4. кал̣а̄ракхаттийавагго

1. бхӯтасуттаван̣н̣ана̄

31. аджитама̄н̣авена̄ти сол̣асасу ба̄варийабра̄хман̣апарича̄ракесу ‘‘аджито’’ти ладдхана̄мена ма̄н̣авена. сан̇кха̄ вуччати пан̃н̃а̄, сан̇кха̄та̄ парин̃н̃а̄та̄ дхамма̄ йесам̣ те сан̇кха̄тадхамма̄, пат̣ивиддхасачча̄ кхӣн̣а̄сава̄. секкха̄ пана випа̄касса апарин̃н̃а̄татта̄ ‘‘сан̇кха̄тадхамма̄’’ти на вуччанти. секкхадхаммасаманна̄гамена те секкха̄. те пана ка̄мам̣ пуггалапат̣ила̄бхавасена анекасахасса̄ва хонти, чатумаггахет̣т̣химапхалаттайасса пана васена там̣саман̇гита̄са̄ман̃н̃ена на саттаджанато уддханти а̄ха ‘‘сатта джане’’ти нийаметва̄ висесети. сам̣килесаваджджам̣, тато ва̄ атта̄нам̣ вийа винеййалокам̣ нипа̄ти раккхатӣти нипако, тасса бха̄во непаккам̣, н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа саманна̄гататта̄ нипако’’ти.

‘‘ко ну кхо имасса пан̃хасса аттхо’’ти чинтенто пан̃ха̄йа кан̇кхати на̄ма. ‘‘катхам̣ бйа̄карама̄но ну кхо саттху аджджха̄сайам̣ на виродхемӣ’’ти чинтенто аджджха̄сайам̣ кан̇кхати на̄ма. суджа̄нанӣйаттхапариччхедам̣ катва̄ чинтана̄ хеттха ‘‘кан̇кха̄’’ти адхиппета̄, на вичикиччха̄ти. пахӣнавичикиччхо хи маха̄тхеро а̄йасмато ассаджимаха̄тхерасса сантикейева, вичинанабхӯтам̣ куккуччасадисам̣ панетам̣ вӣмам̣санаматтанти дат̣т̣хаббам̣. паттам̣ а̄да̄йа чарантоти паббаджитабха̄валаккхан̣ам̣. дхаммасена̄патибха̄вена ва̄ мама паттадхаммадесана̄ва̄рам̣ а̄да̄йа чарантоти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо.

джа̄танти йатха̄рахам̣ паччайато уппаннам̣, сан̇кхатанти аттхо. пан̃хабйа̄каран̣ам̣ упат̣т̣ха̄сӣти пан̃хасса бйа̄каран̣ата̄ пат̣ибха̄си. ‘‘саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣ’’ти па̄т̣хо, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’ти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘пассантасса̄’’ти аттхо вутто. там̣ ‘‘бхӯтанти…пе… пат̣ипанно хотӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ на самети, тасма̄ йатха̄дасситапа̄т̣хо ева йутто. йа̄ва арахаттамагга̄ ниббида̄дӣнам̣ аттха̄йа̄ти самита̄пеккхадхаммаваса̄ падам̣ ваданти. а̄ха̄расамбхаванти паччайахетукам̣. секкхапат̣ипада̄ катхита̄ ‘‘ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти вачанато. еса найо ниродхава̄репи. ниббида̄ти каран̣е паччаттавачанам̣, вира̄га̄ ниродха̄ти каран̣е ниссаккавачананти а̄ха ‘‘сабба̄ни ка̄ран̣авачана̄нӣ’’ти. анупа̄да̄ти анупа̄да̄йа. бхӯтамидантиа̄дима̄ха саббасуттам̣ а̄хаччабха̄ситам̣ джинавачанамева каронто.

бхӯтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. кал̣а̄расуттаван̣н̣ана̄

32. тасса тхерасса на̄мам̣ джа̄тисамуда̄гатам̣. ниваттоти пуббе ват̣т̣асотасса пат̣исотам̣ гантум̣ а̄раддхо, там̣ ависаханто анусотамева гаччханто, тато ниватто париклесавидхаме асам̣сат̣т̣хо вийутто хоти. еттха четана̄ти ва̄ асса̄со. хӣна̄йа̄ваттанам̣ на̄ма ка̄месу са̄пеккхата̄йа, таттха ча нирапеккхата̄ татийамагга̄дхигамена̄ти дассенто ‘‘тайо магге’’тиа̄дима̄ха. са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ тхерасса арахатта̄дхигамена ниппханнам̣, тасма̄ тасса там̣ упаримакот̣ийа̄ асса̄со вутто. уггха̄т̣ита̄ти виват̣а̄, вӯпасамита̄ти аттхо. таттха̄ти арахаттаппаттийам̣. вичикиччха̄бха̄ванти ниббематикатам̣.

на евам̣ бйа̄ката̄ти ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’тиа̄дика̄ евам̣ утта̄накам̣ на бйа̄ката̄, парийа̄йена пана бйа̄ката̄. кеначӣти кеначипи ка̄ран̣ена. евам̣ утта̄накам̣ бйа̄кариссати.

тасса паччайасса кхайа̄ти тасса каммабхавасан̇кха̄тасса паччайасса авиджджа̄йа сахака̄рита̄йам̣ сан̇гахитасса кхайа̄ ануппа̄да̄ ниродха̄. кхӣн̣асминти кхӣн̣е. ануппа̄даниродхена нируддхе джа̄тийа̄ йатха̄вутте паччайе. джа̄тисан̇кха̄там̣ пхалам̣ кхӣн̣ам̣ ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дитанти. видитам̣ н̃а̄там̣. а̄джа̄на̄ти чатусаччам̣ хет̣т̣химамаггехи н̃а̄там̣ анатиккамитва̄ва пат̣ивиджджхатӣти ан̃н̃а̄ аггамагго. тадупача̄рена аггапхалам̣ идха ‘‘ан̃н̃а̄’’ на̄ма. паччайоти бхавӯпапаттийа̄ паччайо пат̣иччасамуппа̄до.

мети майа̄. ан̃н̃а̄си а̄ка̄раггахан̣ена читта̄ча̄рам̣ джа̄на̄ти. тена̄ти бхагавата̄. бйа̄каран̣ам̣ анумодитам̣ пан̃хабйа̄каран̣асса висайакатабха̄вато.

айамасса висайоти айам̣ ведана̄ асса са̄рипуттаттхерасса сависайо таттха висайабха̄вена паваттатта̄. кин̃ча̄пӣти кин̃ча̄пи сукха̄ ведана̄ т̣хитисукха̄ дуккха̄ ведана̄ випарин̣а̄масукха̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄. випарин̣а̄макот̣ийа̄ти аниччабха̄вена сабба̄ва ведана̄ дуккха̄ на̄ма. сукхапат̣иккхепатопи хи сукхапӣтийа̄ пхаран̣ата̄йа сукха̄ти тиккхаматтена випарин̣а̄мадуккха̄ти випарин̣а̄мато абха̄ва̄дхигамена сукханиродхаккхан̣аматтена. татха̄ хи вуттам̣ папан̃часӯданийам̣ ‘‘сукха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во сукха’’нти. сукхака̄мо дуккхам̣ титиккхати. апарин̃н̃а̄таваттхука̄нан̃хи сукхаведанупарамо дуккхато упат̣т̣ха̄ти, тасма̄йаматтхо вийогена дӣпетаббо. ‘‘дуккха̄ випарин̣а̄масукха̄’’ти еттха̄пи есева найо. татха̄ча̄ха папан̃часӯданийам̣ ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа наттхибха̄во сукха’’нти. дуккхаведанупарамо хи вутта̄нам̣ сукхато упат̣т̣ха̄ти ева̄ти ваданти. тасса йогасса вӯпасамена ‘‘ахо сукхам̣ джа̄та’’нти маджджхаттаведана̄йа джа̄нанабха̄во йа̄тха̄вато авабуджджханам̣ сукхам̣. адуккхамасукха̄пи ведана̄ виджа̄нантасса сукхам̣ хоти тасса сукхумата̄йа вин̃н̃еййабха̄вато. йатха̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча саммадева авабодхо парамам̣ сукхам̣. тена̄ха –

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374);

ан̃н̃а̄н̣адуккха̄ти аджа̄нанабха̄во адуккхамасукха̄ведана̄йа дуккхам̣. самма̄ вибха̄гаджа̄нанасабха̄во н̃а̄н̣асса самбхаво. н̃а̄н̣асампайутта̄ хи н̃а̄н̣ӯпаниссайа̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ пасаттха̄ка̄ра̄, йато са̄ ит̣т̣ха̄ чева ит̣т̣хапхала̄ ча̄ти. аджа̄нанабха̄воти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. ‘‘дуккханти видито’’ти па̄л̣и, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана видитанти падуддха̄ро като, там̣ аттхадассанаматтанти дат̣т̣хаббам̣.

ведана̄париччхедаджа̄нанети ‘‘тиссо има̄ ведана̄’’ти евам̣ париччхедато джа̄нане. ан̃н̃а̄сӣти када̄ ан̃н̃а̄си? имасмим̣ десана̄ка̄лети ваданти, пат̣иведхака̄лети пана йуттам̣. йатха̄пат̣ивиддха̄ хи ведана̄ идха тхерена десита̄ти. имина̄ ка̄ран̣ена̄ти ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти ведана̄нам̣ аниччата̄йа дуккхабха̄ваджа̄нанасан̇кха̄тена ка̄ран̣ена. там̣нимиттам̣ хисса ведана̄су тан̣ха̄ на уппаджджати. атиппапан̃чоти ативиттха̄ро. дуккхасмим̣ антогадхам̣ дуккхапарийа̄паннатта̄. дуккханти саббам̣ ведайитам̣ дуккхам̣ сан̇кха̄радуккхабха̄вато. н̃а̄таматтети йа̄тха̄вато авабуджджханаматте. тан̣ха̄ на тит̣т̣хатӣти на сантит̣т̣хати наппаваттати.

катхам̣ вимоккха̄ти аджджхаттабахиддха̄бхедесу вимутта̄. хетумхи четам̣ ниссаккавачананти хетуаттхена каран̣авачанена аттхама̄ха ‘‘катарена вимоккхена̄’’ти. каран̣аттхепи ва̄ етам̣ ниссаккавачананти татха̄ вуттам̣. абхинивесоти випассана̄рамбхо. бахиддха̄дхамма̄пи дат̣т̣хабба̄йева саббассапи парин̃н̃еййасса париджа̄нитаббато. н̃а̄н̣ам̣ паваттетва̄. тети аджджхаттасан̇кха̄ре. ваваттхапетва̄ти салаккхан̣ато париччхиндитва̄. бахиддха̄ ота̄ретӣти бахиддха̄сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣ ота̄рети. аджджхаттам̣ ота̄ретӣти аджджхаттасан̇кха̄ре саммасати. татра тасмим̣ чатукке. тесам̣ ваваттха̄нака̄лети тесам̣ аджджхаттасан̇кха̄ра̄нам̣ випассана̄ка̄ле.

саббупа̄да̄наккхайа̄ти саббасо упа̄да̄на̄нам̣ кхайа̄. ка̄мам̣ дит̣т̣хисӣлаббатааттава̄дупа̄да̄на̄ни пат̣хамамаггенева кхӣйанти, ка̄мупа̄да̄нам̣ пана аггамаггена̄ти тасса васена ‘‘саббупа̄да̄наккхайа̄’’ти ваданто тхеро аттано арахаттапаттим̣ бйа̄кароти. тена̄ха ‘‘а̄сава̄ на̄нуссавантӣ’’ти. сатоти имина̄ сативепуллаппаттим̣ дассети. чаккхуто рӯпе савантӣти чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ таданугатамановин̃н̃а̄н̣авӣтхийан̃ча рӯпа̄рамман̣а̄ а̄сава̄ паваттантӣти. кин̃ча̄пи таттха кусала̄дӣнампи паватти аттхи, ка̄ма̄сава̄дайо ева ван̣ато йӯсам̣ вийа паггхаран̣акаасучибха̄вена санданти, татха̄ сесава̄ресу. тена̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди, тасма̄ те ева ‘‘а̄сава̄’’ти вуччанти. таттха хи паггхаран̣акаасучимхи нирул̣хо а̄савасаддо. ‘‘атта̄нам̣ на̄ваджа̄на̄мӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘ома̄напаха̄нам̣ катхита’’нти а̄ха. тена а̄савесу самуда̄йупалаккхан̣ам̣ катхитанти дат̣т̣хаббам̣. на хи сеййама̄на̄диппаха̄нена вина̄ хӣнама̄нам̣йева паджахати. паджа̄нана̄ти ‘‘на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти вуттападжа̄нанасампанно хотӣти.

сарӯпабхедатопӣти ‘‘чатта̄ро’’ти евам̣ парима̄н̣апариччхедатопи. идам̣ бхагава̄ дассенто а̄ха̄ти самбандхо. иданти ча ‘‘айампи кхо’’тиа̄дивачанам̣ сандха̄йа̄ха.

асамбхинна̄йа ева̄ти йатха̄нисинна̄йа ева, авут̣т̣хита̄йа ева̄ти аттхо. пуггалатхоманаттханти десана̄кусала̄нам̣ а̄нандаттхера̄дӣнам̣ пуггала̄нам̣ пасам̣санаттхам̣ уккам̣санаттхам̣. дхамматхоманаттханти пат̣ипаттидхаммасса пасам̣санаттхам̣. тепӣти а̄нандаттхера̄дайо бхиккхӯпи. дхаммапат̣игга̄хака̄ бхиккхӯ. аттхети сӣла̄диаттхе. дхаммети па̄л̣идхамме.

асса̄ти бхагавато. а̄нубха̄вам̣ кариссати ‘‘дивасан̃чепи бхагава̄’’тиа̄дина̄. нанти са̄рипуттаттхерам̣. ахампи татхева тхомесса̄ми ‘‘са̄ хи бхиккхӯ’’тиа̄дина̄. евам̣ чинтесӣти евам̣ ваккхама̄нена дхаммада̄йа̄дадесана̄йа чинтита̄ка̄рена чинтеси. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. екаджджха̄сайа̄йа̄ти сама̄на̄дхиппа̄йа̄йа. матийа̄ти пан̃н̃а̄йа. айам̣ десана̄ агга̄ти бхагава̄ дхаммасена̄патим̣ гун̣ато евам̣ пагган̣ха̄тӣти катва̄ вуттам̣.

пака̄сетва̄ти гун̣ато па̄кат̣ам̣ пан̃н̃а̄там̣ катва̄ саббаса̄вакехи сет̣т̣хабха̄ве т̣хапетука̄мо. читтагатийа̄ читтавасена ка̄йасса парин̣а̄манена ‘‘айам̣ ка̄йо идам̣ читтам̣ вийа хотӯ’’ти ка̄йасама̄нагатикатта̄дхит̣т̣ха̄нена. катхам̣ пана ка̄йо дандхаппаваттико лахупариваттена читтена сама̄нагатико хотӣти? на саббатха̄ сама̄нагатико. йатхева хи ка̄йавасена читтавипарин̣а̄мане читтам̣ саббатха̄ ка̄йена сама̄нагатикам̣ хоти. на хи тада̄ читтам̣ сабха̄васиддхена аттано кхан̣ена аваттитва̄ дандхавуттикасса рӯпадхаммасса кхан̣ена ваттитум̣ саккоти, ‘‘идам̣ читтам̣ айам̣ ка̄йо вийа хотӯ’’ти пана̄дхит̣т̣ха̄нена дандхагатикасса ка̄йасса ануваттанато йа̄ва иччхитат̣т̣ха̄наппатти хоти, та̄ва ка̄йагатиануломенева хутва̄ санта̄навасена паваттама̄нам̣ читтам̣ ка̄йагатийа̄ парин̣а̄митам̣ на̄ма хоти, евам̣ ‘‘айам̣ ка̄йо идам̣ читтам̣ вийа хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄нена пагева сукхалахусан̃н̃а̄йа сампа̄дитатта̄ абха̄витиддхипа̄да̄нам̣ вийа дандхам̣ аваттитва̄ йатха̄ лахукатипайачиттава̄рехева иччхитат̣т̣ха̄наппати хоти, евам̣ паваттарӯпата̄ вин̃н̃а̄йатӣти.

адхиппа̄йа̄нурӯпамева тасса бхагавато тхомана̄йа кататта̄. идам̣ на̄ма аттхаджа̄там̣ бхагава̄ пуччхиссатӣти пуббе майа̄ авидитам̣ апассам̣. а̄сайаджа̄нанаттханти ‘‘евам̣ бйа̄каронтена саттху аджджха̄сайо гахито хотӣ’’ти евам̣ саттху аджджха̄сайаджа̄нанаттхам̣. дутийам̣ пан̃хам̣ пуччханто бхагава̄ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ анумоди дутийам̣ пан̃хам̣ пуччхантенева пат̣хамапан̃хависсаджджанасса сампат̣иччхитабха̄вато.

етам̣ ахосӣти етам̣ паривитакканам̣ ахоси. асса̄ти кал̣а̄ракхаттийасса бхиккхуно. дхамме дахатӣти дхаммадха̄ту, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣, са̄вакависайе дхамме дахати йа̄тха̄вато аджите катва̄ т̣хапетӣти аттхо. тена̄ха ‘‘дхаммадха̄тӯ’’тиа̄ди. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатикамева висайе. гочарадхаммети гочарабхӯте н̃еййадхамме.

кал̣а̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. н̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄

33. н̃а̄н̣амева н̃а̄н̣аваттху сампаттӣнам̣ ка̄ран̣абха̄вато. чатӯсӯти чатусаччасса бодханавасена вуттесу чатӯсу н̃а̄н̣есу. пат̣хаманти ‘‘джара̄маран̣е н̃а̄н̣а’’нти евам̣ вуттам̣ н̃а̄н̣ам̣, йена дха̄ран̣апаричайаманасика̄равасена паваттам̣ саббам̣ ган̣хи. санничайан̃а̄н̣амайам̣ саванамайам̣ на̄матвева ведитаббам̣. сабха̄вато паччайато часса паригган̣ханан̃а̄н̣ам̣ саммасанан̃а̄н̣ам̣твева ведитаббам̣. джара̄маран̣асӣсена четтха джара̄маран̣авантова дхамма̄ гахита̄. пат̣иведхан̃а̄н̣анти асаммохато пат̣ивиджджханан̃а̄н̣ам̣. имина̄ дхаммена̄ти хетумхи каран̣авачанам̣. имасса хи дхаммасса адхигамахету айам̣ арийо атӣта̄на̄гате найенапи чатусаччадхамме абхисамбуджджхати. магган̃а̄н̣амева пана атӣта̄на̄гате найанасадисам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘магган̃а̄н̣адхаммена ва̄’’ти дутийавикаппо вутто. еван̃хи ‘‘ака̄лика’’нти саматтхитам̣ хоти.

н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хена̄ти дхаммачаккхубхӯтена н̃а̄н̣ачаккхуна̄ асаммохапат̣иведхавасена паччаккхато дит̣т̣хена. пан̃н̃а̄йа видитена̄ти маггапан̃н̃а̄йа татхева видитена. йасма̄ татха̄ дит̣т̣хам̣ видитам̣ саббасо паттам̣ маха̄упа̄йо хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘парийога̄л̣хена̄’’ти. дит̣т̣хена̄ти ва̄ дассанена, дхаммам̣ пасситва̄ т̣хитена̄ти аттхо. видитена̄ти чатта̄ри сачча̄ни видитва̄ па̄кат̣а̄ни катва̄ т̣хитена. ака̄ликена̄ти на ка̄лантаравипа̄када̄йина̄. паттена̄ти чатта̄ри сачча̄ни патва̄ т̣хитатта̄ дхаммам̣ паттена. парийога̄л̣хена̄ти чатусаччадхамме парийога̄хитва̄ т̣хитена. атӣта̄на̄гате найам̣ нетӣти атӣте ча ана̄гате ча найам̣ нети харати песети. идам̣ пана паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса киччам̣, саттха̄ра̄ пана магган̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гате найанасадисам̣ катам̣ там̣мӯлакатта̄. атӣтамаггасса хи паччавеккхан̣ам̣ на̄ма хоти, тасма̄ магган̃а̄н̣ам̣ найанасадисам̣ катам̣ на̄ма хоти, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена пана найам̣ нети. тена̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди. йатха̄ пана тена найам̣ нети. там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘йе кхо кечӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еттха ча найануппа̄данам̣ найан̃а̄н̣ассева паваттивисесо. тена вуттам̣ ‘‘паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса кичча’’нти. кин̃ча̄пи ‘‘имина̄ти магган̃а̄н̣адхаммена ва̄’’ти вуттам̣, дувидхам̣ пана маггапхалан̃а̄н̣ам̣ саммасанан̃а̄н̣апаччавеккхан̣а̄йа мӯлака̄ран̣ам̣, на найанасса̄ти дувидхена н̃а̄н̣адхаммена̄ти на на йуджджати. татха̄ чатусаччадхаммасса н̃а̄татта̄ маггапхаласан̇кха̄тасса ва̄ дхаммасса саччапат̣иведхасампайогам̣ гататта̄ ‘‘найанам̣ хотӯ’’ти тена ‘‘имина̄ дхаммена̄’’ти н̃а̄н̣асса висайабха̄вена н̃а̄н̣асампайогена тадан̃а̄тена̄ти ча аттхо на на йуджджати. ануайети дхамман̃а̄н̣асса анурӯпавасена айе буджджханан̃а̄н̣е дит̣т̣ха̄нам̣ адит̣т̣ха̄найанато адит̣т̣хасса дит̣т̣хата̄йа н̃а̄панато ча. тена̄ха ‘‘дхамман̃а̄н̣асса анугамане н̃а̄н̣а’’нти. кхӣн̣а̄савасса секкхабхӯми на̄ма аггамаггаккхан̣о. касма̄ панетам̣ евам̣ вуттанти че? ‘‘евам̣ джара̄маран̣ам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ ваттама̄навасена десана̄йа паваттатта̄.

н̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дутийан̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄

34. саттарӣти та-ка̄расса ра-ка̄ра̄десам̣ вуттам̣. саттатисаддена ва̄ сама̄наттхо саттарисаддо. бйан̃джанаручивасена бйан̃джанам̣ бхан̣антӣти бйан̃джанабха̄н̣ака̄. тена̄ха ‘‘бахубйан̃джанам̣ катва̄’’тиа̄ди. тит̣т̣хати таттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣хити, паччуппанналаккхан̣асса дхаммасса т̣хити дхаммат̣т̣хити. атха ва̄ дхаммоти ка̄ран̣ам̣, паччайоти аттхо. дхаммасса йо т̣хитисабха̄во, сова дхаммато ан̃н̃о наттхӣти дхаммат̣т̣хити, паччайо. таттха н̃а̄н̣ам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣. тена̄ха а̄йасма̄ дхаммасена̄пати – ‘‘паччайапариггахе пан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 4). татха̄ ча̄ха ‘‘паччайа̄ка̄ре н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди. таттха дхамма̄нанти паччайуппаннадхамма̄нам̣. паваттит̣т̣хитика̄ран̣атта̄ти паваттисан̇кха̄та̄йа т̣хитийа̄ ка̄ран̣атта̄. ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нтиа̄дина̄ аддхаттайе анвайабйатирекавасена паваттийа̄ чхаббидхасса н̃а̄н̣асса. кхайо на̄ма вина̄со, сова бхедоти. вираджджанам̣ палуджджанам̣. нируджджханам̣ антарадха̄нам̣. екекасминти джара̄маран̣а̄дӣсу екекасмим̣. пуббе ‘‘йатха̄бхӯтан̃а̄н̣а’’нти тарун̣авипассанам̣ а̄ха. тасма̄ идха̄пи дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ випассана̄ти гахетва̄ ‘‘випассана̄пат̣ивипассана̄ катхита̄’’ти вуттам̣.

дутийан̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. авиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄

35. десанам̣ оса̄песӣти йатха̄раддхакатхам̣ т̣хапеси. таттха нисиннасса дит̣т̣хигатикасса ладдхийа̄ бхинданавасена упари катхетука̄мо. буддха̄нан̃хи десана̄ва̄рам̣ паччхинда̄петва̄ пуччхитум̣ саматтхо на̄ма кочи наттхи. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хигатикасса ока̄сада̄наттха’’нти. дуппан̃хо есо саттӯпаладдхийа̄ пуччхитатта̄. саттӯпаладдхива̄дападена̄ти ‘‘сатто джӣво упалаббхатӣ’’ти евам̣ паваттадит̣т̣хидӣпакападавасена. ваданти етена̄ти ва̄до. дит̣т̣хи-саддо пана двайасан̇гахито, брахмачарийава̄со пана параматтхато арийамаггабха̄вана̄ти а̄ха ‘‘арийамаггава̄со’’ти. айам̣ дит̣т̣хӣти анан̃н̃е сарӣраджӣва̄ти дит̣т̣хи. ‘‘джӣво’’ти ча джӣвитамева ваданти. ват̣т̣анти дувидхам̣ ват̣т̣ам̣. ниродхентоти ануппаттидхамматам̣ а̄па̄денто. самуччхиндантоти аппаваттийам̣ па̄панена упаччхинданто. тадетам̣ маггена ниродхетаббам̣ ват̣т̣ам̣ нируджджхатӣти йоджана̄. ‘‘айам̣ сатто вина̄сам̣ абха̄вам̣ патва̄ саббасо уччхиджджатӣ’’ти евам̣ уччхедадит̣т̣хийа̄ гахита̄ка̄расса самбхаве саччабха̄ве сати. на хотӣти са̄ттхако на хоти.

гаччхатӣти сарӣрато никкхамитва̄ гаччхати. виват̣т̣ентоти аппаваттим̣ каронтоти аттхо. виват̣т̣етум̣ на саккоти ниччасса аппаваттим̣ па̄петум̣ асаккун̣еййатта̄. миччха̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хим̣ виджджхати асама̄хитапуггаласеванавасена татха̄ паваттитум̣ аппада̄навасена ча паджахитабба̄паджаханавасена самма̄дит̣т̣хим̣ виджджхати. висӯкамива̄ти кан̣д̣ако вийа. на кевалам̣ анануваттакова, атха кхо виродхопи ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄ паваттанадхаммата̄йа вин̃н̃а̄панато. вирӯпам̣ бӣбхаччхам̣ пхандитам̣ виппхандитам̣. пан̣н̣апуппхапхалапаллава̄нам̣ аваттхубхӯто та̄ло ева та̄ла̄ваттху ‘‘асиве сива̄’’ти воха̄ро вийа. кечи пана ‘‘та̄лаваттхуката̄нӣ’’ти пат̣ханти, аваттхубхӯтата̄йа та̄ло вийа ката̄нӣти аттхо. тена̄ха ‘‘маттхакаччхинната̄ло вийа̄’’ти. ануабха̄ванти вина̄сам̣.

авиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. дутийаавиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄

36. ити ва̄ти евам̣ ва̄. джара̄маран̣асса чева джара̄маран̣аса̄микасса ча кхан̣авасена йо вадеййа. ависа̄рададха̄туко пуччхитум̣ аччхеката̄йа ман̇кубха̄вена джа̄то. тена̄ха ‘‘пуччхитум̣ на саккотӣ’’ти.

дутийаавиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. натумхасуттаван̣н̣ана̄

37. на тумха̄канти ка̄йасса анаттанийабха̄вадассанамева панетанти йа̄ тасса анаттанийата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘аттани хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йади на аттанийам̣, паракийам̣ на̄ма сийа̄ти, тампи наттхӣти дассенто ‘‘на̄пи ан̃н̃еса’’нти а̄ха. найидам̣ пура̄н̣акаммамева̄ти ‘‘идам̣ ка̄йо’’ти вуттасарӣрам̣ пура̄н̣акаммамева на хоти. на хи ка̄йо ведана̄сабха̄во. паччайавоха̄рена̄ти ка̄ран̣опача̄рена. абхисан̇кхатантиа̄ди напум̣сакалин̇гавачанам̣. пурималин̇гасабха̄гата̄йа̄ти ‘‘пура̄н̣амидам̣ камма’’нти евам̣ вуттапуриманапум̣сакалин̇гасабха̄гата̄йа. ан̃н̃аман̃н̃а̄бхимукхехи самечча паччайехи като абхисан̇кхатоти а̄ха ‘‘паччайехи катоти дат̣т̣хаббо’’ти. абхисан̃четайитанти татха̄ абхисан̇кхататтасан̇кха̄тена абхимукхабха̄вена четайитам̣ пакаппитам̣, паваттитанти аттхо. четана̄ваттхукоти четана̄хетуко. веданийанти ведана̄йа хитам̣ ваттха̄рамман̣абха̄вена ведана̄йа паччайабха̄вато. тена̄ха ‘‘веданийаваттхӯ’’ти.

натумхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. четана̄суттаван̣н̣ана̄

38. йан̃ча̄ти еттха ча-саддо ат̣т̣ха̄не. тена четана̄йа вийа пакаппа̄на̄нусайа̄нампи вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ ваккхама̄нам̣йева ависит̣т̣хам̣ а̄рамман̣абха̄вам̣ джотети. ка̄мам̣ тӣсупи падесу ‘‘паваттети’’иччева аттхо вутто, ваттанаттхо пана четана̄дӣнам̣ йатха̄ккамам̣ четайанапакаппана̄нусайанарӯпо висит̣т̣хат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ гахита̄ каммавин̃н̃а̄н̣асса паччайаниддха̄ран̣аметанти. тан̣ха̄дит̣т̣хикаппа̄ гахита̄ йатха̄раханти адхиппа̄йо. ат̣т̣хасупи хи лобхасахагатачиттесу тан̣ха̄каппо, таттха чатӯсвева дит̣т̣хикаппоти. ка̄мам̣ анусайа̄ локийакусалачетана̄супи анусентийева, акусалесу пана паватти па̄кат̣а̄ти ‘‘два̄дасаннам̣ четана̄на’’нти вуттам̣. сахаджа̄такот̣ийа̄ти идам̣ паччуппанна̄пи ка̄мара̄га̄дайо анусайа̄ва вуччанти там̣садисата̄йа̄ти вуттам̣. на хи ка̄лабхедена лаккхан̣аппабхедо аттхӣти. ана̄гата̄ ева хи ка̄мара̄га̄дайо ниппарийа̄йато ‘‘анусайа̄’’ти ваттаббатам̣ араханти. паччайуппанно ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘а̄рамман̣ам̣ паччайо’’ти. каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитаттханти каммавин̃н̃а̄н̣ассева паваттийа̄. тасмим̣ паччайе сатӣти тасмим̣ четана̄пакаппана̄нусайасан̃н̃ите паччайе сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. санта̄не пхалада̄насаматтхата̄йева хотӣти ‘‘патит̣т̣ха̄ хоти, тасмим̣ патит̣т̣хите’’ти вуттам̣. саннит̣т̣ха̄пакачетана̄васена вирул̣хети. патит̣т̣хитети хи имина̄ каммасса катабха̄во вутто, ‘‘вирул̣хе’’ти имина̄ упачитабха̄во. тена̄ха ‘‘каммам̣ джава̄петва̄’’тиа̄ди. таттха пуретарам̣ уппанна̄хи каммачетана̄хи ладдхапаччайатта̄ балаппатта̄йа саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ ладдхапатит̣т̣хам̣ вирул̣хамӯлан̃ча хотӣти вуттам̣ ‘‘ниббаттамӯле джа̄те’’ти. татха̄ хи саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ випа̄кам̣ дентам̣ анантаре джа̄тивасена дети упападжджаведанӣйакамманти.

тебхӯмакачетана̄йа̄ти тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄йа. аппаваттанаккхан̣оти идха паваттанаккхан̣о джа̄йама̄наккхан̣о. на джа̄йама̄наккхан̣о аппаваттанаккхан̣о на кевалам̣ бхан̇гаккхан̣о аппахӣна̄нусайасса адхиппетатта̄. аппахӣнакот̣ийа̄ти асамуччхиннабха̄вена. тадидам̣ тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄су аппаваттама̄на̄су анусайа̄нам̣ сахаджа̄такот̣иа̄дина̄ паватти на̄ма наттхи, випа̄ка̄дӣсу аппахӣнакот̣ийа̄ паваттати каронтасса абха̄ватоти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣. ава̄ритатта̄ти пат̣ипаккхети ава̄ритаббатта̄. паччайова хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄.

пат̣хамадутийава̄рехи ват̣т̣ам̣ дассетва̄ татийава̄ре ‘‘но че’’тиа̄дина̄ виват̣т̣ам̣ дасситанти ‘‘пат̣хамападе тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ ниватта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ниватта̄ти акаран̣ато аппаваттийа̄ апагата̄. тан̣ха̄дит̣т̣хийо ниватта̄ти йоджана̄. вуттаппака̄ресӯти ‘‘тебхӯмакавипа̄кесӯ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄ресу.

еттха̄ти имасмим̣ сутте. еттха четана̄пакаппана̄нам̣ паваттанавасена дхаммапариччхедо дасситоти ‘‘чететӣти тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ гахита̄’’тиа̄динайо идхева хотӣти дассито. чатассоти пат̣игхадвайамохамӯласама̄гата̄ чатассо акусалачетана̄. чатӯсу акусалачетана̄сӯти йатха̄вутта̄су ева чатӯсу акусалачетана̄су, итара̄ пана ‘‘на пакаппетӣ’’ти имина̄ пат̣иккхепена ниватта̄ти. сутте а̄гатам̣ ва̄ретва̄ти ‘‘но ча пакаппетӣ’’ти евам̣ пат̣иккхепавасена сутте а̄гатам̣ ваджджетва̄. ‘‘на пакаппетӣ’’ти хи имина̄ ат̣т̣хасу лобхасахагатачиттесу сахаджа̄такот̣ийа̄ паваттаанусайо ниваттито тесам̣ читта̄нам̣ аппаваттанато, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ т̣хапетва̄ти аттхо. пуримасадисова пуриманайесу вуттанайена гахетаббо дхаммапариччхедатта̄.

тадаппатит̣т̣хитети сама̄сабха̄вато вибхаттилопо, сандхивасена да-ка̄ра̄гамо, тасса аппатит̣т̣хитам̣ тадаппатит̣т̣хитам̣, тасмим̣ тадаппатит̣т̣хитети еваметтха сама̄сападасиддхи дат̣т̣хабба̄. еттха̄ти етасмим̣ татийава̄ре арахаттамаггасса киччам̣ катхитам̣ саббасо анусайаниббаттибхеданато. кхӣн̣а̄савасса киччакаран̣антипи ваттум̣ ват̣т̣ати саббасо ведана̄дӣнам̣ пат̣иккхепабха̄вато. нава локуттарадхамма̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ анусайасамуггха̄т̣анато магга̄нантара̄ни пхала̄ни, тадубхайа̄рамман̣ан̃ча нибба̄нанти. вин̃н̃а̄н̣асса̄ти каммавин̃н̃а̄н̣асса. пунаббхавасӣсена анантарабхавасан̇гахитам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева ва̄ гахитанти а̄ха ‘‘пунаббхавасса ча антаре еко сандхӣ’’ти. бхаваджа̄тӣнанти еттха ‘‘дутийабхавасса татийабхаве джа̄тийа̄’’ти евам̣ парампаравасена гахетаббам̣. а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттигахан̣ена пана на̄нантарийато каммабхаво гахито, джа̄тихетупхаласиддхипеттха вутта̄ ева̄ти ведитаббам̣. еттха ча ‘‘но че, бхиккхаве, четети но ча пакаппети, атха кхо анусетӣ’’ти евам̣ бхагавата̄ дутийанайе пуббабха̄ге бхаваниббаттакакусала̄кусала̄йӯханам̣, пакаппанан̃ча вина̄пи бхавесу дит̣т̣ха̄дӣнавасса йогино анусайапаччайа̄ випассана̄четана̄пи пат̣исандхиджанака̄ хотӣти дассанаттхам̣ кусала̄кусаласса аппаватти чепи, тада̄ виджджама̄натебхӯмакавипа̄ка̄дидхаммесу аппахӣнакот̣ийа̄ анусайитакилесаппаччайа̄ бхававаджджасса каммавин̃н̃а̄н̣асса патит̣т̣хитата̄ хотӣти дассанаттхан̃ча вутто. ‘‘на четети пакаппети анусетӣ’’ти айам̣ найо на гахито четанам̣ вина̄ пакаппанасса абха̄вато.

четана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дутийачетана̄суттаван̣н̣ана̄

39. вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ антаре еко сандхӣти хетупхаласандхи вин̃н̃а̄н̣аггахан̣ена каммавин̃н̃а̄н̣асса гахитатта̄. на̄марӯпам̣ пана випа̄кана̄марӯпамева̄ти па̄кат̣амева. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

дутийачетана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. татийачетана̄суттаван̣н̣ана̄

40. рӯпа̄дӣсу чхасу а̄рамман̣есу. тена четтха бхаваттайам̣ сан̇ган̣ха̄ти чхал̣а̄рамман̣апарийа̄паннатта̄. тассева бхаваттайасса паттхана̄ пан̣идха̄на̄дивасена нати на̄ма. а̄гатимхи гатӣти паччупат̣т̣ха̄навасена абхимукхам̣ гати паватти етасма̄ти а̄гати, камма̄динимиттам̣. тасмим̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса гати паватти ниббатти хоти. тена̄ха ‘‘а̄гате’’тиа̄ди. чутӯпапа̄тоти чаванам̣ чути, маран̣ам̣. упападжджанам̣ ниббатти, упапа̄то. чутито упапа̄то пунаруппа̄до. тена̄ха ‘‘евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди. итоти ниббаттабхавато. таттха̄ти пунаббхавасан̇кха̄те а̄йатибхаве. екова сандхӣти еко хетупхаласандхи ева катхито.

татийачетана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кал̣а̄ракхаттийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.