3. дха̄тусам̣йуттам̣

1. на̄наттавагго

1. дха̄туна̄наттасуттаван̣н̣ана̄

85. пат̣хаманти имасмим̣ нида̄навагге сам̣йутта̄нам̣ пат̣хамам̣ сам̣гӣтатта̄. ниссаттат̣т̣хасун̃н̃атат̣т̣хасан̇кха̄тена̄ти дхаммаматтата̄йа ниссаттата̄сан̇кха̄тена ниччасубхасукхааттасун̃н̃ататтхасан̇кха̄тена. сабха̄ват̣т̣хена̄ти йатха̄бхӯтасабха̄ват̣т̣хена. тато ева сабха̄васса дха̄ран̣ат̣т̣хена дха̄тӯти ладдхана̄ма̄нам̣. на̄на̄сабха̄во ан̃н̃аман̃н̃ависадисата̄ дха̄туна̄наттам̣. чаккхусан̇кха̄то паса̄до чаккхупаса̄до. со ева чаккханат̣т̣хена чаккху, ниссаттасун̃н̃атат̣т̣хена дха̄ту ча̄ти чаккхудха̄ту. чаккхупаса̄даваттхум̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паваттам̣ чаккхупаса̄даваттхукам̣. сесападесупи есева найо. две сампат̣иччханаманодха̄туйо, ека̄ кирийа̄ манодха̄тӯти тиссо манодха̄туйо манодха̄ту ‘‘мананаматта̄ дха̄тӯ’’ти катва̄. ведана̄дайо…пе… нибба̄нан̃ча дхаммадха̄ту висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанато. татха̄ хете дхамма̄ а̄йатанадесана̄йа ‘‘дхамма̄йатана’’нтева десита̄. на хи несам̣ рӯпа̄йатана̄дӣнам̣ вийа вин̃н̃а̄н̣ехи ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣ена гахетаббата̄ка̄ро аттхи. саббампӣти чхасаттативидхам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣. ка̄ма̄вачара̄ ка̄мадха̄тупарийа̄паннатта̄. аваса̄не двети дхаммадха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге там̣сам̣ван̣н̣ана̄су дат̣т̣хаббо.

дха̄туна̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пхассана̄наттасуттаван̣н̣ана̄

86. джа̄типасутиа̄рамман̣а̄дибхедена на̄на̄бха̄во пхассо. джа̄типаччайабхедена хи паччайуппаннасса бхедо хотийева. дхаммапариччхедавасена дха̄тудесана̄йам̣ тиссо мананаматта̄ дха̄туйова манодха̄туйо. кирийа̄майасса читтуппаттивибха̄гена паччайуппаннасса васена дха̄тудесана̄йам̣ мананат̣т̣хена дха̄тута̄йа са̄ман̃н̃ато манодва̄ра̄ваджджанам̣ ‘‘манодха̄тӯ’’ти адхиппетанти вуттам̣ ‘‘маносампхассо манодва̄ре пат̣хамаджаванасампайутто’’тиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ ка̄мам̣ сампат̣иччханаманодха̄туанантарам̣ уппаджджама̄но сантӣран̣авин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ сампайутто пхассопи маносампхассо ева на̄ма, дуббалатта̄ пана со саббабхавесу асамбхавато ча гахито анавасесато гахан̣ам̣ на хотӣти манодва̄ре джаванасампхассо хоти, тасма̄. айаметтха аттхоти айам̣ идха адхиппа̄йа̄нугато аттхо.

пхассана̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. нопхассана̄наттасуттаван̣н̣ана̄

87. маносампхассам̣ пат̣ичча̄ти манодва̄ре пат̣хамаджаванасампайутто пхассо маносампхассо, там̣ маносампхассам̣ пат̣ичча. манодха̄тӯти а̄ваджджанакирийаманодха̄ту. мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту манодха̄тӯти венеййаджджха̄сайавасена вуттам̣. тена̄ха ‘‘манодва̄ре…пе… еваматтхо дат̣т̣хаббо’’ти. татха̄ хи ваккхати ‘‘сабба̄ни чета̄нӣ’’тиа̄ди.

нопхассана̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. ведана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄

88. сабба̄пи тасмим̣ два̄ре ведана̄ ваттеййум̣ чаккхусампхассаведана̄ упаниссайапаччайабха̄вита̄. ниббаттипха̄сукаттханти ниббаттийа̄ упаниссайабха̄вена паваттийа̄ дассанасукхаттхам̣. сампат̣иччханаведанамева гахетум̣ ват̣т̣ати, та̄йа гахита̄йа итара̄сам̣ гахан̣ам̣ н̃а̄йа̄гатамева̄ти. вуттам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣. а̄ваджджанасампхассанти а̄ваджджанаманосампхассам̣. анантарӯпаниссайабхӯтам̣ пат̣ичча пат̣хамаджаванавасена уппаджджатӣти йоджана̄. айамадхиппа̄йо упаниссайасса адхиппетатта̄.

ведана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийаведана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄

89. татийачатуттхесу вуттанайа̄ва̄ти ‘‘но чаккхусампхассам̣ пат̣ичча уппаджджати чаккхудха̄тӯ’’ти евам̣ вуттанайо, чатуттхе ‘‘чаккхудха̄тум̣, бхиккхаве, пат̣ичча уппаджджати чаккхусампхассо’’тиа̄дина̄ вуттанайо ча. екато катва̄ти екаджджхам̣ катва̄ десита̄. касма̄ пана тесу суттесу евам̣ десана̄ паватта̄ти а̄ха ‘‘сабба̄ни чета̄нӣ’’тиа̄ди. пат̣иседхо пана тесам̣ ведана̄на̄натта̄дӣнам̣ пхассана̄натта̄дикасса паччайабха̄вато татха̄уппаттийа̄ асамбхавато. ито паресӯти ‘‘но парийесана̄на̄наттам̣ пат̣ичча уппаджджати парил̣а̄хана̄натта’’нтиа̄дӣсу.

дутийаведана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. ба̄хирадха̄туна̄наттасуттаван̣н̣ана̄

90. пан̃ча дха̄туйо ка̄ма̄вачара̄ рӯпасабха̄ватта̄.

ба̄хирадха̄туна̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. сан̃н̃а̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄

91. а̄па̄тхе патитанти чаккхусса а̄па̄тхагатам̣ са̄т̣акавет̣хана̄дисан̃н̃итам̣ бхӯтасан̇гха̄там̣ самма̄ нисситам̣. чаккхудва̄ре сампат̣иччхана̄дисампайуттасан̃н̃а̄нам̣ сан̇каппагатикатта̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайуттасан̃н̃а̄гахан̣енева ва̄ гахетаббато ‘‘рӯпасан̃н̃а̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ сан̃н̃а̄’’ти вуттам̣ таттха сан̃н̃а̄йа ева лаббханато. етенева хи там̣сампайутто сан̇каппоти идампи сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘сан̃н̃а̄сан̇каппачханда̄ екаджаванава̄репи на̄на̄джаванава̄репи лаббхантӣ’’ти. джаванасампайуттасса витаккасса чхандагатикатта̄ вуттам̣ ‘‘тӣхи читтехи сампайутто сан̇каппо’’ти. чхандикатат̣т̣хена̄ти чхандакаран̣ат̣т̣хена, иччхитат̣т̣хена̄ти аттхо. ануд̣аханат̣т̣хена̄ти парид̣аханат̣т̣хена. санниссайад̣а̄хараса̄ хи ра̄гаггиа̄дайо ‘‘рӯпе’’ти пана тасса а̄рамман̣адассанаметам̣. парил̣а̄хоти парил̣а̄хасӣсена апеккхам̣ вадати. тена̄ха ‘‘парил̣а̄хе уппанне’’тиа̄ди. ‘‘парил̣а̄хо’’ти дал̣хаджджхоса̄на̄ балава̄ка̄раппатта̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘парил̣а̄хапарийесана̄ пана на̄на̄джаванава̄рейева лаббхантӣ’’ти. та̄сам̣ ладдхӯпаниссайабха̄ватоти дассети. имина̄ найена̄ти ‘‘уппаджджати сан̃н̃а̄на̄натта’’нти еттха вуттанайена аттхо ведитаббо. ‘‘рӯпасан̃н̃а̄дина̄на̄сабха̄вам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣ичча ка̄масан̇каппа̄дина̄на̄сабха̄во сан̇каппо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ найена ведитаббо.

сан̃н̃а̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. нопарийесана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄

92. пат̣иседхаматтамева на̄нам̣, сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄ти адхиппа̄йо.

нопарийесана̄на̄наттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. ба̄хирапхассана̄наттасутта̄диван̣н̣ана̄

93. вуттаппака̄ре а̄рамман̣ети ‘‘а̄па̄тхе патита’’нтиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄ре рӯпа̄рамман̣е. сан̃н̃а̄ти рӯпасан̃н̃а̄ва. арӯпадхаммопи сама̄но йасмим̣ а̄рамман̣е паваттати, там̣ пхусанто вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘а̄рамман̣ам̣ пхусама̄но’’ти. тан̣ха̄йа ваттхубхӯтам̣йева рӯпа̄рамман̣ам̣ лаббхатӣти катва̄ ‘‘рӯпала̄бхо’’ти адхиппетанти а̄ха ‘‘саха тан̣ха̄йа а̄рамман̣ам̣ рӯпала̄бхо’’ти. саббасан̇га̄хиканайоти екасмим̣йева а̄рамман̣е саббесам̣ сан̃н̃а̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ уппаттийа̄ саббасан̇ган̣ханавасена дасситанайо. тена̄ха ‘‘екасмим̣йева̄’’тиа̄ди. саббасан̇га̄хиканайоти ва̄ дхувапарибхогавасена нибаддха̄рамман̣анти ва̄ а̄гантука̄рамман̣анти ва̄ вибха̄гам̣ акатва̄ саббасан̇га̄хиканайо. апаро найо. миссакоти а̄гантука̄рамман̣е нибаддха̄рамман̣е ча висайато нибаддха̄рамман̣ена миссако. нибаддха̄рамман̣е сатта̄нам̣ килесо мандо хоти. татха̄ хи сан̃н̃а̄сан̇каппапхассаведана̄ва дассита̄. йам̣ кин̃чи вийа̄ти йам̣ кин̃чи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вийа. кхобхетва̄ти кутӯхалуппа̄данавасена читтам̣ кхобхетва̄.

упа̄сика̄ти тасса амаччапуттасса бхарийам̣ сандха̄йа̄ха. тасминти а̄гантука̄рамман̣е. ла̄бхо на̄ма ‘‘лаббхатӣ’’ти катва̄.

уруваллийава̄сӣти уруваллийален̣ава̄сӣ, уруваллийавиха̄рава̄сӣти ваданти. па̄л̣ийа̄ти ‘‘дха̄туна̄наттам̣, бхиккхаве, пат̣ичча уппаджджатӣ’’тиа̄динайапаватта̄йа имисса̄ суттапа̄л̣ийа̄. париват̣т̣етва̄ти маджджхе гахитапхассаведана̄парийоса̄не т̣хапанавасена па̄л̣им̣ париват̣т̣етва̄. вуттаппака̄ретиа̄ди париваттетабба̄ка̄радассанам̣. таттха вуттаппака̄рети а̄па̄тхагатарӯпа̄рамман̣е. авибхӯтава̄ранти авибхӯта̄рамман̣ава̄рам̣. айамева ва̄ па̄т̣хо. ган̣ханти катхенти. екаджаванава̄репи лаббханти чиратаранивеса̄бха̄ва̄. на̄на̄джаванава̄рейева дал̣хатаранивесата̄йа.

94. дасамам̣ утта̄намева наваме вуттанайатта̄. пат̣иседхаматтамева хеттха на̄наттанти.

ба̄хирапхассана̄наттасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

на̄наттаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийавагго

1. саттадха̄тусуттаван̣н̣ана̄

95. а̄бха̄тӣти а̄бха̄, а̄локабха̄вена ниппхаджджати, упат̣т̣ха̄тӣти ва̄ аттхо. со ева ниджджӣват̣т̣хена дха̄тӯти а̄бха̄дха̄ту. а̄локасса̄ти а̄локакасин̣асса. сут̣т̣ху, собханам̣ ва̄ бха̄тӣти субхам̣. касин̣асахачаран̣ато джха̄нам̣ субхам̣. сесам̣ вуттанайамева. супарисуддхаван̣н̣ам̣ касин̣ам̣. а̄ка̄са̄нан̃ча̄дайопи субха̄рамман̣ам̣ ева̄ти кечи. десанам̣ нит̣т̣ха̄песӣти десанам̣ уддесаматте ева т̣хапеси. па̄л̣ийам̣ ‘‘андхака̄рам̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еттха̄пи а̄рамман̣амева гахитам̣, татха̄ ‘‘айам̣ дха̄ту асубхам̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еттха̄пи. йатха̄ хи идха суван̣н̣ам̣ касин̣ам̣ субханти адхиппетам̣, евам̣ дуббан̣н̣ам̣ асубханти.

андхака̄рам̣ пат̣ичча̄ти андхака̄рам̣ пат̣иччха̄дакапаччайам̣ пат̣ичча. пан̃н̃а̄йатӣти па̄кат̣о хоти. тена̄ха ‘‘андхака̄ро хӣ’’тиа̄ди. а̄локопи, андхака̄рена париччхинно хотӣти йоджана̄. андхака̄ро та̄ва а̄локена париччхинно хоту ‘‘йаттха а̄локо наттхи, таттха андхака̄ро’’ти а̄локо катхам̣ андхака̄рена париччхинно хотӣти а̄ха ‘‘андхака̄рена хи со па̄кат̣о хотӣ’’ти. париччхедалекха̄йа вийа читтарӯпам̣ андхака̄рена хи парито париччхинно хутва̄ пан̃н̃а̄йати, йатха̄ там̣ чха̄йа̄йа а̄тапо. есева найоти асубхасубха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апариччхиннатам̣ атидиситва̄ таттха адхиппетамева дассенто ‘‘асубхе сати субхам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха. евама̄ха̄ти ‘‘асубхам̣ пат̣ичча субхам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти авоча. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу вийа уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘рӯпам̣ пат̣ичча̄ти рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ пат̣ичча̄’’ти. та̄йа хи сати адхигата̄йа. рӯпасаматиккама̄ ва̄ хотӣти сабха̄ва̄рамман̣а̄нам̣ рӯпаджджха̄на̄нам̣ саматиккама̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти на̄ма хотӣти аттхо. есева найоти имина̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасаматиккама̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄патти на̄ма хотӣ’’тиа̄дина̄ двепи пака̄ре атидисати. пат̣исан̇кха̄ти пат̣исан̇кха̄н̃а̄н̣ена. аппаваттинти йатха̄париччхиннака̄лам̣ аппаваттанам̣. етена кхан̣аниродха̄дим̣ пат̣иккхипати.

катхам̣ сама̄патти паттабба̄ти има̄су саттасу дха̄тӯсу ка̄ пака̄ра̄ сан̃н̃а̄сама̄патти на̄на̄ хутва̄ сама̄паджджитабба̄. тена̄ха ‘‘кӣдиса̄ сама̄паттийо’’тиа̄ди. сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вена̄ти пат̣укичча̄йа сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вена. сукхумасан̇кха̄ра̄нам̣ таттха сама̄паттийам̣ авасиссата̄йа. ниродхова̄ти сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо ева.

саттадха̄тусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. санида̄насуттаван̣н̣ана̄

96. бха̄ванапум̣сакаметам̣ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. санида̄нанти аттано пхалам̣ нидада̄тӣти нида̄нам̣, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘санида̄но саппаччайо’’ти. ка̄мапат̣исам̣йуттоти ка̄мара̄гасан̇кха̄тена ка̄мена пат̣исам̣йутто ва̄ ка̄мапат̣ибаддхо ва̄. таккетӣти такко. абхӯтака̄рам̣ сама̄ропетва̄ каппетӣти сан̇каппо. а̄рамман̣е читтам̣ аппетӣти аппана̄. висесена аппетӣти бйаппана̄. а̄рамман̣е читтам̣ абхиниропентам̣ вийа паваттатӣти четасо абхиниропана̄. миччха̄ випарӣто па̄пако сан̇каппоти миччха̄сан̇каппо. ан̃н̃есу ча ка̄мапат̣исам̣йуттесу виджджама̄несу витакко ева ка̄мадха̄тусаддена нирул̣хо дат̣т̣хаббо витаккасса ка̄мапасан̇гаппаттиса̄тисайатта̄. еса найо бйа̄па̄дадха̄туа̄дӣсупи. саббепи акусала̄ дхамма̄ ка̄мадха̄ту хӣнаджджха̄сайехи ка̄метаббадха̄тубха̄вато.

килесака̄масса а̄рамман̣абха̄ватта̄ сабба̄кусаласам̣га̄хика̄йа ка̄мадха̄туйа̄ итара̄ две сан̇гахетва̄ катханам̣ саббасан̇га̄хика̄. тиссаннам̣ дха̄тӯнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато катха̄ асамбхинна̄. имам̣ ка̄ма̄вачарасан̃н̃итам̣ ка̄мавитаккасан̃н̃итан̃ча ка̄мадха̄тум̣. пат̣ичча̄ти паччайабхӯтам̣ лабхитва̄. тӣхи ка̄ран̣ехӣти тӣхи са̄рабхӯтехи ка̄ран̣ехи.

бйа̄па̄давитакко бйа̄па̄до уттарападалопена, со ева ниджджӣват̣т̣хена сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена дха̄тӯти бйа̄па̄дадха̄ту. бйа̄паджджати читтам̣ етена̄ти бйа̄па̄до, досо. бйа̄па̄допи дха̄тӯти йоджана̄. сахаджа̄тапаччайа̄дивасена̄ти сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатапаччайавасена. висесена хи парасса аттано ча дуккха̄панам̣ вихим̣са̄, са̄ ева дха̄ту, аттхато росана̄ парӯпагха̄то, татха̄ паватто ва̄ досасахагатачиттуппа̄до.

тин̣агахане аран̃н̃ети тин̣ехи гаханабхӯте аран̃н̃е. анайабйасананти апа̄йабйасанам̣, парихаран̣ӯпа̄йарахитам̣ випаттинти ва̄ аттхо. авад̣д̣хим̣ вина̄санти авад̣д̣хин̃чева вина̄сан̃ча̄ти ваданти саббасо вад̣д̣хирахитам̣. суккхатин̣ада̄йо вийа а̄рамман̣ам̣ килесаггисам̣ваддханат̣т̣хена. тин̣укка̄ вийа акусаласан̃н̃а̄ анудаханат̣т̣хена. тин̣акат̣т̣ха…пе… сатта̄ анайабйасана̄паттито. ‘‘име сатта̄’’ти хи айонисо пат̣ипаджджама̄на̄ адхиппета̄. тена̄ха ‘‘йатха̄ суккхатин̣ада̄йе’’тиа̄ди.

самата̄бха̄вато самата̄виродхато висамата̄хетуто ча висама̄ ра̄га̄дайоти а̄ха ‘‘ра̄гависама̄дӣни анугата’’нти. иччхитабба̄ авассам̣бха̄винибха̄вена.

сам̣килесато никкхаманат̣т̣хена неккхаммо, со ева ниджджӣват̣т̣хена дха̄тӯти неккхаммадха̄ту. сва̄йам̣ неккхаммасаддо паббаджджа̄дӣсу кусалавитакке ча нирул̣хоти а̄ха ‘‘неккхаммавитаккопи неккхаммадха̄тӯ’’ти. итара̄пи две дха̄туйоти абйа̄па̄даавихим̣са̄дха̄туйо вадати. висум̣ дӣпетабба̄ сарӯпена а̄гататта̄. витакка̄дайоти неккхаммасан̇каппаччхандапарил̣а̄хапарийесана̄. йатха̄нурӯпам̣ аттано аттано паччайа̄нурӯпам̣. катхам̣ панеттха кусаладхаммесу парил̣а̄хо вуттоти? сан̇кха̄рапарил̣а̄хаматтам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣, сол̣асасу а̄ка̄ресу дуккхасачче санта̄пат̣т̣хо вийа вутто, йасса вигамена арахато сӣтибха̄ваппатти вуччати.

сайам̣ на бйа̄паджджати, тена ва̄ там̣саман̇гӣпуггало на кин̃чи бйа̄па̄детӣти абйа̄па̄до, вихим̣са̄йа вуттавипарийа̄йехи са̄ ведитабба̄. хитесибха̄вена миджджати синийхатӣти митто, миттасса еса̄ти метти, абйа̄па̄до. метта̄йана̄ти метта̄ка̄ран̣ам̣, метта̄йа ва̄ айана̄ паваттана̄. метта̄йитаттанти метта̄йитасса метта̄йа паваттасса бха̄во. метта̄четовимуттӣти метта̄йанавасена паватто читтасама̄дхи. сесам̣ вуттанайамева.

санида̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. гин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄

97. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘дха̄тум̣, бхиккхаве’’ти имасма̄ татийасуттато пат̣т̣ха̄йа. йа̄ва каммавагго, та̄ва нетва̄ упагантва̄ сети еттха̄ти а̄сайо, хӣна̄дибха̄вена адхӣно а̄сайо аджджха̄сайо, там̣ аджджха̄сайам̣, адхимуттанти аттхо. сан̃н̃а̄ уппаджджатӣтиа̄дӣсу хӣна̄дибхедам̣ аджджха̄сайам̣ пат̣ичча хӣна̄дибхеда̄ сан̃н̃а̄, танниссайадит̣т̣хивикаппана̄, витакко ча уппаджджати сахаджа̄такот̣ийа̄ упаниссайакот̣ийа̄ ча. саттха̄ресӯти тесам̣ саттхупат̣ин̃н̃ата̄йа вуттам̣, на саттхулаккхан̣асаббха̄вато. асамма̄самбуддхесӯти а̄дха̄ре висайе ча бхуммам̣ екато катва̄ вуттанти пат̣хамам̣ та̄ва дассенто ‘‘майам̣ самма̄самбуддха̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ итарам̣ дассенто ‘‘тесу самма̄самбуддха̄ ете’’тиа̄дима̄ха. тесам̣ ‘‘майам̣ самма̄самбуддха̄’’ти уппаннадит̣т̣хи идха мӯлабха̄вена пуччхита̄, итара̄ анусан̇кита̄ти пуччхатийева̄ти са̄сан̇кам̣ вадати.

‘‘махатӣ’’ти еттха маха̄саддо ‘‘маха̄джано’’тиа̄дӣсу вийа бахуаттхава̄чакоти дат̣т̣хаббо. авиджджа̄пи хӣнахӣнатарахӣнатама̄дибхедена бахупака̄ра̄. тасса̄ти дит̣т̣хийа̄. касма̄ панеттха ‘‘йадидам̣ авиджджа̄ дха̄тӯ’’ти авиджджам̣ уддхаритва̄ ‘‘хӣнам̣ дха̄тум̣ пат̣ичча̄’’ти аджджха̄сайадха̄ту ниддит̣т̣ха̄ти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, ‘‘ан̃н̃ам̣ уддхаритва̄ ан̃н̃ам̣ ниддит̣т̣ха̄’’ти, йато авиджджа̄сӣсена аджджха̄сайадха̄ту ева гахита̄. авиджджа̄гахито хи пурисапуггало дит̣т̣хаджджха̄сайо хӣна̄дибхедам̣ авиджджа̄дха̄тум̣ нисса̄йа тато сан̃н̃а̄дит̣т̣хиа̄дике сан̇каппети. пан̣идхи паттхана̄, са̄ пана татха̄ татха̄ читтасса т̣хапанавасена хотӣти а̄ха ‘‘читтат̣т̣хапана’’нти. тена̄ха ‘‘са̄ панеса̄’’тиа̄ди. етети хӣнапаччайа̄ сан̃н̃а̄дит̣т̣хивитаккачетана̄ паттхана̄ пан̣идхисан̇кха̄та̄ хӣна̄ дхамма̄. хӣно на̄ма хӣнадхаммасама̄йогато. саббапада̄нӣти ‘‘пан̃н̃апетӣ’’тиа̄дӣни пада̄ни йоджетабба̄ни хӣнасаддена маджджхимуттамат̣т̣ха̄нантарасса асамбхавато. упападжджанам̣ ‘‘упапаттӣ’’ти а̄ха ‘‘две упапаттийо пат̣ила̄бхо ча ниббатти ча̄’’ти. таттха хӣнакула̄дӣти а̄ди-саддена хӣнарӯпабхогапариса̄дӣнам̣ сан̇гахо. хӣнаттикавасена̄ти хӣнаттике вуттаттикападавасена̄ти адхиппа̄йо. читтуппа̄даккхан̣ети идам̣ хӣнаттикапарийа̄панна̄нам̣ читтуппа̄да̄нам̣ васена таттха таттха ладдхатта̄ вуттам̣. пан̃часу нӣчакулесӯти чан̣д̣а̄лавенанеса̄даратхака̄рапуккусакулесу. два̄дасаакусалачиттуппа̄да̄нам̣ пана йо кочи пат̣ила̄бхо хӣноти йоджана̄. сесадвайепи есева найо. имасмим̣ т̣ха̄нети ‘‘йа̄йам̣, бханте, дит̣т̣хӣ’’тиа̄дина̄ а̄гате имасмим̣ т̣ха̄не. ‘‘дха̄тум̣, бхиккхаве, пат̣ичча уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гататта̄ ниббаттийева адхиппета̄, на пат̣ила̄бхо.

гин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. хӣна̄дхимуттикасуттаван̣н̣ана̄

98. екато хонтӣти сама̄наччхандата̄йа аджджха̄сайато екато хонти. нирантара̄ хонтӣти та̄йа ева сама̄наччхандата̄йа читтена ниббисеса̄ хонти. идха адхимутти на̄ма аджджха̄сайадха̄тӯти а̄ха ‘‘хӣна̄дхимуттика̄ти хӣнаджджха̄сайа̄’’ти.

хӣна̄дхимуттикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чан̇камасуттаван̣н̣ана̄

99. маха̄пан̃н̃есӯти випулапан̃н̃есу. нанти са̄рипуттаттхерам̣. кхандхантаранти кхандхавибха̄гам̣, кхандха̄нам̣ ва̄ антарам̣ висесо аттхӣти кхандхантаро. еса найо сесесупи. парикамманти иддхивидха̄дхигамасса пуббабха̄гапарикамман̃чева уттарапарикамман̃ча. а̄нисам̣санти иддха̄нисам̣сан̃чева а̄нисам̣сан̃ча. адхит̣т̣ха̄нам̣ викуббананти адхит̣т̣ха̄навидха̄нан̃чева викуббанавидха̄нан̃ча. вуттанайенева̄ти ‘‘патхавим̣ паттхаранто вийа̄’’тиа̄дина̄.

дхутан̇гапариха̄ранти дхутан̇га̄нам̣ парихаран̣авидхим̣. парихаран̣аггахан̣енева сама̄да̄нам̣ сиддхам̣ хотӣти там̣ на гахитам̣. а̄нисам̣санти там̣там̣дхутан̇гапарихаран̣е дат̣т̣хаббам̣ а̄нисам̣самева. самодха̄нанти ‘‘еттака̄ пин̣д̣апа̄тапат̣исам̣йутта̄, еттака̄ сена̄санапат̣исам̣йутта̄’’ти паччайавасена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча антогадхатта̄. адхит̣т̣ха̄нанти адхит̣т̣ха̄навидхим̣. бхеданти уккат̣т̣ха̄дибхедан̃чева бхинна̄ка̄ран̃ча.

парикамманти ‘‘диббачаккху евам̣ уппа̄детаббам̣, евам̣ висодхетабба’’нтиа̄дина̄ парикаммавидха̄нам̣. а̄нисам̣санти паресам̣ аджджха̄сайа̄нурӯпа̄йатана̄диа̄нисам̣сапабхедам̣. упаккилесанти са̄дха̄ран̣ам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ дувидхам̣ упаккилесам̣. випассана̄бха̄ванупаккилеса̄ хи диббачаккхусса упаккилеса̄ти ведитабба̄.

сан̇кхепавиттха̄рагамбхӣрутта̄навичитракатха̄дӣсӯти сан̇кхепо виттха̄ро гамбхӣрата̄ утта̄ната̄ вичитрабха̄во неййаттхата̄ нӣтаттхата̄ти евама̄дӣсу дхаммасса катхетаббаппака̄ресу там̣ там̣ катхетабба̄ка̄рам̣.

ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄. тена –

‘‘а̄димхи сӣлам̣ десеййа, (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.291)

маджджхе читтам̣ виниддисе;

анте пан̃н̃а̄ катхетабба̄,

есо дхаммакатха̄видхо’’ти. –

евам̣ катхетабба̄ка̄рам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

‘‘ситхилам̣ дханитан̃ча дӣгхарассам̣, гарукам̣ лахукан̃ча ниггахӣтам̣;

самбандхам̣ ваваттхитам̣ вимуттам̣, дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедо’’ти. (дӣ. ни. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.291; пари. 485) –

евам̣ вуттам̣ дасавидхам̣ бйан̃джанабуддхим̣. ат̣т̣хуппаттинти тасса тасса суттасса джа̄такасса ча ат̣т̣хуппаттим̣. анусандхинти паччха̄нусандхиа̄дианусандхим̣. пубба̄паранти самбандхам̣. идам̣ падам̣ евам̣ ваттаббам̣, идам̣ пубба̄парам̣ евам̣ гахетаббанти.

куласан̇ган̣ханапариха̄ранти ла̄бхуппа̄данаттхам̣ кула̄нам̣ сан̇ган̣ханавидхино парихаран̣ам̣ таннийамитам̣ екантикам̣ куласан̇гахан̣авидхим̣.

чан̇камасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сага̄тха̄суттаван̣н̣ана̄

100. ‘‘дха̄тусо сам̣сандантӣ’’ти идам̣ аджджха̄сайато сариккхата̄дассанам̣, на ка̄йена миссӣбха̄вадассананти а̄ха ‘‘самуддантаре’’тиа̄ди. нирантароти ниббисесо. сам̣сагга̄ти пан̃чавидхасам̣саггахету. сам̣саггагахан̣ена четтха сам̣саггаваттхука̄ тан̣ха̄ гахита̄. тена̄ха ‘‘дассана…пе… снехена̄’’ти.

ванати бхаджати саджджати тена̄ти ванам̣, ванатхоти ча килесо вуччатӣти а̄ха ‘‘ванатхо джа̄тоти килесаванам̣ джа̄та’’нти. итаре сам̣саггамӯлака̄ти тамева пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘адассанена̄’’ти. са̄дхуджӣвӣти са̄дху сут̣т̣ху джӣвӣ, там̣джӣванасӣло. тена̄ха ‘‘парисуддхаджӣвитам̣ джӣвама̄но’’ти.

сага̄тха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. ассаддхасам̣санданасуттаван̣н̣ана̄

101. нироджа̄ти саддха̄снеха̄бха̄вена ниснеха̄. тато ева арасабха̄вена нираса̄. екасадиса̄ти самасама̄ ниббисеса̄. тена̄ха ‘‘нирантара̄’’ти. аладжджита̄йа екасӣмаката̄ бхиннамарийа̄да̄. саддха̄ тесам̣ аттхӣти саддха̄. тантипа̄лака̄ти саддхамматантийа̄ па̄лака̄. вам̣са̄нураккхака̄ти арийавам̣сасса анураккхака̄. а̄раддхавӣрийа̄ти паггахитавӣрийа̄. йасма̄ та̄диса̄нам̣ вӣрийам̣ парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти киччасиддхийа̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘парипун̣н̣апараккама̄’’ти. саббакиччапаригга̄хика̄йа̄ти чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄киччапаригга̄хика̄йа.

ассаддхасам̣санданасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8-12. ассаддхамӯлакасутта̄диван̣н̣ана̄

102-106. ат̣т̣хама̄дӣнӣти ат̣т̣хамам̣ навамам̣ дасамам̣ ека̄дасамам̣ два̄дасаманти има̄ни пан̃ча сутта̄нӣти еке. апаре пана нава сутта̄нӣти иччханти. сва̄йаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттойева. па̄л̣ийан̃ча кесучи поттхакесу ликхӣйати.

ассаддхамӯлакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. каммапатхавагго

1-2. асама̄хитасутта̄диван̣н̣ана̄

107-108. ито паресӯти ито дутийаваггато паресу суттесу. пат̣хаманти пат̣хамавагге пат̣хамам̣. касма̄ панеттха евам̣ десана̄ паватта̄ти а̄ха ‘‘евам̣ вуччама̄не’’тиа̄ди.

асама̄хитасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3-5. пан̃часиккха̄падасутта̄диван̣н̣ана̄

109-111. сура̄мерайасан̇кха̄танти пит̣т̣хасура̄дисура̄сан̇кха̄там̣ пуппха̄сава̄димерайасан̇кха̄тан̃ча. маджджанат̣т̣хена маджджам̣. сура̄мерайамаджджаппама̄доти вуччати ‘‘маджджати тена̄’’ти катва̄. тасмим̣ тит̣т̣хантӣти тасмим̣ пама̄де памаджджанавасена тит̣т̣хантӣти аттхо. сесам̣ татийачатуттхесу сувин̃н̃еййамева̄ти.

пан̃чаме та̄ни пада̄ни сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘пан̃чаме’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха па̄н̣о на̄ма воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣, там̣ па̄н̣ам̣ атипа̄тенти атичча антарейева, атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄тенти сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ сӣгхам̣ па̄тентӣти аттхо. ка̄йена ва̄ча̄йа ва̄ адиннам̣ парасантакам̣. а̄дийантӣти ган̣ханти. миччха̄ти на самма̄, га̄райхавасена. муса̄ти ататхам̣ ваттху. вадантӣти висам̣ва̄данавасена ваданти. пийасун̃н̃акаран̣ато писун̣а̄, писати ва̄ паре сатте, хим̣сатӣти аттхо. маммаччхедика̄ти етена парасса маммаччхедавасена екантапхарусасан̃четана̄ пхарусава̄ча̄ на̄ма̄ти дассети. абхиджджха̄саддо луббхане нирул̣хоти а̄ха ‘‘парабхан̣д̣е луббханасӣла̄ти аттхо’’ти. бйа̄паннанти досавасена випаннам̣. пакативиджаханена пӯтибхӯтам̣. са̄дхӯхи гарахитаббатам̣ патта̄ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄динайаппаватта̄ наттхика̄хетукаакирийадит̣т̣хи каммапатхапарийа̄панна̄ на̄ма. миччхаттапарийа̄панна̄ сабба̄пи локуттарамаггапат̣ипаккха̄ випарӣтадит̣т̣хи.

тесанти каммапатха̄нам̣. воха̄ратоти индрийабаддхам̣ упа̄да̄йа пан̃н̃аттиматтато. тираччха̄нагата̄дӣсӯти а̄ди-саддена пета̄нам̣ сан̇гахо. пайогаваттхумахантата̄дӣхи маха̄са̄ваджджата̄ техи паччайехи уппаджджама̄на̄йа четана̄йа балавабха̄вато. йатха̄вуттапаччайавипарийа̄йепи там̣там̣паччайехи четана̄йа балавабха̄вавасена аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄ ва̄ ведитабба̄. иддхимайоти каммавипа̄киддхимайо да̄т̣ха̄кот̣ана̄дӣнам̣ вийа.

метхунасама̄ча̄ресӯти сада̄рапарада̄рагаманавасена дувидхесу метхунасама̄ча̄ресу. тепи хӣна̄дхимуттикехи каттаббато ка̄ма̄ на̄ма. миччха̄ча̄роти га̄райха̄ча̄ро. га̄райхата̄ часса екантанихӣната̄йа̄ти а̄ха ‘‘екантаниндито ла̄мака̄ча̄ро’’ти асаддхамма̄дхиппа̄йена̄ти асаддхаммасевана̄дхиппа̄йена. готтараккхита̄ти саготтехи раккхита̄. дхаммараккхита̄ти сахадхаммехи раккхита̄. сасса̄мика̄ на̄ма са̄раккха̄. йасса̄ гамане дан̣д̣о т̣хапито, са̄ сапаридан̣д̣а̄. бхарийабха̄ва̄йа дханена кӣта̄ дханаккӣта̄. чхандена васатӣти чхандава̄синӣ. бхогаттхам̣ васатӣти бхогава̄синӣ. пат̣аттхам̣ васатӣти пат̣ава̄синӣ. удакапаттам̣ а̄маситва̄ гахита̄ одапаттакинӣ. чумбат̣ам̣ апанетва̄ гахита̄ обхат̣ачумбат̣а̄. карамара̄нӣта̄ дхаджа̄хат̣а̄. тан̇кхан̣икам̣ гахита̄ мухуттика̄. абхибхавитва̄ вӣтиккамо миччха̄ча̄ро маха̄са̄ваджджо, на татха̄ двиннам̣ сама̄наччхандата̄йа. абхибхавитва̄ вӣтиккамане сатипи маггенамаггапат̣ипаттиадхива̄сане пуримуппаннасевана̄бхисандхипайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на хоти абхибхуййама̄насса̄ти ваданти. севана̄читте сати пайога̄бха̄во аппама̄н̣ам̣ йебхуййена иттхийа̄ севана̄пайогасса абха̄вато. татха̄ сати пуретарам̣ севана̄читтасса упат̣т̣ха̄непи тасса̄ миччха̄ча̄ро на сийа̄, татха̄ пурисассапи севана̄пайога̄бха̄ве. тасма̄ аттано ручийа̄ паваттитасса васена тайо, балакка̄рена паваттитасса васена тайоти саббепи аггахитаггахан̣ена ‘‘чатта̄ро самбха̄ра̄’’ти вуттам̣.

а̄севанамандата̄йа̄ти йа̄йа акусалачетана̄йа сампхам̣ палапати, тасса̄ иттарака̄лата̄йа паваттийа̄ ана̄севана̄ти паридуббала̄ хоти четана̄.

упасаггавасена аттхависесава̄чино дха̄тусадда̄ти абхиджджха̄йатӣти падасса парабхан̣д̣а̄бхимукхӣтиа̄диаттхо вутто. таннинната̄йа̄ти тасмим̣ парабхан̣д̣е луббханавасена нинната̄йа. абхипуббо джхе-саддо луббхане нирул̣хоти дат̣т̣хаббо. йасса бхан̣д̣ам̣ абхиджджха̄йати, тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄тиа̄дина̄ найена таттха аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджавибха̄го ведитаббо. тена̄ха ‘‘адинна̄да̄нам̣ вийа̄’’тиа̄ди. аттано парин̣а̄манам̣ читтенева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

хитасукхам̣ бйа̄па̄дайатӣти йо нам̣ уппа̄дети, йасса уппа̄дети, тасса сати самава̄йе хитасукхам̣ вина̄сети. ахо вата̄ти имина̄ йатха̄ абхиджджха̄не ваттхуно екантато аттано парин̣а̄манам̣ дасситам̣, евамидха̄пи ваттхуно ‘‘ахо вата̄’’ти имина̄ парасса вина̄сачинта̄йа екантато нийамитабха̄вам̣ дассети. еван̃хи несам̣ да̄рун̣аппаваттийа̄ каммапатхаппаватти.

йатха̄бхуччагахан̣а̄бха̄вена̄ти йатха̄таччхагахан̣асса абха̄вена аничча̄дисабха̄васса ничча̄дито гахан̣ена. миччха̄ пассатӣти витатхам̣ пассати. сампхаппала̄по вийа̄ти имина̄ а̄севанасса аппамахантата̄хи миччха̄дит̣т̣хийа̄ аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄. ваттхуноти гахитаваттхуно. гахита̄ка̄равипарӣтата̄ти миччха̄дит̣т̣хийа̄ гахита̄ка̄расса випарӣтата̄. татха̄бха̄вена̄ти аттано гахита̄ка̄ренева тасса̄ дит̣т̣хийа̄, гахитасса ва̄ ваттхуно упат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘еваметам̣, на ито ан̃н̃атха̄’’ти.

дхамматоти сабха̄вато. кот̣т̣ха̄сатоти читтан̇гакот̣т̣ха̄сато, йам̣кот̣т̣ха̄са̄ хонти, татоти аттхо. четана̄дхамма̄ва̄ти четана̄сабха̄ва̄ ева. пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта̄ти еттха нану четана̄ абхидхамме каммапатхесу на вутта̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттаннам̣ каммапатхабха̄во на йуттоти? на, авачанасса ан̃н̃ахетукатта̄. на хи таттха четана̄йа акаммапатхатта̄ каммапатхара̄симхи авачанам̣, када̄чи пана каммапатхо хоти, на саббада̄ти каммапатхабха̄васса анийататта̄ авачанам̣. йада̄, панасса каммапатхабха̄во хоти, тада̄ каммапатхара̄сисан̇гахо на нива̄рито. еттха̄ха – йади четана̄йа саббада̄ каммапатхабха̄ва̄бха̄вато анийато каммапатхабха̄воти каммапатхара̄симхи авачанам̣, нану абхиджджха̄дӣнампи каммапатхабха̄вам̣ аппатта̄нам̣ аттхита̄йа анийато каммапатхабха̄воти тесампи каммапатхара̄симхи авачанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хи тесам̣ таттха вуттатта̄. йади евам̣ четана̄пи таттха ваттабба̄ сийа̄? саччаметам̣. са̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄ти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄воти на вутта̄ сийа̄. четана̄йа хи ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми (а. ни. 6.63; катха̄. 539) тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанато (катха̄. 539) каммабха̄во па̄кат̣о. каммам̣йева ча сугатидуггатӣнам̣ таттхуппаджджанакасукхадуккха̄нан̃ча патхабха̄вена паваттам̣ каммапатхоти вуччатӣти па̄кат̣о, тасса̄ каммапатхабха̄во. абхиджджха̄дӣнам̣ пана четана̄самӣханабха̄вена сучаритадуччаритабха̄во, четана̄джанитапит̣т̣хиват̣т̣акабха̄вена сугатидуггатитадуппаджджанакасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во ча̄ти, на татха̄ па̄кат̣о каммапатхабха̄воти, те ева тена сабха̄вена дассетум̣ абхидхамме каммапатхара̄сибха̄вена вутта̄. ататха̄джа̄тийакатта̄ ва̄ четана̄ техи саддхим̣ на вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. мӯлам̣ патва̄ти мӯладесанам̣ патва̄, мӯласабха̄весу дхаммесу десийама̄несӯти аттхо.

адинна̄да̄нам̣ сатта̄рамман̣анти идам̣ ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева̄’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ вируджджхати. йан̃хи па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйасса а̄рамман̣ам̣, тадева там̣ вераман̣ийа̄ а̄рамман̣ам̣. вӣтиккамитаббаваттхуто ева хи виратӣти. ‘‘сатта̄рамман̣а’’нти ва̄ саттасан̇кха̄там̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣амева упа̄да̄йа вуттатта̄ на кочи виродхо. татха̄ хи вуттам̣ саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 714) ‘‘йа̄ни сиккха̄пада̄ни еттха ‘сатта̄рамман̣а̄нӣ’ти вутта̄ни, та̄ни йасма̄ ‘саттоти’ти сан̇кхам̣ гате сан̇кха̄рейева а̄рамман̣ам̣ каронтӣ’’ти. ито паресупи есева найо. висабха̄гаваттхуно ‘‘иттхипуриса̄’’ти гахетаббато сатта̄рамман̣отипи еке. ‘‘еко дит̣т̣хо, две сута̄’’тиа̄дина̄ сампхаппалапане дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена. татха̄ абхиджджха̄ти еттха татха̄-саддо ‘‘дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена̄’’ти идампи упасам̣харати, на саттасан̇кха̄ра̄рамман̣атам̣ ева дассана̄дивасена абхиджджха̄йанато. ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти паваттама̄на̄пи миччха̄дит̣т̣хи тебхӯмакадхамма̄рамман̣а̄ ева̄ти адхиппа̄йена тасса̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣ата̄ вутта̄. катхам̣ пана миччха̄дит̣т̣хийа̄ махаггатаппатта̄ дхамма̄ а̄рамман̣ам̣ хонтӣти? са̄дха̄ран̣ато. наттхи сукат̣адуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄коти хи паваттама̄на̄йа аттхато рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамма̄пи гахита̄ва хонтӣти.

сукхабахулата̄йа ра̄джа̄но хасама̄на̄пи ‘‘чорам̣ гха̄тетха̄’’ти ваданти, ха̄со пана тесам̣ ан̃н̃ависайоти а̄ха ‘‘саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ пана несам̣ дуккхасампайутта̄ва хотӣ’’ти. маджджхаттаведано на хоти, сукхаведанова. таттха ‘‘ка̄ма̄нам̣ самудайа̄’’тиа̄дина̄ ведана̄бхедо ведитаббо. лобхасамут̣т̣ха̄но муса̄ва̄до сукхаведано ва̄ сийа̄ маджджхаттаведано ва̄, досасамут̣т̣ха̄но дуккхаведано ва̄ти муса̄ва̄до тиведано сийа̄. имина̄ найена сесесупи йатха̄рахам̣ ведана̄нам̣ ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дина̄ бхедо ведитаббо.

па̄н̣а̄типа̄то досамохавасена двимӯлакоти сампайуттамӯламева сандха̄йа вуттам̣. тасса хи мӯлат̣т̣хена упака̄рабха̄во досависесо, нида̄намӯле пана гайхама̄не лобхамохавасенапи ват̣т̣ати. саммӯл̣хо а̄мисакин̃джаккхака̄мопи хи па̄н̣ам̣ ханати. тенева̄ха ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄ди (а. ни. 3.34). сесесупи есева найо.

асама̄диннасӣласса сампаттато йатха̄упат̣т̣хитавӣтиккамитаббаваттхуто вирати сампаттавирати. сама̄да̄нена уппанна̄ вирати сама̄да̄навирати. килеса̄нам̣ самуччхинданавасена паватта̄ маггасампайутта̄ вирати самуччхедавирати. ка̄ман̃четтха па̄л̣ийам̣ виратийова а̄гата̄, сиккха̄падавибхан̇ге пана четана̄пи а̄харитва̄ дассита̄ти тадубхайампи ган̣ханто ‘‘четана̄пи ват̣т̣анти виратийопӣ’’ти а̄ха.

адуссӣлйа̄рамман̣а̄ джӣвитиндрийа̄диа̄рамман̣а̄ катхам̣ дуссӣлйа̄ни паджахантӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вираман̣авасена паваттанато тада̄рамман̣абха̄венева та̄ни паджаханти. на хи тадева а̄раббха там̣ паджахитум̣ сакка̄ тато аниссат̣абха̄вато.

анабхиджджха̄…пе… вирамантасса̄ти абхиджджхам̣ паджахантасса̄ти аттхо. на хи манодуччаритато вирати аттхи анабхиджджха̄дӣхева таппаха̄насиддхито.

пан̃часиккха̄падасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дасан̇гасуттаван̣н̣ана̄

113. миччхаттасамматтавасена̄ти еттха миччха̄бха̄во миччхаттам̣, татха̄ самма̄бха̄во самматтам̣. татха̄ татха̄ паватта̄ акусалаккхандха̄ва миччха̄сати, евам̣ миччха̄н̃а̄н̣ампи дат̣т̣хаббам̣. на хи н̃а̄н̣асса миччха̄бха̄во на̄ма аттхи. тасма̄ миччха̄н̃а̄н̣иноти миччха̄сан̃н̃а̄н̣а̄ти аттхо, айонисо паваттачиттуппа̄да̄ти адхиппа̄йо. миччха̄паччавеккхан̣ена̄ти миччха̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ миччха̄ айонисо паччавеккхан̣ена. кусалавимуттӣти пакатипурисасантараджа̄нанам̣, гун̣авийуттасса аттано сакаттани ават̣т̣ха̄нанти евама̄дим̣ акусалапаваттим̣ ‘‘кусалавимуттӣ’’ти гахетва̄ т̣хита̄ миччха̄вимуттика̄. самма̄паччавеккхан̣а̄ти джха̄навимоккха̄дӣсу самма̄ авипарӣтам̣ паватта̄ паччавеккхан̣а̄.

дасан̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чатуттхавагго

1. чатудха̄тусуттаван̣н̣ана̄

114. патит̣т̣ха̄дха̄тӯти сахаджа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄бхӯта̄ дха̄ту. а̄бандханадха̄тӯти наха̄нийачун̣н̣асса удакам̣ вийа сахаджа̄тадхамма̄нам̣ а̄бандханабхӯта̄ дха̄ту. парипа̄чанадха̄тӯти сӯрийо пхала̄дӣнам̣ вийа сахаджа̄тадхамма̄нам̣ парипа̄чанабхӯта̄ дха̄ту. виттхамбханадха̄тӯти дутийо вийа сахаджа̄тадхамма̄нам̣ виттхамбханабхӯта̄ дха̄ту. кеса̄дайо вӣсати кот̣т̣ха̄са̄. а̄ди-саддена питта̄дайо сантаппана̄дайо уддхан̇гама̄ ва̄та̄дайо гахита̄. ета̄ти дха̄туйо.

чатудха̄тусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пуббесамбодхасуттаван̣н̣ана̄

115. айам̣ патхавӣдха̄тум̣ нисса̄йа там̣ а̄раббха паватто асса̄до. евам̣ паватта̄нанти евам̣ ка̄йе пабха̄васса паведанавасенева паватта̄нам̣. хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена̄ти пуббе авиджджама̄на̄ паччайаса̄маггийа̄ хутва̄ уппаджджитва̄ пуна бхан̇гупагаманато уддхам̣ абха̄ва̄ка̄рена. на ничча̄ти аничча̄ аддхуватта̄, дхувам̣ ниччам̣. пат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена̄ти удайаббайавасена абхин̣хам̣ пӣл̣ана̄ка̄рена дуккхат̣т̣хена. сабха̄вавигама̄ка̄рена̄ти аттано сабха̄васса вигаччхана̄ка̄рена. сабха̄вадхамма̄ хи аппаматтам̣ кхан̣ам̣ патва̄ нируджджханти. тасма̄ те ‘‘джара̄йа маран̣ена ча̄’’ти дведха̄ випарин̣аманти. тена̄ха ‘‘випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. а̄дӣнам̣ ва̄ти паваттетӣти а̄дӣнаво, парамака̄пан̃н̃ата̄. винӣйатӣти вӯпасамӣйати. аччантаппаха̄навасена ниссарати етена̄ти ниссаран̣ам̣.

са̄йам̣ нипанна̄ саббараттим̣ кхепетва̄ па̄то ут̣т̣хаха̄ма, ма̄сапун̣н̣агхат̣о вийа но сарӣрам̣ ниссанда̄бха̄вато.

пхуситаматтесупӣти удакасса пхуситаматтесупи.

атина̄менти ка̄лам̣. евам̣ вуттанайена паватта̄ пуггала̄ ета̄ патхавӣдха̄туа̄дайо асса̄денти на̄ма абхиративасена таттха а̄кан̇кхуппа̄данато.

абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена̄ти аггамагган̃а̄н̣ена. руккхо бодхи ‘‘буджджхати еттха̄’’ти катва̄. магго бодхи ‘‘буджджхати етена̄’’ти катва̄. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ бодхи самма̄ са̄ман̃ча саббадхамма̄нам̣ буджджханато. нибба̄нам̣ бодхи буджджхитаббато. тесанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣анти са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ йа̄тха̄вато дассанаваттху.

акуппа̄ти пат̣ипаккхехи акопетаббо. ка̄ран̣атоти арийамаггато. тато хисса акуппата̄. тена̄ха ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄дӣ. а̄рамман̣атоти нибба̄на̄рамман̣ато нибба̄на̄рамман̣а̄нам̣ локийасама̄паттӣнам̣ абха̄вато.

виттха̄равасена̄ти екекадха̄тувасена̄ти ваданти, екекисса̄ пана дха̄туйа̄ лаккхан̣авибхаттидассанавасена. йанти хетуаттхе нипа̄то, йам̣ нимиттанти аттхо. асса̄дети етена̄ти асса̄до, тан̣ха̄. айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ асса̄доти еттха айам̣-саддо ‘‘паха̄напат̣иведхо’’ти еттха̄пи а̄нетва̄ самбандхитаббо ‘‘айам̣ паха̄напат̣иведхо пат̣ивиджджхитаббат̣т̣хена самудайасачча’’нти. еса найо сесасаччесупи. йа̄ти йатха̄вуттесу асса̄до а̄дӣнаво ниссаран̣анти имесу тӣсу т̣ха̄несу паватта̄ йа̄ дит̣т̣хи…пе… йо сама̄дхи, айам̣ бха̄вана̄пат̣иведхо маггасаччанти вуттанайенева йоджетаббам̣.

пуббесамбодхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. ачарим̣суттаван̣н̣ана̄

116. йатха̄ йа̄вата̄ ниссаран̣апарийесанат̣т̣ха̄не а̄дӣнавапарийесана̄, евам̣ йа̄вата̄ а̄дӣнавапарийесанат̣т̣ха̄не асса̄дапарийесана̄ самма̄пат̣ипаннасса̄ти вуттам̣ ‘‘ачаринти н̃а̄н̣ача̄рена ачарим̣, анубхаванача̄рена̄’’ти.

ачарим̣суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. ночедам̣суттаван̣н̣ана̄

117. ниссат̣а̄тиа̄дӣни пада̄ни, а̄дито вуттапат̣иседхена̄ти ‘‘нева̄’’ти еттха вуттена нака̄рена. тена̄ха ‘‘на ниссат̣а̄’’тиа̄ди. вимарийа̄дикатена̄тиа̄ди ча еттха вихаран̣апеккхан̣е каран̣авачанам̣. дутийанайети ‘‘йато ча кхо, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ вуттанайе. килесават̣т̣амарийа̄да̄йа саббасо абха̄вато ниммарийа̄дикатена читтена. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. тӣсӯти дутийа̄дӣсу тӣсу.

ночедам̣суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. екантадуккхасуттаван̣н̣ана̄

118. екантенева дуккха̄ти авӣчимаха̄нирайо вийа екантато дуккха̄ ева сукхена авомисса̄. дуккхена анупатита̄ти дуккхенева саббасо упагата̄. дуккхена окканта̄ти бахиддха̄ вийа антопи дуккхена авакканта̄ анупавит̣т̣ха̄. сукхаведана̄паччайата̄йа има̄сам̣ дха̄тӯнам̣ сукхата̄ вийа дуккхаведана̄паччайата̄пи ведитабба̄, сан̇кха̄радуккхата̄ пана саббаттха чарита̄ ева. саббаттха̄ти сабба̄су дха̄тӯсу, саббат̣т̣ха̄несу ва̄. пат̣хамам̣ сукхам̣ дассетва̄пи паччха̄ дуккхасса катхитатта̄ ‘‘дуккхалаккхан̣ам̣ катхита’’нти вуттам̣.

екантадуккхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6-10. абхинандасутта̄диван̣н̣ана̄

119-123. чхат̣т̣хасаттамесу ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘виват̣т̣ам̣ катхита’’нти вуттам̣. тӣсу суттесу. чатусаччамева̄ти чатта̄ри сачча̄ни сама̄хат̣а̄ни чатусаччанти тесам̣ екаджджхам̣ гахан̣ам̣, нийамо пана таббинимуттасса параматтхасса абха̄вато.

абхинандасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатуттхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

дха̄тусам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.