5. субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄

213. ан̇гӣйанти хетубха̄вена а̄гамабха̄вена авайавабха̄вена ва̄ н̃а̄йантӣти ан̇га̄ни, ка̄ран̣а̄ни, авайава̄ ва̄ти а̄ха ‘‘ан̇гехӣти ка̄ран̣ехи, авайавехи ва̄’’ти. виратийо субха̄ситава̄ча̄йа пуббам̣ патит̣т̣хита̄ хонтӣти муса̄ва̄да̄вераман̣иа̄дайо тасса̄ висесахетӯти а̄ха ‘‘муса̄ва̄да̄…пе… ка̄ран̣а̄нӣ’’ти. йасма̄ арийавоха̄ра̄ висесато четана̄сабха̄ва̄, тасма̄ вачӣсучаритасамуда̄йасса саччава̄ча̄дайо ан̇габхӯта̄ти а̄ха ‘‘саччавачана̄дайо чатта̄ро авайава̄’’ти. ниссаккавачананти хетумхи ниссаккавачанам̣. тена̄ха ‘‘самануа̄гата̄ паватта̄’’ти. ва̄ча̄ хи та̄йа виратийа̄ самма̄ анурӯпато а̄гата̄ паватта̄ти ‘‘саманна̄гата̄’’ти вуччати. каран̣авачананти сахайоге каран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘йутта̄’’ти. сахаджа̄та̄пи хи четана̄ йатха̄сама̄динна̄йа виратийа̄ самма̄ анурӯпато йутта̄ти ваттум̣ арахати.

самуллапанава̄ча̄ти саддава̄ча̄, са̄ вуччатӣти ва̄ча̄ на̄ма. вин̃н̃атти пана вуччати ета̄йа̄ти ва̄ча̄ на̄ма, татха̄ вирати четана̄ва̄ча̄. на са̄ идха адхиппета̄ти са̄ четана̄ва̄ча̄ вин̃н̃аттива̄ча̄ вийа идха имасмим̣ сутте на адхиппета̄ ‘‘субха̄сита̄ хотӣ’’ти вачанато. тена̄ха ‘‘абха̄ситаббато’’ти. сут̣т̣ху бха̄сита̄ти самма̄ н̃а̄йена бха̄сита̄ вачӣсучаритабха̄вато. аттха̄вахатанти хита̄вахака̄лам̣ пати а̄ха. ка̄ран̣асуддхинти йонисоманасика̄рена ка̄ран̣ависуддхим̣. доса̄бха̄ванти агатигамана̄дидоса̄бха̄вам̣. ра̄гадоса̄дивинимуттан̃хи там̣ бха̄сато ануродхавиродхавиваджджанато агатигаманам̣ дӯрасамуггха̄т̣итамева̄ти. анува̄давимутта̄ти апава̄давирахита̄. сабба̄ка̄расампаттим̣ дӣпети, асати хи сабба̄ка̄расампатийам̣ ануваджджата̄пи.

кин̃ча̄пи пуббе дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ а̄раддха̄, пуггаладжджха̄сайато пана пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа…пе… вачанаметам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘ан̃н̃атараниддосавачана’’нти ависесато вуттам̣, ‘‘дхаммам̣йева бха̄сатӣ’’тиа̄дина̄ пана адхаммадоса̄дирахита̄йа ва̄ча̄йа вуччама̄натта̄ идха̄пи субха̄сита̄ ва̄ча̄ адхиппета̄ти. ‘‘субха̄ситам̣йева̄’’ти авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ сарӯпато дассети ‘‘но дуббха̄сита’’нти имина̄. тена̄ха ‘‘тассева ва̄чан̇гасса пат̣ипаккхабха̄сананива̄ран̣а’’нти. пат̣ийогӣниваттанаттхо хи ева-саддо, тена писун̣ава̄ча̄пат̣иккхепо дассито. ‘‘субха̄сита’’нти ва̄ имина̄ чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣ гахитанти ‘‘но дуббха̄ситанти имина̄ миччха̄ва̄чаппаха̄нам̣ дӣпетӣ’’ти вуттам̣. саббавачӣсучаритаса̄дха̄ран̣авачанан̃хи субха̄ситанти. тена парабхедана̄дикам̣ асаббха̄дикан̃ча бодхисатта̄нам̣ вачанам̣ аписун̣а̄дивисайанти дат̣т̣хаббам̣. бха̄ситаббавачаналаккхан̣анти бха̄ситаббасса вачанасса сабха̄валаккхан̣ам̣ дӣпетӣти а̄нетва̄ самбандхо. йади евам̣ нану абха̄ситаббам̣ пат̣хамам̣ ватва̄ бха̄ситаббам̣ паччха̄ ваттаббам̣ йатха̄ ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти а̄ха ‘‘ан̇гапаридӣпанаттхам̣ пана̄’’тиа̄ди.

пат̣хамена̄ти ‘‘субха̄сита’’нти падена. дхаммато анапетанти аттано паресан̃ча хитасукха̄вахадхаммато анапетам̣. манта̄вачананти манта̄йа паваттетаббавачанам̣. пан̃н̃ава̄ авикин̣н̣ава̄чо хи на ча анаттха̄вахам̣ ва̄чам̣ бха̄сати. итарехи двӣхӣти татийачатуттхападехи. ‘‘имехи кхотиа̄дӣнӣти каран̣е етам̣ упайогавачана’’нти кечи. там̣ ва̄чанти йатха̄вуттам̣ чатуран̇гикам̣. йан̃ча ва̄чам̣ ман̃н̃антӣти самбандхо. ан̃н̃ети ито ба̄хирака̄ н̃а̄йава̄дино аккхарачинтака̄ ча. ‘‘пат̣ин̃н̃а̄хетууда̄харан̣ӯпанайанигамана̄ни авайава̄ ва̄кйасса̄’’ти ваданти. на̄ма̄дӣхӣти на̄ма̄кхйа̄тападехи. лин̇гам̣ иттхилин̇га̄ди вачанам̣ екавачана̄ди. пат̣хама̄ди вибхатти атӣта̄ди ка̄лам̣. катта̄ сампада̄нам̣ апа̄да̄нам̣ каран̣ам̣ адхикаран̣ам̣ камман̃ча ка̄ракам̣. сампаттӣхи саманна̄гатанти ете авайава̄дике сампа̄детва̄ вуттам̣. там̣ пат̣иседхетӣти там̣ йатха̄вуттависесампи ва̄чам̣ ‘‘имехи кхо’’ти ваданто бхагава̄ пат̣иседхети. кхо-саддо хеттха авадха̄ран̣аттхо. тена̄ха ‘‘авайава̄дӣ’’тиа̄ди. йа̄ ка̄чи асабха̄ванируттилаккхан̣а̄. са̄ милаккхубха̄са̄. сӣхал̣акенева̄ти сӣхал̣абха̄са̄йа парийа̄паннена вачанена. арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти сам̣са̄ре ативийа сан̃джа̄тасам̣вега̄ танниссаран̣е ниннапон̣ама̄наса̄ хутва̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.

па̄това пхуллитакоканаданти па̄това сам̣пхуллападумам̣. бхиджджийатети ниббхиджджийати ниббхигго джа̄йати. мануссаттам̣ гата̄ти мануссаттабха̄вам̣ упагата̄.

буддхантарети буддхуппа̄дантаре двиннам̣ буддхуппа̄да̄нам̣ антара̄. тада̄ хи паччекабуддха̄нам̣ са̄сане, на буддхаса̄сане диппама̄не.

джара̄йа паримаддитанти йатха̄ хаттхачаран̣а̄диан̇га̄ни ситхила̄ни хонти, чаккха̄дӣни индрийа̄ни сависайаггахан̣е асаматтха̄ни хонти, йоббанам̣ саббасо вигатам̣, ка̄йабалам̣ апагатам̣, сатиматидхитиа̄дайо виппайутта̄, пуббе аттано ова̄дапат̣икара̄ путтада̄ра̄дайопи апаса̄дака̄, парехи вут̣т̣ха̄панӣйасам̣весанӣйата̄ пунадева ба̄лабха̄ваппатти ча хонти, евам̣ джара̄йа саббасо вимаддитам̣. етанти сарӣрам̣ вадати. мила̄тачхавичамманисситанти джин̣н̣абха̄вена аппамам̣салохитатта̄ мила̄техи гатайоббанехи дхаммехи саннисситам̣. гха̄сама̄мисанти гха̄сабхӯтам̣ а̄мисам̣ маччуна̄ гилитва̄ вийа патит̣т̣хапетаббато. кесалома̄дина̄на̄кун̣апапӯритам̣. тато ева асучибха̄джанам̣ етам̣. саббатха̄пи нисса̄рата̄йа кадаликкхандхасамам̣.

ануччхавика̄хӣти самма̄самбуддхасса анурӯпа̄хи. на та̄пеййа̄ти читтан̃ча ка̄йан̃ча на та̄пеййа. та̄пана̄ четтха сампати а̄йати ча виса̄дана̄. на ба̄дхеййа̄ти ‘‘на̄бхибхавеййа̄’’ти падасса аттхадассанам̣. аписун̣ава̄ча̄васена̄ти саббасо пахӣнаписун̣ава̄чата̄васена. па̄па̄нӣти ла̄мака̄ни никит̣т̣хака̄ни. тена̄ха ‘‘аппийа̄нӣ’’тиа̄ди. ана̄да̄йа̄ти аггахетва̄.

са̄дхубха̄вена̄ти ниддосамадхурабха̄вена. аматасадиса̄ти садисе таббоха̄роти, ка̄ран̣е ва̄йам̣ ка̄рийавоха̄роти а̄ха ‘‘нибба̄на̄матапаччайатта̄ ва̄’’ти. паччайавасена хи са̄ тада̄ дассанаппаватти. чарийа̄ти ча̄риттам̣. пора̄н̣а̄ на̄ма пат̣хамакаппика̄, буддха̄дайо ва̄ арийа̄.

патит̣т̣хита̄ти ниччалабха̄вена ат̣т̣хим̣ катва̄ паччайа̄йаттабха̄вато ависам̣ва̄данака̄. убхайатха̄ пат̣ипаттим̣ а̄ха ‘‘аттано ча паресан̃ча аттхе патит̣т̣хита̄’’ти. аттхе дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дихите патит̣т̣хитатта̄ ева дхамме авихим̣са̄дидхамме патит̣т̣хита̄. анупародхакаранти етена хитапарийа̄йойам̣ аттха-саддоти дассети. дхаммиканти дхаммато анапетам̣, аттхадхаммӯпасам̣хитам̣ ва̄.

нибба̄наппаттийа̄ти нибба̄наппаттийаттхам̣. дуккхасса антакирийа̄йа антакаран̣аттхам̣. йасма̄ буддхо кхема̄йа бха̄сати, тасма̄ кхемуппаттихетуйа̄ кхема̄, тасма̄ са̄ саббава̄ча̄нам̣ уттама̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. манта̄вачанавасена̄ти саббадосарахитавасена.

субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.