1. арахантавагго

1. дханан̃джа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄

187. дханан̃джа̄ниготта̄ти еттха пуббапурисато а̄гатасса кулавам̣сасса на̄ма̄бхидха̄насан̇кха̄там̣ гам̣ та̄йатӣти готтам̣. (ким̣ пана танти? ан̃н̃акулапарампара̄са̄дха̄ран̣ам̣ тасса куласса а̄дипурисасамуда̄гатам̣ там̣кулапарийа̄паннаса̄дха̄ран̣ам̣ са̄ман̃н̃арӯпанти дат̣т̣хаббам̣.) дханан̃джа̄ниготтам̣ етиссанти дханан̃джа̄ниготта̄. тасса̄ уда̄насса ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘со кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. на̄на̄расабходжанам̣ детӣти йоджана̄. пан̃чагорасасампа̄дитам̣ са̄либхаттам̣ сӯпаса̄кабйан̃джанам̣ на̄на̄расам̣ бра̄хман̣абходжанам̣. ман̣д̣алаггакхагганти ман̣д̣алаггасан̇кха̄там̣ кхаггам̣. дувидхо хи кхагго ман̣д̣алагго дӣгхагготи. таттха йасса агго ман̣д̣ала̄ка̄рена т̣хито, со ман̣д̣алагго. йасса пана асипуттика̄ вийа дӣгхо, со дӣгхагго.

са̄сана̄ти ануса̄сана̄. ‘‘намо…пе… самбуддхасса̄’’ти евам̣ вутта̄ пан̃чападикага̄тха̄. саттхуса̄сане хи локийаччхандам̣ анапеккхитва̄ еса̄ пан̃чападикага̄тха̄ти дат̣т̣хабба̄. окка̄варадхара̄ти пуббапурисасан̇кха̄таукка̄кавам̣саварадха̄рика̄. сакка̄ти саккун̣еййам̣.

еванти ‘‘саче ме ан̇гаман̇га̄нӣ’’тиа̄дина̄ имина̄ пака̄рена. ‘‘пан̃ча га̄тха̄сата̄ни пана ат̣т̣хакатхам̣ а̄рул̣ха̄ни, идха пана две ева уддхат̣а̄’’ти ваданти. пахаритум̣ ва̄ти екава̄рампи хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ пахаритумпи пара̄маситумпи асакконтоти аттхо. со хи тасса̄ арийаса̄вика̄йа а̄нубха̄вена аттано са̄маттхийена васе ватта̄панаттхам̣ сантаджджитва̄пи тадануваттанто ниббисо ахоси. тена̄ха ‘‘бхотӣ’’тиа̄ди.

тасса бра̄хман̣асса̄ти аттано са̄микабра̄хман̣асса. упасам̣харантӣти упанентӣ. тасмим̣ самайети тасмим̣ дуккхуппаттика̄ле ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти бхагавато вачанам̣ ануссаритва̄ ‘‘дасабаласса бхагавато’’тиа̄дӣсу йатха̄паричитам̣ гун̣ападам̣ ануссари. тена̄ха ‘‘дасабалам̣ сарӣ’’ти.

кхантисораччарахитата̄йа куджджхитва̄. бхиджджитва̄ти сам̣йата̄бха̄вато тасса бра̄хман̣асса антаре меттибхедена бхиджджитва̄. евамева̄ти йатха̄ етарахи ака̄ран̣ена, евамева ан̃н̃ада̄пи ака̄ран̣ена̄ти аттхо. никка̄ран̣ата̄дӣпане евам̣-саддо, ева-саддо пана авадха̄ран̣аттхо. никка̄ран̣ата̄ ча на̄ма нираттхаката̄, нираттхакавиппала̄пабха̄венеттха евам̣-саддасса гахан̣е паватти гавеситабба̄. гарахаттхо ва̄йам̣ евам̣-саддо анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣. гарахаттхата̄ часса васалисаддасаннидха̄нато па̄кат̣а̄ ева.

га̄манигамарат̣т̣хапӯджитоти имина̄ га̄манигамарат̣т̣хаса̄микехи пӯджитабха̄во дӣпито га̄ма̄дӣнам̣ тесам̣ васе ваттанато. асукасса на̄ма пуггаласса. сесанти абхиккантантиа̄ди, йампи чан̃н̃ам̣ идха̄гатам̣ хет̣т̣ха̄ ван̣н̣итан̃ча.

дханан̃джа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аккосасуттаван̣н̣ана̄

188. бха̄радва̄джова соти бха̄радва̄джо на̄ма ева со бра̄хман̣о. готтавасена хи тайидам̣ на̄мам̣, висесена панетам̣ джа̄танти дассетум̣ ‘‘пан̃чаматтехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. джа̄никата̄ти н̃а̄тиваггаха̄никата̄. паккхо бхинноти тато ева н̃а̄типаккхо нат̣т̣хо. йатха̄ доманассито анаттаманоти ваттаббам̣ лабхати, евам̣ купитоти а̄ха ‘‘доманассена ча̄’’ти. дасахӣти анавасесапарийа̄да̄навасена вуттам̣ пан̃чахи га̄тха̄сатехи аккосанто татха̄ аккосеййа̄ти катва̄. таттха пана йена кеначи аккосантопи аккосатийева на̄ма. кароси мама бха̄тикасса паббаджджам̣.

самбхун̃джатӣти самбхогам̣ кароти. аккоса̄дӣхи екато бхун̃джати. вӣтихаратӣти бйатиха̄рам̣ кароти, аккосато паччаккосана̄дина̄ винимайам̣ каротӣти аттхо. тена̄ха ‘‘катасса пат̣ика̄рам̣ каротӣ’’ти. асса ануссававасена сутва̄ ‘‘сапати ма’’нти сан̃н̃ино бхайам̣ уппаджджӣти йоджана̄. асса̄ти бра̄хман̣асса. сутва̄ти падам̣ убхайаттха̄пи йоджетаббам̣ ‘‘тавеветам̣ бра̄хман̣а̄ти сутва̄, ануссававасена сутва̄’’ти ча. ка̄мам̣ кисаваччха̄дайо сапанам̣ на̄дам̣су, девата̄нам̣йева хи со аттхо, сатта̄нам̣ пана татха̄ сан̃н̃а̄ уппанна̄, сопи татха̄сан̃н̃ӣ ахоси. тена̄ха ‘‘ануссававасена̄’’ти.

дантасса саббасо даматхам̣ упагататта̄. ниббисеванасса̄ти ра̄гадоса̄дихетукавиппханданарахитасса. тассева̄ти пат̣икуджджхантассева пуггаласса тена кодхена па̄пам̣ хоти па̄пасса санта̄нантарасан̇кантийа̄ абха̄вато. кечи пана ‘‘тассева̄ти тассева пат̣икуджджхантапурисасса тена пат̣икуджджханена. па̄пийоти пат̣икуджджхантапуггаласса ла̄макатаро’’ти еваметтха аттхам̣ ваданти. сатийа̄ саманна̄гато хутва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хито адхива̄сети, на сахо мӯл̣хо хутва̄ти адхиппа̄йо. убхиннам̣ тикиччхантанти убхиннам̣ уппаннакодхасан̇кха̄там̣ килесабйа̄дхим̣ тикиччхантам̣ вӯпасаментам̣ там̣ пуггалам̣. йо пуггалотиа̄дина̄ пурима̄су га̄тха̄су паваттита̄ни пада̄ни самбандхитва̄ дассети. пан̃часу кхандхесу йа̄тха̄вато винӣта̄ арийадхаммасса ковида̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘дхаммасса̄ти пан̃чаккхандхадхаммасса̄’’ти. ида̄ни таматтхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассенто а̄ха ‘‘чатусаччадхаммасса ва̄’’ти.

аккосасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. асуриндакасуттаван̣н̣ана̄

189. тенева̄ти бха̄тупаббаджитенева. ассева̄ти титиккхасса. ‘‘там̣ джайам̣ хотӣ’’ти лин̇гавипалла̄савасена вуттанти а̄ха ‘‘со джайо хотӣ’’ти, дуджджайам̣ кодхам̣ титиккха̄йа джинантасса̄ти адхиппа̄йо. йасма̄ титиккха̄дайо на кодхавасикам̣ дхурам̣, там̣ пана ба̄ла̄нам̣ ман̃н̃ана̄маттанти идха имаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘катамасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. виджа̄натова джайо на авиджа̄нато титиккха̄йа абха̄вато. на хи авиджа̄нанто андхаба̄ло кодхам̣ виджетум̣ саккоти. кевалам̣ джайам̣ ман̃н̃ати килесехи пара̄джито сама̄нопӣти адхиппа̄йо.

асуриндакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. билан̇гикасуттаван̣н̣ана̄

190. суддханти кевалам̣ самбха̄равирахитам̣. самбха̄райуттанти кат̣укабхан̣д̣а̄дисамбха̄расахитам̣. кан̃джито ниббаттатта̄ кан̃джикам̣, а̄рана̄лам̣, билан̇ганти аттхо. на̄мам̣ гахитам̣ сан̇гӣтика̄ле ‘‘билан̇гикабха̄радва̄джо’’ти висесанавасена. тайоти дханан̃джа̄нийа̄ са̄мико бха̄радва̄джо, аккосакабха̄радва̄джо, асундарикабха̄радва̄джоти а̄дито тӣсу суттесу а̄гата̄ тайо. мети майхам̣.

билан̇гикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ахим̣сакасуттаван̣н̣ана̄

191. еса̄ти бра̄хман̣о. ‘‘ахим̣сако аха’’нти тадаттхам̣ са̄дхетум̣ иччха̄йа катхесӣти вуттам̣ ‘‘ахим̣сакапан̃хам̣ пуччхӣ’’ти. татха̄ че асса̄ти йатха̄ те на̄масса аттхо, татха̄ четам̣ бхавеййа̄си анваттхана̄мако бхавеййа̄си ахим̣сако ева сийа̄ти. на дуккха̄пети дуккхаматтампи на уппа̄дети, дуккхато апанетӣти аттхо.

ахим̣сакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄

192. джат̣а̄пан̃хасса̄ти ‘‘антоджат̣а̄ бахиджат̣а̄’’ти евам̣ джат̣а̄парийа̄йасса пан̃хасса.

джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. суддхикасуттаван̣н̣ана̄

193. суддхикапан̃хасса̄ти ‘‘на̄бра̄хман̣о суджджхатӣ’’ти евам̣ суддхасаннисситасса пан̃хасса. сӣласампанноти пан̃чавидханийамалаккхан̣ена сӣлена саманна̄гато. тапокамманти анасанапан̃ча̄тапатаппана̄дипарибхеданатапокаммам̣ каронтопи. виджджа̄ти тайо веда̄ти ваданти ‘‘та̄йа идхалокаттхам̣ паралокаттхам̣ н̃а̄йантӣ’’ти катва̄. готтачаран̣анти готтасан̇кха̄там̣ чаран̣ам̣. бра̄хман̣о суджджхати джет̣т̣хаджа̄тикатта̄. татха̄ хи со ева тапам̣ а̄чаритум̣ лабхати, на итаро. ан̃н̃а̄ ла̄мика̄ паджа̄ти итараван̣н̣ам̣ вадати. вачанасахассампӣти га̄тха̄некасахассампи. анто килесехи пӯтико сабха̄вена пӯтико. килит̣т̣хехи ка̄йакамма̄дӣхи ка̄йадуччарита̄дӣхи.

суддхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. аггикасуттаван̣н̣ана̄

194. аггипаричаран̣авасена̄ти аггихуттаджуханавасена. саннихитоти миссӣбха̄вам̣ сампа̄пито. татха̄бхӯто ча со саппина̄ саддхим̣ йоджито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сам̣йоджито’’ти. апа̄йамаггам̣ оккамати миччха̄дит̣т̣химиччха̄сан̇каппа̄дӣнам̣ аттано санта̄не самуппа̄данато. тена̄ха ‘‘имам̣ ладдхи’’нтиа̄ди.

джа̄тийа̄ти садосакирийа̄пара̄дхасса асамбхавена парисуддха̄йа джа̄тийа̄. на̄наппака̄ре ат̣т̣ха̄расавиджджа̄т̣т̣ха̄насан̃н̃ите гантхе. сутава̄ти сутва̄ нит̣т̣хам̣ патто аггадаккхин̣еййатта̄ти адхиппа̄йо.

пуббенива̄сан̃а̄н̣ена̄ти идам̣ локе са̄сане ча нирул̣хата̄васена вуттам̣. ан̃н̃е хи пуббенива̄сам̣ джа̄нанта̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣енева джа̄нанти, бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣енапи джа̄на̄ти. диббена чаккхуна̄ти еттха̄пи есева найо. саббасо джа̄ти кхӣйати етена̄ти джа̄тиккхайо, аггамагго, тена паттаббатта̄ а̄паннатта̄ ча джа̄тиккхайо арахаттам̣. джа̄нитва̄ воситавоса̄ноти виджа̄нитаббам̣ чатусаччадхаммам̣ магган̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ сол̣асаннампи кичча̄нам̣ воситавоса̄но.

уппаттим̣ дӣпетва̄ти па̄йасада̄насса а̄гаманам̣ пака̄сетва̄. га̄тха̄хи абхигӣтанти двӣхи га̄тха̄хи майа̄ абхигӣтам̣. абхун̃джитаббанти бхун̃джитум̣ на йуттам̣. ‘‘абходжанеййа’’нти касма̄ вуттам̣, нану бхагавато аджджха̄сайо аччантамева суддхоти? саччаметам̣, бра̄хман̣о пана пуббе ада̄тука̄мо паччха̄ га̄тха̄ сутва̄ дхаммадесана̄йа мудухадайо хутва̄ да̄тука̄мо ахоси, тасма̄ там̣ бхиккхӯнам̣ ана̄гате дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ пат̣иккхипи. татха̄ хи анантарасутте касибха̄радва̄джасутте ча евамева пат̣ипаджджи. тена̄ха ‘‘твам̣ бра̄хман̣а̄’’тиа̄ди. килан̃джамхи…пе… пака̄сита̄ти етена га̄тхам̣ уддесат̣т̣ха̄нева т̣хапетва̄ бхагава̄ бра̄хман̣асса виттха̄рена дхаммам̣ десесӣти дассети. га̄йанена̄ти га̄йанакена, га̄нена ва̄. аттхан̃ча дхамман̃ча̄ти садевакасса локасса хитан̃чева тасса ка̄ран̣ан̃ча. сампассанта̄нанти саммадева пассанта̄нам̣. дхаммоти павен̣иа̄гато ча̄риттадхаммо на хоти. бходжанесу уккам̣сагатам̣ дассетум̣ ‘‘судха̄бходжана’’нти а̄ха. дхамме сатӣти арийа̄нам̣ а̄ча̄радхамме сати там̣ а̄ламбитва̄ джӣванта̄нам̣ етадева сет̣т̣ханти ‘‘сомам̣ бхун̃джеййа па̄йаса’’нти там̣ а̄раббха катха̄йа уппаннатта̄.

саллаккхети айам̣ бра̄хман̣о. сеса̄ паччайа̄ ниддоса̄ те а̄раббха катха̄йа аппаваттитатта̄. куккуччавӯпасантанти аггиа̄хитападасса вийа саддасиддхи ведитабба̄. аннена па̄нена̄ти лаккхан̣авачанаметам̣ йатха̄ ‘‘ка̄кехи саппи раккхитабба’’нти. тена̄ха ‘‘десана̄маттамета’’нти. бахусассапхалада̄йакам̣ сукхеттам̣ вийа пат̣ийаттанти самма̄ касанабӣджанаудака̄найана̄панайана̄дина̄ сусаджджитам̣ кхеттам̣ вийа сӣла̄дигун̣ависесасампа̄данена пат̣ийаттам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ етам̣.

аггикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. сундарикасуттаван̣н̣ана̄

195. а̄нетва̄ хунитаббато а̄хути. саппимадхупа̄йаса̄дӣхи аггим̣ джухоти еттха̄ти аггихуттам̣, са̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘агйа̄йатана’’нтиа̄ди. сувисодхито часса̄ти нихӣнаджа̄тика̄нам̣ анена сут̣т̣ху висодхито ча бхавеййа. ‘‘ме’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо.

апхалам̣ каротӣти ито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва демӣти падам̣. та̄ва анантарасуттаван̣н̣ана̄йа а̄гатасадисамева̄ти пеййа̄лавасена т̣хапеси, на сапписан̇кха̄рат̣т̣хапанам̣. химапа̄тасса ча сӣтава̄тасса ча пат̣иба̄ханаттханти ака̄ран̣аметанти там̣ ана̄дийитва̄ ан̃н̃амева сука̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣ибалова̄’’тиа̄ди вуттам̣. сан̃джа̄нитва̄ти ‘‘на̄йам̣ бра̄хман̣о’’ти сан̃джа̄нитва̄.

нӣчакесантанти рассакесантам̣. бра̄хман̣а̄нам̣ суддхиаттха̄ сикха̄ти а̄ха ‘‘паваттаматтампи, сикхам̣ адисва̄’’ти, ‘‘парамахам̣сапариккха̄дина̄’’ти кечи.

ака̄ран̣ам̣ даккхин̣еййабха̄васса джа̄ти адаккхин̣еййабха̄вахетӯнам̣ па̄падхамма̄нам̣ апат̣иккхепабха̄вато. етанти сӣла̄дибхедам̣ чаран̣ам̣. даккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ам̣ адаккхин̣еййабха̄вака̄ракапа̄падхамма̄нам̣ тадан̇га̄дивасена паджаханато. асса̄ти бра̄хман̣асса. таматтханти там̣ даккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ата̄сан̇кха̄таматтхам̣ упама̄йа вибха̄венто. са̄ла̄дикат̣т̣ха̄ джа̄това̄ти са̄ла̄дивисуддхакат̣т̣ха̄ва джа̄то. са̄па̄надон̣иа̄диависуддхакат̣т̣ха̄ джа̄то аггикиччам̣ на ча на кароти. еванти йатха̄ агги йато куточи джа̄топи аггикиччам̣ каротийева, евам̣ чан̣д̣а̄лакула̄дӣсу джа̄топи даккхин̣еййо на на хоти гун̣асампада̄васена арийа̄нам̣ вам̣се паджа̄татта̄ти а̄ха ‘‘гун̣асампаттийа̄ джа̄тима̄’’ти. дхитийа̄ гун̣асампаттийа̄ памукхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘со хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дхитийа̄ти вӣрийена. тан̃хи ануппанна̄нам̣ кусаладхамма̄нам̣ уппа̄данапарибрӯханехи те дха̄рети. хирийа̄ досе ниседхети, саммадева па̄па̄нам̣ джигуччхане сати тесам̣ паваттийа̄ авасаро ева наттхи. монадхаммена н̃а̄н̣асан̇кха̄тена оттаппадхаммена. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанакоти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ т̣ха̄нам̣, па̄падхамма̄нам̣ ва̄ виппака̄расабха̄ват̣т̣ха̄нам̣ джа̄нанако.

параматтхасаччена нибба̄нена а̄рамман̣апаччайабхӯтена арийамаггена данто. индрийадамена̄ти тато ева арийена индрийасам̣варена упагато. виданти техи сачча̄нӣти веда̄. маггаведа̄нам̣ антанти арийапхалам̣. килеса̄нам̣ антанти тесам̣ ануппа̄даниродхат̣т̣ха̄нам̣. йан̃н̃оти аггапхалам̣. нираттхаканти апхалам̣ тесам̣ ана̄гаманато, а̄гата̄нампи аггадаккхин̣еййа̄бха̄вато. джухати дети.

суйит̣т̣ханти суда̄нам̣ аггадаккхин̣еййала̄бхена. сухутанти тассева вевачанам̣. атха ва̄ суйит̣т̣ханти сут̣т̣ху саммадева йит̣т̣хам̣ са̄ре упанӣтам̣ мама идам̣ деййаваттху. сухутанти еттха̄пи есева найо.

упахат̣аматтети бра̄хман̣ена ‘‘бхун̃джату бхава’’нти упанӣтаматте. ниббаттитоджамева̄ти саваттхукам̣ аггахетва̄ ваттхуто вивечитаоджамева. тена там̣ сукхуматтам̣ гатанти там̣ хабйасесам̣ саббасо сукхумабха̄вам̣ гатанти оджа̄йа анол̣а̄риката̄йа пурима̄ка̄ренева пан̃н̃а̄йама̄натам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана оджа̄йа ева кевала̄йа гахан̣ам̣ сандха̄йа. са̄ хи авиниббхогавуттита̄йа висум̣ ган̣хитум̣ на сакка̄, тасма̄ девата̄хипи саваттхука̄ гайхати. манусса̄нам̣ ваттхӯти караджака̄йама̄ха. ол̣а̄рикаваттхута̄йа дева̄нам̣ вийа гахан̣ӣ на тиккха̄ти диббоджасаммиссата̄йа самма̄ парин̣а̄мам̣ на гаччхати. сукхума̄пи сама̄на̄ диббоджа̄ тена па̄йасена миссита̄ ол̣а̄рикасаммиссата̄йа сукхумаваттхука̄нам̣ дева̄нам̣ сукхада̄ на хотӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘гойӯсе пана̄’’тиа̄дина̄. парибхогаваттхуно ол̣а̄риката̄йа ва̄ дева̄нам̣ дуккарам̣ самма̄ парин̣а̄метум̣, диббоджа̄йа гарутарабха̄вена манусса̄нам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘на кхва̄ха’’нтиа̄ди. сама̄паттичиттасамут̣т̣хита̄ теджодха̄ту джха̄на̄нубха̄васантеджита̄ тиккхатара̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘ат̣т̣ха…пе… парин̣а̄меййа̄’’ти. бхагавато пана суддхенева парин̣аматӣти вуттам̣ ‘‘па̄катикенева̄’’ти, джха̄на̄нубха̄ваппаттена джха̄нена вина̄ сабха̄васиддхенева.

‘‘аппахарите’’ти еттха аппа-саддо ‘‘аппиччхо’’тиа̄дӣсу вийа абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘аппахаритети ахарите’’ти. па̄тисатепи па̄йасе. на а̄лул̣атӣти на а̄вилам̣ хоти. ана̄ганта̄ва гаччхеййа ‘‘аттана̄пи на парибхун̃джи, ан̃н̃есам̣ на да̄песи, кевалам̣ па̄йасам̣ на̄сесӣ’’ти доманассаппатто.

да̄ру сама̄даха̄ноти да̄рухаридди да̄русмим̣ тасса даханто. йадӣтиа̄ди да̄руджха̄панасса бахиддхабха̄васа̄дханам̣ асуддхахетӯнам̣ пат̣ипаккха̄бха̄вато тасса. кхандха̄дӣсу кусала̄ти тесу сабха̄вато самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣ато джа̄нанато чхека̄ пан̣д̣ита̄. н̃а̄н̣аджотинти н̃а̄н̣амайам̣ джотим̣. джа̄лемӣти паджджалитам̣ кароми. ниччам̣ паджджалитагги саббаттхакамева вигатасаммохандхака̄рата̄йа екобха̄сабха̄вато. саббасо виккхепа̄бха̄вато ниччасама̄хитатто. евам̣ вадатӣти чаритам̣ брахмачарийам̣ гахетва̄ чара̄мӣти евам̣ ваттама̄нам̣ вийа вадати а̄саннатам̣ хадайе т̣хапетва̄.

кха̄рибха̄роти кха̄рибха̄расадисо. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. кхандхена вайхама̄ноти ка̄дже паккхипитва̄ кхандхена вайхама̄но. патхавийа̄ саддхим̣ пхусети бха̄расса гарукабха̄вена ка̄джасса парин̣аманена. ма̄нена аттано джа̄тиа̄дӣни пагган̣хато ан̃н̃асса та̄ни на сахатӣти а̄ха – ‘‘таттха таттха иссам̣ уппа̄денто’’ти, таттха таттха джа̄тиа̄дима̄наваттхусмим̣ гарутараггахан̣ена сам̣сӣдеййа̄ти адхиппа̄йо. кодхо дхӯмоти йатха̄пи бха̄суро агги дхӯмена упаккилит̣т̣хо, евам̣ кодхена упаккилит̣т̣хо. н̃а̄н̣аггӣти тасса кодхо дхӯмо. муса̄ва̄дова мосаваджджам̣. йатха̄ н̃а̄н̣е сати муса̄ва̄до наттхи, евам̣ муса̄ва̄де сати н̃а̄н̣ампӣти тена там̣ ниродхитам̣ вийа хотӣти а̄ха – ‘‘муса̄ва̄дена пат̣иччханнам̣ н̃а̄н̣а’’нти. йатха̄ суджа̄йа вина̄ бра̄хман̣а̄нам̣ йа̄го на иджджхати, евам̣ пахӯтадживха̄йа вина̄ саттху дхаммайа̄го на иджджхатӣти дживха̄ суджа̄парийа̄йа̄ вутта̄. джоти т̣хийати еттха̄ти джотит̣т̣ха̄нам̣ веди, йам̣ аггикун̣д̣ам̣. сатта̄нам̣ хадайам̣ джотит̣т̣ха̄нам̣ н̃а̄н̣аггино таттха самуджджаланато. атта̄ти читтам̣ ‘‘а̄хито ахам̣ ма̄но еттха̄’’ти катва̄.

дхаммо рахадоти ассаддхийа̄диа̄ласийа̄бха̄вато килесамалапаккха̄ланато парамаггиниббута̄ваханато арийамаггадхаммо ана̄вило рахадо. хет̣т̣хупарийава̄лука̄ти випариваттитава̄лука̄ хутва̄. а̄лул̣а̄ти а̄куладжа̄та̄. пан̣д̣ита̄нам̣ пасаттхоти пан̣д̣ита̄нам̣ пурато сет̣т̣хо. сет̣т̣хабха̄вена санто па̄сам̣со хутва̄ килесе бхиндати самуччхиндатӣти саббхӣти вуччати. тена̄ха ‘‘уттамат̣т̣хена̄’’ти. татха̄ ча̄ха бхагава̄ ‘‘магга̄нат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо’’ти (дха. па. 273).

вачӣсаччанти имина̄ ‘‘чатуран̇гасаманна̄гата̄ ва̄ча̄ супарисуддха̄ хотӣ’’ти самма̄ва̄чам̣ дассети. саччасам̣йамападехи дассита̄ маггадхамма̄ идха ‘‘дхаммо’’ти адхиппета̄ти а̄ха – ‘‘дхаммоти имина̄…пе… дассетӣ’’ти. маггасаччам̣ гахитам̣ анантарага̄тха̄йа анекехи висесетва̄ вуттатта̄. аттхатоти пуббан̇гаматта̄диаттхато. та̄йа хи сакиччам̣ каронтийа̄ итаре саббепи тадануваттика̄ хонти. таггатикатта̄ти самма̄дит̣т̣хийа̄ упака̄ракабха̄вена та̄йа сама̄нагатикатта̄. а̄рамман̣ан̃хи витаккена̄хат̣ам̣ пан̃н̃а̄ вичинитум̣ саккоти. татха̄ хи со пан̃н̃а̄ккхандхена сан̇гахам̣ гато. дхаммоти сабха̄вато сама̄дхи гахито, итаре две тадупака̄ратта̄. татха̄ хи ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13; ма. ни. 3.197; сам̣. ни. 5.378) сама̄дхи ‘‘дхаммо’’ти вутто. параматтхасаччам̣ гахитам̣ саббесам̣ сет̣т̣хабха̄вато. йатха̄ха – ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90; а. ни. 4.34). аттхатоти тато ева параматтхато, анантарам̣ вуччама̄на̄нам̣ ва̄ маггадхамма̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вато. пан̃чан̇га̄ни гахита̄ни та̄сам̣ маггабха̄вато. тӣн̣и ан̇га̄ни. брахмачарийам̣ на̄ма̄ти етам̣ нибба̄нага̄ми уттамат̣т̣хена маггабрахмачарийам̣ на̄ма. маджджхе сита̄ти лӣнуддхачча̄диантадвайавиваджджанена маджджхе маджджхимапат̣ипада̄бха̄ванам̣ ниссита̄. сассатуччхедаггахан̣ам̣ хеттха падха̄ната̄йа нидассанаматтам̣. сет̣т̣хаппаттӣти сет̣т̣хабха̄ваппатти. та-ка̄ро падасандхикароти ‘‘са уджубхӯтесӯ’’ти ваттаббе маджджхе та-ка̄ро падасандхикаро, ‘‘са дуджджубхӯтесӯти кечи пат̣ханти, тесам̣ да-ка̄ро падасандхикаро. са-ити сундарико бра̄хман̣о вуттоти катва̄ а̄ха ‘‘са тва’’нти, со тванти аттхо. дхаммо са̄рийо паридха̄набхӯта̄ алан̇ка̄ра̄ етасса̄ти дхаммаса̄рӣ. атха ва̄ дхаммехи са̄ритава̄ти дхаммаса̄рӣ, техи са̄ретва̄ т̣хитава̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘кусаладхаммехӣ’’тиа̄ди.

сундарикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. бахудхӣтарасуттаван̣н̣ана̄

196. самантатоти даккхин̣ава̄ма̄нам̣ васена самантато. ӯрубаддха̄сананти ӯрӯнам̣ бандханавасена нисаджджанам̣. двиннам̣ ӯрӯнам̣ ан̃н̃аман̃н̃абандханавасена а̄бхуджита̄ка̄рам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄’’ти. хет̣т̣химака̄йасса ануджукам̣ т̣хапанам̣ нисаджджа̄вачаненева бодхитанти ‘‘уджум̣ ка̄йа’’нти еттха ка̄йа-саддо упаримака̄йависайоти а̄ха ‘‘упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄’’ти. там̣ пана уджукат̣т̣хапанам̣ сарӯпато пайоджанато ча дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄раса̄’’тиа̄ди вуттам̣. паримукханти еттха пари-саддо абхисаддена сама̄наттхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти, бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣йева пуреккхатоти аттхо. париггахат̣т̣хо ‘‘парин̣а̄йика̄’’тиа̄дӣсу вийа. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо ‘‘сун̃н̃атавимоккхамукха’’нтиа̄дӣсу вийа. пат̣ипаккхато ниггаманат̣т̣хо хи ниййа̄нат̣т̣хо, тасма̄ париггахитаниййа̄нанти саббатха̄ гахитасаммосам̣ париччаттасаммосам̣ сатим̣ катва̄ парамам̣ сатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо. чхаббан̣н̣а̄…пе… нисӣди бра̄хман̣асса паса̄дасан̃джа̄нанаттхам̣. ат̣авимукха̄ чарама̄на̄ти гочарам̣ ган̣ханта̄.

аджджасат̣т̣хинти аджджа чханнам̣ пӯран̣ӣ сат̣т̣хӣ дивасавутти, аджджа а̄дим̣ катва̄ чха дивасети аттхо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. аджджа чхадивасаматтака̄ти аджджато чхат̣т̣хадивасаматтака̄. ла̄мака̄ти нихӣна̄ ниппхала̄. тена̄ха ‘‘тилакха̄н̣ука̄’’тиа̄ди.

усса̄хена̄ти уддхам̣ уддхам̣ паса̄рена абхибхаванена. там̣ пана несам̣ абхибхаванам̣ дассетум̣ ‘‘кан̣н̣анан̇гут̣т̣ха̄дӣнӣ’’тиа̄дима̄ха.

‘‘уппа̄т̣акапа̄н̣ака̄’’ти тачам̣ уппа̄т̣етва̄ вийа кха̄дакапа̄н̣ака̄ ӯка̄ман̇гула̄дайо.

кал̣а̄рапин̇гала̄ти никкхантапин̇галаккхика̄, кал̣а̄рапин̇гала̄ти ва̄ раттагатта̄ ча пин̇галачаккхука̄ ча. тилака̄хата̄ти а̄хататилака̄, тилаппама̄н̣ехи биндӯхи самантато сантхатасарӣра̄.

пат̣ига̄тха̄хи бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хесӣти пакатийа̄ тасса аттана̄ катхетаббам̣ дхаммадесанам̣ паббаджджа̄гун̣акиттанавасена саттахи вад̣д̣хеси. паббаджитва̄ти ин̣а̄йика̄нам̣ аттано палибодхам̣ татха̄ татха̄ джа̄на̄петва̄ паббаджитва̄.

йатха̄ ча таттха бхагава̄ пат̣ипаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘пуна дивасе’’тиа̄ди вуттам̣.

там̣ там̣ кулагхарам̣ песетва̄ти там̣ там̣ тасса бра̄хман̣асса дхӣтарам̣ тасса тасса̄нуччхавикасса бра̄хман̣асса денто там̣ там̣ кулагхарам̣ песетва̄ бра̄хман̣адхамме гарукаран̣а̄бха̄вато.

‘‘нат̣т̣хе мате паббаджите, напум̣сакепи бхаттари;

иттхийа̄ патисет̣т̣ха̄йа, на ан̃н̃о пати иччхийо’’ти. –

айан̃хи бра̄хман̣адхаммо. аййикат̣т̣ха̄нети ма̄та̄махит̣т̣ха̄не т̣хапеси саттху читта̄ра̄дханавасена̄ти.

бахудхӣтарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.