9. тхеравагго
1. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
83. пат̣ичча̄ти ниссайам̣ катва̄. ‘‘есохамасмӣ’’ти дит̣т̣хигга̄хо, ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄нагга̄хо ча тан̣ха̄васенева хонтӣти тан̣ха̄пи татха̄паваттийа̄ паччайабхӯта̄ татха̄паватти ева̄ти вуттам̣ ‘‘асмӣти евам̣ паваттам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипапан̃чаттайам̣ хотӣ’’ти. дахарасаддо ба̄лада̄ракепи паваттатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘йува̄’’ти вуттам̣. йува̄пи еко аман̣д̣анасӣлоти тато висесанаттхам̣ ‘‘ман̣д̣анакаджа̄тико’’ти вуттам̣. тена мукханимиттапаччавеккхан̣асса саббха̄вам̣ дассети. танти а̄да̄саман̣д̣алам̣ олокайато. параммукхам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йеййа̄ти йади пураттхимадиса̄бхимукхам̣ хутва̄ т̣хитам̣, мукханимиттампи пураттхимадиса̄бхимукхамева хутва̄ пан̃н̃а̄йеййа̄ти аттхо. йадипи парасса садисасса мукхам̣ бхавеййа, татха̄пи ка̄чи асадисата̄ бхавеййа̄ти вуттам̣ ‘‘ван̣н̣а̄дӣхи асадисам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йеййа̄’’ти. нибха̄сарӯпанти пат̣ибха̄сарӯпам̣. нибха̄сарӯпам̣ та̄ва кам̣са̄димайе пабхассаре ман̣д̣але пан̃н̃а̄йату, удаке пана катханти ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти пуччхати. итаро ‘‘маха̄бхӯта̄нам̣ висуддхата̄йа̄’’ти ваданто таттха̄пи йатха̄ладдхапабхассарабха̄венева̄ти дассети. еттха ча ман̣д̣анаджа̄тико пурисо вийа путхуджджано, а̄да̄сатала̄дайо вийа пан̃чаккхандха̄, мукханимиттам̣ вийа ‘‘асмӣ’’ти гахан̣ам̣, мукханимиттам̣ упа̄да̄йа диссама̄нарӯпа̄ди вийа ‘‘асмӣ’’ти сати ‘‘ахамасмӣ’’ти ‘‘паросмӣ’’тиа̄дайо га̄хависеса̄. абхисаметоти абхисамито, айамева ва̄ па̄т̣хо.
а̄нандасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. тиссасуттаван̣н̣ана̄
84. мадхуракам̣ вуччати ка̄йе вибха̄ранти а̄ха – ‘‘мадхуракаджа̄то вийа̄ти сан̃джа̄тагарубха̄во вийа̄’’ти. гарубха̄ве сати лахута̄ анока̄са̄ва, татха̄ мудута̄ камман̃н̃ата̄ ча̄ти вуттам̣ ‘‘акамман̃н̃о’’ти. ‘‘ка̄йе’’ти а̄нетва̄ ваттаббам̣. на паккха̄йантӣти пака̄са̄ хутва̄ на кха̄йанти. тена̄ха ‘‘на па̄кат̣а̄ хонтӣ’’ти. упат̣т̣хахантӣти упатит̣т̣ханти. на диссатӣти гахан̣ам̣ на гаччхати. маха̄вичикиччха̄ти ат̣т̣хаваттхука̄ сол̣асаваттхука̄ ча вимати. на хи уппаджджати парипаккакусаламӯлатта̄.
ка̄ма̄наметам̣ адхивачананти падам̣ уддхаритва̄ йена адхиппа̄йена бхагавата̄ ниннам̣ паллалам̣ ка̄ма̄нам̣ нидассанабха̄вена а̄бхатам̣, там̣ адхиппа̄йам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
тиссасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. йамакасуттаван̣н̣ана̄
85. дит̣т̣хи ева дит̣т̣хигатам̣ ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нти (ма. ни. 2.119; а. ни. 9.11) йатха̄. дит̣т̣хигатам̣ на̄ма джа̄там̣ кхандхавинимуттасса саттасса гахитатта̄.
купитети дит̣т̣хисан̇кха̄тарогена купите. паггайха̄ти тесам̣ бхиккхӯнам̣ сантике вийа тхерасса са̄рипуттасса саммукха̄ аттано ладдхим̣ паггайха ‘‘евам̣ кхва̄ха’’нти евам̣ ниччхайена ваттум̣ асакконто.
ануйогаваттам̣ на̄ма йена йутто, тасса аттано га̄хам̣ ниджджха̄наккхантийа̄ва йа̄тха̄вато паведанам̣. тхерасса ануйоге бхумманти ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака̄’’тиа̄дина̄ тхерена катхитапуччха̄йа бхумманиддесо. саче там̣ а̄вусоти иданти ‘‘саче там̣, а̄вусо’’ти евама̄дикам̣ идам̣ вачанам̣. етанти йамакаттхерам̣. ан̃н̃анти арахаттам̣. ваттабба̄ка̄рена ваданто аттхато арахаттам̣ бйа̄каронто на̄ма хотӣти адхиппа̄йена вадати.
етасса пат̣хамамаггасса̄ти етасса ида̄нийева типариват̣т̣адесана̄васа̄не тайа̄ адхигатасса пат̣хамамаггасса. чатӯхи йогехӣти аттато пийато уда̄синато веритоти чатӯхипи уппаджджанаанаттхайогехи.
упетӣти тан̣хупайадит̣т̣хупайехи упа̄дийати тан̣ха̄дит̣т̣хиваттхум̣ паппоти. упа̄дийатӣти дал̣хагга̄хам̣ ган̣ха̄ти. адхитит̣т̣хатӣти абхинивисса тит̣т̣хати. кинти? ‘‘атта̄ ме’’ти. паччаттхика̄ ме етети ете рӯпаведана̄дайо пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ майхам̣ паччаттхика̄ анаттха̄вахатта̄ти випассана̄н̃а̄н̣ена н̃атва̄. випассана̄йа йоджетва̄ти випассана̄йа кхандхе йоджетва̄.
йамакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. анура̄дхасуттаван̣н̣ана̄
86. тассева виха̄расса̄ти маха̄ване йасмим̣ виха̄ре бхагава̄ вихарати, тассева виха̄расса. имети ан̃н̃атиттхийа̄. йасма̄ айам̣ тхеро т̣хапанӣйам̣ пан̃хам̣ т̣хапанӣйабха̄вена на т̣хапеси, тасма̄. ан̃н̃атиттхийа̄…пе… етадавочум̣. тена̄ха ‘‘екадесена са̄санасамайам̣ джа̄нанта̄’’ти.
гахитамева хоти тато пагева сиддхатта̄. тена̄ха ‘‘тасса мӯлатта̄’’ти. еванти ‘‘дуккхан̃чева пан̃н̃апеми, дуккхасса ча ниродха’’нти евам̣. ват̣т̣авиват̣т̣амева̄ти пан̃чаннам̣ пана кхандха̄нам̣ саманупассана̄йа васена ват̣т̣ам̣, ‘‘евам̣ пасса’’нтиа̄дина̄ виват̣т̣ам̣ катхитамева.
анура̄дхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ваккалисуттаван̣н̣ана̄
87. нагарамаджджхе маха̄а̄ба̄дхо уппаджджӣти нагарамаджджхена а̄гаччханто каммасамут̣т̣ха̄но маханто а̄ба̄дхо уппаджджати. самантато адхосӣти саббабха̄гена париппханди. ирийа̄патхам̣ йа̄петунти сайананисаджджа̄дибхедам̣ ирийа̄патхам̣ паваттетум̣. ниваттантӣти осакканти, париха̄йантӣти аттхо. адхигаччхантӣти вад̣д̣ханти. саттху гун̣асарӣрам̣ на̄ма нававидхалокуттарадхамма̄дхигамамӯланти катва̄ вуттам̣ ‘‘нававидхо хи…пе… ка̄йо на̄ма̄’’ти, йатха̄ сатта̄нам̣ ка̄йо пат̣исандхимӯлако.
ка̄л̣асила̄йам̣ катавиха̄ро ка̄л̣асила̄виха̄ро. маггавимоккхаттха̄йа̄ти аггамаггавимоккха̄дхигама̄йа. девата̄ти суддха̄ва̄садевата̄. ала̄макам̣ на̄ма путхуджджанака̄лакирийа̄йа абха̄вато. тена̄ха ‘‘тхеро кира̄’’тиа̄ди. екам̣ две н̃а̄н̣а̄нӣти екам̣ две паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни сабха̄вато авассам̣ уппаджджанти, айам̣ дхаммата̄. маггапхаланибба̄напаччавеккхан̣а̄ни там̣там̣маггавут̣т̣ха̄не уппаджджанти ева. екам̣ двети вачанам̣ уппаннабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣.
дхӯма̄йанабха̄во дхӯма̄ка̄рата̄, татха̄ тимира̄йанабха̄во.
ваккалисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. ассаджисуттаван̣н̣ана̄
88. пассамбхитва̄ти ниродхетва̄. но ча сва̄ханти но ча су ахам̣. париха̄йи куппадхамматта̄. етанти сама̄дхиматтаса̄рам̣, сӣламатте пана ваттаббамева наттхи. катхам̣ хотӣти катхам̣ абхинандана̄ хоти. дуккхам̣ патва̄ти дуккхуппаттихету сукхам̣ паттхети ‘‘евам̣ ме дуккхапарил̣а̄хо на бхависсатӣ’’ти. йадаггена̄ти йена бха̄гена. ‘‘дуккхам̣ паттхетийева̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘сукхавипарин̣а̄мена хӣ’’тиа̄ди. сукхавипариватте сукхавипарин̣а̄мадуккхам̣, тасма̄ сукхам̣ абхинанданто аттхато дуккхам̣ абхинандати на̄ма.
ассаджисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. кхемакасуттаван̣н̣ана̄
89. аттанийанти дит̣т̣хигатикапарикаппитасса аттано сантакам̣. тена̄ха ‘‘аттано париккха̄раджа̄та’’нти. тан̣ха̄ма̄но адхигато арахаттасса анадхигататта̄, но дит̣т̣хима̄но адхигато, татха̄ ка̄мара̄габйа̄па̄да̄пи. ана̄га̄мӣ кира кхемакаттхеро, ‘‘сакада̄га̄мӣ’’ти кечи ваданти. сандха̄ваника̄йа̄ти сан̃чаран̣ена. тена̄ха ‘‘пунаппунам̣ гамана̄гаманена̄’’ти. чатуккхаттум̣ гамана̄гаманена̄ти чатуккхаттум̣ гаманена ча а̄гаманена ча. тена̄ха – ‘‘там̣ дивасам̣ двийоджанам̣ аддха̄нам̣ а̄хин̣д̣ӣ’’ти. н̃атва̄ти аджджха̄сайам̣ н̃атва̄. тхероти кхемакаттхеро.
рӯпамева асмӣти вадатӣти рӯпаккхандхамева ‘‘асмӣ’’ти га̄хасса ваттхум̣ катва̄ вадати. адхигато тан̣ха̄ма̄но.
ан̣усахагатоти ан̣убха̄вам̣ гато. тена̄ха ‘‘сукхумо’’ти. тайо кха̄ра̄ вийа тиссо анупассана̄ читтасам̣килесасса висодханато. сӣлагандха̄дӣхи гун̣агандхехи.
катхетунти уддесавасена катхетум̣. пака̄сетунти ниддесавасена таматтхам̣ пака̄сетум̣. джа̄на̄петунти ка̄ран̣авасена джа̄на̄петум̣. патит̣т̣ха̄петунти катха̄петум̣. виват̣ам̣ ка̄тунти уда̄харан̣ам̣ ван̣н̣етва̄ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣. сувибхаттам̣ ка̄тунти анвайато бйатирекато сут̣т̣ху, вибхаттам̣ ка̄тум̣. утта̄накам̣ ка̄тунти упанайанигамехи таматтхам̣ вибхӯтам̣ ка̄тум̣. ан̃н̃ена нӣха̄рена̄ти випассана̄вимуттена читта̄бхинӣха̄рена.
кхемакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. чханнасуттаван̣н̣ана̄
90. маккхӣти гун̣амаккханалаккхан̣ена маккхена саманна̄гато. пал̣а̄сӣти йугагга̄халаккхан̣ена пал̣а̄сена саманна̄гато. етам̣ авоча̄ти ‘‘оваданту мам̣…пе… пассеййа’’нти етам̣ авоча.
тхеранти чханнаттхерам̣. аттано дуггахан̣ена кан̃чи упа̄рамбхампи кареййа. тена вуттам̣ ‘‘евам̣ кира несам̣ ахосӣ’’тиа̄ди. ниддосамевасса катва̄ти а̄дито анурӯпаттамева катва̄ саддхаммам̣ катхесса̄ма̄ти.
паритассана̄ упа̄да̄нанти бхайапаритассана̄ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. анаттани сати анаттаката̄ни камма̄ни каматта̄нам̣ пхусиссантӣти бхайапаритассана̄ чева дит̣т̣хупа̄да̄нан̃ча уппаджджати. пат̣иниваттатӣти йатха̄раддхавипассана̄то пат̣иниваттати, на̄саккхӣти аттхо. касма̄ панетасса випассанамануйун̃джантасса евам̣ ахосӣти таттха ка̄ран̣ам̣ вадати ‘‘айам̣ кира̄’’тиа̄дина̄. еванти ‘‘ко ну кхо ме атта̄’’ти евам̣ на хоти. та̄ватика̄ виссаттхӣти ‘‘майхам̣ дхаммам̣ десетӯ’’ти вуттависса̄со аттхӣти аттхо. идам̣ качча̄насаттхам̣ аддаса̄ти йоджана̄. ‘‘двайаниссито, качча̄на, локо’’тиа̄ди дит̣т̣хивинивет̣хана̄. ‘‘ете те, качча̄на, убхо анте анупагамма̄’’тиа̄ди буддхабаладӣпана̄.
чханнасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9-10. ра̄хуласутта̄диван̣н̣ана̄
91-92. ета̄ни сутта̄ни. идха̄гата̄нӣти имасмим̣ вагге а̄нӣта̄ни сан̇гӣтика̄рехӣти.
ра̄хуласутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тхераваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.