5. гахапативагго
1. пан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄
41. йатоти йасмим̣ ка̄ле. айан̃хи то-саддо да̄-саддо вийа идха ка̄лависайо. тена̄ха ‘‘йада̄’’ти. бхайаверачетана̄йоти бха̄йитаббат̣т̣хена бхайам̣, верапасаванат̣т̣хена веранти ча ладдхана̄ма̄ четана̄йо. па̄н̣а̄типа̄та̄дайо хи йасса паваттанти, йан̃ча уддисса паваттийанти, убхайе сабхайабхерава̄ти те ева бха̄йитаббабхайавераджанака̄ва̄ти. сотасса арийамаггасса а̄дито пат̣т̣ха̄йа пат̣ипаттиадхигамо сота̄патти, тадаттха̄йа таттха патит̣т̣хитасса ча ан̇га̄ни сота̄паттийан̇га̄ни, тадубхайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘дувидхам̣ сота̄паттийа̄ ан̇га’’нти, сота̄паттиаттхам̣ ан̇ганти аттхо. йам̣ пуббабха̄гети йам̣ сайам̣ сота̄паттимаггапхалапат̣ила̄бхато пуббабха̄ге тадаттха̄йа сам̣ваттати. ким̣ пана танти а̄ха ‘‘саппурисасам̣сево’’тиа̄ди. саппуриса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ арийан̃а̄н̣асан̃н̃а̄н̣аджа̄та̄ пайирупа̄сана̄, саддхаммассаванам̣ чатусаччадхаммассаванам̣, йонисо упа̄йена аничча̄дито манаси каран̣ам̣ йонисо манасика̄ро, уссукка̄пентена дхаммасса нибба̄насса анудхаммапат̣ипаджджанам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипаттӣти ета̄ни сота̄паттийа̄ ан̇га̄ни. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана сота̄паттиан̇ганти падам̣ апеккхитва̄ ‘‘евам̣ а̄гата’’нти вуттам̣. т̣хитасса пуггаласса ан̇гам̣. сота̄панно ан̇гӣйати н̃а̄йати етена̄ти сота̄паннасса ан̇гантипи вуччати. идам̣ паччха̄ вуттам̣ ан̇гам̣. досехи а̄рака̄ти арийоти а̄ха ‘‘ниддосо’’ти. катхам̣ авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайотиа̄дина̄ кеначипи анупа̄рамбхийатта̄ нирупа̄рамбхо. н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа ‘‘ниддосо’’ти вуттам̣, пат̣иччасамуппа̄дам̣ сандха̄йа ‘‘нирупа̄рамбхо’’ти ваданти. убхайампи пана сандха̄йа убхайам̣ вуттанти апаре. пат̣иччасамуппа̄до еттха адхиппето. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘апара̄парам̣ уппанна̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа̄’’ти. на хи магган̃а̄н̣ам̣ випассана̄пан̃н̃а̄ти. самма̄ упа̄йатта̄ тасса пат̣иччасамуппанне йа̄тха̄вато н̃а̄йатӣти н̃а̄йо, пат̣иччасамуппа̄до. н̃а̄н̣ам̣ пана н̃а̄йати со етена̄ти н̃а̄йо.
таттха̄ти нирайе. маггасотанти маггасса сотам̣. а̄панноти адхигато. апа̄йесу уппаджджанасан̇кха̄то винипа̄тадхаммо етасса̄ти винипа̄тадхаммо, на винипа̄тадхаммо авинипа̄тадхаммо. парам̣ айананти ативийа сависайе айитаббам̣ буджджхитаббам̣. йесан̃хи дха̄тӯнам̣ гатиаттхо, буддхипи тесам̣ аттхо. тена̄ха ‘‘авассам̣ абхисамбуджджханако’’ти.
па̄н̣а̄типа̄такаммака̄ран̣а̄ти па̄н̣а̄типа̄тасан̇кха̄тасса па̄пакаммасса каран̣ахету. верам̣ вуччати виродхо, тадева бха̄йитаббато бхайанти а̄ха ‘‘бхайам̣ веранти аттхато ека’’нти. идам̣ ба̄хирам̣ верам̣ на̄ма тасса верасса мӯлабхӯтато верака̄рапуггалато бахибха̄ватта̄. тенева хи тасса верака̄рапуггаласса уппаннам̣ верам̣ сандха̄йа ‘‘идам̣ аджджхаттикаверам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, таннисситасса верасса мӯлабхӯта̄ верака̄рапуггалачетана̄ уппаджджати пахаритум̣ асаматтхассапӣти адхиппа̄йо. на хи нерайика̄ нирайапа̄лесу пат̣ипахаритум̣ сакконти. нирайапа̄ласса четана̄ уппаджджатӣти етена ‘‘аттхи нирайе нирайапа̄ла̄’’ти дассети. йам̣ панетам̣ ба̄хираверанти йамидам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча ба̄хирам̣ верам̣. пуггалаверанти вуттам̣ аттакиччам̣ са̄дхетум̣ асакконто кевалам̣ парапуггале уппаннаматтам̣ веранти катва̄. аттхато екамева ‘‘четасика’’нти висесетва̄ вуттатта̄. сесападесӯти ‘‘адинна̄да̄напаччайа̄’’тиа̄дина̄ а̄гатесу сесакот̣т̣ха̄сесу. аттхо бхагготи аттхо дхам̣сито. адхигатена̄ти маггена адхигатена. ‘‘абхигатена̄’’типи па̄т̣хо, адхивуттена̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘ачалаппаса̄дена̄’’ти.
пан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийапан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄
42. бхиккхӯнам̣ катхитабха̄ваматтамева висесоти етена йа̄ саттха̄ра̄ екачча̄нам̣ деситадесана̄, пуна тадан̃н̃есам̣ венеййадамакусалена ка̄лантаре тенева десита̄, са̄ дхаммасам̣га̄хакехи ‘‘ма̄ но саттхудесана̄ сампат̣иггахам̣ вина̄ нассатӯ’’ти висум̣ сан̇гахам̣ а̄ропита̄ти дассети.
дутийапан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. дуккхасуттаван̣н̣ана̄
43. самудайанам̣ самудайо, самудети етамха̄ти самудайо, евам̣ убхиннам̣ самудайа̄наматтхатопи бхедо ведитаббо. паччайа̄ва паччайасамудайо. а̄раддхавипассако ‘‘иман̃ча иман̃ча паччайаса̄маггим̣ пат̣ичча име дхамма̄ кхан̣е кхан̣е уппаджджантӣ’’ти пассанто ‘‘паччайасамудайам̣ пассантопи бхиккху кхан̣икасамудайам̣ пассатӣ’’ти вутто паччайадассанамукхена ниббаттиккхан̣асса дассанато. со пана кхан̣е кхан̣е сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббаттим̣ пасситум̣ а̄раддхо ‘‘имехи на̄ма паччайехи ниббаттатӣ’’ти пассати. ‘‘со кхан̣икасамудайам̣ пассанто паччайам̣ пассатӣ’’ти ваданти. йасма̄ пана паччайато сан̇кха̄ра̄нам̣ удайам̣ пассанто кхан̣ато тесам̣ удайадассанам̣ хоти, кхан̣ато етесам̣ удайам̣ пассато пагева паччайа̄нам̣ суггахитатта̄ паччайато дассанам̣ сукхена иджджхати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘паччайасамудайам̣ пассантопӣ’’тиа̄ди. аттхан̇гамадассанепи есева найо. аччантаттхан̇гамоти аппаватти ниродхо нибба̄нанти. бхедаттхан̇гамоти кхан̣иканиродхо. тадубхайам̣ пуббабха̄ге уггахапарипуччха̄дивасена пассанто ан̃н̃атарасса дассане итарадассанампи сиддхамева хоти, пуббабха̄ге ча а̄рамман̣авасена кхайато вайасаммасана̄дика̄ле бхедаттхан̇гамам̣ пассанто атирекавасена ануссава̄дито аччантам̣ аттхан̇гамам̣ пассати. маггаккхан̣е пана̄рамман̣ато аччантааттхан̇гамам̣ пассати, асаммохато итарампи пассати. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘аччантаттхан̇гамам̣ пассантопӣ’’тиа̄ди. самудайаттхан̇гамам̣ ниббаттибхеданти самудайасан̇кха̄там̣ ниббаттим̣ аттхан̇гамасан̇кха̄там̣ бхедан̃ча. ниссайавасена̄ти чаккхусса санниссайавасена паччайам̣ катва̄. а̄рамман̣авасена̄ти рӯпе а̄рамман̣ам̣ катва̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ мадхупин̣д̣икасуттат̣ӣка̄йам̣ вуттанайена ведитаббам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассоти ‘‘чаккху рӯпа̄ни вин̃н̃а̄н̣а’’нти имесам̣ тин̣н̣ам̣ сан̇гати сама̄гаме ниббатти пхассоти вуттоти а̄ха ‘‘тин̣н̣ам̣ сан̇гатийа̄ пхассо’’ти. тин̣н̣анти ча па̄кат̣апаччайавасена вуттам̣, тадан̃н̃епи пана манасика̄ра̄дайо пхассапаччайа̄ хонтийева. еванти тан̣ха̄дӣнам̣ асесавира̄ганиродхаккамена. бхиннам̣ хотӣти ануппа̄даниродхена нируддхам̣ хоти. тена̄ха ‘‘аппат̣исандхийа’’нти.
дуккхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. локасуттаван̣н̣ана̄
44. айаметтха висесоти ‘‘айам̣ локасса̄’’ти самудайаттхан̇гама̄нам̣ висесадассанам̣. еттха чатуттхасутте татийасуттато висесо.
локасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. н̃а̄тикасуттаван̣н̣ана̄
45. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ двиннам̣ н̃а̄тӣнам̣ га̄мо н̃а̄тикоти вуттоти а̄ха ‘‘двиннам̣ н̃а̄така̄нам̣ га̄ме’’ти. гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хи ева като а̄васатхо гин̃джака̄васатхо. со кира а̄ва̄со йатха̄ судха̄парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ чха̄детва̄ като. та̄дисан̃хи чхаданам̣ сандха̄йа бхагавата̄ ит̣т̣хака̄чхаданам̣ анун̃н̃а̄там̣. тена вуттам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄хи кате маха̄па̄са̄де’’ти. таттха два̄рабандхакава̄т̣апхалака̄дӣни пана да̄румайа̄нийева. парийа̄йати аттано пхалам̣ париггахетва̄ ваттатӣти парийа̄йо, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘дхаммапарийа̄йанти дхаммака̄ран̣а’’нти, парийаттидхаммабхӯтам̣ висеса̄дхигамасса хетунти аттхо. упечча суййати еттха̄ти упассутӣти вуттам̣ ‘‘упассутӣти упассутит̣т̣ха̄на’’нти. аттано камманти йадаттхам̣ таттха гато, там̣ паривен̣асамаджджанакирийам̣. паха̄йа̄ти акатва̄. евам̣ махаттхан̃хи вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ сун̣антасса махато аттха̄йа сам̣ваттати. екан̇ган̣ам̣ ахосӣти саббам̣ виват̣ам̣ ахоси. тӣсу хи бхавесу сан̇кха̄рагатам̣ паччайуппаннавасена манасикарото бхагавато кин̃чи асесетва̄ саббампи там̣ н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ упагаччхи. тена вуттам̣ ‘‘йа̄вабхавагга̄ екан̇ган̣ам̣ ахосӣ’’ти. тантивасена таматтхам̣ ва̄ча̄йа ниччха̄ренто ‘‘вачаса̄ саджджха̄йам̣ каронто’’ти вутто. паччайапаччайуппаннавасена ча аттхам̣ а̄харитва̄ тесам̣ ниродхена виват̣т̣асса а̄хататта̄ ‘‘йатха̄нусандхина̄’’ти вуттам̣. аддаса н̃а̄н̣ачаккхуна̄.
манаса̄ саджджха̄йам̣ каронто ‘‘тун̣хӣбхӯтова пагун̣ам̣ каронто’’ти вутто. пада̄нупаданти падан̃ча анупадан̃ча. пуриман̃хи падам̣ на̄ма, таданантарам̣ анупадам̣. гхат̣етва̄ самбандхам̣ катва̄ авиччхиндитва̄. парийа̄пун̣а̄тӣти аджджхайати. а̄дха̄раппаттанти а̄дха̄рам̣ читтасанта̄наппаттам̣ аппамут̣т̣хам̣ гататта̄ а̄дха̄раппаттам̣ на̄ма. ка̄ран̣анисситоти локуттарадхаммасса ка̄ран̣асанниссито. а̄дибрахмачарийакоти а̄дибрахмачарийам̣, тадева а̄дибрахмачарийакам̣. дхаммапарийа̄йа̄пеккха̄йа пуллин̇ганиддесо. тӣсупи имесӯти татийачатуттхапан̃чамесу тӣсу суттесу.
н̃а̄тикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. ан̃н̃атарабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
46. на̄мавасена̄ти готтана̄мавасена ча киттивасена ча апа̄кат̣о, тасма̄ ‘‘джа̄тивасена бра̄хман̣о’’ти вуттам̣.
ан̃н̃атарабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. джа̄н̣уссон̣исуттаван̣н̣ана̄
47. евам̣ладдхана̄моти ‘‘джа̄н̣уссон̣ӣ’’ти евам̣ладдхана̄мо ран̃н̃о сантика̄ адхигатана̄мо.
джа̄н̣уссон̣исуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. лока̄йатикасуттаван̣н̣ана̄
48. а̄йатим̣ хитам̣ тена локо на йатати на ӣхатӣти лока̄йатам̣. на хи там̣ ладдхим̣ нисса̄йа сатта̄ пун̃н̃акирийа̄йа читтампи уппа̄денти, куто пайого, там̣ етасса аттхи, таттха ва̄ нийуттоти лока̄йатико. пат̣хамасаддо а̄диаттхава̄чакатта̄ джет̣т̣хавевачаноти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ лока̄йата’’нти. са̄дха̄ран̣авачанопи локасаддо висит̣т̣хависайо идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘ба̄лапутхуджджаналокасса̄’’ти. иттарабха̄вена лакун̣д̣акабха̄вена тасса випула̄дибха̄вена ба̄ла̄нам̣ упат̣т̣ха̄наматтанти дассенто ‘‘а̄йатам̣ маханта’’нтиа̄дима̄ха. париттанти кхуддакам̣. екасабха̄ванти екам̣ сабха̄вам̣. авипарин̣а̄мадхаммата̄йа̄ти а̄ха ‘‘ниччасабха̄вамева̄ти пуччхатӣ’’ти. пуримасабха̄вена на̄на̄сабха̄ванти пуримасабха̄вато бхиннасабха̄вам̣. паччха̄ на хотӣти паччха̄ кин̃чи на хоти саббасо самуччхиджджанато. тена̄ха ‘‘уччхедам̣ сандха̄йа пуччхатӣ’’ти. екаттанти саббака̄лам̣ аттасамбхавам̣. татха̄ чева гахан̣ена двепи ва̄да̄ сассатадит̣т̣хийо хонти. наттхи на хоти. путхуттам̣ на̄на̄сабха̄вам̣, екарӯпам̣ на хотӣти ва̄ гахан̣ена двепи ва̄да̄ уччхедадит̣т̣хийоти.
лока̄йатикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. арийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄
49. сам̣сайуппатти а̄ка̄радассананти ‘‘касмим̣ сати ким̣ хотӣ’’ти ка̄ран̣асса пхаласса ча пачча̄масанена вина̄ кевалам̣ идаппаччайата̄йа сам̣сайасса уппаджджана̄ка̄радассанам̣. самудайати самудетӣти аттхоти а̄ха ‘‘уппаджджатӣ’’ти.
арийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийаарийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄
50. двепи найа̄ екато вутта̄ти идам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣е сати на̄марӯпам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ наваме вуттасса найасса ‘‘авиджджа̄йа сати сан̇кха̄ра̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ дасаме вуттанайе антогадхатта̄. на̄наттанти пуримато навамато дасамасса на̄наттам̣.
дутийаарийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
гахапативаггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.