адхит̣т̣ха̄набха̄вато евам̣ вуттам̣. на̄марӯпаматтамидам̣, ‘‘наттхи еттха атта̄ ва̄ аттанийам̣ ва̄’’ти евам̣ паваттан̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпававаттха̄нам̣. сати виджджама̄не кхандхапан̃чакасан̇кха̄те ка̄йе, сайам̣ ва̄ сатӣ тасмим̣ ка̄йе дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи, са̄ ча ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти евам̣ паватта̄ аттадит̣т̣хи. тасса на̄марӯпасса камма̄виджджа̄дипаччайапаригган̣ханан̃а̄н̣ам̣ паччайапариггахо. ‘‘наттхи хету, наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа̄’’тиа̄динайаппаватта̄ ахетудит̣т̣хи. ‘‘иссарапурисападжа̄патипакатиан̣ука̄ла̄дӣхи локо паваттати ниваттати ча̄’’ти татха̄ татха̄ паватта̄ дит̣т̣хи висамахетудит̣т̣хи. тассева̄ти паччайапариггахассева. кан̇кха̄витаран̣ена̄ти йатха̄ етарахи на̄марӯпасса камма̄дипаччайато уппатти, евам̣ атӣте ана̄гатепӣти тӣсу ка̄лесу вичикиччха̄панайанан̃а̄н̣ена. катхам̣катхӣбха̄васса̄ти ‘‘ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄на’’нтиа̄динайапаватта̄йа (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) сам̣сайаппаваттийа̄. кала̄пасаммасанена̄ти ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.48-49) кхандхапан̃чакам̣ ека̄дасасу ока̄сесу паккхипитва̄ саммасанавасена паваттена випассана̄н̃а̄н̣ена. ахам̣ мама̄ти га̄хасса̄ти ‘‘атта̄ аттанийа’’нти гахан̣асса. магга̄маггававаттха̄нена̄ти магга̄магган̃а̄н̣ависуддхийа̄. амагге маггасан̃н̃а̄йа̄ти амагге обха̄са̄дике ‘‘магго’’ти уппаннасан̃н̃а̄йа. йасма̄ саммадева сан̇кха̄ра̄нам̣ удайам̣ пассанто ‘‘евамете сан̇кха̄ра̄ анурӯпака̄ран̣ато уппаджджанти, на пана уччхиджджантӣ’’ти ган̣ха̄ти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄’’ти. йасма̄ пана сан̇кха̄ра̄нам̣ вайам̣ ‘‘йадипиме сан̇кха̄ра̄ авиччхинна̄ ваттанти, уппаннуппанна̄ пана аппат̣исандхика̄ нируджджхантева̄’’ти пассато куто сассатагга̄хо. тасма̄ вуттам̣ ‘‘вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄’’ти. бхайадассанена̄ти бхайатӯпат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена. сабхайети саббабхайа̄нам̣ а̄карабха̄вато сакаладуккхавӯпасамасан̇кха̄тасса парамасса̄сасса пат̣ипаккхабха̄вато ча сабхайе кхандхапан̃чаке. абхайасан̃н̃а̄йа̄ти ‘‘абхайам̣ кхема’’нти уппаннасан̃н̃а̄йа. асса̄дасан̃н̃а̄ на̄ма пан̃чупа̄да̄наккхандхесу асса̄данавасена паваттасан̃н̃а̄, йо ‘‘а̄лайа̄бхинивесо’’типи вуччати. абхиратисан̃н̃а̄ таттхева абхираман̣авасена паваттасан̃н̃а̄, йа̄ ‘‘нандӣ’’типи вуччати. амуччитука̄мата̄ а̄да̄нам̣. анупеккха̄ сан̇кха̄рехи аниббинданам̣, са̄лайата̄ти аттхо. дхаммат̣т̣хитийам̣ пат̣иччасамуппа̄де. пат̣иломабха̄во сассатуччхедагга̄хо, паччайа̄ка̄рапат̣иччха̄дакамохо ва̄. нибба̄не ча пат̣иломабха̄во сан̇кха̄ресу нати, нибба̄напат̣иччха̄дакамохо ва̄. сан̇кха̄ранимиттагга̄хоти йа̄дисасса килесасса аппахӣната̄ випассана̄ сан̇кха̄ранимиттам̣ на мун̃чати, со килесо, йо ‘‘сам̣йога̄бхинивесо’’типи вуччати, сан̇кха̄ранимиттагга̄хасса, атиккаманамева ва̄ паха̄нам̣.

паватти ева паваттибха̄во, парийут̣т̣ха̄нанти аттхо. нӣваран̣а̄дидхамма̄нанти а̄ди-саддена нӣваран̣апаккхийа̄ килеса̄ витаккавича̄ра̄дайо ча гайханти. чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ аччантам̣ аппаваттибха̄вена йам̣ паха̄нанти самбандхо. кена пана паха̄нанти? ‘‘арийамаггехева̄’’ти вин̃н̃а̄йама̄нойаматтхо тесам̣ бха̄витатта̄ аппаваттивачанато. ‘‘самудайапаккхикасса̄’’ти еттха чатта̄ропи магга̄ чатусачча̄бхисамайа̄ти катва̄ техи паха̄таббена тена тена самудайасан̇кха̄тена лобхена саха паха̄таббатта̄ самудайасабха̄ватта̄ ча. саччавибхан̇ге ча саббакилеса̄нам̣ самудайабха̄васса вуттатта̄ ‘‘самудайапаккхика̄’’ти дит̣т̣хиа̄дайо вуччанти. пат̣ипассаддхаттам̣ вӯпасантата̄.

сан̇кхатаниссат̣ата̄ сан̇кха̄расабха̄ва̄бха̄во. пахӣнасаббасан̇кхатанти вирахитасаббасан̇кхатам̣, висан̇кха̄ранти аттхо. паха̄нан̃ча там̣ винайо ча̄ти паха̄навинайо пуримена аттхена. дутийена пана пахӣйатӣти паха̄нам̣, тасса винайоти йоджетаббо.

бхиннасам̣варатта̄ти нат̣т̣хасам̣варатта̄, сам̣вара̄бха̄ватоти аттхо. тена асама̄диннасам̣варопи сан̇гахитова хоти. сама̄да̄нена хи сампа̄детаббо сам̣варо, тадабха̄ве на хотӣти. арийети арийо. паччаттавачанан̃хетам̣. есесети есо есо, аттхато анан̃н̃оти аттхо. таджджа̄тети аттхато там̣сабха̄во, саппурисо арийасабха̄во, арийо ча саппурисабха̄воти аттхо.

со аханти аттана̄ парикаппитам̣ атта̄нам̣ дит̣т̣хигатико вадати. ‘‘ахам̣буддхинибандхано атта̄’’ти хи аттава̄дино ладдхи. адвайанти двайата̄рахитам̣. абхиннам̣ ван̣н̣амева ‘‘аччӣ’’ти гахетва̄ ‘‘аччӣти ван̣н̣о ева̄’’ти тесам̣ екаттам̣ пассанто вийа йатха̄парикаппитам̣ атта̄нам̣ ‘‘рӯпа’’нти, йатха̄дит̣т̣хам̣ ва̄ рӯпам̣, ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тесам̣ екаттам̣ пассанто дат̣т̣хаббо. еттха ча ‘‘рӯпам̣ атта̄’’ти имисса̄ паваттийа̄ абха̄вепи рӯпе аттаггахан̣ам̣ паваттама̄нам̣ аччийам̣ ван̣н̣аггахан̣ам̣ вийа ‘‘адвайадассана’’нти вуттам̣. упама̄йо ча анан̃н̃атта̄дигахан̣анидассанавасенева вутта̄, на ван̣н̣а̄дӣнам̣ вийа аттано виджджама̄надассанаттхам̣. на хи аттани са̄мибха̄вена рӯпан̃ча сакин̃чанабха̄вена саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти атта̄нам̣ рӯпасса сабха̄вато а̄дха̄ран̣абха̄вена. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти рӯпасса аттано а̄дха̄ран̣абха̄вена дит̣т̣хипассана̄йа пассати. парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣти парийут̣т̣ха̄наппатта̄хи дит̣т̣хитан̣ха̄хи ‘‘рӯпам̣ атта̄, рӯпава̄ атта̄’’тиа̄дина̄ кхандхапан̃чакам̣ миччха̄ гахетва̄ тит̣т̣ханато. тена̄ха ‘‘парийут̣т̣ха̄на̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. есева найоти йо ‘‘идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ рӯпаккхандхе вутто сам̣ван̣н̣ана̄найо, ведана̄ккхандха̄дӣсупи есо ева найо ведитаббо.

суддхарӯпамева̄ти арӯпена амисситам̣ кевалам̣ рӯпамева. арӯпанти суддхаарӯпам̣ рӯпасса аггахитатта̄. чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена̄ти чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ гахан̣авасена рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито тасмим̣ тасмим̣ гахан̣е ведана̄дивинимуттаарӯпадхамме касин̣арӯпена саддхим̣ саббарӯпадхамме ча екаджджхам̣ гахан̣асиддхито. пан̃часу т̣ха̄несу уччхедадит̣т̣хи катхита̄, те те ева дхамме ‘‘атта̄’’ти гахан̣ато тесан̃ча уччхедабха̄вато. авасесесу пана паннарасасу т̣ха̄несу рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄пи дит̣т̣хигатико таттха ниччасан̃н̃ам̣ на виссаджджети касин̣арӯпена там̣ миссетва̄ тасса ча уппа̄да̄дӣнам̣ адассанато, тасма̄сса таттхапи хотийева сассатадит̣т̣хи екаччасассатага̄хавасенапи. магга̄варан̣а̄ випарӣтадассанато. на сагга̄варан̣а̄ акаммапатхаппаттата̄йа. акирийа̄хетуканаттхикадит̣т̣хийо ева хи каммапатхадит̣т̣хийо.

ка̄йоти рӯпака̄йо. со а̄туройева асавасабха̄вато. ра̄гадосамоха̄нугатанти аппахӣнара̄гадосамохасанта̄не паваттам̣. идха̄ти имасмим̣ сутте. дасситам̣ а̄турабха̄вена. никкилесата̄йа̄ти сайам̣ пахӣнакилесасанта̄нагатата̄йа. секха̄ нева а̄турачитта̄ пахӣнакилесе упа̄да̄йа, аппахӣне пана упа̄да̄йа а̄турачитта̄. ана̄турачиттатам̣йева бхаджанти ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанасса вийа тесам̣ читтасса килесавасена а̄туратта̄бха̄вато.

накулапитусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. девадахасуттаван̣н̣ана̄

2. дева̄ вуччанти ра̄джа̄но ‘‘диббанти ка̄магун̣ехи кӣл̣анти лал̣анти, аттано ва̄ пун̃н̃а̄нубха̄вена джотантӣ’’ти катва̄. тесам̣ дахоти девадахо. сайам̣джа̄то ва̄ со хоти, тасма̄пи ‘‘девадахо’’ти вутто. тасса авидӯре нигамо ‘‘девадаха’’нтвева сан̇кхам̣ гато йатха̄ ‘‘варан̣а̄нагарам̣, годха̄га̄мо’’ти. паччха̄бхӯмийам̣ апарадиса̄йам̣ нивит̣т̣хаджанападо паччха̄бхӯмам̣, там̣ гантука̄ма̄ паччха̄бхӯмагамика̄. те сабха̄рети те бхиккхӯ тхерасса васена сабха̄ре ка̄тука̄мата̄йа. йади тхеро тесам̣ бха̄ро, тхерассапи те бха̄ра̄ ева̄ти ‘‘те сабха̄ре ка̄тука̄мата̄йа̄’’ти вуттам̣. еван̃хи тхеро те овадитаббе ануса̄ситаббе ман̃н̃атӣти. ида̄ни таматтхам̣ виваранто ‘‘йо хӣ’’тиа̄дима̄ха. айам̣ ниббха̄ро на̄ма кан̃чи пуггалам̣ аттано бха̄рам̣ катва̄ аваттанато.

чатуббидхена̄ти дха̄тукосаллам̣ а̄йатанакосаллам̣ пат̣иччасамуппа̄дакосаллам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накосалланти евам̣ чатуббидхена.

те махаллака̄ба̄дхика̄тидахарапуггале ган̣хитва̄ва гаччхати. те хи дивасадвайена вӯпасантапариссама̄ ева. хаттхива̄наратиттирапат̣ибаддхам̣ ваттхум̣ катхетва̄. ‘‘ел̣ака̄л̣агумбети ка̄л̣атин̣агаччхаман̣д̣апе’’типи ваданти.

вивидхам̣ на̄на̄бхӯтам̣ раджджам̣ вираджджам̣, вираджджамева вераджджам̣, таттха гатам̣, парадесагатанти аттхо. тена̄ха ‘‘екасса̄’’тиа̄ди. читтасудатта̄дайоти читтагахапатиана̄тхапин̣д̣ика̄дайо. вӣмам̣сака̄ти дхаммавича̄рака̄. кинти кӣдисам̣. дассананти сиддхантам̣. а̄чиккхати кӣдисанти адхиппа̄йо. дхаммасса̄ти бхагавата̄ вуттадхаммасса. анудхамманти анукӯлам̣ авируджджханадхаммам̣. со пана венеййаджджха̄сайа̄нурӯпадесана̄виттха̄роти а̄ха – ‘‘вуттабйа̄каран̣асса анубйа̄каран̣а’’нти. дха̄рети аттано пхаланти дхаммо, ка̄ран̣анти а̄ха – ‘‘сахадхаммикоти сака̄ран̣о’’ти. имина̄пи па̄т̣хантарена ва̄до ева дӣпито, на тена пака̄сита̄ кирийа̄.

тан̣ха̄васенева чханнампи пада̄нам̣ аттхо ведитаббо. йасма̄ ра̄га̄дайо тан̣ха̄йа ева аваттха̄висеса̄ти. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄ хӣ’’тиа̄ди. вихананти ка̄йам̣ читтан̃ча̄ти вигха̄то, дуккханти а̄ха – ‘‘авигха̄тоти нидуккхо’’ти. упа̄йа̄сети упата̄петӣти упа̄йа̄со, упата̄по. таппат̣ипаккхо пана анупа̄йа̄со нирӯпата̄по дат̣т̣хаббо. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

девадахасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. ха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄

3. ‘‘авантидаккхин̣а̄патхе’’ти ан̃н̃есу суттападесу а̄гататта̄ а̄ха ‘‘авантидаккхин̣а̄патхасан̇кха̄те’’ти. маджджхимадесато хи даккхин̣адиса̄йа авантират̣т̣хам̣. паваттайиттха еттха ладдхӣти паваттам̣, паваттитаббат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘ладдхипаваттат̣т̣ха̄не’’ти. руппанасабха̄во дхаммоти катва̄ рӯпадха̄тӯти рӯпаккхандхо вутто. рӯпадха̄тумхи а̄рамман̣апаччайабхӯтена ра̄гена сахаджа̄тенапи асахаджа̄тенапи упаниссайабхӯтена аппахӣнабха̄венева винибаддхам̣ пат̣ибаддхам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. окаса̄рӣти вуччати – ‘‘тасмим̣ рӯпадха̄тусан̃н̃ите оке сарати паваттатӣ’’ти катва̄. авати еттха гаччхати паваттатӣти окам̣, паваттит̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха – ‘‘гехаса̄рӣ а̄лайаса̄рӣ’’ти.

угаччхати ва̄ еттха ведана̄дӣхи саддхим̣ самаветӣти око, чаккхурӯпа̄ди. паччайоти а̄рамман̣а̄дивасена паччайо. паччайо хотӣти анантарасаманантара̄дина̄ чева каммӯпаниссайаа̄рамман̣а̄дина̄ ча. ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄ту кхо, гахапатӣ’’ти евам̣ вутте ‘‘каммавин̃н̃а̄н̣авипа̄кавин̃н̃а̄н̣есу катарам̣ ну кхо’’ти саммохо бхавеййа. тасса саммохасса вигха̄таттхам̣ апагаманаттхам̣. асамбхинна̄ва̄ти асам̣кин̣н̣а̄ва десана̄ ката̄. а̄рамман̣авасена чатассо абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо вутта̄ – ‘‘рӯпупайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, рӯпа̄рамман̣а’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.53). та̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо дассетумпи.

дал̣хам̣ абхинивесавасена а̄рамман̣ам̣ упентӣти упайа̄, тан̣ха̄дит̣т̣хийо. адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ти патит̣т̣ха̄набхӯта̄. абхинивесабхӯта̄ти там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ абхинивисса аджджхоса̄йа паваттийа̄ ка̄ран̣абхӯта̄. анусайабхӯта̄ти ра̄га̄нусайадит̣т̣ха̄нусайабхӯта̄. упаримакот̣ийа̄ти паха̄насса упаримакот̣ийа̄. буддха̄нан̃н̃ева хи те сава̄сана̄ пахӣна̄. пуббе аггахитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аггахитамева̄ти катва̄ касма̄ идха десана̄ ката̄ти чодети – ‘‘идха вин̃н̃а̄н̣ам̣ касма̄ гахита’’нти. пуббе ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄тура̄гавинибандхан̃ча вин̃н̃а̄н̣а’’нти вуччама̄не йатха̄ йатха̄ саммохо сийа̄ паччайапаччайуппаннавибха̄гасса дуккаратта̄, идха пана саммохасса ока̄сова наттхи ависесена пан̃часу кхандхесу килесаппаха̄навасена̄ти. тена̄ха ‘‘килесаппаха̄надассанаттха’’нтиа̄ди. каммавин̃н̃а̄н̣ена окам̣ асарантена̄’’ти иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣. асарантена̄ти анупагаччхантена.

паччайат̣т̣хена̄ти а̄рамман̣а̄дипаччайабха̄вена. нимиттам̣ уппаттикам̣. а̄рамман̣а…пе… никетанти а̄рамман̣акаран̣асан̇кха̄тена нива̄сат̣т̣ха̄набхӯтена рӯпамева никетанти рӯпанимиттаникетам̣.

чхандара̄гасса балавадуббалата̄йа̄ти аджджхаттакхандхапан̃чаке чхандара̄гасса балавабха̄вена там̣ ‘‘око’’ти, бахиддха̄ чхасу а̄рамман̣есу тасса дуббалата̄йа та̄ни ‘‘никета’’нти вутта̄ни. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘сама̄непи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. окоти вуччати гехамева раттит̣т̣ха̄набха̄вато. никетанти вуччати уййа̄на̄ди дива̄т̣т̣ха̄набха̄вато. тато дуббалатаро хоти чхандара̄го.

гехасситасукхена̄ти геханисситена читтасса сукхена сукхито сукхаппатто хоти. киччакаран̣ӣйесӯти кхуддакесу чева махантесу ча каттаббаттхесу. сайанти аттана̄. антоти читтаджджха̄сайе.

евам̣рӯпоти ӣдисарӯпо. ван̣н̣асаддо вийа рӯпасаддо рӯпа̄йатанасса вийа сан̣т̣ха̄нассапи ва̄чакоти адхиппа̄йена ‘‘дӣгхарасса ка̄л̣ода̄та̄дӣсу рӯпесӯ’’ти вуттам̣. сукха̄дӣсӯти соманасса̄дӣсу. таттха хи ‘‘абхин̣хам̣ соманассито бхавеййа’’нти паттхана̄ сийа̄. евам̣сан̃н̃о на̄ма̄ти висайавасена сан̃н̃а̄висесапаттханама̄ха. евам̣вин̃н̃а̄н̣оти пана идха висайамукхена вин̃н̃а̄н̣ависесапаттханам̣ вадати – ‘‘евам̣нипун̣арӯпадассанасаматтхам̣, евам̣пан̃чапаса̄дапат̣иман̣д̣итаниссайан̃ча ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхавеййа̄’’ти.

ват̣т̣ам̣ пурато акурӯма̄ноти локе читтам̣ апаттхенто. асилит̣т̣хам̣ пуббена̄парам̣ асамбаддхам̣. ваданти етена̄ти ва̄до, досоти а̄ха – ‘‘туйхам̣ досо’’тиа̄ди. идхева имасмим̣йева сама̄гаме. ниббет̣хехи досато атта̄нам̣ мочехи.

ха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дутийаха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄

4. чӯл̣ачхаккапан̃хети мӯлапан̣н̣а̄се чӯл̣атан̣ха̄сан̇кхайасутте (ма. ни. 1.390 а̄дайо). маха̄саккапан̃хепӣти маха̄тан̣ха̄сан̇кхайасуттепи (ма. ни. 1.396 а̄дайо). етанти ‘‘йе те саман̣абра̄хман̣а̄’’тиа̄дисуттападам̣. тан̣ха̄ саммадева кхӣйати еттха̄ти тан̣ха̄сан̇кхайо, асан̇кхата̄ дха̄тӯти а̄ха ‘‘тан̣ха̄сан̇кхайе нибба̄не’’ти. антам̣ атиккантанит̣т̣ха̄ти антарахитанит̣т̣ха̄. тена̄ха ‘‘сататанит̣т̣ха̄’’ти. сесападесӯти ‘‘аччантайогаккхемино’’тиа̄дӣсу.

дутийаха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

5. сама̄дхӣти аппана̄сама̄дхи, упача̄расама̄дхи ва̄. каммат̣т̣ха̄нанти сама̄дхипа̄дакам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘пха̄тим̣ гамиссатӣ’’ти па̄т̣хо. паттхетӣти ‘‘ахо вата ме ӣдисам̣ рӯпам̣ бхавеййа̄’’ти. абхивадатӣти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена абхинивесам̣ вадати. тена̄ха ‘‘та̄йа абхинандана̄йа̄’’тиа̄ди. ‘‘ахо пийам̣ ит̣т̣ха’’нти вачӣбхеде асатипи татха̄ лобхуппа̄де сати абхивадатийева на̄ма. тена̄ха ‘‘ва̄чам̣ абхинданто’’ти. ‘‘мама ида’’нти аттано парин̣а̄метва̄ анан̃н̃агочарам̣ вийа катва̄ ган̣ханто аджджхоса̄йа тит̣т̣хати на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘гилитва̄ти паринит̣т̣хапетва̄ ган̣ха̄тӣ’’ти. ‘‘абхинандатӣ’’тиа̄дайо пуббабха̄гавасена вутта̄, ‘‘уппаджджати нандӣ’’ти два̄раппаттавасена. пат̣хамехи падехи анусайо, паччхимена парийут̣т̣ха̄нанти кечи ‘‘гахан̣ат̣т̣хена упа̄да̄на’’нти катва̄. на̄бхинандати на̄бхивадатӣти еттха хет̣т̣ха̄ вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. на ‘‘ит̣т̣хам̣ канта’’нти вадатӣти ‘‘ит̣т̣ха’’нти на вадати, ‘‘канта’’нти на вадати. на̄бхивадатийева тан̣ха̄йа анупа̄дийатта̄.

сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. пат̣исалла̄н̣асуттаван̣н̣ана̄

6. н̃атва̄ а̄ха̄ти ‘‘сати ка̄йавивеке читтавивеко, тасмим̣ сати упадхививеко ча имесам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти н̃атва̄ а̄ха.

пат̣исалла̄н̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. упа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄

7. гахан̣ена уппаннам̣ паритассананти кхандхапан̃чаке ‘‘ахам̣ мама̄’’ти гахан̣ена уппаннам̣ тан̣ха̄паритассанам̣ дит̣т̣хипаритассанан̃ча. апаритассананти паритассана̄бха̄вам̣, паритассанапат̣ипаккхам̣ ва̄. аху вата метам̣ балайоббана̄ди. каммавин̃н̃а̄н̣анти випарин̣а̄ма̄рамман̣ам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хисахагатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ тадануватти ча. анупариватти на̄ма там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватти. тена̄ха ‘‘випарин̣а̄ма̄рамман̣ачиттато’’ти. акусаладхаммасамуппа̄да̄ти тан̣ха̄йа ан̃н̃а̄кусаладхаммасамуппа̄да̄. парийа̄дийитва̄ти кхепетва̄, тасса паваттитум̣ ока̄сам̣ адатва̄. саутта̄соти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена саутта̄со. ган̣хитва̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хехи гахетва̄ тесан̃чева васена паритассако. рӯпабхеда̄нупариватти читтам̣ на хоти. ват̣т̣атӣти сабба̄ка̄рена ваттум̣ йуттанти аттхо.

упа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. дутийаупа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄

8. тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена десана̄ ката̄ ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’ти десана̄йа а̄гататта̄. чатӯсу суттесӯти пан̃чама̄дӣсу чатӯсу суттесу. чатуттхе пана виват̣т̣амева катхитам̣.

дутийаупа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. ка̄латтайааниччасуттаван̣н̣ана̄

9. йади атӣта̄на̄гатам̣ етарахи наттхибха̄вато аниччам̣, паччуппаннампи тада̄ наттхӣти ко пана ва̄до тасса аниччата̄йа, паччуппаннамхи катха̄ва ка̄ удайаббайапариччхиннатта̄ тасса. вуттан̃хетам̣ ‘‘ниббатта̄ йе ча тит̣т̣ханти, а̄рагге са̄сапӯпама̄’’ти (маха̄ни. 10).

ка̄латтайааниччасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10-11. ка̄латтайадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄

10-11. татха̄рӯпенева̄ти йатха̄рӯпенева пуггаладжджха̄сайена навамам̣ суттам̣ катхитам̣, татха̄рӯпенева̄ти. те кира бхиккхӯ атӣта̄на̄гатам̣ ‘‘дуккха’’нти саллаккхетва̄, татха̄ ‘‘анатта̄’’ти саллаккхетва̄ паччуппанне киламим̣су. ‘‘атха неса’’нтиа̄ди саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайена ваттаббам̣.

ка̄латтайадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

накулапитуваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аниччавагго

1-10. аничча̄дисуттаван̣н̣ана̄

12-21. пуччха̄васикам̣ а̄нандаттхерасса пуччха̄васена деситатта̄.

аничча̄дисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

аниччаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. бха̄равагго

1. бха̄расуттаван̣н̣ана̄

22. упа̄да̄на̄нам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ упа̄да̄наккхандха̄. париха̄рабха̄рийат̣т̣хена̄ти париха̄расса бха̄рийабха̄вена гарутарабха̄вена. вуттамева аттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘етесан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ета̄ни т̣ха̄нагамана̄дӣни рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ пан̇гуладжаччандха̄нам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ӯпассайавасена иджджханти, на паччекам̣, тасма̄ ‘‘етеса’’нти ависесавачанам̣ катам̣. пуггаланти кхандхасанта̄нам̣ вадати. кхандхасанта̄но хи авиччхедена паваттама̄но йа̄ва паринибба̄на̄ кхандхабха̄рам̣ ваханто вийа локе кха̄йати таббинимуттасса саттасса абха̄вато. тена̄ха ‘‘пуггало’’тиа̄ди. бха̄раха̄роти джа̄тоти бха̄раха̄ро на̄ма джа̄то.

пунаббхавакаран̣ам̣ пунаббхаво, там̣ пхалам̣ арахати, таттха нийутта̄ти ва̄ понобхавика̄. таббха̄васахагатам̣ йатха̄ ‘‘санидассана̄ дхамма̄’’ти, на сам̣сат̣т̣хасахагатам̣, на̄пи а̄рамман̣асахагатам̣. ‘‘татра татра̄’’ти йам̣ йам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣, рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ ва̄ патва̄ татрататра̄бхинандинӣ. тена̄ха ‘‘упапаттит̣т̣ха̄не ва̄’’тиа̄ди. пан̃чака̄магун̣икоти пан̃чака̄магун̣а̄рамман̣о. рӯпа̄рӯпӯпапаттибхаве ра̄го рӯпа̄рӯпабхавара̄го. джха̄наниканти джха̄насан̇кха̄те каммабхаве ра̄го. сассата̄дит̣т̣хӣти бхавадит̣т̣хи, там̣сахагато ра̄го. айанти ра̄го бхаватан̣ха̄ на̄ма. уччхедадит̣т̣хи вибхавадит̣т̣хи на̄ма, там̣сахагато чхандара̄го вибхаватан̣ха̄ на̄ма. еса пуггало кхандхабха̄рам̣ а̄дийати тан̣ха̄васена пат̣исандхиггахан̣ато. ‘‘асесаметтха тан̣ха̄ вираджджати палуджджати нируджджхати пахӣйатӣ’’тиа̄дина̄ саббапада̄ни нибба̄навасенева ведитабба̄нӣти а̄ха ‘‘саббам̣ нибба̄нассева вевачана’’нти.

бха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. парин̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

23. париджа̄нитаббети паха̄напарин̃н̃а̄йа париджа̄нитаббе. татха̄ париджа̄нанан̃ча таттха чхандара̄гаппаха̄нам̣, тесам̣ атиккамоти а̄ха ‘‘саматиккамитаббети аттхо’’ти. аччантапарин̃н̃анти нибба̄нам̣ вадати. тена̄ха ‘‘саматиккаманти аттхо’’ти.

парин̃н̃асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. абхиджа̄насуттаван̣н̣ана̄

24. н̃а̄тапарин̃н̃а̄ катхита̄ ‘‘абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нана’’нти катва̄. дутийападена̄ти ‘‘париджа̄на’’нти падена. татийачатуттхехӣти ‘‘вира̄джайам̣ паджаха’’нти падехи.

абхиджа̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4-9. чхандара̄гасутта̄диван̣н̣ана̄

25-30. дха̄тусам̣йутте вуттанайенева ведитабба̄ни, кевалан̃хи еттха кхандхавасена десана̄ а̄гата̄, таттха дха̄тувасена̄ти айамева висесо. чатта̄ри сачча̄ни катхита̄ни асса̄да̄дӣнаваниссаран̣авасена десана̄йа паваттатта̄.

чхандара̄гасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. агхамӯласуттаван̣н̣ана̄

31. агхам̣ вуччати па̄пам̣, агханимиттата̄йа агхам̣ дуккхам̣. идан̃хи дуккхам̣ на̄ма висесато па̄пахетукам̣ каммапхаласан̃н̃итам̣. татха̄ ват̣т̣адуккхам̣ авиджджа̄тан̣ха̄мӯлакатта̄. агхасса нимиттата̄йа агхам̣ дуккхам̣. ват̣т̣а̄нуса̄рӣ маха̄джано хи дуккха̄бхибхӯто тасса патика̄рам̣ ман̃н̃ама̄но там̣ там̣ каротӣти.

агхамӯласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. пабхан̇гусуттаван̣н̣ана̄

32. пабхиджджанасабха̄ванти кхан̣е кхан̣е пабхан̇гусабха̄вам̣.

пабхан̇гусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бха̄раваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. натумха̄кам̣вагго

1. натумха̄кам̣суттаван̣н̣ана̄

33. чхандара̄гаппаха̄нена̄ти таппат̣ибаддхасса чхандара̄гасса паджаханена. дабба̄ди па̄катикатин̣ам̣ па̄кат̣амева̄ти апа̄кат̣ам̣ дассетум̣ та̄лана̄л̣икера̄ди дасситам̣, тин̣акат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ бхедадассанаттхам̣. пийа̄ло пха̄русакам̣.

натумха̄кам̣суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. ан̃н̃атарабхиккхусуттаван̣н̣ана̄

35. йади рӯпам̣ анусетӣти рӯпадхамме а̄раббха йади ра̄га̄дайо анусайанавасена паваттанти. тена сан̇кхам̣ гаччхатӣти тена ра̄га̄дина̄ там̣саман̇гӣпуггало сан̇кха̄таббатам̣ ‘‘ратто дут̣т̣хо’’тиа̄дина̄ вохаритаббатам̣ упагаччхатӣти. тена̄ха ‘‘ка̄мара̄га̄дӣсӯ’’тиа̄ди. абхӯтена̄ти аджа̄тена анусайавасена аппаваттена. анусайасӣсена хеттха абхибхавам̣ вадати. йато ‘‘ратто дут̣т̣хо мӯл̣хоти сан̇кхам̣ на гаччхатӣ’’ти вуттам̣. ниппарийа̄йато хи маггаваджджхакилеса̄ анусайо.

ан̃н̃атарабхиккхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дутийаан̃н̃атарабхиккхусуттаван̣н̣ана̄

36. там̣ анусайитам̣ рӯпанти там̣ ра̄га̄дина̄ анусайитам̣ рӯпам̣ марантена анусайена анумарати. тена вуттам̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. йена анусайена марантена там̣ анумарати. тена сан̇кхам̣ гаччхатӣти татха̄бхӯтато тена ‘‘ратто’’тиа̄дивоха̄рам̣ лабхати. йена анусайена ка̄ран̣абхӯтена анумӣйати, тена.

дутийаан̃н̃атарабхиккхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5-6. а̄нандасутта̄диван̣н̣ана̄

37-38. т̣хитийа̄ т̣хитиккхан̣ена сахитам̣ т̣хитам̣. т̣хитасса ан̃н̃атхаттанти уппа̄даккхан̣ато ан̃н̃атха̄бха̄во. пан̃н̃а̄йатӣти упалаббхати. паччайавасена дхарама̄натта̄ ева джӣвама̄насса джӣвитиндрийавасена джара̄ пан̃н̃а̄йати уппа̄даккхан̣ато ан̃н̃атхаттаппаттийа̄. вуттамева аттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘т̣хитӣ’’тиа̄ди вуттам̣. джӣви…пе… на̄мам̣. татха̄ хи абхидхамме (дха. са. 19) ‘‘а̄йу т̣хитӣ’’ти ниддит̣т̣хам̣. ан̃н̃атхаттанти джара̄йа на̄манти самбандхо.

тӣн̣и лаккхан̣а̄ни хонти сан̇кхатасабха̄валаккхан̣ато. йо кочи рӯпадхаммо ва̄ арӯпадхаммо ва̄ локийо ва̄ локуттаро ва̄ сан̇кха̄ро. сан̇кха̄ро, на лаккхан̣ам̣ уппа̄да̄дисабха̄ватта̄. лаккхан̣ам̣, на сан̇кха̄ро уппа̄да̄дирахитатта̄. на ча…пе… сакка̄ сан̇кха̄радхамматта̄ лаккхан̣асса. на̄пи лаккхан̣ам̣ вина̄ сан̇кха̄ро пан̃н̃а̄петум̣ сакка̄ сан̇кха̄рабха̄вена. тена̄ха ‘‘лаккхан̣ена̄’’тиа̄ди. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха лаккхан̣анти ка̄л̣араттасабала̄дибха̄валаккхан̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти ‘‘айам̣ асукасса га̄вӣ’’ти.

евам̣ сан̇кха̄ропи пан̃н̃а̄йати сабха̄вато упадха̄рентасса уппа̄далаккхан̣ампи уппа̄да̄ваттха̄ти катва̄. ка̄ласан̇кха̄тоти уппаджджама̄нака̄ласан̇кха̄то. тасса сан̇кха̄расса. кхан̣опӣти уппа̄даккхан̣опи пан̃н̃а̄йати. уппа̄допӣти уппа̄далаккхан̣опи. джара̄лаккхан̣анти уппаннаджӣран̣алаккхан̣ам̣, там̣ ‘‘т̣хитасса ан̃н̃атхатта’’нти вуттам̣. ‘‘бхан̇гаккхан̣е сан̇кха̄ропи там̣лаккхан̣ампи ка̄ласан̇кха̄то тасса кхан̣опи пан̃н̃а̄йатӣ’’ти па̄т̣хо. кечи пана ‘‘джара̄пӣ’’ти падампеттха паккхипанти. еван̃ча ваданти ‘‘на хи тасмим̣ кхан̣е тарун̣о хутва̄ сан̇кха̄ро бхиджджати, атха кхо джиййама̄но махаллако вийа джин̣н̣о ева хутва̄ бхиджджатӣ’’ти, бхан̇генева пана джара̄ абхибхуййати кхан̣асса атииттарабха̄вато на сакка̄ пан̃н̃а̄петум̣ т̣хитийа̄ти тесам̣ адхиппа̄йо. та̄нӣти арӯпадхамма̄нам̣ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни. аттхиккхан̣анти арӯпадхаммавиджджама̄наккхан̣ам̣, уппа̄даккхан̣анти адхиппа̄йо. саббадхамма̄нанти саббесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ на бхавитаббам̣. тассева̄ти тасса̄ ева т̣хитийа̄. таматтханти джара̄лаккхан̣асса пан̃н̃а̄петум̣ асаккун̣еййабха̄вам̣. ан̃н̃е пана ‘‘сантативасена т̣ха̄нам̣ т̣хитӣ’’ти ваданти, тайидам̣ ака̄ран̣ам̣ ат̣т̣ха̄нам̣. йасма̄ сутте ‘‘т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти уппа̄давайехи ниббисесена т̣хитийа̄ джотитатта̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. апича йатха̄ дхаммасса уппа̄да̄ваттха̄йа бхинна̄ бхан̇га̄ваттха̄ иччхита̄, ан̃н̃атха̄ уппаджджама̄намева бхиджджатӣти а̄паджджати, евам̣ бхан̇га̄ваттха̄йапи бхинна̄ бхан̇га̄бхимукха̄ваттха̄ иччхитабба̄. на хи абхан̇га̄бхимукхо бхиджджати. на четтха сакка̄ уппа̄да̄бхимукха̄ваттхам̣ парикаппетум̣ тада̄ тасса аладдхаттала̄бхатта̄. айам̣ висесоти т̣хитиккхан̣о на̄ма рӯпадхамма̄нам̣йева, на арӯпадхамма̄нанти айам̣ ӣдисо висесо. а̄чарийамати на̄ма тассева а̄чарийасса мати, са̄ саббадуббала̄ти а̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

а̄нандасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-10. анудхаммасутта̄диван̣н̣ана̄

39-42. апа̄йадуккхе сакаласам̣са̄радуккхе ча патитум̣ адатва̄ дха̄ран̣ат̣т̣хена дхаммо, маггапхаланибба̄на̄ни. тадануломика̄ часса пуббабха̄гапат̣ипада̄ти а̄ха ‘‘дхамма̄нудхаммапат̣ипаннасса̄’’тиа̄ди. ‘‘ниббида̄бахуло’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ падуддха̄ро като, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘ниббида̄бахулам̣ вихареййа̄’’ти а̄гатам̣. уккан̣т̣ханабахулоти саббабхавесу уккан̣т̣ханабахуло. тӣхи парин̃н̃а̄хӣти н̃а̄татӣран̣аппаха̄напарин̃н̃а̄хи. париджа̄на̄тӣти тебхӯмакадхамме париччхиджджа джа̄на̄ти, випассанам̣ уссукка̄пети. паримуччати саббасам̣килесато ‘‘магго паваттито паримуччатӣ’’ти вуттатта̄. татха̄ти имина̄ ито паресу тӣсу магго хотӣти дассети. идха̄ти имасмим̣ сутте. анийамита̄ти аггахита̄. тесу нийамита̄ ‘‘аничча̄нупассӣ’’тиа̄дивачанато. са̄ти анупассана̄. таттха нийамитавасенева̄ти идам̣ лаккхан̣авачанам̣ йатха̄ ‘‘йади ме бйа̄дхайо бхавеййум̣, да̄таббамидамосадха’’нти. на хи сакка̄ етисса̄ ева анупассана̄йа васена саммасана̄ча̄рам̣ маттхакам̣ па̄петунти.

анудхаммасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

натумха̄кам̣ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. аттадӣпавагго

1. аттадӣпасуттаван̣н̣ана̄

43. двӣхи бха̄гехи а̄по еттха гата̄ти дӣпо, дӣпо вийа̄ти дӣпо огхехи анаджджхоттхаранӣйата̄йа. йо паро на хоти, со атта̄, идха пана дхаммо адхиппето. атта̄ дӣпо етесанти аттадӣпа̄. пат̣исаран̣аттхо дӣпат̣т̣хоти а̄ха – ‘‘аттасаран̣а̄ти идам̣ тассева вевачана’’нти. локийалокуттаро дхаммо атта̄ на̄ма екантана̄тхабха̄вато. пат̣хамена падена вутто ева аттхо дутийападена вуччатӣти вуттам̣ ‘‘тенева̄ха̄’’тиа̄ди. йавати етасма̄ пхалам̣ пасаватӣти йони, ка̄ран̣ам̣. ким̣ пабхути уппаттит̣т̣ха̄нам̣ етесанти ким̣ пабхутика̄. паха̄надассанаттхам̣ а̄раддхам̣. тенева̄ха ‘‘пуббе чева…пе… те пахӣйантӣ’’ти. на паритассати тан̣ха̄паритта̄сасса абха̄вато. випассанан̇гена̄ти випассана̄сан̇кха̄тена ка̄ран̣ена.

аттадӣпасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пат̣ипада̄суттаван̣н̣ана̄

44. сабха̄ватосанто виджджама̄но ка̄йо рӯпа̄дидхаммасамӯхоти сакка̄йоти а̄ха – ‘‘сакка̄йо дуккха’’нти. дит̣т̣хи ева саманупассана̄, дит̣т̣хисахита̄ ва̄ саманупассана̄ дит̣т̣хисаманупассана̄, дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа саддхим̣ итараман̃н̃ана̄. саха випассана̄йа чатумагган̃а̄н̣ам̣ саманупассана̄ ‘‘чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ саммадева анурӯпато пассана̄’’ти катва̄.

пат̣ипада̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. аниччасуттаван̣н̣ана̄

45. вира̄го на̄ма магго, вимуттипхаланти а̄ха – ‘‘маггаккхан̣е вираджджати, пхалаккхан̣е вимуччатӣ’’ти. аггахетва̄ти евам̣ нируджджхама̄нехи а̄савехи ‘‘ахам̣ мама̄’’ти кан̃чи дхаммам̣ ана̄дийитва̄. ‘‘читтам̣ вираттам̣, вимуттам̣ хотӣ’’ти вуттатта̄ пхалам̣ гайхати, ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’тиа̄дина̄ паччавеккхан̣а̄ти а̄ха ‘‘саха пхалена паччавеккхан̣адассанаттха’’нти. упари каттаббакичча̄бха̄вена т̣хитам̣. тена̄ха ‘‘вимуттатта̄ т̣хита’’нти. йам̣ паттаббам̣, там̣ аггапхаласса паттабха̄вена адхигататта̄ сантут̣т̣хам̣ паритут̣т̣хам̣.

аниччасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дутийааниччасуттаван̣н̣ана̄

46. пуббантам̣ атӣтакхандхакот̣т̣ха̄сам̣. анугата̄ти сассата̄дӣни каппетва̄ гахан̣авасена анугата̄. ат̣т̣ха̄раса дит̣т̣хийоти чатассо сассатадит̣т̣хийо, чатассо екаччасассатадит̣т̣хийо, чатассо анта̄нантикадит̣т̣хийо, чатассо амара̄виккхепадит̣т̣хийо, две адхиччасамуппаннадит̣т̣хийоти евам̣ ат̣т̣ха̄раса дит̣т̣хийо на хонти паччайагха̄тена. апарантанти ана̄гатам̣ кхандхакот̣т̣ха̄сам̣ сассата̄дибха̄вам̣ каппетва̄ гахан̣авасена анугата̄. сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча парамадит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти евам̣ чатучатта̄лӣса дит̣т̣хийо на хонти паччайагха̄тена. сассатадит̣т̣хитха̄масо чева сӣлаббатадит̣т̣хипара̄ма̄со ча на хоти паччайагха̄тена. тена̄ха ‘‘етта̄вата̄ пат̣хамамагго дассито’’ти анавасесадит̣т̣хипаха̄накиттанато. пахӣна̄ виккхамбхита̄. идам̣ пана̄ти ‘‘рӯпасми’’нтиа̄ди.

дутийааниччасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. саманупассана̄суттаван̣н̣ана̄

47. парипун̣н̣ага̄хавасена̄ти пан̃чаккхандхе асесетва̄ екаджджхам̣ ‘‘атта̄’’ти гахан̣авасена. етесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ ‘‘атта̄’’ти саманупассанти. итӣти евам̣. йасса пуггаласса айам̣ аттадит̣т̣хисан̇кха̄та̄ саманупассана̄ аттхи пат̣ипаккхена авихататта̄ сам̣виджджати. пан̃чаннам̣ индрийа̄нанти чаккха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣.

а̄рамман̣анти каммавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣. ма̄навасена ча дит̣т̣хивасена ча ‘‘асмӣ’’ти га̄хе сиджджханте там̣сахагата̄ тан̣ха̄пи таггахита̄ва хотӣти вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена асмӣти евамписса хотӣ’’ти. гахетва̄ти ахам̣ка̄раваттхувасена гахетва̄. айам̣ ахамасмӣти айам̣ чаккха̄дико, сукха̄дико ва̄ ахамасми. ‘‘рӯпӣ атта̄ арого парам̣ маран̣а̄’’ти евама̄дигахан̣авасена паваттанато вуттам̣ ‘‘рӯпӣ бхависсантиа̄дӣни сабба̄ни сассатамева бхаджантӣ’’ти. випассана̄бхинивесато пуббе йатхева̄ка̄ра̄ни пан̃чиндрийа̄ни, атха випассана̄бхинивесато парам̣ тенева̄ка̄рена т̣хитесу чаккха̄дӣсу индрийесу авиджджа̄ пахӣйати випассанам̣ вад̣д̣хаетва̄ маггасса уппа̄данена, атха маггапарампара̄йа арахаттамаггавиджджа̄ уппаджджати. тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо каммасамбха̄рабха̄вато. каммасса…пе… еко сандхӣти хетупхаласандхи. пуна еко сандхӣти пхалахетусандхима̄ха. тайо папан̃ча̄ атӣто аддха̄ атӣтабхавааддха̄нам̣ тесам̣ адхиппетатта̄. ана̄гатасса паччайо дассито ассутавато путхуджджанасса васена. сутавато пана арийаса̄вакасса васена ват̣т̣асса вӯпасамо дасситоти.

саманупассана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. кхандхасуттаван̣н̣ана̄

48. татхева̄ти а̄рамман̣абха̄венева. а̄рамман̣акаран̣авасена упа̄да̄нехи упа̄да̄таббанти упа̄да̄нийам̣. идха̄пӣти упа̄да̄наккхандхесупи. вибха̄гаттхе гайхама̄не анит̣т̣хаппасан̇гопи сийа̄, абхидхамме ча ра̄сат̣т̣хо ева а̄гато, ‘‘тадекаджджхам̣ абхисам̣йухитва̄’’ти вачанато ‘‘ра̄сат̣т̣хена’’иччева вуттам̣.

кхандхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-8. сон̣асутта̄диван̣н̣ана̄

49-50. висит̣т̣хоти падха̄но. уттамоти уккат̣т̣хо. ан̃н̃ам̣ ким̣ бхавеййа̄ти ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄ран̣ам̣ бхавеййа татха̄ саманупассана̄йа ан̃н̃есам̣ авиджджама̄ната̄йа вачанапарит̣т̣хитипабхиннато. ваджирабхедадесанам̣ на̄ма аттхато тепариват̣т̣адесана̄.

сон̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9-10. нандиккхайасутта̄диван̣н̣ана̄

51-52. навамадасамесӯти суттадвайам̣ сахева уддхат̣ам̣, двӣсупи аттхаван̣н̣ана̄йа сариккхабха̄вато. нанданат̣т̣хена нандӣ, ран̃джанат̣т̣хена ра̄го. сатипи саддаттхато бхеде ‘‘имесам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣ата̄йа̄’’ти ватва̄пи паха̄йакадхаммабхедена пана лаббхатева бхедаматта̄ти дассетум̣ ‘‘ниббида̄нупассана̄йа ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. вираджджанто ра̄гам̣ паджахатӣти самбандхо. етта̄вата̄ти ‘‘нандиккхайа̄ ра̄гаккхайо’’ти етта̄вата̄. випассанам̣ нит̣т̣хапетва̄ випассана̄киччасса парийоса̄нена. ра̄гаккхайа̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минипарийоса̄на̄йа випассана̄йа ра̄гасса кхепитатта̄. анантарам̣ уппаннена арийамаггена самуччхедавасена нандиккхайоти. тена̄ха ‘‘идха маггам̣ дассетва̄’’ти. анантарам̣ пана уппаннена арийапхалена пат̣ипассаддхивасена нандира̄гаккхайа̄ саббам̣ сам̣килесато читтам̣ вимуччатӣти. тена̄ха ‘‘пхалам̣ дассита’’нти.

нандиккхайасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

аттадӣпаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

мӯлапан̣н̣а̄сако саматто.

6. упайавагго

1. упайасуттаван̣н̣ана̄

53. упетӣти упайо. катхамупети? тан̣ха̄ма̄на̄дивасена̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена̄’’ти. катхамидам̣ лаббхатӣти? ‘‘авимутто’’ти вачанато. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена хи баддхо, ким̣ упетӣти а̄ха ‘‘пан̃чаккхандхе’’ти таббинимуттасса татха̄ упетасса абха̄вато. ко панупетӣти? там̣саман̇гӣпуггало. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена упагамасса вуттатта̄ вин̃н̃а̄н̣анти акусалакаммавин̃н̃а̄н̣амева̄ти ваданти. джава̄петва̄ти гахитаджавам̣ катва̄. йатха̄ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ саматтхам̣, евам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘пат̣исандхӣ’’тиа̄ди. аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ вуттамева ‘‘окам̣ паха̄йа аникетаса̄рӣ’’ти га̄тха̄йа виссаджджане. камманимитта̄дивасена пат̣исандхийа̄ паччайабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ пат̣исандхиджанакасса каммасса васена воччхиджджати. патит̣т̣ха̄ на хоти сара̄гака̄ле вийа анупат̣т̣ха̄нато. аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вуттаппака̄рена. анабхисан̇кхаритва̄ти ануппа̄детва̄ паччайагха̄тена.

упайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. бӣджасуттаван̣н̣ана̄

54. бӣджаджа̄та̄нӣти джа̄та-саддо падапӯран̣аматтанти а̄ха ‘‘бӣджа̄нӣ’’ти. вачанти сетавачам̣. аджджуканти таччхакам̣. пхан̣иджджакам̣ туласи. абхинна̄нӣти екадесенапи акхан̣д̣ита̄ни. бӣджаттха̄йа̄ти бӣджакичча̄йа. на упакаппатӣти паччайо на хотӣти дассети. на па̄пита̄нӣти пӯтитам̣ на упагата̄ни. тан̣д̣уласа̄расса а̄да̄нато са̄ра̄да̄ни. а̄рамман̣аггахан̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хати еттха̄ти вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. а̄рамман̣авасена̄ти а̄рамман̣абха̄вавасена. синеханат̣т̣хена̄ти тан̣ха̄йанавасена синиддхата̄па̄данена, йато ‘‘нандӯпасечана’’нти вуттам̣. татха̄ хи виропитам̣ там̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣исандхиан̇куруппа̄данасаматтхам̣ хоти. саппаччайанти авиджджа̄айонисонаманасика̄ра̄дипаччайехи саппаччайам̣. вирухати випа̄касанта̄нуппа̄данасаматтхо хутва̄.

бӣджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. уда̄насуттаван̣н̣ана̄

55. уда̄нам̣ уда̄харӣти аттаманава̄чам̣ ниччха̄реси. еса вуттаппака̄ро уда̄ха̄ро. бхусо ниссайо упаниссайо, да̄намева упаниссайо да̄нӯпаниссайо. еса найо сесесупи. таттха да̄нӯпаниссайо анна̄диваттхӯсу балава̄ти балавабха̄вена хоти, тасма̄ упаниссайабахуло ка̄мара̄гаппаха̄ненева катапаричайатта̄ випассанамануйун̃джанто на чирассева ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣а̄ти, татха̄ сувисуддхасӣлӯпаниссайо ка̄мадосаджигуччханена. йади евам̣ касма̄ име две упаниссайа̄ дуббала̄ти вутта̄? виджджӯпаман̃н̃а̄н̣ассева паччайабха̄вато. сопи бха̄ванӯпаниссайасаха̄йала̄бхенева, на кевалам̣. бха̄вана̄ пана пат̣иведхасса висесахетубха̄вато балава̄ упаниссайо. татха̄ хи са̄ ваджирӯпаман̃а̄н̣асса висесапаччайо. тена̄ха ‘‘бха̄ванӯпаниссайо арахаттам̣ па̄петӣ’’ти.

соти милакаттхеро. виха̄ранти васанат̣т̣ха̄нам̣. виха̄рапаччанте хи пан̣н̣аса̄ла̄йа тхеро вихарати. упат̣т̣ха̄ти екалаккхан̣ена. кӯт̣агон̣о вийа гаманавӣтхим̣. таттха̄ти аллакат̣т̣хара̄симхи. удакаман̣ика̄нанти удакатхева̄нам̣.

аттанийева упанеси уда̄накатха̄йа вуттадхамма̄нам̣ парипун̣н̣а̄нам̣ аттани сам̣виджджама̄натта̄. тена̄ха ‘‘ут̣т̣ха̄навата̄’’тиа̄ди. айан̃хи милакаттхеро сиккха̄йа га̄раво саппатиссо ваттапат̣иваттам̣ пӯренто висуддхасӣло хутва̄ т̣хито, тасма̄ ‘‘дуббалӯпаниссайе’’ти вуттам̣. тена̄ха бхагава̄ уда̄ненто ‘‘но чассам̣…пе… сан̃н̃оджана̄нӣ’’ти.

саче ахам̣ на бхавеййанти йади ахам̣ на̄ма кочи на бхавеййам̣ та̄дисасса ахам̣саддавачанӣйасса кассачи аттхасса абха̄вато. тато ева мама париккха̄ропи на бхавеййатасса ча пабхан̇губха̄вена анават̣т̣хитабха̄вато. евам̣ аттуддесикабха̄вена пададвайасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни каммапхалавасена ваттум̣ ‘‘саче ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. атӣтапаччуппаннавасена сун̃н̃атам̣ дассетва̄ ида̄ни паччуппанна̄на̄гатавасена там̣ дассенто ‘‘ида̄ни пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ адхимуччантоти едисам̣ адхимуттим̣ паваттенто. вибхависсатӣти винассиссати. вибхаво хи вина̄со. тена̄ха ‘‘бхиджджиссатӣ’’ти. вибхавадассанам̣ вибхавоти уттарападалопена вуттанти а̄ха ‘‘вибхавадассанена̄’’ти. вибхавадассанам̣ на̄ма аччанта̄йа вина̄сасса дассанам̣. танти арийамаггам̣. са̄ман̃н̃аджотана̄ хеса̄ висесанит̣т̣ха̄ хотӣти татийамаггавасена аттхо ведитаббо.

упари маггапхаланти аггамаггапхалам̣. наттхи етисса̄ джа̄тийа̄ антаранти анантара̄, анантара̄ випассана̄ маггасса. готрабхӯ пана ануломавӣтхипарийа̄паннатта̄ випассана̄гатикам̣ ва̄ сийа̄, нибба̄на̄рамман̣атта̄ маггагатикам̣ ва̄ти на тена магго антарико на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘випассана̄ маггасса а̄санна̄нантарам̣ на̄ма̄’’ти. пхалам̣ пана нибба̄на̄рамман̣атта̄ килеса̄нам̣ паджаханавасена паваттанато локуттарабха̄вато ча каммамаггагатикамева, кусалавипа̄кабха̄вена пана несам̣ аттхо пабхедоти випассана̄йа пхаласса сийа̄ анантарата̄ти вуттам̣ ‘‘пхаласса дӯра̄нантарам̣ на̄ма̄’’ти. ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайо’’ти пана аггамагге вуччама̄не випассана̄нам̣ а̄санната̄йа ваттаббамева наттхи. атасита̄йети на таситаббе та̄сам̣ ана̄паджджитаббе. та̄соти та̄сахету ‘‘тасати етасма̄’’ти катва̄. соти ассутава̄ путхуджджано. тилаккхан̣а̄хатанти аниччата̄дилаккхан̣аттайалаккхитам̣. манамхи нат̣т̣хоти ӣсакам̣ нат̣т̣хомхи, тато парампи таттхева т̣хатва̄ кин̃чи апӯритатта̄ ева муттоти адхиппа̄йо. ‘‘на та̄со на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ тасса ата̄сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. калйа̄н̣апутхуджджано хи бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена ‘‘сабхайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти випассанто на уттасати.

уда̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. упа̄да̄напарипаваттасуттаван̣н̣ана̄

56. чатуннам̣ париват̣т̣анавасена̄ти паччекаккхандхесу чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ париват̣т̣анавасена. рӯпам̣ аббхан̃н̃а̄синти сакалабхӯтупа̄да̄рӯпам̣ куччхитабха̄вато таттха ча туччхавипалла̄сата̄йа ‘‘дуккхасачча’’нти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена ан̃н̃а̄сим̣ пат̣ивиджджхим̣. а̄ха̄равасена рӯпака̄йасса ха̄нивуддха̄дӣнам̣ па̄кат̣абха̄вато висесапаччайато ча тасса ‘‘а̄ха̄расамудайа̄’’ти вуттам̣. дуккхасамудайакатха̄ на̄ма ват̣т̣акатха̄ти ‘‘саччхандара̄го’’ти висесетва̄ вуттам̣. чхандара̄гаггахан̣ена ча упа̄да̄накамма̄виджджа̄пи гахита̄ ева. пат̣ипанна̄ хонтӣти аттхо. ваттама̄нака̄лаппайого хеса йатха̄ ‘‘кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти. патит̣т̣хахантӣти патит̣т̣хам̣ лабханти. кевалиноти идха вимуттигун̣ена па̄рипӯрӣти а̄ха ‘‘сакалино катасаббакичча̄’’ти. йена тети йена авасит̣т̣хена те асеккхе пан̃н̃а̄пента̄ пан̃н̃а̄пеййум̣, там̣ несам̣ ват̣т̣ам̣ секкха̄нам̣ вийа наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа. ват̣т̣анти ка̄ран̣ам̣ ват̣т̣анат̣т̣хена пхаласса паваттанат̣т̣хена. асеккхабхӯмива̄роти асеккхабхӯмиппаватти.

упа̄да̄напарипаваттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.