2. а̄ха̄равагго
1. а̄ха̄расуттаван̣н̣ана̄
11. а̄харантӣти а̄ненти уппа̄денти, упаттхамбхентӣти аттхо. ниббатта̄ти пасута̄. бхӯта̄ на̄ма йасма̄ тато пат̣т̣ха̄йа локе джа̄тавоха̄ро пат̣исандхиггахан̣ато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ма̄тукуччхито никкханто, та̄ва самбхавесино, еса та̄ва габбхасеййакесу бхӯтасамбхавесивибха̄го, итаресу пана пат̣хамачитта̄дивасена вутто. самбхава-саддо четтха габбхасеййака̄нам̣ васена пасӯтипарийа̄йо, итаресам̣ васена уппаттипарийа̄йо. пат̣хамачиттапат̣хамаирийа̄патхаккхан̣есу хи те самбхавам̣ уппаттим̣ есанти упагаччханти на̄ма, на та̄ва бхӯта̄ упапаттийа̄ на суппатит̣т̣хитатта̄, бхӯта̄ ева саббасо бхавесана̄йа самуччхиннатта̄. на пуна бхависсантӣти авадха̄ран̣ена ниваттитаматтхам̣ дассети. йо ча ‘‘ка̄лагхасо бхӯто’’тиа̄дӣсу бхӯта-саддасса кхӣн̣а̄савава̄чита̄ дат̣т̣хабба̄. ва̄-саддо четтха сампин̣д̣анаттхо ‘‘аггина̄ ва̄ удакена ва̄’’тиа̄дӣсу вийа.
йатха̄сакам̣ паччайабха̄вена аттабха̄васса пат̣хапанамеветтха а̄ха̄рехи ка̄таббаануггахо хотӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘вачанабхедо…пе… еко йева̄’’ти. саттасса уппаннадхамма̄нанти саттасса санта̄не уппаннадхамма̄нам̣. йатха̄ ‘‘вассасатам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти вутте ануппабандхавасена паваттатӣти вуттам̣ хоти, евам̣ т̣хитийа̄ти ануппабандхавасена паваттийа̄ти аттхо, са̄ пана авиччхедоти а̄ха ‘‘авиччхеда̄йа̄’’ти. ануппабандхадхаммуппаттийа̄ саттасанта̄но ануггахито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа̄’’ти. ета̄нӣти т̣хитиануггахапада̄ни. убхайаттха дат̣т̣хабба̄ни на йатха̄самбандхато.
ваттхугата̄ оджа̄ ваттху вийа тена саддхим̣ аджджхохаритаббатам̣ гаччхатӣти вуттам̣ ‘‘аджджхохаритаббако а̄ха̄ро’’ти, ниббаттитаоджам̣ пана сандха̄йа ‘‘кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харатӣ’’ти ваккхати. ол̣а̄риката̄ апподжата̄йа на ваттхуно тхӯлата̄йа катхината̄йа ва̄, тасма̄ йасмим̣ ваттхусмим̣ паритта̄ оджа̄ хоти, там̣ ол̣а̄рикам̣. саппа̄дайо дуккхуппа̄даката̄йа ол̣а̄рика̄ ведитабба̄. виса̄н̣а̄дӣнам̣ тивассачхад̣д̣ита̄нам̣ пӯтибхӯтатта̄ мудуката̄ти ваданти. тараччхакхел̣атемитата̄йа пана татха̄бхӯта̄нам̣ тесам̣ мудуката̄. дхаммасабха̄во хеса. саса̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо тарун̣атин̣асассакха̄данато. сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо тин̣абӣджа̄дикха̄данато. паччантава̄сӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо ма̄самуггакура̄дибходжанатта̄. тесанти параниммитавасаваттӣнам̣. сукхумотвева̄ти на кин̃чи упа̄да̄йа, атха кхо сукхумоиччева нит̣т̣хам̣ патто тато парамасукхумасса абха̄вато.
ваттхувасена панеттха а̄ха̄расса ол̣а̄рикасукхумата̄ вутта̄, са̄ часса апподжамаходжата̄хи ведитабба̄ти дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. париссайанти кхуда̄васена уппаннам̣ вихим̣сам̣ сарӣрадаратхам̣. винодетӣти ваттху тасса виноданаматтам̣ кароти. на пана саккоти па̄летунти сарӣрам̣ йа̄петум̣ наппахоти нироджатта̄. на саккоти париссайам̣ винодетум̣ а̄ма̄сайасса апӯран̣ато.
чхаббидхопӣти имина̄ кассачи пхассасса анавасеситаббатама̄ха. десанаккаменеветтха пхасса̄дӣнам̣ дутийа̄дита̄, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄ти а̄ха ‘‘десана̄найо ева чеса̄’’тиа̄ди. манасо сан̃четана̄ на саттасса̄ти дассанаттхам̣ маногахан̣ам̣ йатха̄ ‘‘читтасса т̣хити, четовимутти ча̄’’ти а̄ха ‘‘маносан̃четана̄ти четана̄ва̄’’ти. читтанти йам̣ кин̃чи читтамева. екара̄сим̣ катва̄ти екаджджхам̣ гахетва̄ вибха̄гам̣ акатва̄, са̄ман̃н̃ена гахита̄ти аттхо. таттха лаббхама̄нам̣ упа̄дин̣н̣ака̄дивибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ха̄раттхам̣ на са̄дхентӣти та̄дисасса а̄ха̄расса ана̄харан̣ато. тада̄пӣти бхиджджитва̄ вигатака̄лепи. упа̄дин̣н̣ака̄ха̄роти вуччантӣти кечи. идам̣ пана а̄чарийа̄нам̣ на руччати тада̄ упа̄дин̣н̣акарӯпассева абха̄вато. пат̣исандхичиттенева сахаджа̄та̄ти лаккхан̣авачанаметам̣, сабба̄йапи каммаджарӯпапарийа̄панна̄йа оджа̄йа аттхибха̄васса авиччхедаппаваттисамбхавадассанаттхо. саттама̄ти уппаннадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва саттамадиваса̄пи. рӯпасантатим̣ па̄лети павен̣игхат̣анавасена. айамева̄ти каммаджаоджа̄. каммаджаоджам̣ пана пат̣ичча уппаннаоджа̄ акаммаджатта̄ анупа̄дин̣н̣аа̄ха̄ротвева ведитаббо. анупа̄дин̣н̣ака̄ пхасса̄дайо ведитабба̄ти а̄нетва̄ самбандхо. локуттара̄ пхасса̄дайо катханти а̄ха ‘‘локуттара̄ пана рул̣хӣвасена катхита̄’’ти. йасма̄ тесам̣ кусала̄нам̣ упетапарийа̄йо наттхи, тасма̄ випа̄ка̄нам̣ упа̄дин̣н̣апарийа̄йо наттхева̄ти анупа̄дин̣н̣апарийа̄йопи рул̣хӣвасена вуттоти ведитаббо.
пуббе ‘‘а̄ха̄ра̄ти паччайа̄’’ти вуттатта̄ йади паччайат̣т̣хо а̄ха̄рат̣т̣хотиа̄дина̄ чодети, атха касма̄ име ева чатта̄ро вутта̄ти атха касма̄ чатта̄рова вутта̄. име ева ча вутта̄ти йоджана̄. висесаппаччайатта̄ти етена йатха̄ ан̃н̃е паччайадхамма̄ аттано паччайуппаннасса паччайа̄ва хонти, име пана татха̄ ча хоти ан̃н̃атха̄ ча̄ти сама̄непи паччайатте атирекапаччайа̄ хонти, тасма̄ ‘‘а̄ха̄ра̄ти вутта̄’’ти имаматтхам̣ дассети. ида̄ни там̣ атирекапаччайатам̣ дассетум̣ ‘‘висесапаччайо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. висесаппаччайо рӯпака̄йасса кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро упатхамбхакабха̄вато. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упатхамбхакаттена упака̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ а̄ха̄рапаччайо’’ти (висуддхи. 2.608; пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. паччайуддесаван̣н̣ана̄). упатхамбхакаттан̃хи сатӣпи джанакатте арӯпӣнам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ а̄ха̄раджарӯпасамут̣т̣ха̄накарӯпа̄ха̄расса ча хоти, асати пана упатхамбхакатте а̄ха̄ра̄нам̣ джанакаттам̣ наттхӣти упатхамбхакаттам̣ падха̄нам̣. джанайама̄нопи хи а̄ха̄ро авиччхедавасена упатхамбхайама̄но ева джанетӣти упатхамбхакабха̄во ева а̄ха̄рабха̄во. ведана̄йа пхассо висесапаччайо. ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти хи вуттам̣. ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти вачанато вин̃н̃а̄н̣асса маносан̃четана̄. ‘‘четана̄ тивидхам̣ бхавам̣ джанетӣ’’ти хи вуттам̣. ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти пана вачанато на̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ висесапаччайо. на хи оккантавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄ве на̄марӯпасса аттхи самбхаво. йатха̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хи, а̄нанда, ма̄тукуччхисмим̣ на оккамиссатха, апи ну кхо на̄марӯпам̣ ма̄тукуччхисмим̣ самуччиссатха̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.115). вуттамеваттхам̣ суттена са̄дхетум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
евам̣ йадипи паччайаттхо а̄ха̄раттхо, висесапаччайатта̄ пана имева а̄ха̄ра̄ти вутта̄ти там̣ несам̣ висесапаччайатам̣ авибха̄гато дассетва̄ ида̄ни вибха̄гато дассетум̣ ‘‘ко панеттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. мукхе т̣хапитаматто ева асан̇кха̄дито, таттакена̄пи аббхантарасса а̄ха̄расса паччайо хоти ева. тена̄ха ‘‘ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣ’’ти. сукхаведана̄йа хито сукхаведанӣйо. саббатха̄пӣти чаккхусампхасса̄дивасена. йаттака̄ пхассасса пака̄рабхеда̄, тесам̣ васена саббаппака̄ропи пхасса̄ха̄ро йатха̄рахам̣ тиссо ведана̄ а̄харати, ана̄ха̄рако наттхи.
саббатха̄пӣти идха̄пи пхасса̄ха̄ре вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. тисантативасена̄ти ка̄йадасакам̣ бха̄вадасакам̣ ваттхудасаканти тивидхасантативасена. сахаджа̄та̄дипаччайанайена̄ти сахаджа̄та̄дипаччайавидхина̄. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃хи аттана̄ сахаджа̄тана̄масса сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃авипа̄киндрийасампайуттааттхиавигатапаччайехи паччайо хонтойева а̄ха̄рапаччайата̄йа там̣ а̄ха̄рети вуттам̣, сахаджа̄тарӯпесу пана ваттхуно сампайуттапаччайам̣ т̣хапетва̄ виппайуттапаччайена, сесарӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайан̃ча т̣хапетва̄ итаресам̣ паччайа̄нам̣ васена йоджана̄ ка̄табба̄. та̄нӣти напум̣саканиддесо анапум̣сака̄нампи напум̣сакехи саха вачанато. са̄савакусала̄кусалачетана̄ва вутта̄ висесапаччайабха̄вадассанам̣ хетанти, тена̄ха ‘‘ависесена пана̄’’тиа̄ди. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева вуттанти еттха̄пи есева найо. йатха̄ тасса тасса пхаласса висесато паччайата̄йа етесам̣ а̄ха̄раттхо, евам̣ ависесатопӣти дассетум̣ ‘‘ависесена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха там̣сампайуттатам̣самут̣т̣ха̄надхамма̄нанти техи пхасса̄дӣхи сампайуттадхамма̄нан̃чева там̣самут̣т̣ха̄нарӯпадхамма̄нан̃ча. таттха сампайуттаггахан̣ам̣ йатха̄рахато дат̣т̣хаббам̣, самут̣т̣ха̄наггахан̣ам̣ пана ависесато.
упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхетӣти упаттхамбхенто ева рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, оджат̣т̣хамакасамут̣т̣ха̄паненева панасса упатхамбханакиччасиддхи. пхусантойева̄ти пхусанакиччам̣ каронто ева. а̄йӯхама̄на̄ва̄ти четайама̄на̄ ева абхисандахантӣ ева. виджа̄нантамева̄ти упапаттипарикаппанавасена виджа̄нантамева а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхетӣти йоджана̄. саббаттха а̄ха̄ракиччаса̄дханан̃ча тесам̣ ведана̄диуппаттихетута̄йа аттабха̄васса паваттанамева. ка̄йат̣т̣хапанена̄ти касма̄ вуттам̣, нану каммаджа̄дирӯпам̣ камма̄дина̄ва паваттатӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘каммаджанитопӣ’’тиа̄ди.
упа̄дин̣н̣арӯпасантатийа̄ упаттхамбханенева утучиттаджарӯпасантатӣнампи упаттхамбханасиддхи хотӣти ‘‘двиннам̣ рӯпасантатӣна’’нти вуттам̣. упаттхамбханамева сандха̄йа ‘‘анупа̄лако хутва̄’’ти ча вуттам̣. рӯпака̄йасса т̣хитихетута̄ хи йа̄пана̄ анупа̄лана̄. сукха̄диваттхубхӯтанти сукха̄дӣнам̣ паваттит̣т̣ха̄набхӯтам̣. а̄рамман̣ампи хи васати еттха а̄рамман̣акаран̣авасена тада̄рамман̣а̄ дхамма̄ти ваттхӯти вуччати. пхусантойева̄ти идам̣ пхассасса пхусанасабха̄ватта̄ вуттам̣. на хи дхамма̄нам̣ сабха̄вена вина̄ паватти аттхи, ведана̄паваттийа̄ вина̄ сатта̄нам̣ сандха̄ваната̄ наттхӣти а̄ха ‘‘сукха̄ди…пе… хотӣ’’ти. на четтха сан̃н̃ӣбхавакатха̄йам̣ асан̃н̃ӣбхаво дассетаббо, тасса̄пи ва̄ ка̄ран̣абхӯтаведана̄паваттивасенева т̣хитийа̄ хетуно абйа̄питатта̄, татха̄ хи ‘‘маносан̃четана̄…пе… бхавамӯланиппха̄данато сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хотӣ’’ти вутта̄. тато ева вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева̄ти упапаттипарикаппанавасена виджа̄нантамева̄ти вуттова̄йаматтхо.
чатта̄ри бхайа̄ни дат̣т̣хабба̄ни а̄дӣнававибха̄ванато. никантӣти ника̄мана̄, расатан̣хам̣ сандха̄йа вадати. са̄ хи кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре балаватӣ, теневеттха авадха̄ран̣ам̣ катам̣. бха̄йати етасма̄ти бхайам̣, никантийева бхайам̣ маха̄наттхахетуто. упагаманам̣ висайиндрийавин̃н̃а̄н̣есу висайавин̃н̃а̄н̣есу ча сан̇гативасена паватти, там̣ ведана̄диуппаттихетута̄йа ‘‘бхайа’’нти вуттам̣. авадха̄ран̣е пайоджанам̣ вуттанайамева. сесадвайепи есева найо. а̄йӯханам̣ абхисандаханам̣, сам̣видха̄нантипи ваданти. там̣ бхавӯпапаттихетута̄йа ‘‘бхайа’’нти вуттам̣. абхинипа̄то таттха таттха бхаве пат̣исандхиггахан̣авасена вин̃н̃а̄н̣асса ниббатти. со бхавӯпапаттихетука̄нам̣ саббесам̣ анаттха̄нам̣ мӯлака̄ран̣ата̄йа ‘‘бхайа’’нти вуттам̣. ида̄ни никантиа̄дӣнам̣ саппат̣ибхайатам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха никантим̣ катва̄ти а̄лайам̣ джанетва̄, тан̣хам̣ уппа̄детва̄ти аттхо. сӣта̄дӣнам̣ пураккхата̄ти сӣта̄дӣнам̣ пурато т̣хита̄, сӣта̄дӣхи ба̄дхийама̄на̄ти аттхо.
пхассам̣ упагаччханта̄ти чаккхусампхасса̄дибхедам̣ пхассам̣ паваттента̄. пхассасса̄диноти ка̄йасампхассавасена пхот̣т̣хаббасан̇кха̄тасса асса̄данасӣла̄. ка̄йасампхассавасена хи сатта̄нам̣ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ паваттатӣти дассетум̣ пхасса̄ха̄ра̄дӣнавадассане пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ уддхат̣ам̣ ‘‘паресам̣ раккхитагопитесӯ’’тиа̄дина̄. пхассасса̄диноти ва̄ пхасса̄ха̄расса̄диноти аттхо. сати хи пхасса̄ха̄ре сатта̄нам̣ пхасса̄рамман̣е асса̄до, на̄сати, тена̄ха ‘‘пхассасса̄дамӯлака’’нтиа̄ди.
джа̄тинимиттасса бхайасса абхинипа̄тасабха̄вена гахитатта̄ ‘‘таммӯлака’’нти вуттам̣. камма̄йӯхананимиттанти аттхо. бхайам̣ саббанти пан̃чавӣсати, тивидхамаха̄бхайам̣, ан̃н̃ан̃ча саббабхайам̣ а̄гатамева хоти бхайа̄дхит̣т̣ха̄насса аттабха̄васса ниппха̄данато.
абхинипататӣти абхиниббаттати. пат̣хама̄бхиниббатти хи сатта̄нам̣ таттха таттха ан̇га̄рака̄сусадисе бхаве абхинипа̄тасадисӣ. таммӯлакатта̄ти на̄марӯпаниббаттимӯлакатта̄. саббабхайа̄нам̣ абхинипа̄тойева бхайам̣ бха̄йати етасма̄ти катва̄.
аппети вийа̄ти пхаласса аттала̄бхахетубха̄вато ка̄ран̣ам̣, там̣ ниййа̄дети вийа. танти пхалам̣. татоти ка̄ран̣ато. етесанти а̄ха̄ра̄нам̣. йатха̄вуттена̄ти ‘‘пхалам̣ нидетӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рена аттхена. саббападесӯти ‘‘ведана̄ниродхена̄’’тиа̄дӣсу саббесу падесу.
пат̣исандхим̣ а̄дим̣ катва̄ти пат̣исандхиккхан̣ам̣ а̄дим̣ катва̄. упа̄дин̣н̣акаа̄ха̄ре сандха̄йа ‘‘аттабха̄васан̇кха̄та̄нам̣ а̄ха̄ра̄на’’нти вуттам̣. те хи ниппарийа̄йато тан̣ха̄нида̄на̄. парипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ сатта̄нам̣ саттасантативасена̄ти парипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ сабха̄вака̄нам̣ чаккху сотам̣ гха̄нам̣ дживха̄ ка̄йо бха̄во ваттхӯти имесам̣ саттаннам̣ сантатӣнам̣ васена. сеса̄нам̣ апарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ андхабадхираабха̄вака̄нам̣. ӯнаӯнасантативасена̄ти чаккхуна̄, сотена, тадубхайена, бха̄вена ча ӯнаӯнасантативасена. пат̣исандхийам̣ джа̄та̄ пат̣исандхика̄. пат̣хамабхаван̇гачиттаккхан̣а̄дӣти а̄ди-саддена тада̄рамман̣ачиттасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
тан̣ха̄йапи нида̄нам̣ джа̄на̄тӣти йоджана̄. тан̣ха̄нида̄нантипи па̄т̣хо. ват̣т̣ам̣ дассетва̄ти сарӯпато найато ча сакаламева ват̣т̣ам̣ дассетва̄. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато вибха̄ветум̣ ‘‘имасмин̃ча пана т̣ха̄не’’тиа̄дима̄ха. атӣта̄бхимукхам̣ десанам̣ катва̄ти паччуппаннабхавато пат̣т̣ха̄йа атӣтадхамма̄бхимукхам̣ таббисайам̣ десанам̣ катва̄ татха̄ка̄ран̣ена. атӣтена ват̣т̣ам̣ дассетӣти атӣтабхавена каммакилесавипа̄кават̣т̣ам̣ дассети. аттабха̄воти паччуппанно аттабха̄во. йади евам̣ касма̄ ‘‘атӣтена ват̣т̣ам̣ дассетӣ’’ти вуттанти? на̄йам̣ досо ‘‘атӣтенева̄’’ти анавадха̄ран̣ато, еван̃ча катва̄ атӣта̄бхимукхаггахан̣ам̣ джанакакаммам̣ гахитам̣, тан̣ха̄сӣсена на̄нантарийабха̄вато. на хи каммуна̄ вина̄ тан̣ха̄ бхаванетти йуджджати.
там̣ камманти тан̣ха̄сӣсена вуттакаммам̣. дассетунти там̣ атӣтам̣ аттабха̄вам̣ дассетум̣. тассаттабха̄васса джанакам̣ камманти тасса йатха̄вуттасса аттабха̄васса джанакам̣. тато парампи аттабха̄вам̣ а̄йӯхитам̣ каммам̣ дассетум̣ вуттам̣. авиджджа̄ ча на̄ма тан̣ха̄ вийа камматта̄ти каммассева гахан̣ам̣. двӣсу т̣ха̄несӯти а̄ха̄раггахан̣ена ведана̄диггахан̣ена̄ти двӣсу т̣ха̄несу. аттабха̄воти паччуппаннака̄лико атӣтака̄лико ча аттабха̄во. пуна двӣсӯти тан̣ха̄ггахан̣е авиджджа̄сан̇кха̄раггахан̣ети двӣсу т̣ха̄несу. тасса джанаканти паччуппаннасса чева атӣтасса ча аттабха̄васса джанакам̣ каммам̣ вуттанти йоджана̄. каммаггахан̣ена четтха йаттха там̣ каммам̣ а̄йӯхитам̣, са̄ атӣта̄ джа̄ти аттхато дассита̄ хоти. тена сам̣са̄рават̣т̣асса анаматаггатам̣ дӣпети. сан̇кхепена̄ти сан̇кхепена хетупан̃чакапхалапан̃чакаггахан̣ампи хи сан̇кхепо ева хетупхалабха̄вена сан̇гахетаббадхамма̄нам̣ анекавидхатта̄.
йади атӣтена ват̣т̣ам̣ дасситам̣, евам̣ сати саппадеса̄ пат̣иччасамуппа̄дадхаммадесана̄ хотӣти дассенто ‘‘татра̄йа’’нтиа̄дима̄ха. тена хи йадипи сарӯпато ана̄гатена ват̣т̣ам̣ идха на дасситам̣, найато пана тассапи дасситатта̄ ниппадеса̄ ева пат̣иччасамуппа̄дадесана̄ти дассети. ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. удакапит̣т̣хе нипаннанти удакам̣ париплававасена нипаннам̣. парабха̄ганти парауттаман̇габха̄гам̣. оратоти тато апарабха̄гато олокенто. апарипун̣н̣оти викала̄вайаво. евам̣сампадантиа̄ди упама̄йа сам̣санданам̣.
йатха̄ хи гӣва̄ сарӣрасандха̄ракакан̣д̣ара̄нам̣ мӯлат̣т̣ха̄набхӯта̄, евам̣ аттабха̄васандха̄рака̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ мӯлабхӯта̄ тан̣ха̄ти вуттам̣ ‘‘гӣва̄йа дит̣т̣хака̄ло’’ти. йатха̄ ведана̄дианека̄вайавасамуда̄йабхӯто аттабха̄во, евам̣ пха̄сукапит̣т̣хикан̣д̣ака̄дианека̄вайавасамуда̄йабхӯта̄ пит̣т̣хӣти ‘‘пит̣т̣хийа̄…пе… тасса дит̣т̣хака̄ло’’ти вуттам̣. тан̣ха̄сан̇кха̄танти тан̣ха̄йа катхитам̣. идха десана̄йа паччайа̄ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ ведитабба̄ти ‘‘нан̇гут̣т̣хамӯласса дит̣т̣хака̄ло вийа̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи парийоса̄не ‘‘нан̇гут̣т̣хамӯлам̣ пассеййа̄’’ти упама̄дассанам̣ катам̣. найато парипун̣н̣абха̄ваггахан̣ам̣ ведитаббам̣. па̄л̣ийам̣ ана̄гатасса̄пи паччайават̣т̣асса хетувасена пхалавасена ва̄ парипун̣н̣абха̄васса мукхаматтадассанӣйатта̄ а̄дито пхалахетусандхи, маджджхе хетупхаласандхи, антепи пхалахетусандхӣти евам̣ тисандхикатта̄ чатусан̇кхепамева ват̣т̣ам̣ дасситанти.
а̄ха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. мол̣ийапхаггунасуттаван̣н̣ана̄
12. имасмим̣йева т̣ха̄нети ‘‘чатта̄роме бхиккху…пе… а̄ха̄ра̄’’ти евам̣ чатта̄ро а̄ха̄ре сарӯпато дассетва̄ ‘‘име кхо бхиккхаве…пе… ануггаха̄йа̄’’ти нигаманавасена дассите имасмим̣йева т̣ха̄не. десанам̣ нит̣т̣ха̄песи чатуа̄ха̄равибха̄гадӣпакам̣ десанам̣ уддесавасенева нит̣т̣ха̄песи, упари а̄ваджджетва̄ тун̣хӣ нисӣди. дит̣т̣хигатикоти аттадит̣т̣хивасена дит̣т̣хигатико. варагандхава̄ситанти сабха̄васиддхена чанданагандхена чева тадан̃н̃ана̄на̄гандхена ча парибха̄витатта̄ варагандхава̄ситам̣. ратаначан̇кот̣аварена̄ти ратанамайена уттамачан̇кот̣акена. десана̄нусандхим̣ гхат̣ентоти йатха̄десита̄йа десана̄йа анусандхим̣ гхат̣енто, йатха̄ упаридесана̄ ваддхеййа, евам̣ усса̄хам̣ каронто. вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣти тасса а̄ха̄ран̣акирийа̄йа вуттапуччха̄йа там̣ дит̣т̣хигатам̣ уппа̄т̣енто ‘‘йо етам̣…пе… бхун̃джати ва̄’’ти а̄ха.
вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре на̄ма иччхите тасса упабхун̃джакенапи бхавитаббам̣, со ‘‘ко ну кхо’’ти айам̣ пуччха̄йа адхиппа̄йо. утусамайети габбхавут̣т̣ха̄насамайе. со хи утусамайасса маттакасамайатта̄ татха̄ вутто. ‘‘удакена ан̣д̣а̄ни ма̄ нассантӯ’’ти маха̄самуддато никкхамитва̄. гиджджхапотака̄ вийа а̄ха̄расан̃четана̄йа та̄ни каччхапан̣д̣а̄ни маносан̃четана̄ха̄рена йа̄пентӣти айам̣ тасса тхерасса ладдхи. кин̃ча̄пи айам̣ ладдхӣти пхассаманосан̃четана̄ха̄ресу кин̃ча̄пи тхерасса йутта̄ айутта̄ ва̄ айам̣ ладдхи. имам̣ пан̃ханти ‘‘ко ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти имам̣ пан̃хам̣ ета̄йа йатха̄вутта̄йа ладдхийа̄ на пана пуччхати, атха кхо саттупаладдхийа̄ пуччхатӣти адхиппа̄йо. соти дит̣т̣хигатико. на ниггахетаббо умматтакасадисатта̄ адхиппа̄йам̣ аджа̄нитва̄ пуччха̄йа кататта̄. тена̄ха ‘‘а̄ха̄ретӣти на̄хам̣ вада̄мӣ’’тиа̄ди.
тасмим̣ майа̄ евам̣ вуттети тасмим̣ вачане майа̄ ‘‘а̄ха̄ретӣ’’ти евам̣ вутте сати. айам̣ пан̃хоти ‘‘ко ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти айам̣ пан̃хо йутто бхавеййа. евам̣ пуччхите пан̃хети саттупаладдхим̣ ана̄да̄йа ‘‘катамасса дхаммасса паччайо’’ти евам̣ дхаммапаваттавасенева пан̃хе пуччхите. тенева вин̃н̃а̄н̣ена̄ти тенева пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена саха уппаннам̣ на̄ман̃ча рӯпан̃ча атӣтабхаве дит̣т̣хигатикасса васена а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣти идха̄дхиппетам̣. на̄марӯпе джа̄те сатӣти на̄марӯпе ниббатте таппаччайабхӯтам̣ бхиндитва̄ сал̣а̄йатанам̣ хоти.
татра̄йам̣ паччайавибха̄го – на̄манти ведана̄дикхандхаттайам̣ идха̄дхиппетам̣, рӯпам̣ пана саттасантатипарийа̄паннам̣, нийамато чатта̄ри бхӯта̄ни чха ваттхӯни джӣвитиндрийам̣ а̄ха̄ро ча. таттха випа̄кана̄мам̣ пат̣исандхиккхан̣е хадайаваттхуно саха̄йо хутва̄ чхат̣т̣хасса мана̄йатанасса сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттавипа̄кааттхиавигатапаччайехи саттадха̄ паччайо хоти. кин̃чи панеттха хетупаччайена кин̃чи а̄ха̄рапаччайена̄ти евам̣ уккам̣са̄вакам̣со ведитаббо. итаресам̣ пана пан̃ча̄йатана̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ саха̄йо хутва̄ сахаджа̄таниссайавипа̄кавиппайуттааттхиавигатавасена чхадха̄ паччайо хоти. кин̃чи панеттха хетупаччайена кин̃чи а̄ха̄рапаччайена̄ти саббам̣ пуримасадисам̣. паватте випа̄кана̄мам̣ випа̄касса чхат̣т̣ха̄йатанасса вуттанайена саттадха̄ паччайо хоти, авипа̄кам̣ пана авипа̄касса чхат̣т̣хасса тато випа̄капаччайам̣ апанетва̄ паччайо хоти. чаккха̄йатана̄дӣнам̣ пана паччуппаннам̣ чаккхупаса̄да̄диваттхукампи итарампи випа̄кана̄мам̣ паччха̄джа̄тавиппайуттааттхиавигатапаччайехи чатудха̄ паччайо хоти, татха̄ авипа̄кампи ведитаббам̣. рӯпато пана ваттхурӯпам̣ пат̣исандхийам̣ чхат̣т̣хасса сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавиппайуттааттхиавигатапаччайехи чхадха̄ паччайо хоти. чатта̄ри пана бхӯта̄ни чаккха̄йатана̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ сахаджа̄таниссайааттхиавигатапаччайехи чатудха̄ паччайо хоти. рӯпаджӣвитам̣ аттхиавигатиндрийавасена тидха̄ паччайо хотӣти айан̃хеттха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггато (висуддхи. 2.594) гахетаббо.
пан̃хасса ока̄сам̣ дентоти ‘‘ко ну кхо, бханте, пхусатӣ’’ти имасса дит̣т̣хигатикапан̃хасса ока̄сам̣ денто. тато вивечетука̄моти адхиппа̄йо. саббападесӯти дит̣т̣хигатикена бхагавата̄ ча вуттападесу. саттоти атта̄. со пана уччхедава̄динопи йа̄ва на уччхиджджати, та̄ва аттхева̄ти ладдхи, пагева сассатава̄дино. бхӯтоти виджджама̄но. ниппхаттоти ниппханно. на тасса да̄ни ниппха̄детаббам̣ кин̃чи аттхӣти ладдхи. идаппаччайа̄ иданти имасма̄ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рапаччайа̄ идам̣ на̄марӯпам̣. пуна идаппаччайа̄ иданти имасма̄ на̄марӯпапаччайа̄ идам̣ сал̣а̄йатананти евам̣ бахӯсу т̣ха̄несу бхагавата̄ катхитатта̄ йатха̄ паччайато ниббаттам̣ сан̇кха̄раматтамиданти сан̃н̃аттим̣ упагато. тена̄пӣти сан̃н̃аттупагатена̄пи. ека̄баддхам̣ катва̄ти йатха̄ пуччха̄йа авасаро на хоти, татха̄ ека̄баддхам̣ катва̄. десана̄рул̣ханти йато сал̣а̄йатанападато пат̣т̣ха̄йа ‘‘сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’тиа̄дина̄ десана̄ пат̣иччасамуппа̄давӣтхим̣ а̄рул̣хамева. тамева̄ти сал̣а̄йатанападамева гахетва̄. виваджджентоти виват̣т̣енто. евама̄ха̄ти ‘‘чханнам̣твева̄’’тиа̄диа̄ка̄рена евам̣ десите, ‘‘винеййаджано пат̣ивиджджхатӣ’’ти евама̄ха. вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ти евам̣ пуримабхавато а̄йатибхавасса паччайавасена мӯлака̄ран̣авасена ча деситатта̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ антаре еко сандхӣ’’ти вуттам̣. тадамина̄ вин̃н̃а̄н̣аггахан̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса̄пи гахан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣.
мол̣ийапхаггунасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. саман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
13. йе паччайасамава̄йе тенаттабха̄вена сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄, те ба̄хиракалин̇ге т̣хита̄пи тенева таттха саматтхата̄йогена бха̄винам̣ самитаба̄хитапа̄патам̣ апеккхитва̄ саман̣асаммата̄йева бра̄хман̣асаммата̄йева̄ти те ниваттетум̣ ‘‘сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄’’ти вуттам̣. дуккхасаччавасена̄ти дуккхаарийасаччавасена. ан̃н̃атха̄ катхам̣ ба̄хирака̄пи джара̄маран̣ам̣ дуккханти на джа̄нанти. саччадесана̄бха̄вато ‘‘саха тан̣ха̄йа̄’’ти вуттанти кечи. там̣ на сут̣т̣ху. йасма̄ таттха таттха бхаве пат̣хама̄бхиниббатти, идха джа̄тӣти адхиппета̄, са̄ ча тан̣ха̄ ева санта̄нена, тан̣хева са̄ джа̄ти. джара̄маран̣ан̃четтха па̄кат̣амева адхиппетам̣, на кхан̣икам̣, тасма̄ сатан̣ха̄ ева джа̄тиджара̄маран̣асса самудайоти бхӯтакатханаметам̣ дат̣т̣хаббам̣. самудайасаччавасена на джа̄нантӣти йоджана̄. еса найо сесападесупи. саббападесӯти йаттха тан̣ха̄ висесанабха̄вена ваттабба̄, тесу саббападесу. йена саманна̄гататта̄ пуггало параматтхато саман̣о бра̄хман̣оти вуччати, там̣ са̄ман̃н̃ам̣ брахман̃н̃ан̃ча̄ти а̄ха ‘‘арийа…пе… брахман̃н̃ан̃ча̄’’ти. йена хи паваттинимиттена саман̣а-саддо бра̄хман̣а-саддо ча саке аттхе нирул̣хо, тасса васена абхиннопи венеййаджджха̄сайато двидха̄ катва̄ ваттум̣ арахатӣти вуттам̣ ‘‘убхайаттха̄пӣ’’ти. ека̄дасасу т̣ха̄несу чатта̄ри сачча̄ни катхеси авиджджа̄самудайасса ануддхат̣атта̄.
саман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
14. име дхамме катаме дхаммети ча еттха ити-саддо а̄диаттхо. тена ‘‘имесам̣ дхамма̄нам̣ катамесам̣ дхамма̄на’’нти имесам̣ пада̄нам̣ сан̇гахо. ета̄ни хи пада̄ни джара̄маран̣а̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена вутта̄ни имисса̄ десана̄йа папан̃чабхӯта̄нӣти а̄ха ‘‘еттакам̣ папан̃чам̣ катва̄ катхитам̣, десанам̣…пе… аджджха̄сайена̄’’ти. имина̄ та̄нева джара̄маран̣а̄дӣни гахетва̄ пуггаладжджха̄сайавасена а̄дито ‘‘име дхамме’’тиа̄дина̄ саббападаса̄дха̄ран̣ато десана̄ а̄раддха̄. йатха̄нуломаса̄санан̃хи суттантадесана̄, на йатха̄дхаммаса̄сананти.
дутийасаман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. качча̄наготтасуттаван̣н̣ана̄
15. йасма̄ идха джа̄нанта̄пи ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти ваданти аджа̄нанта̄пи ба̄хирака̄пи са̄саника̄пи ануссава̄дивасенапи аттапаччаккхенапи, тасма̄ там̣ бахӯнам̣ вачанам̣ упа̄да̄йа а̄мед̣итавасена ‘‘самма̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти, бханте, вуччатӣ’’ти а̄ха. татха̄ниддит̣т̣хата̄дассанаттхам̣ хисса айам̣ а̄мед̣итапайого. айан̃хеттха адхиппа̄йо – ‘‘апарехипи самма̄дит̣т̣хӣти вуччати, са̄ пана̄йам̣ евам̣ вуччама̄на̄ аттхан̃ча лаккхан̣ан̃ча упа̄да̄йа китта̄вата̄ ну кхо, бханте, самма̄дит̣т̣хи хотӣ’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти вачане йасма̄ вин̃н̃ӯ ева пама̄н̣ам̣, на авин̃н̃ӯ, тасма̄ ‘‘йам̣ пан̣д̣ита̄’’тиа̄ди вуттам̣. две авайава̄ асса̄ти двайам̣, дувидхам̣ дит̣т̣хига̄хаваттху, двайам̣ дит̣т̣хига̄хавасена ниссито апасситоти двайаниссито. тена̄ха ‘‘две кот̣т̣ха̄се ниссито’’ти. йа̄йа дит̣т̣хийа̄ ‘‘саббойам̣ локо аттхи виджджати саббака̄лам̣ упалаббхатӣ’’ти дит̣т̣хигатико ган̣ха̄ти, са̄ дит̣т̣хи аттхита̄, са̄ ева сада̄ саббака̄лам̣ локо аттхӣти паваттага̄хата̄йа сассато, там̣ сассатам̣. йа̄йа дит̣т̣хийа̄ ‘‘саббойам̣ локо наттхи на хоти уччхиджджатӣ’’ти дит̣т̣хигатико ган̣ха̄ти, са̄ дит̣т̣хи наттхита̄, са̄ ева уччхиджджатӣти уппаннага̄хата̄йа уччхедо, там̣ уччхедам̣. локо на̄ма сан̇кха̄ралоко тамхи гахетаббато. саммаппан̃н̃а̄йа̄ти авипарӣтапан̃н̃а̄йа йатха̄бхӯтапан̃н̃а̄йа. тена̄ха ‘‘савипассана̄ маггапан̃н̃а̄’’ти. ниббаттесу дхаммесӯти йатха̄ паччайуппаннесу рӯпа̄рӯпадхаммесу. пан̃н̃а̄йанте свева̄ти санта̄нанибандханавасена пан̃н̃а̄йама̄несу ева. йа̄ наттхӣти йа̄ уччхедадит̣т̣хи таттха таттхева сатта̄нам̣ уччхиджджанато винассанато кочи т̣хито на̄ма сатто дхаммо ва̄ наттхӣти сан̇кха̄ралоке уппаджджеййа. ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти паваттама̄на̄пи миччха̄дит̣т̣хи татха̄паваттасан̇кха̄ра̄рамман̣а̄ва. са̄ на хотӣти камма̄виджджа̄тан̣ха̄дибхедам̣ паччайам̣ пат̣ичча сан̇кха̄ралокасса самудайаниббаттим̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато, са̄ уччхедадит̣т̣хи, на хоти, наппаваттати авиччхедена сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббаттидассанато. локаниродханти сан̇кха̄ралокасса кхан̣иканиродхам̣. тена̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄нам̣ бхан̇га’’нти. йа̄ аттхӣти хетупхаласамбандхена паваттама̄насса санта̄на̄нупаччхедасса екаттаггахан̣ена сан̇кха̄ралоке йа̄ сассатадит̣т̣хи саббака̄лам̣ локо аттхӣти уппаджджеййа. са̄ на хотӣти уппаннуппанна̄нам̣ ниродхасса наванава̄нан̃ча уппа̄дасса дассанато, са̄ сассатадит̣т̣хи на хоти.
локо самудети етасма̄ти локасамудайоти а̄ха ‘‘ануломапаччайа̄ка̄ра’’нти. паччайадхамма̄нан̃хи аттано пхаласса паччайабха̄во ануломапаччайа̄ка̄ро. пат̣иломам̣ паччайа̄ка̄ранти а̄нетва̄ самбандхо. там̣там̣хетуниродхато там̣там̣пхаланиродхо хи пат̣иломапаччайа̄ка̄ро. йо хи авиджджа̄дӣнам̣ паччайадхамма̄нам̣ хетуа̄дипаччайабха̄во, со ниппарийа̄йато локасамудайо. паччайуппаннасса сан̇кха̄ра̄дикасса. ануччхедам̣ пассатоти ануччхедадассанасса хету. айампӣти на кевалам̣ кхан̣ато удайавайанӣхаран̣анайо, атха кхо паччайато удайавайанӣхаран̣анайопи.
упагаманат̣т̣хена тан̣ха̄ва упайо. татха̄ дит̣т̣хупайо. есева найоти имина̄ упайехи упа̄да̄на̄дӣнам̣ анаттхантаратам̣ атидисати. татха̄ ча пана тесу дувидхата̄ упа̄дӣйати. нану ча чатта̄ри упа̄да̄на̄ни ан̃н̃аттха вутта̄нӣти? саччам̣ вутта̄ни, та̄ни ча кхо аттхато две ева̄ти идха евам̣ вуттам̣. ка̄мам̣ ‘‘ахам̣ мама’’нти айатха̄нуккамена вуттам̣, йатха̄нуккамам̣йева пана аттхо ведитаббо. а̄ди-саддена паропарасса субхам̣ асубхантиа̄дӣнан̃ча сан̇гахо ведитаббо. те дхаммети тебхӯмакадхамме. винивисантӣти вирӯпам̣ нивисанти, абхинивисантӣти аттхо. та̄хӣти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи. винибаддхоти вирӯпам̣ вимуччитум̣ ва̄ аппада̄навасена нийаметва̄ баддхо.
‘‘абхинивесо’’ти упайупа̄да̄на̄нам̣ паваттиа̄ка̄рависесо вуттоти а̄ха ‘‘тан̃ча̄йанти тан̃ча упайупа̄да̄на’’нти. читтасса̄ти акусалачиттасса. патит̣т̣ха̄набхӯтанти а̄дха̄рабхӯтам̣. досамохавасенапи акусалачиттаппаватти тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинивесӯпаниссайа̄ ева̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хийо акусаласса читтасса адхит̣т̣ха̄нанти вутта̄. тасминти акусалачитте. абхинивисантӣти ‘‘етам̣ мама, есо ме атта̄’’тиа̄дина̄ абхинивесанам̣ паваттенти. анусентӣти тха̄магата̄ хутва̄ аппаха̄набха̄вена анусенти. тадубхайанти тан̣ха̄дит̣т̣хидвайам̣. на упагаччхатӣти ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ тан̣ха̄дит̣т̣хигатийа̄ на упасан̇камати на аллӣйати. на упа̄дийатӣти на дал̣хагга̄хам̣ ган̣ха̄ти. на адхит̣т̣ха̄тӣти на тан̣ха̄дит̣т̣хига̄хена адхит̣т̣ха̄йа паваттати. аттанийага̄хо на̄ма сати аттага̄хе хотӣти вуттам̣ ‘‘атта̄ ме’’ти. идам̣ дуккхаггахан̣ам̣ упа̄да̄наккхандха̄пассайам̣ таббинимуттасса дуккхасса абха̄ва̄ти вуттам̣ ‘‘дуккхамева̄ти пан̃чупа̄да̄наккхандхаматтамева̄’’ти. ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти (дӣ. ни. 2.387; ма. ни. 1.120; 3.373; вибха. 190) хи вуттам̣. кан̇кхам̣ на каротӣти сам̣сайам̣ на уппа̄дети саббасо вичикиччха̄йа самуччхинданато.
на параппаччайена̄ти парасса асаддаханена. миссакасамма̄дит̣т̣хим̣ а̄ха̄ти на̄марӯпапариччхедато пат̣т̣ха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ вуттатта̄ локийалокуттарамиссакам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ авоча. никӯт̣антоти нихӣнанто. нихӣнапарийа̄йо хи айам̣ никӯт̣а-саддо. тена̄ха ‘‘ла̄маканто’’ти. пат̣хамаканти ча гараха̄йам̣ ка-саддо. саббам̣ наттхӣти йатха̄сан̇кхатам̣ бхан̇гуппаттийа̄ наттхи ева, саббам̣ наттхи уччхиджджати винассатӣти адхиппа̄йо. саббаматтхӣти ча йатха̄ асан̇кхатам̣ аттхи виджджати, саббака̄лам̣ упалаббхатӣти адхиппа̄йо. саббанти четтха сакка̄йасаббам̣ ведитаббам̣ ‘‘саббадхаммамӯлапарийа̄йа’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.1) вийа. тан̃хи парин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нам̣ паччайабхӯтам̣. ити-саддо нидассане. ким̣ нидассети? аттхи-саддена вуттам̣. ‘‘аттхита’’нти ниччатам̣. сассатагга̄хо хи идха пат̣хамо антоти адхиппето. уччхедагга̄хо дутийоти тадубхайавинимутта̄ ча идаппаччайата̄. еттха ча уппаннаниродхакатханато сассататам̣, нируджджханта̄нам̣ асати нибба̄наппаттийам̣ йатха̄паччайам̣ пунӯпагаманакатханато уччхедатан̃ча анупагамма маджджхимена бхагава̄ дхаммам̣ десети идаппаччайата̄найена. тена вуттам̣ ‘‘ете…пе… анте’’тиа̄ди.
качча̄наготтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. дхаммакатхикасуттаван̣н̣ана̄
16. ниббинданаттха̄йа̄ти ниббида̄нупассана̄пат̣ила̄бха̄йа. са̄ хи джара̄маран̣асӣсена вуттесу сан̇кхатадхаммесу ниббиндана̄ка̄рена паваттати. вираджджанаттха̄йа̄ти вира̄га̄нупассана̄пат̣ила̄бха̄йа. сӣлато пат̣т̣ха̄йа̄ти виват̣т̣асаннисситасӣласама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа. сота̄паттийан̇гехи саманна̄гато виват̣т̣асаннисситасӣле патит̣т̣хито упа̄сакопи пагева чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣хито бхиккху самма̄пат̣ипанно на̄ма. тена̄ха ‘‘йа̄ва арахаттамагга̄ пат̣ипанноти ведитаббо’’ти. нибба̄надхаммасса̄ти нибба̄на̄вахасса арийасса маггасса. анурӯпасабха̄вабхӯтанти нибба̄на̄дхигамасса ануччхавикасабха̄вабхӯтам̣. ниббида̄ти имина̄ вут̣т̣ха̄нага̄минипарийоса̄нам̣ випассанам̣ вадати. вира̄га̄ ниродха̄ти пададвайена арийамаггам̣, итарена пхалам̣. еттха̄ти имасмим̣ сутте. екена найена̄ти пат̣хамена найена. таттха хи бхагава̄ тена бхиккхуна̄ дхаммакатхикалаккхан̣ам̣ пуччхито там̣ маттхакам̣ па̄петва̄ виссаджджеси. йо хи випассанам̣ маггам̣ анупа̄да̄вимуттим̣ па̄петва̄ катхетум̣ саккоти, со екантадхаммакатхико. тена̄ха ‘‘дхаммакатхикасса пуччха̄ катхита̄’’ти. двӣхӣти дутийататийанайехи. танти пуччхам̣. висесетва̄ти висит̣т̣хам̣ катва̄. йатха̄пуччхитаматтамева акатхетва̄ апуччхитампи аттхам̣ дассенто дхамма̄нудхаммапат̣ипаттим̣ анупа̄да̄йа вимуттисан̇кха̄там̣ висесам̣ па̄петва̄. бхагава̄ хи аппам̣ йа̄чито бахум̣ денто ул̣а̄рапурисо вийа дхаммакатхикалаккхан̣ам̣ пуччхито пат̣иччасамуппа̄дамукхена тан̃чева тато ча уттарим̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипаттим̣ анупа̄да̄вимуттан̃ча виссаджджеси. таттха ‘‘ниббида̄йа…пе… дхаммам̣ десетӣ’’ти имина̄ дхаммадесанам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ катва̄ дассеси. ‘‘ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти имина̄ ниббедхабха̄гийам̣, ‘‘анупа̄да̄вимутто хотӣ’’ти имина̄ десанам̣ асеккхабха̄гийам̣ катва̄ дассеси. тена̄ха ‘‘секкха̄секкхабхӯмийо ниддит̣т̣ха̄’’ти.
дхаммакатхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. ачелакассапасуттаван̣н̣ана̄
17. лин̇гена ачелакоти паббаджиталин̇гена ачелако. тена ачелакачаран̣ена ачело, на ниччелата̄маттена̄ти дассети. на̄мена̄ти готтана̄мена кассапоти. десети паведети сам̣сайавигаманам̣ етена̄ти десо, ниччхайахетӯти а̄ха ‘‘кин̃чидева деса’’нтиа̄ди. со хи сам̣сайавигаманам̣ каротӣти ка̄ран̣ам̣. ока̄санти авасам̣санданападесам̣. тена̄ха ‘‘кхан̣ам̣ ка̄ла’’нти. антарагхарам̣ антонивесанам̣. антаре гхара̄ни етасса̄ти антарагхарам̣, антога̄мо. йада̄кан̇кхасӣти йам̣ а̄кан̇кхаси. ити бхагава̄ саббан̃н̃упава̄ран̣а̄йа пава̄рети. тена̄ха ‘‘йам̣ иччхасӣ’’ти. йада̄кан̇кхасӣти йам̣ а̄кан̇кхаси, кассапа, тиккхаттум̣ пат̣иккхипантопи пуччхаси, йам̣ а̄кан̇кхаси, тамева пуччха̄ти аттхо.
‘‘йа̄вататийам̣ пат̣иккхипӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘татийампи кхо’’тиа̄дина̄ па̄т̣хена бхавитаббам̣. со пана найавасена сам̣кхиттоти дат̣т̣хаббо. йена ка̄ран̣ена бхагава̄ ачелакасса тиккхаттум̣ йа̄ча̄петва̄ часса пан̃хам̣ катхеси, там̣ дассетум̣ ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. га̄раваджананаттхам̣ йа̄вататийам̣ пат̣иккхипи тан̃ча дхаммасса суссӯса̄йа. дхаммагарука̄ хи буддха̄ бхагаванто. сатта̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но йа̄вататийам̣ йа̄ча̄петӣти вибхаттивипарин̣а̄мавасена са̄дха̄ран̣ато падам̣ йоджетва̄ пуна ‘‘еттакена ка̄лена̄’’ти кассапасса васена йоджетаббам̣.
ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. бхан̣ӣти пунавачанавасена кирийа̄падам̣ вадати. ма̄ евам̣ бхан̣и, катхесӣти аттхо. ‘‘ити бхагава̄ авоча̄’’ти пана сан̇гӣтика̄равачанам̣. сайам̣катам̣ дуккханти пурисасса уппаджджама̄надуккхам̣, тена катам̣ на̄ма тасса ка̄ран̣асса пуббе тенева каммасса упачитатта̄ти айам̣ найо анаваджджо. дит̣т̣хигатико пана пан̃чаккхандхавинимуттам̣ ниччам̣ ка̄ракаведакалаккхан̣ам̣ атта̄нам̣ парикаппетва̄ тасса васена ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти пуччхатӣти бхагава̄ ‘‘ма̄ хева’’нти авоча, тена̄ха ‘‘сайам̣катам̣ дуккханти ваттум̣ на ват̣т̣атӣ’’тиа̄ди. еттха ча йади ба̄хиракехи парикаппито атта̄ на̄ма кочи аттхи, со ча ниччо, тасса ниббика̄рата̄йа, пуримарӯпа̄виджаханато кассачи висеса̄дха̄насса ка̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа ахитато ниваттанаттхам̣, хите ча ваттанаттхам̣ упадесо ча ниппайоджано сийа̄ аттава̄дино. катхам̣ ва̄ со упадесо паваттӣйати? вика̄ра̄бха̄вато. еван̃ча аттано аджат̣а̄ка̄сасса вийа да̄на̄дикирийа̄ хим̣са̄дикирийа̄ ча на самбхавати, татха̄ сукхасса дуккхасса ча анубхаванабандхо ева аттава̄дино на йуджджати каммабандха̄бха̄вато. джа̄тиа̄дӣнан̃ча асамбхавато куто вимоккхо. атха пана ‘‘дхаммаматтам̣ тасса уппаджджати чева винассати ча. йасса васена̄йам̣ кирийа̄воха̄ро’’ти вадеййа, евампи пуримарӯпа̄виджаханена ават̣т̣хитасса аттано дхаммаматтанти на сакка̄ самбха̄ветум̣. те ва̄ панасса дхамма̄ аваттха̄бхӯта̄, тато ан̃н̃е ва̄ сийум̣ анан̃н̃е ва̄. йади ан̃н̃е, на та̄хи тасса уппанна̄хипи кочи висесо аттхи. йо хи кароти пат̣исам̣ведети чавати упападжджати ча̄ти иччхитам̣, тасма̄ тадаттхо ева йатха̄вуттадосо. кин̃ча дхаммакаппана̄пи нираттхика̄ сийа̄. атха анан̃н̃е, уппа̄давина̄савантӣхи аваттха̄хи анан̃н̃асса аттано та̄сам̣ вийа уппа̄давина̄сасамбхавато куто ниччата̄вака̄со. та̄сампи ва̄ аттано вийа ниччата̄паттӣти бандхавимоккха̄нам̣ асамбхаво ева̄ти на йуджджатева̄йам̣ аттава̄до. тена̄ха ‘‘атта̄ на̄ма кочи дуккхасса ка̄рако наттхӣти дӣпетӣ’’ти. паратоти ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нтиа̄дике парасмим̣ тивидхепи найе. адхиччасамуппаннанти адхичча йадиччха̄йа кин̃чи ка̄ран̣ам̣ кассачи ва̄ пуббам̣ вина̄ самуппаннам̣. тена̄ха ‘‘ака̄ран̣ена йадиччха̄йа уппанна’’нти. касма̄ евама̄ха̄ти евам̣ ваккхама̄ноти адхиппа̄йо. асса̄ти ачеласса. айанти бхагавантам̣ сандха̄йа вадати. содхентоти сайам̣ висуддхам̣ катва̄ пуччхитаматтхам̣ ева аттано пуччха̄йа суддхим̣ дассенто. ладдхийа̄ ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти миччха̄гахан̣асса пат̣иседханаттха̄йа.
со каротӣти со каммам̣ кароти. со пат̣исам̣ведайатӣти ка̄ракаведака̄нам̣ анан̃н̃аттадассанапарам̣ етам̣, на пана каммакирийа̄пхала̄нам̣ пат̣исам̣ведана̄нам̣ сама̄нака̄лата̄дассанапарам̣. итӣти нидассанаттхе нипа̄то. кхоти авадха̄ран̣е. ‘‘со ева̄’’ти дассито. анийата̄деса̄ хи ете нипа̄та̄. а̄дитоти бхумматтхе ниссаккавачананти а̄ха ‘‘а̄димхийева̄’’ти. ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхийа̄ пагева ‘‘со кароти, со пат̣исам̣ведайатӣ’’ти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ бхаванти. сан̃н̃а̄випалла̄сато хи читтавипалла̄со, читтавипалла̄сато дит̣т̣хивипалла̄со, тена̄ха ‘‘евам̣ сати паччха̄ сайам̣катам̣ дуккханти айам̣ ладдхи хотӣ’’ти. евам̣ сати сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄нам̣ брӯхито миччха̄бхинивесо, йадидам̣ ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхи. тасма̄ пат̣иниссаджджетум̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатанти дассети. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сайам̣катам̣…пе… етам̣ паретӣ’’ти. ват̣т̣адуккхам̣ адхиппетам̣ ависесато аттхӣти ча вуттатта̄. сассатам̣ сассатага̄хам̣ дӣпети паресам̣ пака̄сети, татха̄бхӯто ча сассатам̣ дал̣хагга̄хам̣ ган̣ха̄тӣти. тасса̄ти дит̣т̣хигатикасса. там̣ ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти евам̣ паваттам̣ випарӣтадассанам̣. етам̣ сассатаггахан̣ам̣. парети упети. тена̄ха ‘‘ка̄ракан̃ча…пе… аттхо’’ти. екамева ган̣хантанти сатипи ваттхубхеде айонисо уппаджджанена екамева катва̄ ган̣хантам̣.
идха ‘‘а̄димхийева̄’’ти паде. ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхийа̄ пагева̄тиа̄дина̄ хеттха вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. айан̃хеттха йоджана̄ – ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхийа̄ пагева ан̃н̃о кароти, ан̃н̃о пат̣исам̣ведайатӣти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ бхавантӣти саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева йоджетаббам̣. евам̣ сатӣти евам̣ мудуке уччхедавипалла̄се пат̣хамуппанне сати паччха̄ ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нти айам̣ ладдхи хотӣти самбандхо. ка̄ракоти каммасса ка̄рако. тена катанти каммака̄ракена катам̣. каммуна̄ хи пхаласса воха̄ро абхедопача̄ракатта̄. еванти дит̣т̣хисахагата̄ ведана̄ са̄тасабха̄ва̄ килесапарил̣а̄ха̄дина̄ сапариссайа̄ саупа̄йа̄са̄, евам̣. ‘‘пагева итаре’’ти вуттаведана̄йа абхитуннасса виддхасса. ‘‘вуттанайена йоджетабба’’нти ватва̄ там̣ йоджанам̣ дассенто ‘‘татра̄йа’’нтиа̄дима̄ха. уччхеданти сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣, вибхаванти аттхо. асато хи вина̄са̄самбхавато аттхибха̄ванибандхано уччхедо. йатха̄ хетупхалабха̄вена паваттама̄на̄нам̣ сабха̄вадхамма̄нам̣ сатипи екасанта̄напарийа̄панна̄нам̣ бхиннасантатипатитехи висесе хетупхала̄нам̣ параматтхато авина̄бха̄ватта̄ бхиннасанта̄напатита̄нам̣ вийа аччантабхедасаннит̣т̣ха̄нена на̄наттанайасса миччха̄гахан̣ам̣ уччхеда̄бхинивесасса ка̄ран̣ам̣. евам̣ хетупхалабхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣ виджджама̄непи сабха̄вабхеде екасантатипарийа̄панната̄йа екаттанайена аччанта̄бхедагахан̣ампи ка̄ран̣амева̄ти дассетум̣ ‘‘саттасса̄’’ти вуттам̣ па̄л̣ийам̣. санта̄навасена хи ваттама̄несу кхандхесу гханавиниббхога̄бха̄вена екаттагахан̣анибандхано саттагга̄хо, саттасса ча аттхибха̄вагга̄ханибандхано уччхедагга̄хо, йа̄ва̄йам̣ атта̄ на уччхиджджати, та̄ва̄йам̣ виджджатийева̄ти гахан̣ато нирудайавина̄со идха уччхедоти адхиппетоти ‘‘уччхеда’’нти вуттам̣. висесена на̄со вина̄со, абха̄во. со пана мам̣сачаккхупан̃н̃а̄чаккхӯнам̣ дассанапатха̄тиккамойева хотӣти вуттам̣ ‘‘адассана’’нти. адассане хи на̄сасаддо локе нирул̣хоти. сабха̄вавигамо сабха̄ва̄пагамо вибхаво. йо хи нирудайавина̄сена уччхиджджати, на со аттано сабха̄вена тит̣т̣хати.
ете тети ва̄ йе име тайа̄ ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти ча пут̣т̣хена майа̄ ‘‘со кароти, со пат̣исам̣ведайатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘ан̃н̃о кароти, ан̃н̃о пат̣исам̣ведайатӣ’’тиа̄дина̄ ча пат̣иккхитта̄ сассатуччхедасан̇кха̄та̄ анта̄, те убхо антети йоджана̄. атха ва̄ ете тети йаттха путхӯ ан̃н̃атиттхийа̄ анупачитан̃а̄н̣асамбха̄рата̄йа парамагамбхӣрам̣ сан̣хам̣ сукхумам̣ сун̃н̃атам̣ аппаджа̄нанта̄ сассатуччхеде нимугга̄ сӣсам̣ уккхипитум̣ на висаханти, ете те убхо анте анупагамма̄ти йоджана̄. десетӣти пат̣хамам̣ та̄ва анан̃н̃аса̄дха̄ран̣е пат̣ипаттидхамме н̃а̄н̣а̄нубха̄вена маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа т̣хито, карун̣а̄нубха̄вена десана̄дхамме маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа т̣хито дхаммам̣ десети. еттха хӣти хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ ка̄ран̣ато…пе… ниддит̣т̣хо, тасма̄ маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа т̣хито дхаммам̣ десетӣти йоджана̄. ка̄ран̣ато пхалам̣ дӣпитанти йоджана̄, абхидхеййа̄нурӯпан̃хи лин̇гавачана̄ни хонти. асса̄ти пхаласса. на кочи ка̄рако ва̄ ведако ва̄ ниддит̣т̣хо, ан̃н̃адаттху пат̣иккхитто хетупхаламаттата̄дассанато кевалам̣ дуккхаккхандхагахан̣атоти. етта̄вата̄ти ‘‘ете те, кассапа…пе… дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти еттакена та̄ва падена. сесапан̃ха̄ти ‘‘сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча дуккха’’нтиа̄дика̄ сеса̄ чатта̄ро пан̃ха̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, наттхи дуккха’’нти пан̃хо па̄л̣ийам̣ сарӯпенева пат̣иккхиттоти на уддхато. пат̣иседхита̄ хонтӣти татийапан̃хо, та̄ва пат̣хамадутийапан̃хапат̣иккхепенева пат̣иккхитто, со хи пан̃хо висум̣ висум̣ пат̣иккхепена екаджджхам̣ пат̣иккхепена ча. тена̄ха ‘‘убхо…пе… пат̣иккхитто’’ти. еттха ча йасса атта̄ ка̄рако ведако ва̄ иччхито, тена випарин̣а̄мадхаммо атта̄ анун̃н̃а̄то хоти. татха̄ ча сати анупуббадхаммаппаваттийа̄ рӯпа̄дидхамма̄нам̣ вийа, сукха̄дидхамма̄нам̣ вийа часса паччайа̄йаттавуттита̄йа уппа̄давантата̄ а̄паджджати. уппа̄де ча сати авассам̣бха̄вӣ ниродхоти анавака̄са̄ ниччата̄ти. тасса ‘‘сайам̣ката’’нти пат̣хамапан̃хапат̣иккхепо паччха̄ че аттано нирул̣хасса самудайо хотӣти пуббе вийа анена бхавитаббам̣, пуббе вийа ва̄ паччха̄пи. сесапан̃ха̄ти татийапан̃ха̄дайо. татийапан̃хо пат̣иккхиттоти еван̃ча татийапан̃хо пат̣иккхитто ведитаббо – ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ сататам̣ самитам̣ паччайа̄йаттасса дӣпанена дуккхасса адхиччасамуппанната̄ пат̣иккхитта̄, тато ева тасса аджа̄нанан̃ча пат̣иккхиттам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти (ма. ни. 3.126; сам̣. ни. 2.39-40; маха̄ва. 1; уда̄. 1).
йам̣ парива̄сам̣ сама̄дийитва̄ паривасатӣти йоджана̄. вачанасилит̣т̣хата̄васена̄ти ‘‘бхагавато сантике паббаджджам̣ лабхеййам̣ упасампада’’нти йа̄чантена тена вуттавачанасилит̣т̣хата̄васена. га̄маппавесана̄дӣнӣти а̄ди-саддена на̄тидива̄пат̣иккаманам̣, навесийа̄дигочарата̄, сабрахмача̄рӣнам̣ киччесу даккхата̄ди, уддеса̄дӣсу тиббаччхандата̄, титтхийа̄нам̣ аван̣н̣абхан̣ане аттаманата̄, буддха̄дӣнам̣ аван̣н̣абхан̣ане анаттаманата̄, титтхийа̄нам̣ ван̣н̣абхан̣ане анаттаманата̄, буддха̄дӣнам̣ ван̣н̣абхан̣ане аттаманата̄ти (маха̄ва. 87) имесам̣ сан̇гахо. ат̣т̣ха ватта̄нӣти има̄ни ат̣т̣ха титтхийаватта̄ни пӯрентена. еттха ча на̄тика̄лена га̄маппавесана̄ таттха висуддхака̄йавачӣсама̄ча̄рена пин̣д̣а̄йа чаритва̄ на̄тидива̄пат̣иккамананти идамекам̣ ваттам̣.
айаметтха па̄т̣хоти етасмим̣ кассапасутте айам̣ па̄т̣хо. ан̃н̃аттха̄ти сӣхана̄дасутта̄дӣсу (дӣ. ни. 1.402-403). гхам̣ситва̄ кот̣т̣етва̄ти йатха̄ суван̣н̣ам̣ нигхам̣ситва̄ адхикаран̣ийа̄ кот̣т̣етва̄ ниддосамева гайхати, евам̣ парива̄саваттачаран̣ена гхам̣ситва̄ суддхабха̄вавӣмам̣санена кот̣т̣етва̄ суддхо ева ан̃н̃атиттхийапуббо идха гайхати. тиббаччхандатанти са̄санам̣ анупависитва̄ брахмачарийава̄се тиббаччхандатам̣ дал̣хатара̄бхиручитам̣. ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантесӣти на̄маготтена апа̄кат̣ам̣ екам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄песи ехибхиккхуупасампада̄йа упаниссайа̄бха̄вато. ган̣е нисӣдитва̄ти бхиккхӯ аттано сантике патта̄санавасена ган̣е нисӣдитва̄.
ачелакассапасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. тимбарукасуттаван̣н̣ана̄
18. йасма̄ тимбаруко ‘‘ведана̄ атта̄. атта̄ва ведайатӣ’’ти евам̣ладдхико, тасма̄ та̄йа ладдхийа̄ ‘‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’’нти вадати, там̣ пат̣исам̣харитум̣ бхагава̄ ‘‘са̄ ведана̄’’тиа̄дим̣ авоча. тена̄ха ‘‘са̄ ведана̄тиа̄ди сайам̣катам̣ сукхадуккханти ладдхийа̄ ниседханаттхам̣ вутта’’нти. еттха̄пӣти имасмимпи сутте. татра̄ти йам̣ вуттам̣ ‘‘са̄ ведана̄…пе… сукхадуккха’’нти, тасмим̣ па̄т̣хе. а̄димхийева̄ти еттха бхуммавачанена ‘‘а̄дито’’ти то-саддо на ниссаккавачане. ева-ка̄рена кхо-саддо авадха̄ран̣ети дассети. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ анантарасутте вуттамева. таттха пана ‘‘ведана̄то ан̃н̃о атта̄, ведана̄йа ка̄рако’’ти ладдхикасса дит̣т̣хигатикасса ва̄до пат̣иккхитто, идха ‘‘ведана̄ атта̄’’ти евам̣ладдхикасса̄ти айамева висесо. тена̄ха ‘‘еван̃хи сати ведана̄йа ева ведана̄ ката̄ хотӣ’’тиа̄ди. имисса̄ти йа̄йа ведана̄йа сукхадуккхам̣ катам̣, имисса̄. пуббепӣти сассата̄ка̄рато пуббепи. пуриман̃хи аттханти анантарасутте вуттам̣ аттхам̣. ат̣т̣хакатха̄йанти пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣. танти пуримасутте вуттаматтхам̣. асса̄ти имасса суттасса. йасма̄ тимбаруко ‘‘ведана̄ва атта̄’’ти ган̣ха̄ти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ахам̣ са̄ ведана̄…пе… на вада̄мӣ’’ти.
ан̃н̃а̄ ведана̄тиа̄дӣсупи йам̣ ваттаббам̣, там̣ анантарасутте вуттанайамева. ка̄ракаведана̄ти каттубхӯтаведана̄. ведана̄сукхадуккханти ведана̄бхӯтасукхадуккхам̣ катхитам̣, на ват̣т̣асукхадуккхам̣. ‘‘випа̄касукхадуккхамева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣ ‘‘сайам̣катам̣ сукхам̣ дуккха’’нтиа̄дивачанато.
тимбарукасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄
19. авиджджа̄ нӣваран̣а̄ бхава̄ди-а̄дӣнавасса нива̄ритапат̣иччха̄дика̄ етасса̄ти авиджджа̄нӣваран̣о, авиджджа̄йа нивутоти а̄ха ‘‘авиджджа̄йа нива̄ритасса̄’’ти. айам̣ ка̄йоти ба̄ласса аппахӣнакилесасса паччуппаннам̣ аттабха̄вам̣ раккхам̣ катва̄ авиджджа̄йа пат̣иччха̄дита̄дӣнаве айа̄тха̄вадассанавасена тан̣ха̄йа пат̣иладдхачиттасса там̣там̣бхавӯпага̄ сан̇кха̄ра̄ сан̇кхарӣйанти. техи ча аттабха̄васса абхиниббатти, тасма̄ айан̃ча авиджджа̄йа ка̄йо ниббаттоти. асса̄ти ба̄ласса. айам̣ аттхоти ‘‘айам̣ ка̄йо на̄марӯпанти ча вутто’’ти аттхо дӣпетаббо упа̄да̄наккхандхасал̣а̄йатанасан̇гахато тесам̣ дхамма̄нам̣. еваметам̣ двайанти евам̣ авиджджа̄йа нива̄ритатта̄, тан̣ха̄йа ча сам̣йуттатта̄ евам̣ сапарасанта̄нагатасавин̃н̃а̄н̣акака̄йасан̇кха̄там̣ двайам̣ хоти. ан̃н̃аттха̄ти суттантаресу. ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.204, 400; 3.421, 425-426; сам̣. ни. 2.43-45; 4.60-61; катха̄. 465, 467) аджджхаттикаба̄хира̄йатана̄ни бхиндитва̄ чаккхурӯпа̄дидвайа̄ни пат̣ичча чаккхусампхасса̄дайо вутта̄, идха пана абхиндитва̄ чха аджджхаттикаба̄хира̄йатана̄ни пат̣ичча чаккхусампхасса̄дайо вутта̄ ‘‘двайам̣ пат̣ичча пхассо’’ти, тасма̄ маха̄двайам̣ на̄ма киретам̣ анавасесато аджджхаттикаба̄хира̄йатана̄нам̣ гахитатта̄. аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄нӣти еттха̄пи хи сал̣а̄йатана̄ни сан̇гахита̄нева. пхассака̄ран̣а̄нӣти пхассапаваттийа̄ паччайа̄ни. йехӣти хетудассанаматтанти а̄ха ‘‘йехи ка̄ран̣абхӯтехӣ’’ти. пхассо ева пхусанакиччо, на пхасса̄йатана̄нӣти вуттам̣ ‘‘пхассена пхут̣т̣хо’’ти. парипун̣н̣авасена̄ти авекаллавасена. апарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ хӣна̄ни пхассасса ка̄ран̣а̄ни хонти, тесам̣ вийа̄ти ‘‘етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄’’ти вуттам̣. ка̄йаниббаттана̄димхӣти савин̃н̃а̄н̣акасса ка̄йасса ниббаттанам̣ ка̄йаниббаттанам̣, ка̄йо ва̄ ниббаттати етена̄ти ка̄йаниббаттанам̣, килеса̄бхисан̇кха̄ра̄. а̄дисаддена пхассасал̣а̄йатана̄дисан̇гахо. адхикам̣ пайасати пайун̃джати етена̄ти адхиппайа̄со, висесака̄ран̣анти а̄ха ‘‘адхикапайого’’ти.
бхагава̄ амха̄кам̣ уппа̄дакабха̄вена мӯлабха̄вена бхагавам̣мӯлака̄. име дхамма̄ти име ка̄ран̣адхамма̄. йехи майам̣ ба̄лапан̣д̣ита̄нам̣ сама̄непи ка̄йаниббаттана̄димхи висесам̣ джа̄неййа̄ма, тена̄ха ‘‘пуббе кассапасамма̄самбуддхена уппа̄дита̄’’тиа̄ди. а̄джа̄на̄ма̄ти абхимукхам̣ паччаккхато джа̄на̄ма. пат̣ивиджджха̄ма̄ти тассева вевачанам̣, адхигаччха̄ма̄ти аттхо. нета̄ти амха̄кам̣ санта̄не па̄пета̄. винета̄ти йатха̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо хоти, евам̣ висесато нета̄, тадан̇гавинайа̄дивасена ва̄ винета̄. анунета̄ти анурӯпам̣ нета̄. антарантара̄ йатха̄дхаммапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃а̄пита̄нам̣ дхамма̄нам̣ анурӯпато дассанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘йатха̄сабха̄вато …пе… дассета̄’’ти. а̄па̄тхам̣ упагаччханта̄нам̣ бхагава̄ пат̣исаран̣ам̣ самосаран̣ат̣т̣ха̄нанти бхагавам̣пат̣исаран̣а̄ дхамма̄. тена̄ха ‘‘чатубхӯмакадхамма̄’’тиа̄ди. пат̣исарати пат̣ивиджджхатӣти пат̣исаран̣ам̣, тасма̄ пат̣ивиджджханавасена бхагава̄ пат̣исаран̣ам̣ етесанти бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. тена̄ха ‘‘апи ча̄’’тиа̄ди. пхассо а̄гаччхатӣти пат̣ивиджджханакавасена пхассо н̃а̄н̣асса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантойева со аттхато ‘‘ахам̣ кинна̄мо’’ти на̄мам̣ пуччханто вийа, бхагава̄ часса на̄мам̣ каронто вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘ахам̣ бхагава̄’’тиа̄ди. упат̣т̣ха̄тӯти н̃а̄н̣асса паччупат̣т̣ха̄ту. бхагавантам̣йева пат̣ибха̄тӯти бхагавато ева бха̄го хоту, бхагава̄ва нам̣ аттано бха̄гам̣ катва̄ виссаджджетӯти аттхо, бхагавато бха̄го йадидам̣ дхаммасса аккха̄нам̣, амха̄кам̣ пана саванам̣ бха̄готи айаметтха адхиппа̄йо. еван̃хи саддалаккхан̣ена самети. кечи пана пат̣ибха̄тӯти аттхам̣ ваданти н̃а̄н̣ена диссату десӣйатӯти ва̄ аттхо. тена̄ха ‘‘тумхейева но катхетва̄ детха̄ти аттхо’’ти.
ба̄ласса пан̣д̣итасса ча ка̄йасса ниббаттийа̄ паччайабхӯта̄ авиджджа̄ ча тан̣ха̄ ча. тена̄ха ‘‘каммам̣…пе… нируддха̄’’ти. джава̄петва̄ти гахитаджаванам̣ катва̄, йатха̄ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ саматтхам̣ хоти, евам̣ катва̄. йади нируддха̄, катхам̣ аппахӣна̄ти вуттанти а̄ха ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди. бхавати хи там̣садисепи таббоха̄ро йатха̄ ‘‘са̄ ева титтирӣ, та̄нева осадха̄ни, тассева каммасса випа̄ка̄васесена̄’’ти ча. дуккхаккхайа̄йа̄ти тадаттхависесанаттханти а̄ха ‘‘кхайаттха̄йа̄’’ти. пат̣исандхика̄йанти пат̣исандхигахан̣апуббакам̣ ка̄йам̣. па̄л̣ийам̣ ‘‘ба̄лена̄’’ти каран̣авачанам̣ ниссаккети а̄ха ‘‘ба̄лато’’ти. бха̄вина̄ саха пат̣исандхина̄ саппат̣исандхико. йо пана екантато тенаттабха̄вена арахаттам̣ паттум̣ бхаббо, со бха̄вина̄ пат̣исандхина̄ ‘‘аппат̣исандхико’’ти, тато висесанаттхам̣ ‘‘саппат̣исандхико’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи вуттам̣, со ча йа̄ва арийабхӯмим̣ на оккамати, та̄ва ба̄ладхаммасаман̇гӣ ева̄ти катва̄ ‘‘саббопи путхуджджано ба̄ло’’ти вуттам̣. татха̄ хи ‘‘аппат̣исандхико кхӣн̣а̄саво пан̣д̣ито’’ти кхӣн̣а̄сава-саддена аппат̣исандхико висесито. йади евам̣ секкха̄ катханти а̄ха ‘‘сота̄панна̄’’тиа̄ди. те хи сикха̄паттапан̣д̣иччабха̄валаккхан̣а̄бха̄вато пан̣д̣ита̄ти на ваттабба̄ кхӣн̣а̄сава̄ вийа, балаватара̄нам̣ пана ба̄ладхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ ба̄ла̄типи на ваттабба̄ путхуджджана̄ вийа. бхаджийама̄на̄ пана чатусаччасампат̣иведхам̣ упа̄да̄йа пан̣д̣итапаккхам̣ бхаджанти, на ба̄лапаккхам̣ вуттака̄ран̣ена̄ти.
ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. паччайасуттаван̣н̣ана̄
20. саббампи сан̇кхатам̣ аппат̣ичча уппаннам̣ на̄ма наттхӣти паччайадхаммопи аттано паччайадхаммам̣ упа̄да̄йа паччайуппанно, татха̄ паччайуппаннадхаммопи аттано паччайуппаннам̣ упа̄да̄йа паччайадхаммоти йатха̄рахам̣ дхамма̄нам̣ паччайапаччайуппанната̄. йесам̣ винеййа̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄йева субодхато упат̣т̣ха̄ти, тесам̣ васена сут̣т̣ху вибха̄гам̣ катва̄ пат̣иччасамуппа̄до десито. йесам̣ пана винеййа̄нам̣ тадубхайасмим̣ вибхаджджа суте ева дхамма̄бхисамайо хоти, те сандха̄йа бхагава̄ тадубхайам̣ вибхаджджа дассенто ‘‘пат̣иччасамуппа̄дан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми пат̣иччасамуппанне ча дхамме’’ти имам̣ десанам̣ а̄рабхӣти имаматтхам̣ вибха̄венто ‘‘саттха̄ имасмим̣ сутте’’тиа̄дима̄ха. паччайасса бха̄во паччайаттам̣, паччайаниббаттата̄. асабха̄вадхамме на лаббхатӣти ‘‘сабха̄вадхамме’’ти вуттам̣. нану ча джа̄ти джара̄ маран̣ан̃ча сабха̄вадхаммо на хоти, йесам̣ пана кхандха̄нам̣ джа̄ти джара̄ маран̣ан̃ча, те ева сабха̄вадхамма̄, атха касма̄ десана̄йа те гахита̄ти? на̄йам̣ досо, джа̄ти джара̄ маран̣ан̃хи паччайаниббатта̄нам̣ сабха̄вадхамма̄нам̣ вика̄раматтам̣, нан̃н̃есам̣, тасма̄ те гахита̄ти. уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нанти на винеййапуггала̄нам̣ маггапхалуппатти вийа джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣уппатти татха̄гатуппа̄да̄йатта̄, атха кхо са̄ татха̄гата̄нам̣ уппа̄депи ануппа̄депи хотийева. тасма̄ са̄ ка̄мам̣ асан̇кхата̄ вийа дха̄ту на ничча̄, татха̄пи ‘‘саббака̄лика̄’’ти етена джа̄типаччайато джара̄маран̣уппаттӣти дассети. тена̄ха ‘‘джа̄тийева джара̄маран̣асса паччайо’’ти. джа̄типаччайа̄ти ча джа̄тисан̇кха̄тапаччайа̄. хетумхи ниссаккавачанам̣. т̣хита̄ва са̄ дха̄ту, йа̄йам̣ идаппаччайата̄ джа̄тийа̄ джара̄маран̣асса паччайата̄ тасса бйабхича̄ра̄бха̄вато. ида̄ни на када̄чи джа̄ти джара̄маран̣асса паччайо на хоти хотийева̄ти джара̄маран̣асса паччайабха̄ве нийамети. убхайенапи йатха̄вуттасса паччайабха̄во йаттха хоти, таттха авассам̣бха̄витам̣ дассети. тена̄ха бхагава̄ ‘‘т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯ’’ти. двӣхи падехи. тит̣т̣хантӣти йасса васена дхамма̄нам̣ т̣хити, са̄ идаппаччайата̄ дхаммат̣т̣хитата̄. дхаммети паччайуппанне дхамме. нийамети висесети. хетугатависесасама̄його хи хетупхаласса евам̣ дхаммата̄нийа̄мо ева̄ти.
апаро найо – т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯти йа̄йам̣ джара̄маран̣асса идаппаччайата̄ ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти, еса̄ дха̄ту еса сабха̄во. татха̄гата̄нам̣ уппа̄дато пуббе уддхан̃ча аппат̣ивиджджхийама̄но, маджджхе ча пат̣ивиджджхийама̄но на татха̄гатехи уппа̄дито, атха кхо самбхавантасса джара̄маран̣асса саббака̄лам̣ джа̄типаччайато самбхавоти т̣хита̄ва са̄ дха̄ту, кевалам̣ пана сайамбхун̃а̄н̣ена абхисамбуджджханато ‘‘айам̣ дхаммо татха̄гатена абхисамбуддхо’’ти паведанато ча татха̄гато ‘‘дхаммаса̄мӣ’’ти вуччати, на апуббасса уппа̄данато. тена вуттам̣ ‘‘т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯ’’ти. са̄ ева ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти еттха випалла̄са̄бха̄вато евам̣ авабуджджхама̄насса етасса сабха̄васса, хетуно ва̄ татхева бха̄вато т̣хитата̄ти дхаммат̣т̣хитата̄, джа̄ти ва̄ джара̄маран̣асса уппа̄дат̣т̣хити паваттаа̄йӯхана-сам̣йога-палибодха-самудайа-хетупаччайат̣т̣хитӣти тадуппа̄да̄дибха̄венасса̄ т̣хитата̄ ‘‘дхаммат̣т̣хитата̄’’ти пхалам̣ пати са̄маттхийато хетумева вадати. дха̄рӣйати паччайехӣти ва̄ дхаммо, тит̣т̣хати таттха тада̄йаттавуттита̄йа пхаланти т̣хити, дхаммасса т̣хити дхаммат̣т̣хити. дхаммоти ва̄ ка̄ран̣ам̣ паччайабха̄вена пхаласса дха̄ран̣ато, тасса т̣хити сабха̄во, дхаммато ча ан̃н̃о сабха̄во наттхӣти дхаммат̣т̣хити, паччайо. тена̄ха ‘‘паччайапариггахе пан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 4). дхаммат̣т̣хити ева дхаммат̣т̣хитата̄. са̄ ева дха̄ту ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти имасса сабха̄васса, хетуно ва̄ ан̃н̃атхатта̄бха̄вато, ‘‘на джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти вин̃н̃а̄йама̄насса ча таббха̄ва̄бха̄вато нийа̄мата̄ ваваттхитабха̄воти дхамманийа̄мата̄. пхаласса ва̄ джара̄маран̣асса джа̄тийа̄ сати самбхаво дхамме хетумхи т̣хитата̄ти дхаммат̣т̣хитата̄, асати асамбхаво дхамманийа̄мата̄ти евам̣ пхалена хетум̣ вибха̄вети, там̣ ‘‘т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯ’’тиа̄дина̄ вуттам̣. имесам̣ джара̄маран̣а̄дӣнам̣ паччайата̄сан̇кха̄там̣ идаппаччайатам̣ абхисамбуджджхати паччаккхакаран̣ена абхимукхам̣ буджджхати йа̄тха̄вато пат̣ивиджджхати, тато ева абхисамети абхимукхам̣ сама̄гаччхати, а̄дито катхенто а̄чиккхати, уддисатӣти аттхо. тамева уддесам̣ парийоса̄пенто десети. йатха̄уддит̣т̣хаматтам̣ ниддисанавасена пака̄рехи н̃а̄пенто пан̃н̃а̄пети. пака̄рехи ева патит̣т̣хапенто пат̣т̣хапети. йатха̄ниддит̣т̣хам̣ пат̣иниддесавасена виварати вибхаджати. виват̣ан̃хи вибхаттан̃ча аттхам̣ хетӯда̄харан̣адассанехи па̄кат̣ам̣ каронто утта̄нӣкароти. утта̄нӣкаронто татха̄ паччаккхабхӯтам̣ катва̄ нигаманавасена пассатха̄ти ча̄ха.
джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣антиа̄дӣсӯти джа̄тиа̄дӣнам̣ джара̄маран̣апаччайабха̄весу. техи техи паччайехӣти йа̄ватакехи паччайехи йам̣ пхалам̣ уппаджджама̄на̄рахам̣, авикалехи техева тасса уппатти, на ӯна̄дхикехӣти. тена̄ха ‘‘анӯна̄дхикехева̄’’ти. йатха̄ там̣ чаккхурӯпа̄локаманасика̄рехи чаккхувин̃н̃а̄н̣асса самбхавоти. тена там̣там̣пхаланиппха̄дане тасса̄ паччайаса̄маггийа̄ таппака̄рата̄ татхата̄ти вутта̄ти дассети. са̄маггинти самодха̄нам̣, самава̄йанти аттхо. асамбхава̄бха̄ватоти ануппаджджанасса абха̄вато. татха̄видхапаччайаса̄маггийан̃хи сатипи пхаласса ануппаджджане тасса̄витатхата̄ сийа̄. ан̃н̃адхаммапаччайехӣти ан̃н̃асса пхаладхаммасса паччайехи. ан̃н̃адхамма̄нуппаттитоти тато ан̃н̃асса пхаладхаммасса ануппаджджанато. на хи када̄чи чаккхурӯпа̄локаманасика̄рехи сотавин̃н̃а̄н̣асса самбхаво аттхи. йади сийа̄, тасса̄ са̄маггийа̄ ан̃н̃атхата̄ на̄ма сийа̄, на четам̣ аттхӣти ‘‘анан̃н̃атхата̄’’ти вуттам̣. паччайатоти паччайабха̄вато. паччайасамӯхатоти еттха̄пи есева найо. идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄ти та̄-саддена падам̣ вад̣д̣хитам̣ йатха̄ ‘‘девойева девата̄’’ти, идаппаччайа̄нам̣ самӯхо идаппаччайата̄ти самӯхаттхо та̄саддо йатха̄ ‘‘джана̄нам̣ самӯхо джаната̄’’ти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттхато ведитабба’’нти.
на ниччам̣ сассатанти аниччам̣. джара̄маран̣ам̣ на аниччам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ вика̄рабха̄вато аниппханнатта̄, татха̄пи ‘‘аничча’’нти парийа̄йена вуттам̣. еса найо сан̇кхата̄дӣсупи. сама̄гантва̄ катам̣ сахитехева паччайехи ниббаттетаббато йатха̄сабха̄вам̣ самечча самбхуййа паччайехи катанти сан̇кхатам̣. паччайа̄рахам̣ паччайам̣ пат̣ичча на вина̄ тена сахитасаметамева уппаннанти пат̣иччасамуппаннам̣. тена̄ха ‘‘паччайе нисса̄йа уппанна’’нти. кхайасабха̄ванти бхиджджанасабха̄вам̣. вигаччханакасабха̄ванти сакабха̄вато апагаччханакасабха̄вам̣. вираджджанакасабха̄ванти палуджджанакасабха̄вам̣. нируджджханакасабха̄ванти кхан̣абхан̇гавасена пабхан̇гусабха̄вам̣. вуттанайена̄ти джара̄йа вуттанайена. джанакаппаччайа̄нам̣ камма̄дӣнам̣. кичча̄нубха̄ваккхан̣ети еттха кичча̄нубха̄во на̄ма йатха̄ паваттама̄не паччайе тасса пхалам̣ уппаджджати, татха̄ паватти, евам̣ сантасса паваттанаккхан̣е. идам̣ вуттам̣ хоти – йасмим̣ кхан̣е паччайо аттано пхалуппа̄данам̣ пати бйа̄ват̣о на̄ма хоти, имасмим̣ кхан̣е йе дхамма̄ рӯпа̄дайо упалаббханти тато пуббе, паччха̄ ча анупалаббхама̄на̄, тесам̣ тато уппатти ниддха̄рӣйати, евам̣ джа̄тийа̄пи са̄ ниддха̄ретабба̄ там̣кхан̣ӯпаладдхатоти. йади евам̣ ниппарийа̄йатова джа̄тийа̄ куточи уппатти сиддхи, атха касма̄ ‘‘екена парийа̄йена̄’’ти вуттанти? джа̄йама̄надхамма̄нам̣ вика̄рабха̄вена упаладдхаббатта̄. йади ниппханнадхамма̄ вийа джа̄ти упалаббхеййа, ниппарийа̄йатова тасса̄ куточи уппатти сийа̄, на чевам̣ упалаббхати, атха кхо аниппханнатта̄ вика̄рабха̄вена упалаббхати. тасма̄ ‘‘екена парийа̄йенеттха аничча̄тиа̄дӣни йуджджантӣ’’ти вуттам̣. на пана джара̄маран̣е, джанакаппаччайа̄нам̣ кичча̄нубха̄ваккхан̣е тасса алаббханато. тенева ‘‘еттха ча аниччанти…пе… аниччам̣ на̄ма джа̄та’’нти вуттам̣.
савипассана̄йа̄ти еттха саха-саддо аппадха̄набха̄вадӣпано ‘‘самаккхикам̣, самакаса’’нтиа̄дӣсу вийа. аппадха̄набхӯта̄ хи випассана̄, йатха̄бхӯтадассанамаггапан̃н̃а̄ паджа̄на̄ти. ‘‘пуримам̣ анта’’нти вуччама̄не паччуппаннабха̄вассапи гахан̣ам̣ сийа̄ти ‘‘пуримам̣ антам̣ атӣта’’нти вуттам̣. виджджама̄натан̃ча авиджджама̄натан̃ча̄ти сассата̄сан̇кам̣ нисса̄йа ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄на’’нти атӣте аттано виджджама̄натам̣, адхиччасамуппаттиа̄сан̇кам̣ нисса̄йа ‘‘йато пабхути ахам̣, тато пуббе на ну кхо ахоси’’нти атӣте аттано авиджджама̄натан̃ча кан̇кхати. касма̄? вичикиччха̄йа а̄ка̄радвайа̄валамбанато. тасса̄ пана атӣтаваттхута̄йа гахитатта̄ сассата̄дхиччасамуппаттиа̄ка̄ранисситата̄ дассита̄ ева. а̄саппанапарисаппанапаваттикам̣ каттхачипи аппат̣иваттихетубхӯтам̣ вичикиччхам̣ касма̄ уппа̄детӣти на вича̄ретаббаметанти дассенто а̄ха ‘‘ким̣ка̄ран̣анти на ваттабба’’нти. ка̄ран̣ам̣ ва̄ вичикиччха̄йа айонисоманасика̄ро, тасса андхаба̄лапутхуджджанабха̄во, арийа̄нам̣ адасса̄вита̄ ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. джа̄тилин̇гупапаттийоти кхаттийабра̄хман̣а̄диджа̄тим̣, гахат̣т̣хапаббаджита̄дилин̇гам̣, деваманусса̄диупапаттин̃ча. нисса̄йа̄ти упа̄да̄йа. тасмим̣ ка̄ле йам̣ санта̄нам̣ маджджхимам̣ пама̄н̣ам̣, тена йутто пама̄н̣ико, тадабха̄вато адхикабха̄вато ва̄ ‘‘аппама̄н̣ико’’ти ведитаббо. кечӣти са̄расама̄са̄чарийа̄. те хи ‘‘катхам̣ ну кхо’’ти иссарена ва̄ брахмуна̄ ва̄ пуббакатена ва̄ ахетуто ва̄ ниббаттоти чинтетӣти ваданти. ахетуто ниббаттикан̇кха̄пи хи хетупара̄масанамева̄ти. парампаранти пубба̄параппаваттим̣. аддха̄нанти ка̄ла̄дхивачанам̣, тан̃ча бхумматтхе упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. виджджама̄натан̃ча авиджджама̄натан̃ча̄ти сассата̄сан̇кам̣ нисса̄йа ‘‘бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄на’’нти ана̄гате аттано виджджама̄натам̣, уччхеда̄сан̇кам̣ нисса̄йа ‘‘йасмин̃ча аттабха̄ве уччхеданакан̇кха̄, тато парам̣ ну кхо бхависса̄мӣ’’ти ана̄гате аттано авиджджама̄натан̃ча кан̇кхатӣти хет̣т̣ха̄ вуттанайена йоджетаббам̣.
паччуппаннам̣ аддха̄нанти аддха̄паччуппаннасса идха̄дхиппетатта̄ ‘‘пат̣исандхима̄дим̣ катва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘идам̣ катхам̣, идам̣ катха’’нти паваттанато катхам̣катха̄, вичикиччха̄, са̄ асса аттхӣти катхам̣катхӣ. тена̄ха ‘‘вичикиччхӣ’’ти. ка̄ еттха чинта̄? умматтако вийа ба̄лапутхуджджаноти пат̣икаччева вуттанти адхиппа̄йо. там̣ маха̄ма̄та̄йа путтам̣. мун̣д̣есунти мун̣д̣ена аниччхантам̣ джа̄гаран̣ака̄ле на сакка̄ти суттам̣ мун̣д̣есум̣ куладхаммавасена йатха̄ екачче кулата̄паса̄. ра̄джабхайена̄ти ча ваданти. сӣтибхӯтанти идам̣ мадхуракабха̄ваппаттийа̄ ка̄ран̣авачанам̣. ‘‘сетабхӯта’’нтипи па̄т̣хо, удаке чират̣т̣ха̄нена сетабха̄вам̣ паттанти аттхо.
аттано кхаттийабха̄вам̣ кан̇кхати кан̣н̣о вийа сӯтапуттасан̃н̃ӣ, сӯтапуттасан̃н̃ӣти сӯрийадевапуттасса путтасан̃н̃ӣ. джа̄тийа̄ вибха̄вийама̄на̄йа ‘‘аха’’нти тасса аттано пара̄масанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘евампи сийа̄ кан̇кха̄’’ти. манусса̄пи ча ра̄джа̄но вийа̄ти манусса̄пи ча кечи екачче ра̄джа̄но вийа̄ти адхиппа̄йо. вуттанайамева ‘‘сан̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ нисса̄йа̄’’тиа̄дина̄. еттха̄ти ‘‘катхам̣ ну кхосмӣ’’ти паде. аббхантаре джӣвоти парапарикаппитам̣ антаратта̄нам̣ вадати. сол̣асам̣са̄дӣнанти а̄ди-саддена сарӣрапарима̄н̣аан̇гут̣т̣ха-йавапарама̄н̣упарима̄н̣ата̄дике сан̇ган̣ха̄ти. саттапан̃н̃атти джӣвависайа̄ти дит̣т̣хигатика̄нам̣ матиматтам̣, параматтхато пана са̄ аттабха̄вависайа̄ва̄ти а̄ха ‘‘аттабха̄васса а̄гатигатит̣т̣ха̄на’’нти. йата̄йам̣ а̄гато, йаттха ча гамиссати, там̣ т̣ха̄нанти аттхо. сота̄панно адхиппето вичикиччха̄паха̄насса дит̣т̣хатта̄. итарепи тайоти сакада̄га̄мӣа̄дайо ава̄рита̄ ева. ‘‘айан̃ча…пе… судит̣т̣ха̄’’ти ниппадесато саччасам̣пат̣иведхасса джотитатта̄.
паччайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ха̄раваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.