2. дутийавагго

1. саттадха̄тусуттаван̣н̣ана̄

95. а̄бха̄тӣти а̄бха̄, а̄локабха̄вена ниппхаджджати, упат̣т̣ха̄тӣти ва̄ аттхо. со ева ниджджӣват̣т̣хена дха̄тӯти а̄бха̄дха̄ту. а̄локасса̄ти а̄локакасин̣асса. сут̣т̣ху, собханам̣ ва̄ бха̄тӣти субхам̣. касин̣асахачаран̣ато джха̄нам̣ субхам̣. сесам̣ вуттанайамева. супарисуддхаван̣н̣ам̣ касин̣ам̣. а̄ка̄са̄нан̃ча̄дайопи субха̄рамман̣ам̣ ева̄ти кечи. десанам̣ нит̣т̣ха̄песӣти десанам̣ уддесаматте ева т̣хапеси. па̄л̣ийам̣ ‘‘андхака̄рам̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еттха̄пи а̄рамман̣амева гахитам̣, татха̄ ‘‘айам̣ дха̄ту асубхам̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еттха̄пи. йатха̄ хи идха суван̣н̣ам̣ касин̣ам̣ субханти адхиппетам̣, евам̣ дуббан̣н̣ам̣ асубханти.

андхака̄рам̣ пат̣ичча̄ти андхака̄рам̣ пат̣иччха̄дакапаччайам̣ пат̣ичча. пан̃н̃а̄йатӣти па̄кат̣о хоти. тена̄ха ‘‘андхака̄ро хӣ’’тиа̄ди. а̄локопи, андхака̄рена париччхинно хотӣти йоджана̄. андхака̄ро та̄ва а̄локена париччхинно хоту ‘‘йаттха а̄локо наттхи, таттха андхака̄ро’’ти а̄локо катхам̣ андхака̄рена париччхинно хотӣти а̄ха ‘‘андхака̄рена хи со па̄кат̣о хотӣ’’ти. париччхедалекха̄йа вийа читтарӯпам̣ андхака̄рена хи парито париччхинно хутва̄ пан̃н̃а̄йати, йатха̄ там̣ чха̄йа̄йа а̄тапо. есева найоти асубхасубха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апариччхиннатам̣ атидиситва̄ таттха адхиппетамева дассенто ‘‘асубхе сати субхам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха. евама̄ха̄ти ‘‘асубхам̣ пат̣ичча субхам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти авоча. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу вийа уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘рӯпам̣ пат̣ичча̄ти рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ пат̣ичча̄’’ти. та̄йа хи сати адхигата̄йа. рӯпасаматиккама̄ ва̄ хотӣти сабха̄ва̄рамман̣а̄нам̣ рӯпаджджха̄на̄нам̣ саматиккама̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти на̄ма хотӣти аттхо. есева найоти имина̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасаматиккама̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄патти на̄ма хотӣ’’тиа̄дина̄ двепи пака̄ре атидисати. пат̣исан̇кха̄ти пат̣исан̇кха̄н̃а̄н̣ена. аппаваттинти йатха̄париччхиннака̄лам̣ аппаваттанам̣. етена кхан̣аниродха̄дим̣ пат̣иккхипати.

катхам̣ сама̄патти паттабба̄ти има̄су саттасу дха̄тӯсу ка̄ пака̄ра̄ сан̃н̃а̄сама̄патти на̄на̄ хутва̄ сама̄паджджитабба̄. тена̄ха ‘‘кӣдиса̄ сама̄паттийо’’тиа̄ди. сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вена̄ти пат̣укичча̄йа сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вена. сукхумасан̇кха̄ра̄нам̣ таттха сама̄паттийам̣ авасиссата̄йа. ниродхова̄ти сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо ева.

саттадха̄тусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. санида̄насуттаван̣н̣ана̄

96. бха̄ванапум̣сакаметам̣ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. санида̄нанти аттано пхалам̣ нидада̄тӣти нида̄нам̣, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘санида̄но саппаччайо’’ти. ка̄мапат̣исам̣йуттоти ка̄мара̄гасан̇кха̄тена ка̄мена пат̣исам̣йутто ва̄ ка̄мапат̣ибаддхо ва̄. таккетӣти такко. абхӯтака̄рам̣ сама̄ропетва̄ каппетӣти сан̇каппо. а̄рамман̣е читтам̣ аппетӣти аппана̄. висесена аппетӣти бйаппана̄. а̄рамман̣е читтам̣ абхиниропентам̣ вийа паваттатӣти четасо абхиниропана̄. миччха̄ випарӣто па̄пако сан̇каппоти миччха̄сан̇каппо. ан̃н̃есу ча ка̄мапат̣исам̣йуттесу виджджама̄несу витакко ева ка̄мадха̄тусаддена нирул̣хо дат̣т̣хаббо витаккасса ка̄мапасан̇гаппаттиса̄тисайатта̄. еса найо бйа̄па̄дадха̄туа̄дӣсупи. саббепи акусала̄ дхамма̄ ка̄мадха̄ту хӣнаджджха̄сайехи ка̄метаббадха̄тубха̄вато.

килесака̄масса а̄рамман̣абха̄ватта̄ сабба̄кусаласам̣га̄хика̄йа ка̄мадха̄туйа̄ итара̄ две сан̇гахетва̄ катханам̣ саббасан̇га̄хика̄. тиссаннам̣ дха̄тӯнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато катха̄ асамбхинна̄. имам̣ ка̄ма̄вачарасан̃н̃итам̣ ка̄мавитаккасан̃н̃итан̃ча ка̄мадха̄тум̣. пат̣ичча̄ти паччайабхӯтам̣ лабхитва̄. тӣхи ка̄ран̣ехӣти тӣхи са̄рабхӯтехи ка̄ран̣ехи.

бйа̄па̄давитакко бйа̄па̄до уттарападалопена, со ева ниджджӣват̣т̣хена сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена дха̄тӯти бйа̄па̄дадха̄ту. бйа̄паджджати читтам̣ етена̄ти бйа̄па̄до, досо. бйа̄па̄допи дха̄тӯти йоджана̄. сахаджа̄тапаччайа̄дивасена̄ти сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатапаччайавасена. висесена хи парасса аттано ча дуккха̄панам̣ вихим̣са̄, са̄ ева дха̄ту, аттхато росана̄ парӯпагха̄то, татха̄ паватто ва̄ досасахагатачиттуппа̄до.

тин̣агахане аран̃н̃ети тин̣ехи гаханабхӯте аран̃н̃е. анайабйасананти апа̄йабйасанам̣, парихаран̣ӯпа̄йарахитам̣ випаттинти ва̄ аттхо. авад̣д̣хим̣ вина̄санти авад̣д̣хин̃чева вина̄сан̃ча̄ти ваданти саббасо вад̣д̣хирахитам̣. суккхатин̣ада̄йо вийа а̄рамман̣ам̣ килесаггисам̣ваддханат̣т̣хена. тин̣укка̄ вийа акусаласан̃н̃а̄ анудаханат̣т̣хена. тин̣акат̣т̣ха…пе… сатта̄ анайабйасана̄паттито. ‘‘име сатта̄’’ти хи айонисо пат̣ипаджджама̄на̄ адхиппета̄. тена̄ха ‘‘йатха̄ суккхатин̣ада̄йе’’тиа̄ди.

самата̄бха̄вато самата̄виродхато висамата̄хетуто ча висама̄ ра̄га̄дайоти а̄ха ‘‘ра̄гависама̄дӣни анугата’’нти. иччхитабба̄ авассам̣бха̄винибха̄вена.

сам̣килесато никкхаманат̣т̣хена неккхаммо, со ева ниджджӣват̣т̣хена дха̄тӯти неккхаммадха̄ту. сва̄йам̣ неккхаммасаддо паббаджджа̄дӣсу кусалавитакке ча нирул̣хоти а̄ха ‘‘неккхаммавитаккопи неккхаммадха̄тӯ’’ти. итара̄пи две дха̄туйоти абйа̄па̄даавихим̣са̄дха̄туйо вадати. висум̣ дӣпетабба̄ сарӯпена а̄гататта̄. витакка̄дайоти неккхаммасан̇каппаччхандапарил̣а̄хапарийесана̄. йатха̄нурӯпам̣ аттано аттано паччайа̄нурӯпам̣. катхам̣ панеттха кусаладхаммесу парил̣а̄хо вуттоти? сан̇кха̄рапарил̣а̄хаматтам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣, сол̣асасу а̄ка̄ресу дуккхасачче санта̄пат̣т̣хо вийа вутто, йасса вигамена арахато сӣтибха̄ваппатти вуччати.

сайам̣ на бйа̄паджджати, тена ва̄ там̣саман̇гӣпуггало на кин̃чи бйа̄па̄детӣти абйа̄па̄до, вихим̣са̄йа вуттавипарийа̄йехи са̄ ведитабба̄. хитесибха̄вена миджджати синийхатӣти митто, миттасса еса̄ти метти, абйа̄па̄до. метта̄йана̄ти метта̄ка̄ран̣ам̣, метта̄йа ва̄ айана̄ паваттана̄. метта̄йитаттанти метта̄йитасса метта̄йа паваттасса бха̄во. метта̄четовимуттӣти метта̄йанавасена паватто читтасама̄дхи. сесам̣ вуттанайамева.

санида̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. гин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄

97. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘дха̄тум̣, бхиккхаве’’ти имасма̄ татийасуттато пат̣т̣ха̄йа. йа̄ва каммавагго, та̄ва нетва̄ упагантва̄ сети еттха̄ти а̄сайо, хӣна̄дибха̄вена адхӣно а̄сайо аджджха̄сайо, там̣ аджджха̄сайам̣, адхимуттанти аттхо. сан̃н̃а̄ уппаджджатӣтиа̄дӣсу хӣна̄дибхедам̣ аджджха̄сайам̣ пат̣ичча хӣна̄дибхеда̄ сан̃н̃а̄, танниссайадит̣т̣хивикаппана̄, витакко ча уппаджджати сахаджа̄такот̣ийа̄ упаниссайакот̣ийа̄ ча. саттха̄ресӯти тесам̣ саттхупат̣ин̃н̃ата̄йа вуттам̣, на саттхулаккхан̣асаббха̄вато. асамма̄самбуддхесӯти а̄дха̄ре висайе ча бхуммам̣ екато катва̄ вуттанти пат̣хамам̣ та̄ва дассенто ‘‘майам̣ самма̄самбуддха̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ итарам̣ дассенто ‘‘тесу самма̄самбуддха̄ ете’’тиа̄дима̄ха. тесам̣ ‘‘майам̣ самма̄самбуддха̄’’ти уппаннадит̣т̣хи идха мӯлабха̄вена пуччхита̄, итара̄ анусан̇кита̄ти пуччхатийева̄ти са̄сан̇кам̣ вадати.

‘‘махатӣ’’ти еттха маха̄саддо ‘‘маха̄джано’’тиа̄дӣсу вийа бахуаттхава̄чакоти дат̣т̣хаббо. авиджджа̄пи хӣнахӣнатарахӣнатама̄дибхедена бахупака̄ра̄. тасса̄ти дит̣т̣хийа̄. касма̄ панеттха ‘‘йадидам̣ авиджджа̄ дха̄тӯ’’ти авиджджам̣ уддхаритва̄ ‘‘хӣнам̣ дха̄тум̣ пат̣ичча̄’’ти аджджха̄сайадха̄ту ниддит̣т̣ха̄ти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, ‘‘ан̃н̃ам̣ уддхаритва̄ ан̃н̃ам̣ ниддит̣т̣ха̄’’ти, йато авиджджа̄сӣсена аджджха̄сайадха̄ту ева гахита̄. авиджджа̄гахито хи пурисапуггало дит̣т̣хаджджха̄сайо хӣна̄дибхедам̣ авиджджа̄дха̄тум̣ нисса̄йа тато сан̃н̃а̄дит̣т̣хиа̄дике сан̇каппети. пан̣идхи паттхана̄, са̄ пана татха̄ татха̄ читтасса т̣хапанавасена хотӣти а̄ха ‘‘читтат̣т̣хапана’’нти. тена̄ха ‘‘са̄ панеса̄’’тиа̄ди. етети хӣнапаччайа̄ сан̃н̃а̄дит̣т̣хивитаккачетана̄ паттхана̄ пан̣идхисан̇кха̄та̄ хӣна̄ дхамма̄. хӣно на̄ма хӣнадхаммасама̄йогато. саббапада̄нӣти ‘‘пан̃н̃апетӣ’’тиа̄дӣни пада̄ни йоджетабба̄ни хӣнасаддена маджджхимуттамат̣т̣ха̄нантарасса асамбхавато. упападжджанам̣ ‘‘упапаттӣ’’ти а̄ха ‘‘две упапаттийо пат̣ила̄бхо ча ниббатти ча̄’’ти. таттха хӣнакула̄дӣти а̄ди-саддена хӣнарӯпабхогапариса̄дӣнам̣ сан̇гахо. хӣнаттикавасена̄ти хӣнаттике вуттаттикападавасена̄ти адхиппа̄йо. читтуппа̄даккхан̣ети идам̣ хӣнаттикапарийа̄панна̄нам̣ читтуппа̄да̄нам̣ васена таттха таттха ладдхатта̄ вуттам̣. пан̃часу нӣчакулесӯти чан̣д̣а̄лавенанеса̄даратхака̄рапуккусакулесу. два̄дасаакусалачиттуппа̄да̄нам̣ пана йо кочи пат̣ила̄бхо хӣноти йоджана̄. сесадвайепи есева найо. имасмим̣ т̣ха̄нети ‘‘йа̄йам̣, бханте, дит̣т̣хӣ’’тиа̄дина̄ а̄гате имасмим̣ т̣ха̄не. ‘‘дха̄тум̣, бхиккхаве, пат̣ичча уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гататта̄ ниббаттийева адхиппета̄, на пат̣ила̄бхо.

гин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. хӣна̄дхимуттикасуттаван̣н̣ана̄

98. екато хонтӣти сама̄наччхандата̄йа аджджха̄сайато екато хонти. нирантара̄ хонтӣти та̄йа ева сама̄наччхандата̄йа читтена ниббисеса̄ хонти. идха адхимутти на̄ма аджджха̄сайадха̄тӯти а̄ха ‘‘хӣна̄дхимуттика̄ти хӣнаджджха̄сайа̄’’ти.

хӣна̄дхимуттикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чан̇камасуттаван̣н̣ана̄

99. маха̄пан̃н̃есӯти випулапан̃н̃есу. нанти са̄рипуттаттхерам̣. кхандхантаранти кхандхавибха̄гам̣, кхандха̄нам̣ ва̄ антарам̣ висесо аттхӣти кхандхантаро. еса найо сесесупи. парикамманти иддхивидха̄дхигамасса пуббабха̄гапарикамман̃чева уттарапарикамман̃ча. а̄нисам̣санти иддха̄нисам̣сан̃чева а̄нисам̣сан̃ча. адхит̣т̣ха̄нам̣ викуббананти адхит̣т̣ха̄навидха̄нан̃чева викуббанавидха̄нан̃ча. вуттанайенева̄ти ‘‘патхавим̣ паттхаранто вийа̄’’тиа̄дина̄.

дхутан̇гапариха̄ранти дхутан̇га̄нам̣ парихаран̣авидхим̣. парихаран̣аггахан̣енева сама̄да̄нам̣ сиддхам̣ хотӣти там̣ на гахитам̣. а̄нисам̣санти там̣там̣дхутан̇гапарихаран̣е дат̣т̣хаббам̣ а̄нисам̣самева. самодха̄нанти ‘‘еттака̄ пин̣д̣апа̄тапат̣исам̣йутта̄, еттака̄ сена̄санапат̣исам̣йутта̄’’ти паччайавасена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча антогадхатта̄. адхит̣т̣ха̄нанти адхит̣т̣ха̄навидхим̣. бхеданти уккат̣т̣ха̄дибхедан̃чева бхинна̄ка̄ран̃ча.

парикамманти ‘‘диббачаккху евам̣ уппа̄детаббам̣, евам̣ висодхетабба’’нтиа̄дина̄ парикаммавидха̄нам̣. а̄нисам̣санти паресам̣ аджджха̄сайа̄нурӯпа̄йатана̄диа̄нисам̣сапабхедам̣. упаккилесанти са̄дха̄ран̣ам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ дувидхам̣ упаккилесам̣. випассана̄бха̄ванупаккилеса̄ хи диббачаккхусса упаккилеса̄ти ведитабба̄.

сан̇кхепавиттха̄рагамбхӣрутта̄навичитракатха̄дӣсӯти сан̇кхепо виттха̄ро гамбхӣрата̄ утта̄ната̄ вичитрабха̄во неййаттхата̄ нӣтаттхата̄ти евама̄дӣсу дхаммасса катхетаббаппака̄ресу там̣ там̣ катхетабба̄ка̄рам̣.

ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄. тена –

‘‘а̄димхи сӣлам̣ десеййа, (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.291)

маджджхе читтам̣ виниддисе;

анте пан̃н̃а̄ катхетабба̄,

есо дхаммакатха̄видхо’’ти. –

евам̣ катхетабба̄ка̄рам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

‘‘ситхилам̣ дханитан̃ча дӣгхарассам̣, гарукам̣ лахукан̃ча ниггахӣтам̣;

самбандхам̣ ваваттхитам̣ вимуттам̣, дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедо’’ти. (дӣ. ни. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.291; пари. 485) –

евам̣ вуттам̣ дасавидхам̣ бйан̃джанабуддхим̣. ат̣т̣хуппаттинти тасса тасса суттасса джа̄такасса ча ат̣т̣хуппаттим̣. анусандхинти паччха̄нусандхиа̄дианусандхим̣. пубба̄паранти самбандхам̣. идам̣ падам̣ евам̣ ваттаббам̣, идам̣ пубба̄парам̣ евам̣ гахетаббанти.

куласан̇ган̣ханапариха̄ранти ла̄бхуппа̄данаттхам̣ кула̄нам̣ сан̇ган̣ханавидхино парихаран̣ам̣ таннийамитам̣ екантикам̣ куласан̇гахан̣авидхим̣.

чан̇камасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сага̄тха̄суттаван̣н̣ана̄

100. ‘‘дха̄тусо сам̣сандантӣ’’ти идам̣ аджджха̄сайато сариккхата̄дассанам̣, на ка̄йена миссӣбха̄вадассананти а̄ха ‘‘самуддантаре’’тиа̄ди. нирантароти ниббисесо. сам̣сагга̄ти пан̃чавидхасам̣саггахету. сам̣саггагахан̣ена четтха сам̣саггаваттхука̄ тан̣ха̄ гахита̄. тена̄ха ‘‘дассана…пе… снехена̄’’ти.

ванати бхаджати саджджати тена̄ти ванам̣, ванатхоти ча килесо вуччатӣти а̄ха ‘‘ванатхо джа̄тоти килесаванам̣ джа̄та’’нти. итаре сам̣саггамӯлака̄ти тамева пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘адассанена̄’’ти. са̄дхуджӣвӣти са̄дху сут̣т̣ху джӣвӣ, там̣джӣванасӣло. тена̄ха ‘‘парисуддхаджӣвитам̣ джӣвама̄но’’ти.

сага̄тха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. ассаддхасам̣санданасуттаван̣н̣ана̄

101. нироджа̄ти саддха̄снеха̄бха̄вена ниснеха̄. тато ева арасабха̄вена нираса̄. екасадиса̄ти самасама̄ ниббисеса̄. тена̄ха ‘‘нирантара̄’’ти. аладжджита̄йа екасӣмаката̄ бхиннамарийа̄да̄. саддха̄ тесам̣ аттхӣти саддха̄. тантипа̄лака̄ти саддхамматантийа̄ па̄лака̄. вам̣са̄нураккхака̄ти арийавам̣сасса анураккхака̄. а̄раддхавӣрийа̄ти паггахитавӣрийа̄. йасма̄ та̄диса̄нам̣ вӣрийам̣ парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти киччасиддхийа̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘парипун̣н̣апараккама̄’’ти. саббакиччапаригга̄хика̄йа̄ти чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄киччапаригга̄хика̄йа.

ассаддхасам̣санданасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8-12. ассаддхамӯлакасутта̄диван̣н̣ана̄

102-106. ат̣т̣хама̄дӣнӣти ат̣т̣хамам̣ навамам̣ дасамам̣ ека̄дасамам̣ два̄дасаманти има̄ни пан̃ча сутта̄нӣти еке. апаре пана нава сутта̄нӣти иччханти. сва̄йаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттойева. па̄л̣ийан̃ча кесучи поттхакесу ликхӣйати.

ассаддхамӯлакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.