3-5. пан̃часиккха̄падасутта̄диван̣н̣ана̄
109-111. сура̄мерайасан̇кха̄танти пит̣т̣хасура̄дисура̄сан̇кха̄там̣ пуппха̄сава̄димерайасан̇кха̄тан̃ча. маджджанат̣т̣хена маджджам̣. сура̄мерайамаджджаппама̄доти вуччати ‘‘маджджати тена̄’’ти катва̄. тасмим̣ тит̣т̣хантӣти тасмим̣ пама̄де памаджджанавасена тит̣т̣хантӣти аттхо. сесам̣ татийачатуттхесу сувин̃н̃еййамева̄ти.
пан̃чаме та̄ни пада̄ни сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘пан̃чаме’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха па̄н̣о на̄ма воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣, там̣ па̄н̣ам̣ атипа̄тенти атичча антарейева, атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄тенти сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ сӣгхам̣ па̄тентӣти аттхо. ка̄йена ва̄ча̄йа ва̄ адиннам̣ парасантакам̣. а̄дийантӣти ган̣ханти. миччха̄ти на самма̄, га̄райхавасена. муса̄ти ататхам̣ ваттху. вадантӣти висам̣ва̄данавасена ваданти. пийасун̃н̃акаран̣ато писун̣а̄, писати ва̄ паре сатте, хим̣сатӣти аттхо. маммаччхедика̄ти етена парасса маммаччхедавасена екантапхарусасан̃четана̄ пхарусава̄ча̄ на̄ма̄ти дассети. абхиджджха̄саддо луббхане нирул̣хоти а̄ха ‘‘парабхан̣д̣е луббханасӣла̄ти аттхо’’ти. бйа̄паннанти досавасена випаннам̣. пакативиджаханена пӯтибхӯтам̣. са̄дхӯхи гарахитаббатам̣ патта̄ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄динайаппаватта̄ наттхика̄хетукаакирийадит̣т̣хи каммапатхапарийа̄панна̄ на̄ма. миччхаттапарийа̄панна̄ сабба̄пи локуттарамаггапат̣ипаккха̄ випарӣтадит̣т̣хи.
тесанти каммапатха̄нам̣. воха̄ратоти индрийабаддхам̣ упа̄да̄йа пан̃н̃аттиматтато. тираччха̄нагата̄дӣсӯти а̄ди-саддена пета̄нам̣ сан̇гахо. пайогаваттхумахантата̄дӣхи маха̄са̄ваджджата̄ техи паччайехи уппаджджама̄на̄йа четана̄йа балавабха̄вато. йатха̄вуттапаччайавипарийа̄йепи там̣там̣паччайехи четана̄йа балавабха̄вавасена аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄ ва̄ ведитабба̄. иддхимайоти каммавипа̄киддхимайо да̄т̣ха̄кот̣ана̄дӣнам̣ вийа.
метхунасама̄ча̄ресӯти сада̄рапарада̄рагаманавасена дувидхесу метхунасама̄ча̄ресу. тепи хӣна̄дхимуттикехи каттаббато ка̄ма̄ на̄ма. миччха̄ча̄роти га̄райха̄ча̄ро. га̄райхата̄ часса екантанихӣната̄йа̄ти а̄ха ‘‘екантаниндито ла̄мака̄ча̄ро’’ти асаддхамма̄дхиппа̄йена̄ти асаддхаммасевана̄дхиппа̄йена. готтараккхита̄ти саготтехи раккхита̄. дхаммараккхита̄ти сахадхаммехи раккхита̄. сасса̄мика̄ на̄ма са̄раккха̄. йасса̄ гамане дан̣д̣о т̣хапито, са̄ сапаридан̣д̣а̄. бхарийабха̄ва̄йа дханена кӣта̄ дханаккӣта̄. чхандена васатӣти чхандава̄синӣ. бхогаттхам̣ васатӣти бхогава̄синӣ. пат̣аттхам̣ васатӣти пат̣ава̄синӣ. удакапаттам̣ а̄маситва̄ гахита̄ одапаттакинӣ. чумбат̣ам̣ апанетва̄ гахита̄ обхат̣ачумбат̣а̄. карамара̄нӣта̄ дхаджа̄хат̣а̄. тан̇кхан̣икам̣ гахита̄ мухуттика̄. абхибхавитва̄ вӣтиккамо миччха̄ча̄ро маха̄са̄ваджджо, на татха̄ двиннам̣ сама̄наччхандата̄йа. абхибхавитва̄ вӣтиккамане сатипи маггенамаггапат̣ипаттиадхива̄сане пуримуппаннасевана̄бхисандхипайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на хоти абхибхуййама̄насса̄ти ваданти. севана̄читте сати пайога̄бха̄во аппама̄н̣ам̣ йебхуййена иттхийа̄ севана̄пайогасса абха̄вато. татха̄ сати пуретарам̣ севана̄читтасса упат̣т̣ха̄непи тасса̄ миччха̄ча̄ро на сийа̄, татха̄ пурисассапи севана̄пайога̄бха̄ве. тасма̄ аттано ручийа̄ паваттитасса васена тайо, балакка̄рена паваттитасса васена тайоти саббепи аггахитаггахан̣ена ‘‘чатта̄ро самбха̄ра̄’’ти вуттам̣.
а̄севанамандата̄йа̄ти йа̄йа акусалачетана̄йа сампхам̣ палапати, тасса̄ иттарака̄лата̄йа паваттийа̄ ана̄севана̄ти паридуббала̄ хоти четана̄.
упасаггавасена аттхависесава̄чино дха̄тусадда̄ти абхиджджха̄йатӣти падасса парабхан̣д̣а̄бхимукхӣтиа̄диаттхо вутто. таннинната̄йа̄ти тасмим̣ парабхан̣д̣е луббханавасена нинната̄йа. абхипуббо джхе-саддо луббхане нирул̣хоти дат̣т̣хаббо. йасса бхан̣д̣ам̣ абхиджджха̄йати, тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄тиа̄дина̄ найена таттха аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджавибха̄го ведитаббо. тена̄ха ‘‘адинна̄да̄нам̣ вийа̄’’тиа̄ди. аттано парин̣а̄манам̣ читтенева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
хитасукхам̣ бйа̄па̄дайатӣти йо нам̣ уппа̄дети, йасса уппа̄дети, тасса сати самава̄йе хитасукхам̣ вина̄сети. ахо вата̄ти имина̄ йатха̄ абхиджджха̄не ваттхуно екантато аттано парин̣а̄манам̣ дасситам̣, евамидха̄пи ваттхуно ‘‘ахо вата̄’’ти имина̄ парасса вина̄сачинта̄йа екантато нийамитабха̄вам̣ дассети. еван̃хи несам̣ да̄рун̣аппаваттийа̄ каммапатхаппаватти.
йатха̄бхуччагахан̣а̄бха̄вена̄ти йатха̄таччхагахан̣асса абха̄вена аничча̄дисабха̄васса ничча̄дито гахан̣ена. миччха̄ пассатӣти витатхам̣ пассати. сампхаппала̄по вийа̄ти имина̄ а̄севанасса аппамахантата̄хи миччха̄дит̣т̣хийа̄ аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄. ваттхуноти гахитаваттхуно. гахита̄ка̄равипарӣтата̄ти миччха̄дит̣т̣хийа̄ гахита̄ка̄расса випарӣтата̄. татха̄бха̄вена̄ти аттано гахита̄ка̄ренева тасса̄ дит̣т̣хийа̄, гахитасса ва̄ ваттхуно упат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘еваметам̣, на ито ан̃н̃атха̄’’ти.
дхамматоти сабха̄вато. кот̣т̣ха̄сатоти читтан̇гакот̣т̣ха̄сато, йам̣кот̣т̣ха̄са̄ хонти, татоти аттхо. четана̄дхамма̄ва̄ти четана̄сабха̄ва̄ ева. пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта̄ти еттха нану четана̄ абхидхамме каммапатхесу на вутта̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттаннам̣ каммапатхабха̄во на йуттоти? на, авачанасса ан̃н̃ахетукатта̄. на хи таттха четана̄йа акаммапатхатта̄ каммапатхара̄симхи авачанам̣, када̄чи пана каммапатхо хоти, на саббада̄ти каммапатхабха̄васса анийататта̄ авачанам̣. йада̄, панасса каммапатхабха̄во хоти, тада̄ каммапатхара̄сисан̇гахо на нива̄рито. еттха̄ха – йади четана̄йа саббада̄ каммапатхабха̄ва̄бха̄вато анийато каммапатхабха̄воти каммапатхара̄симхи авачанам̣, нану абхиджджха̄дӣнампи каммапатхабха̄вам̣ аппатта̄нам̣ аттхита̄йа анийато каммапатхабха̄воти тесампи каммапатхара̄симхи авачанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хи тесам̣ таттха вуттатта̄. йади евам̣ четана̄пи таттха ваттабба̄ сийа̄? саччаметам̣. са̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄ти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄воти на вутта̄ сийа̄. четана̄йа хи ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми (а. ни. 6.63; катха̄. 539) тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанато (катха̄. 539) каммабха̄во па̄кат̣о. каммам̣йева ча сугатидуггатӣнам̣ таттхуппаджджанакасукхадуккха̄нан̃ча патхабха̄вена паваттам̣ каммапатхоти вуччатӣти па̄кат̣о, тасса̄ каммапатхабха̄во. абхиджджха̄дӣнам̣ пана четана̄самӣханабха̄вена сучаритадуччаритабха̄во, четана̄джанитапит̣т̣хиват̣т̣акабха̄вена сугатидуггатитадуппаджджанакасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во ча̄ти, на татха̄ па̄кат̣о каммапатхабха̄воти, те ева тена сабха̄вена дассетум̣ абхидхамме каммапатхара̄сибха̄вена вутта̄. ататха̄джа̄тийакатта̄ ва̄ четана̄ техи саддхим̣ на вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. мӯлам̣ патва̄ти мӯладесанам̣ патва̄, мӯласабха̄весу дхаммесу десийама̄несӯти аттхо.
адинна̄да̄нам̣ сатта̄рамман̣анти идам̣ ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева̄’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ вируджджхати. йан̃хи па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйасса а̄рамман̣ам̣, тадева там̣ вераман̣ийа̄ а̄рамман̣ам̣. вӣтиккамитаббаваттхуто ева хи виратӣти. ‘‘сатта̄рамман̣а’’нти ва̄ саттасан̇кха̄там̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣амева упа̄да̄йа вуттатта̄ на кочи виродхо. татха̄ хи вуттам̣ саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 714) ‘‘йа̄ни сиккха̄пада̄ни еттха ‘сатта̄рамман̣а̄нӣ’ти вутта̄ни, та̄ни йасма̄ ‘саттоти’ти сан̇кхам̣ гате сан̇кха̄рейева а̄рамман̣ам̣ каронтӣ’’ти. ито паресупи есева найо. висабха̄гаваттхуно ‘‘иттхипуриса̄’’ти гахетаббато сатта̄рамман̣отипи еке. ‘‘еко дит̣т̣хо, две сута̄’’тиа̄дина̄ сампхаппалапане дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена. татха̄ абхиджджха̄ти еттха татха̄-саддо ‘‘дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена̄’’ти идампи упасам̣харати, на саттасан̇кха̄ра̄рамман̣атам̣ ева дассана̄дивасена абхиджджха̄йанато. ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти паваттама̄на̄пи миччха̄дит̣т̣хи тебхӯмакадхамма̄рамман̣а̄ ева̄ти адхиппа̄йена тасса̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣ата̄ вутта̄. катхам̣ пана миччха̄дит̣т̣хийа̄ махаггатаппатта̄ дхамма̄ а̄рамман̣ам̣ хонтӣти? са̄дха̄ран̣ато. наттхи сукат̣адуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄коти хи паваттама̄на̄йа аттхато рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамма̄пи гахита̄ва хонтӣти.
сукхабахулата̄йа ра̄джа̄но хасама̄на̄пи ‘‘чорам̣ гха̄тетха̄’’ти ваданти, ха̄со пана тесам̣ ан̃н̃ависайоти а̄ха ‘‘саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ пана несам̣ дуккхасампайутта̄ва хотӣ’’ти. маджджхаттаведано на хоти, сукхаведанова. таттха ‘‘ка̄ма̄нам̣ самудайа̄’’тиа̄дина̄ ведана̄бхедо ведитаббо. лобхасамут̣т̣ха̄но муса̄ва̄до сукхаведано ва̄ сийа̄ маджджхаттаведано ва̄, досасамут̣т̣ха̄но дуккхаведано ва̄ти муса̄ва̄до тиведано сийа̄. имина̄ найена сесесупи йатха̄рахам̣ ведана̄нам̣ ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дина̄ бхедо ведитаббо.
па̄н̣а̄типа̄то досамохавасена двимӯлакоти сампайуттамӯламева сандха̄йа вуттам̣. тасса хи мӯлат̣т̣хена упака̄рабха̄во досависесо, нида̄намӯле пана гайхама̄не лобхамохавасенапи ват̣т̣ати. саммӯл̣хо а̄мисакин̃джаккхака̄мопи хи па̄н̣ам̣ ханати. тенева̄ха ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄ди (а. ни. 3.34). сесесупи есева найо.
асама̄диннасӣласса сампаттато йатха̄упат̣т̣хитавӣтиккамитаббаваттхуто вирати сампаттавирати. сама̄да̄нена уппанна̄ вирати сама̄да̄навирати. килеса̄нам̣ самуччхинданавасена паватта̄ маггасампайутта̄ вирати самуччхедавирати. ка̄ман̃четтха па̄л̣ийам̣ виратийова а̄гата̄, сиккха̄падавибхан̇ге пана четана̄пи а̄харитва̄ дассита̄ти тадубхайампи ган̣ханто ‘‘четана̄пи ват̣т̣анти виратийопӣ’’ти а̄ха.
адуссӣлйа̄рамман̣а̄ джӣвитиндрийа̄диа̄рамман̣а̄ катхам̣ дуссӣлйа̄ни паджахантӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вираман̣авасена паваттанато тада̄рамман̣абха̄венева та̄ни паджаханти. на хи тадева а̄раббха там̣ паджахитум̣ сакка̄ тато аниссат̣абха̄вато.
анабхиджджха̄…пе… вирамантасса̄ти абхиджджхам̣ паджахантасса̄ти аттхо. на хи манодуччаритато вирати аттхи анабхиджджха̄дӣхева таппаха̄насиддхито.
пан̃часиккха̄падасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.