3. на̄на̄титтхийавагго

1. сивасуттаван̣н̣ана̄

102. татийаваггасса пат̣хаманти татийавагге пат̣хамасуттам̣. вуттаттхамева хет̣т̣ха̄ сатуллапака̄йикавагге пат̣хамасутте.

сивасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. кхемасуттаван̣н̣ана̄

103. пат̣хамам̣йева̄ти джара̄маран̣а̄дибха̄вато пагева. балавачинтанам̣ чинтетӣти йатха̄ са̄кат̣ико аджа̄нитва̄ висаме магге сакат̣ам̣ па̄дженто аккхе чхинне патика̄тум̣ ависаханто дуккхӣ думмано балавачинтанам̣ чинтети, махантам̣ читтасанта̄пам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ адхаммава̄дӣ маччумукхам̣ патто балавачиттасанта̄пам̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ дхаммачарийа̄йа наппамаджджитаббанти.

кхемасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. серӣсуттаван̣н̣ана̄

104. йам̣ да̄нам̣ демӣти йам̣ деййадхаммам̣ парасса деми. тасса пати хутва̄ти таббисайам̣ лобхам̣ сут̣т̣ху абхибхаванто тасса адхипати хутва̄ деми тена ана̄кад̣д̣ханӣйатта̄. ‘‘на да̄со на саха̄йо’’ти ватва̄ тадубхайам̣ анвайато бйатирекато дассетум̣ ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. да̄со хутва̄ дети тан̣ха̄йа да̄сабйасса упагататта̄. саха̄йо хутва̄ дети тасса пийабха̄ва̄виссаджджанато. са̄мӣ хутва̄ дети тан̣ха̄да̄сабйато атта̄нам̣ мочетва̄ абхибхуййа паваттанато. са̄мипарибхогасадиса̄ хетасса̄йам̣ паваттатӣти.

атха ва̄ йо да̄насӣлата̄йа да̄йако пуггало, со да̄не паваттибхедена да̄нада̄со да̄насаха̄йо да̄напатӣти типпака̄ро хотӣти дассети. тадасса типпака̄ратам̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. да̄таббат̣т̣хена да̄нам̣, аннапа̄на̄ди. таттха йам̣ аттана̄ парибхун̃джати тан̣ха̄дхипанната̄йа, тасса васе ваттанато да̄со вийа хоти. йам̣ паресам̣ дӣйати, таттхапи аннапа̄наса̄ман̃н̃ена идам̣ вуттам̣ ‘‘да̄насан̇кха̄тасса деййадхаммасса да̄со хутва̄ детӣ’’ти. саха̄йо хутва̄ дети аттана̄ парибхун̃джитаббасса паресам̣ да̄таббасса ча самасамат̣т̣хапанена. пати хутва̄ дети сайам̣ деййадхаммасса васе аваттитва̄ тасса аттано васе ватта̄панато.

апаро найо – йо аттана̄ пан̣ӣтам̣ парибхун̃джитва̄ паресам̣ нихӣнам̣ дети, со да̄нада̄со на̄ма таннимиттанихӣнабха̄ва̄паттито. йо йа̄дисам̣ аттана̄ парибхун̃джати, та̄дисамева паресам̣ дети, со да̄насаха̄йо на̄ма таннимиттанихӣна̄дхикабха̄вависсаджджанена садисабха̄ва̄паттито. йо аттана̄ нихӣнам̣ парибхун̃джитва̄ паресам̣ пан̣ӣтам̣ дети, со да̄напати на̄ма таннимиттасет̣т̣хабха̄ваппаттито. каммасариккхако хи випа̄ко, тасма̄ девапутто ‘‘да̄напатӣ’’ти ваданто ‘‘ахам̣ та̄дисо ахоси’’нти дассети.

‘‘чатӯсу два̄ресу да̄нам̣ дӣйиттха̄’’ти па̄л̣ийам̣ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘тасса кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. да̄нанти йит̣т̣хам̣, тан̃ча кхо саббаса̄дха̄ран̣авасена катанти а̄ха ‘‘саман̣а …пе… йа̄чака̄на’’нти. паббаджджӯпагата̄ти йам̣ кин̃чи паббаджджам̣ упагата̄. бхова̄диноти джа̄тиматтабра̄хман̣е вадати. на̄латтха буддхасун̃н̃атта̄ тада̄ локасса. дуггата̄ти дуккхаджӣвикакаппака̄ касиравуттика̄. тена̄ха ‘‘далиддаманусса̄’’ти. касива̄н̣иджджа̄диджӣвикам̣ анут̣т̣ха̄тум̣ асаматтха̄ идха ‘‘капан̣а̄’’ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘ка̄н̣акун̣иа̄дайо’’ти. патха̄виноти аддхика̄. ваниббака̄ти да̄йака̄нам̣ гун̣акиттанакаммапхалакиттанавасена йа̄чака̄ сеййатха̄пи нагга̄дайо. тена̄ха ‘‘ит̣т̣хам̣ динна’’нтиа̄ди. пасатаматтанти вӣхитан̣д̣ула̄дивасена вуттам̣. сара̄ваматтанти йа̄губхатта̄дивасена. йатха̄ га̄мала̄бхо га̄ме уппаджджанако а̄йала̄бхо, евам̣ таттха два̄рала̄бхоти а̄ха ‘‘таттха уппаджджанакасатасахассе’’ти. махантатарам̣ да̄нам̣ адам̣су ан̃н̃ассапи дханасса винийогам̣ гататта̄. там̣ сандха̄йа̄ти там̣ махантатарам̣ да̄нам̣ катам̣ сандха̄йа. ран̃н̃о хи таттха да̄нам̣ иттха̄га̄расса да̄нена махата̄ абхибхӯтам̣ вийа пат̣иниваттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘пат̣иниваттӣ’’ти. кочӣти бхумматтхе паччаттавачанам̣. тена̄ха ‘‘каттхачӣ’’ти. анекавассасахасса̄йукака̄ле тасса уппаннатта̄ асӣтивассасахасса̄ни со ра̄джа̄ да̄намада̄сӣти.

серӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. гхат̣ӣка̄расуттаван̣н̣ана̄

105. чатуттхам̣ хет̣т̣ха̄ девата̄сам̣йуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттаттхамева.

гхат̣ӣка̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. джантусуттаван̣н̣ана̄

106. йе винайе апакатан̃н̃уно сам̣килесикесу вода̄нийесу дхаммесу на кусала̄ йам̣ кин̃чи на ка̄рино виппат̣иса̄рабахула̄. тесам̣ ануппаннан̃ча уддхаччам̣ уппаджджати, уппаннан̃ча бхиййобха̄вам̣ вепуллам̣ а̄паджджатӣти а̄ха ‘‘акаппийе каппийасан̃н̃ита̄йа…пе… уддхаччапакатика̄’’ти. са̄ра̄бха̄вена туччхатта̄ ча нал̣о вийа̄ти нал̣о, ма̄ноти а̄ха ‘‘уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄’’ти. тена̄ха ‘‘ут̣т̣хитатуччхама̄на̄’’ти. ма̄но хи сеййасса сеййоти садисоти ча паваттийа̄ висесато туччхо. ча̄паллена̄ти чапалабха̄вена, тан̣ха̄лолуппена̄ти аттхо. мукхакхара̄ти мукхена пхаруса̄, пхарусава̄диноти аттхо. викин̣н̣ава̄ча̄ти висат̣авачана̄, сампхаппала̄пата̄йа апарийантавачана̄. тена̄ха ‘‘асам̣йатавачана̄’’тиа̄ди. чан̣д̣асоте баддхана̄ва̄садиса̄ти етена анават̣т̣хитакирийатам̣ дассети. йена саманна̄гата̄ сатта̄ екасмим̣ т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ на сакконти, ито чито ча вичаранти. анават̣т̣хитачитта̄ти екасмим̣ а̄рамман̣е на ават̣т̣хитачитта̄. виват̣аиндрийа̄ти асам̣вутачаккха̄дииндрийа̄.

гун̣акатха̄йа саддхим̣ катхийама̄но ниггун̣асса агун̣о па̄кат̣о хоти джа̄тиман̣исамӣпе т̣хитасса вийа ка̄чаман̣ино досо. сукхаджӣвиноти сукхе т̣хита̄. йатха̄ да̄йака̄нам̣ субхарам̣ хоти, евам̣ сукхена акиччхена паваттаджӣвика̄. тена̄ха ‘‘пуббе бхиккхӯ’’тиа̄ди.

аттано ручивасена га̄макиччам̣ нетӣти га̄ман̣и, те пана хӣл̣енто вадати ‘‘га̄ман̣ика̄’’ти. виссаджджетва̄ти сативоссаггавасена виссаджджетва̄ килесамуччха̄йа̄ти махиччха̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄муччха̄йа. сӣлаванта̄нам̣йева хи дуппат̣ипаттим̣ сандха̄йа девапутто вадати. ваттаббайуттакейева̄ти ова̄дена майа̄ ануггахетаббамева. чхад̣д̣итака̄ти париччатта̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣхи. тато ева ана̄тха̄ аппатит̣т̣ха̄. пета̄ти вигатаджӣвита̄ мата̄. йатха̄ пета̄, татхева хонти аттахита̄саматтхата̄йа вин̃н̃ӯнам̣ джигуччхитаббата̄йа ча.

джантусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. рохитассасуттаван̣н̣ана̄

107. екока̄сети чаккава̄л̣асса парийантасан̃н̃ите екасмим̣ ока̄се. бхумманти ‘‘йаттха̄’’ти идам̣ бхуммавачанам̣, са̄ман̃н̃ато вуттампи ‘‘со локасса анто’’ти вачанато висит̣т̣хависайамева хоти. ‘‘на джа̄йати на мӣйатӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на чавати на упападжджатӣ’’ти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘идам̣ апара̄парам̣…пе… гахита’’нти. падагаманена̄ти падаса̄ гаманена. сан̇кха̄ралокасса антам̣ сандха̄йа вадати упари сачча̄ни пака̄сетука̄мо. сан̇кха̄ралокасса хи анто нибба̄нам̣.

дал̣хам̣ тхирам̣ дхану етасса̄ти дал̣хадханва̄. со ева дал̣хадхаммоти вутто. тена̄ха ‘‘дал̣хадханӯ’’ти. уттамаппама̄н̣ена̄ти сахассатха̄маппама̄н̣ена. дханусиппасиккхитата̄йа дхануггахо, на дхануггахаматтена̄ти а̄ха ‘‘дхануггахоти дхануа̄чарийо’’ти. ‘‘дхануггахо’’ти ватва̄ ‘‘сиккхито’’ти вутте дханусиккха̄йа сиккхитоти вин̃н̃а̄йати, сиккха̄ ча еттаке ка̄ле саматтхасса уккам̣сагато хотӣти а̄ха ‘‘даса два̄даса васса̄ни дханусиппам̣ сиккхито’’ти. усабхаппама̄н̣епӣти вӣсатийат̣т̣хийо усабхам̣, тасмим̣ усабхаппама̄н̣е падесе. ва̄лагганти ва̄л̣акот̣им̣. катахаттхоти паричитахаттхо. катасараккхепоти виват̣асараккхепападесадассанавасена сараккхепаката̄вӣ. тена̄ха ‘‘дасситасиппо’’ти. ‘‘катасиппо’’ти кечи. асанти етена̄ти асанам̣, кан̣д̣о. та̄лаччха̄йанти та̄лаччха̄дим̣, са̄ пана ратанаматта̄, видаттхичатуран̇гула̄ ва̄.

пураттхимасамудда̄ти екасмим̣ чаккава̄л̣е пураттхимасамудда̄. самуддасӣсена пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣им̣ вадати. паччхимасамуддоти еттха̄пи есева найо. ниппапан̃чатанти адандхака̄ритам̣. сампаттети та̄дисена джавена гаччхантена сампатте. анотаттети еттха̄пи ‘‘сампатте’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо, татха̄ ‘‘на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄’’ти еттха̄пи. тада̄ти йада̄ со локантагавесако ахоси, тада̄. дӣгха̄йукака̄лоти анекавассасахасса̄йукака̄ло. чаккава̄л̣алокасса̄ти са̄ман̃н̃авасена екавачанам̣, чаккава̄л̣алоканти аттхо. имасмим̣йева чаккава̄л̣е ниббатти пуббапаричарийасиддха̄йа никантийа̄. сасан̃н̃имхи саманакети на рӯпадхаммаматтаке, атха кхо пан̃чаккхандхасамуда̄йети дассети. самитапа̄поти самуччхиннасам̣килесадхаммо.

рохитассасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-8. нандасуттанандивиса̄ласуттаван̣н̣ана̄

108-109. нандасуттависа̄ласутта̄ни саттамаат̣т̣хама̄ни хет̣т̣ха̄ сам̣ван̣н̣итарӯпатта̄ вуттаттха̄нева.

нандасуттанандивиса̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. сусимасуттаван̣н̣ана̄

110. туйхампи ноти туйхампи ну, ну-саддо пуччха̄йам̣, тасма̄ ван̣н̣ам̣ катхетука̄мо пуччхатӣти адхиппа̄йо. на ват̣т̣атӣти на йуджджати, катхитоти катхетум̣ а̄раддхо, тена̄ха ‘‘маттхакам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти. тамева маттхака̄па̄пун̣анам̣ дассетум̣ ‘‘со хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сатисампаджан̃н̃а̄йогато горӯпасӣло, мӯл̣хо кхалитапан̃н̃о, горӯпасса вийа сӣлам̣ етасса̄ти хи горӯпасӣло. сабха̄го екарӯпачиттата̄йа. арийа̄нам̣ сабха̄гата̄ на̄ма гун̣авантавасена̄ти а̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃асса гун̣есу пасӣдитва̄’’ти. сол̣асавидхам̣ пан̃н̃анти маха̄пан̃н̃а̄дика̄ чха, нава анупуббавиха̄расама̄паттипан̃н̃а̄, а̄саваккхайапан̃н̃а̄ти имам̣ сол̣асавидхам̣ пан̃н̃ам̣. тесат̣т̣хи са̄вакаса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄нипи еттхева сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччханти.

а̄нанда̄ти тхерам̣ а̄ха. а̄ча̄роти ча̄риттасӣлама̄ха. гочароти гочарасампатти. виха̄роти сама̄паттивиха̄ро. абхиккамотиа̄дина̄ ирийа̄патхавиха̄рам̣. туйхампӣти пи-саддена бхагавата̄ атта̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ тадан̃н̃есам̣ вин̃н̃ӯнам̣ саббесам̣ тхерасса руччанасабха̄во дӣпитоти дассенто ‘‘майхам̣ руччатӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха сатипи а̄нандаттхерассапи асӣтийа̄ маха̄тхера̄нам̣ антогадхабха̄ве ‘‘асӣтийа̄ маха̄тхера̄нам̣ руччатӣ’’ти ватва̄ ‘‘туйхампи руччатӣ’’ти вачанам̣ тена дхаммасена̄патино ван̣н̣ам̣ катха̄петука̄мата̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣.

са̄т̣акантарети ниваттхаваттхантаре. ладдхока̄соти ниббуддхам̣ каронто са̄т̣акантаре ладдхам̣ гахетум̣ ладдха̄васаро. лабхисса̄миноти лабхисса̄ми вата. дӣпадхаджабхӯтанти сатайоджанавиттхин̣н̣ам̣ джамбудӣпасса дхаджабхӯтам̣. пуггалапала̄пети антоса̄ра̄бха̄вато пала̄пабхӯте пуггале харанто. ба̄лата̄йа̄ти ручикхантиа̄диабха̄вата̄йа. досата̄йа̄ти дуссакабха̄вена. мохена̄ти маха̄мӯл̣хата̄йа. кечи пана ‘‘ба̄ло ба̄лата̄йа̄ти мӯл̣хата̄йа пакатиба̄лабха̄вена на джа̄на̄ти. мӯл̣хо мохена̄ти сайам̣ аба̄ло сама̄нопи йада̄ мохена парийут̣т̣хито хоти, тада̄ мохена на джа̄на̄ти, айам̣ пададвайасса висесо’’ти ваданти. випаллаттхачиттоти йаккхумма̄дена питтумма̄дена ва̄ випарӣтачитто.

‘‘чатӯсу косаллесӯ’’ти вуттам̣ чатуббидхам̣ косаллам̣ па̄л̣ийа̄ ева дассетум̣ ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха йо ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣ато ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дха̄тукусало. вуттанайена а̄йатанесу кусало а̄йатанакусало. авиджджа̄дӣсу два̄дасапат̣иччасамуппа̄дан̇гесу кусало пат̣иччасамуппа̄дакусало. ‘‘идам̣ имасса пхаласса т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣, идам̣ ат̣т̣ха̄нам̣ ака̄ран̣а’’нти евам̣ т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато, ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нато т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусало. йо пана имесу дха̄туа̄дӣсу парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена ниссан̇гагатийа̄ пан̣д̣а̄ти ладдхана̄мена н̃а̄н̣ена ито гато паватто, айам̣ пан̣д̣ито на̄ма.

маханта̄нам̣ аттха̄нам̣ паригган̣ханато махатӣ пан̃н̃а̄ етасса̄ти маха̄пан̃н̃о. сесападесупи есева найоти а̄ха ‘‘маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гатоти аттхо’’ти. на̄наттанти йа̄хи маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гататта̄ тхеро ‘‘маха̄пан̃н̃о’’тиа̄дина̄ киттито, та̄сам̣ маха̄пан̃н̃а̄дӣнам̣ идам̣ на̄наттам̣ айам̣ вематтата̄. йасса кассачи висесато арӯпадхаммасса махаттам̣ на̄ма киччасиддхийа̄ ведитаббанти тадасса киччасиддхийа̄ дассенто ‘‘маханте сӣлаккхандхе паригган̣ха̄тӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха хетумахантата̄йа паччайамахантата̄йа ниссайамахантата̄йа пабхедамахантата̄йа киччамахантата̄йа пхаламахантата̄йа а̄нисам̣самахантата̄йа ча сӣлаккхандхасса махантабха̄во ведитаббо. таттха хетӯ алобха̄дайо. паччайа̄ хироттаппасаддха̄сативӣрийа̄дайо. ниссайа̄ са̄вакабодхипаччекабодхисамма̄самбодхинийатата̄, там̣саман̇гино ча пурисависеса̄. пабхедо ча̄ритта̄дивибха̄го. киччам̣ тадан̇га̄дивасена пат̣ипаккхасса видхаманам̣. пхалам̣ саггасампада̄ нибба̄насампада̄ ча. а̄нисам̣со пийамана̄пата̄ди. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.8-9) а̄кан̇кхеййасутта̄дӣсу (ма. ни. 1.64 а̄дайо) ча а̄гатанайена ведитаббо. имина̄ найена сама̄дхиккхандха̄дӣнампи махантата̄ йатха̄рахам̣ ниддха̄ретва̄ ведитабба̄. т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ пана махантабха̄во маха̄висайата̄йа ведитаббо. таттха т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄нам̣ маха̄висайата̄ бахудха̄тукасутта̄дӣсу а̄гатанайена, виха̄расама̄паттӣнам̣ сама̄дхиккхандхе ниддха̄ританайена ведитабба̄. арийасачча̄нам̣ сакаласа̄санасан̇ган̣ханато саччавибхан̇ге (вибха. 189 а̄дайо) там̣сам̣ван̣н̣ана̄су (вибха. ат̣т̣ха. 189 а̄дайо) а̄гатанайена; сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ сатипат̣т̣ха̄навибхан̇га̄дӣсу (вибха. 355 а̄дайо) там̣сам̣ван̣н̣ана̄дӣсу (вибха. ат̣т̣ха. 355 а̄дайо) ча а̄гатанайена; са̄ман̃н̃апхала̄нам̣ махато хитасса махато сукхасса махато аттхасса махато йогаккхемасса ниппхаттибха̄вато сантапан̣ӣтанипун̣аатакка̄вачарапан̣д̣итаведанӣйабха̄вато ча; абхин̃н̃а̄нам̣ маха̄самбха̄рато маха̄висайато маха̄киччато маха̄нубха̄вато маха̄ниппхаттито ча; нибба̄насса маданиммадана̄димахаттхасиддхито махантата̄ ведитабба̄. паригган̣ха̄тӣти сабха̄ва̄дито париччхиджджа ган̣ха̄ти джа̄на̄ти пат̣ивиджджхатӣти аттхо. са̄ пана̄ти маха̄пан̃н̃ата̄.

путхупан̃н̃а̄ти еттха на̄на̄кхандхесу н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти айам̣ рӯпаккхандхо на̄ма…пе… айам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо на̄ма̄ти евам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. тесу екавидхена рӯпаккхандхо, ека̄дасавидхена рӯпаккхандхо, екавидхена ведана̄ккхандхо, бахувидхена ведана̄ккхандхо, екавидхена сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̇кха̄раккхандхо, вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти евам̣ екекасса кхандхасса екавидха̄дивасена атӣта̄дивасенапи на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. татха̄ идам̣ чаккха̄йатанам̣ на̄ма…пе… идам̣ дхамма̄йатанам̣ на̄мам̣. таттха даса̄йатана̄ ка̄ма̄вачара̄, две чатубхӯмака̄ти евам̣ а̄йатана̄нам̣ на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. на̄на̄дха̄тӯсӯти айам̣ чаккхудха̄ту на̄ма…пе… айам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту на̄ма. таттха сол̣аса дха̄туйо ка̄ма̄вачара̄, две чатубхӯмака̄ти евам̣ дха̄туна̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати, там̣ упа̄дин̣н̣адха̄тувасена вуттанти ведитаббам̣ паччекабуддха̄нан̃хи двиннам̣ аггаса̄вака̄нан̃ча упа̄дин̣н̣адха̄тӯсу ева на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. тан̃ча кхо екадесаматтато, на ниппадесато, анупа̄дин̣н̣акадха̄тӯнам̣ пана на̄на̄каран̣ам̣ на джа̄нанти ева. итараса̄вакесу ваттаббамева наттхи, саббан̃н̃убуддха̄нам̣йева пана има̄йа на̄ма дха̄туйа̄ уссаннатта̄ва имасса руккхасса кхандхо сето хоти, имасса ка̄л̣о, имасса мат̣т̣хо, имасса бахалаттачо, имасса тануттачо, имасса паттам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена еварӯпам̣; имасса пуппхам̣ нӣлам̣ пӣтакам̣ лохитакам̣ ода̄там̣, сугандхам̣ дуггандхам̣; пхалам̣ кхуддакам̣ махантам̣ дӣгхам̣ ват̣т̣ам̣ сусан̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ пхарусам̣ сугандхам̣ мадхурам̣ титтакам̣ амбилам̣ кат̣укам̣ каса̄вам̣; кан̣т̣ако тикхин̣о атикхин̣о уджуко кут̣ило тамбо лохито ода̄то хотӣти дха̄туна̄наттам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати.

аттхесӯти рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу. на̄на̄пат̣иччасамуппа̄десӯти аджджхаттабахиддха̄бхедато ча сан̣т̣ха̄набхедато ча на̄наппабхедесу пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу. авиджджа̄диан̇га̄нан̃хи паччекам̣ пат̣иччасамуппа̄дасан̃н̃ита̄ти. тена̄ха сан̇кха̄рапит̣аке ‘‘два̄даса паччайа̄ два̄даса пат̣иччасамуппа̄да̄’’ти. на̄на̄сун̃н̃атаманупалаббхесӯти на̄на̄сабха̄весу ниччаса̄ра̄дивирахато сун̃н̃асабха̄весу, тато ева иттхипурисааттааттанийа̄дивасена анупалаббхесу сабха̄весу. ма-ка̄ро хеттха падасандхикаро. на̄на̄аттхесӯти аттхапат̣исамбхида̄висайесу паччайуппанна̄дибхедесу на̄на̄видхесу аттхесу. дхаммесӯти дхаммапат̣исамбхида̄висайесу паччайа̄дина̄на̄дхаммесу. нируттӣсӯти тесам̣йева аттхадхамма̄нам̣ ниддха̄ран̣авачанасан̇кха̄та̄су нируттӣсу. пат̣ибха̄несӯти аттхапат̣исамбхида̄дӣсу висайабхӯтесу ‘‘има̄ни идаматтхаджотака̄нӣ’’ти татха̄ татха̄ пат̣ибха̄нато патит̣т̣ха̄нато пат̣ибха̄на̄нӣти ладдхана̄месу н̃а̄н̣есу. путху на̄на̄сӣлаккхандхесӯтиа̄дӣсу сӣласса путхуттам̣ на̄наттан̃ча вуттамева. итаресам̣ пана вуттанайа̄нуса̄рена сувин̃н̃еййатта̄ па̄кат̣амева. йам̣ пана абхиннам̣ екамева нибба̄нам̣, таттха упача̄равасена путхуттам̣ гахетаббанти а̄ха ‘‘путху джанаса̄дха̄ран̣е дхамме саматиккамма̄’’ти. тенасса идха маданиммадана̄дипарийа̄йена путхуттам̣ дӣпитам̣ хоти.

евам̣ висайавасена пан̃н̃а̄йа махаттам̣ путхуттан̃ча дассетва̄ ида̄ни сампайуттадхаммавасена ха̄сабха̄вам̣, паваттиа̄ка̄равасена джаванабха̄вам̣, киччавасена тиккха̄дибха̄ван̃ча дассетум̣ ‘‘катама̄ ха̄сапан̃н̃а̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ха̄сабахулоти пӣтибахуло. сесапада̄ни тасса вевачана̄ни. сӣлам̣ парипӯретӣти хат̣т̣хапахат̣т̣хо удаггудагго хутва̄ пӣтисахагата̄йа пан̃н̃а̄йа па̄тимоккхасӣлам̣ т̣хапетва̄ ха̄санӣйатарассева висум̣ гахитатта̄ итарам̣ тивидхам̣ сӣлам̣ парипӯрети. пӣтисоманассасахагата̄ хи пан̃н̃а̄ абхиративасена тада̄рамман̣е пхуллита̄ викасита̄ вийа ваттати, на упеккха̄сахагата̄. сӣлаккхандхам̣ сама̄дхиккхандхантиа̄дӣсупи есева найо. тхеротиа̄дина̄ абхинӣха̄расиддха̄ тхерасса ха̄сапан̃н̃ата̄ти дассети.

саббам̣ рӯпам̣ аниччалаккхан̣ато кхиппам̣ джаватӣти рӯпаккхандхам̣ аниччанти сӣгхавегена паваттийа̄ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вена пубба̄бхисан̇кха̄расса са̄тисайатта̄ индена висат̣т̣хаваджирам̣ вийа лаккхан̣ам̣ пат̣ивиджджхантӣ адандха̄йантӣ рӯпаккхандхе аниччалаккхан̣ам̣ вегена пат̣ивиджджхати, тасма̄ са̄ джаванапан̃н̃а̄ на̄ма̄ти аттхо. сесападесупи есева найо. евам̣ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄васена джаванапан̃н̃ам̣ дассетва̄ балававипассана̄васена дассетум̣ ‘‘рӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха кхайат̣т̣хена̄ти йаттха йаттха уппаджджати, таттха таттхева кхан̣енева бхиджджанато кхайасабха̄вато. бхайат̣т̣хена̄ти бхайа̄накато. аса̄ракат̣т̣хена̄ти аттаса̄равирахато ниччаса̄ра̄дивирахато ча. тулайитва̄ти тула̄бхӯта̄йа випассана̄йа тулайитва̄. тӣрайитва̄ти та̄йа ева тӣран̣абхӯта̄йа тӣретва̄. вибха̄вайитва̄ти йа̄тха̄вато пака̄сетва̄ пан̃чаккхандхам̣ вибхӯтам̣ катва̄ па̄кат̣ам̣ катва̄. рӯпаниродхети рӯпаккхандхасса ниродхабхӯте нибба̄не ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена. ида̄ни сикха̄ппаттавипассана̄васена джаванапан̃н̃ам̣ дассетум̣ пуна ‘‘рӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄васена̄’’ти кечи.

н̃а̄н̣атиккхабха̄во на̄ма сависесам̣ пат̣ипаккхасамуччхиндане ведитабботи ‘‘кхиппам̣ килесе чхиндатӣти тиккхапан̃н̃о’’ти ватва̄ те пана килесе вибха̄гена дассенто ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитакка’’нтиа̄дима̄ха. тиккхапан̃н̃о кхиппа̄бхин̃н̃о хоти, пат̣ипада̄ часса на чалатӣти а̄ха ‘‘екасмим̣ а̄сане чатта̄ро ча арийамагга̄ адхигата̄ хонтӣ’’тиа̄ди. тхеро ча̄тиа̄дина̄ дхаммасена̄патино тиккхапан̃н̃ата̄ сикха̄ппатта̄ти дассети.

‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄’’ти йа̄тха̄вато дассанена саччасампат̣иведхо иджджхати, на ан̃н̃атха̄ти ка̄ран̣амукхена ниббедхикапан̃н̃ам̣ дассетум̣ ‘‘саббасан̇кха̄ресу уббегабахуло хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уббегабахулоти вуттанайена саббасан̇кха̄ресу абхин̣хаппаваттасам̣вего. утта̄сабахулоти н̃а̄н̣утта̄савасена саббасан̇кха̄ресу бахусо утрастама̄насо. тена а̄дӣнава̄нупассанама̄ха. уккан̣т̣ханабахулоти имина̄ пана ниббида̄нупассанама̄ха, аратибахулотиа̄дина̄ тасса̄ ева апара̄паруппаттим̣. бахимукхо саббасан̇кха̄рато бахибхӯтам̣ нибба̄нам̣ уддисса паваттан̃а̄н̣амукхо, татха̄ ва̄ паваттитавимоккхамукхо. ниббиджджханам̣ ниббедхо, со етисса̄ аттхи, ниббиджджхатӣти ва̄ ниббедха̄, са̄ ева пан̃н̃а̄ ниббедхика̄. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

аппиччхоти сантагун̣анигуханата̄ти аттани виджджама̄на̄нам̣ ба̄хусаччадхутадхаммасӣла̄дигун̣а̄нан̃чева пат̣иведхагун̣асса ча нигуханам̣, пат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ута̄ти етенева парийесанапарибхогаматтан̃н̃ута̄пи вутта̄ хоти. тӣхи сантосехӣти чатӯсу паччайесу паччекам̣ тӣхи сантосехи, саббе пана два̄даса. пат̣исаллӣнена вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ на сан̇ган̣ика̄ра̄ма̄нам̣. неккхамма̄бхирата̄нанти паббаджджам̣ упагата̄нам̣. парисуддхачитта̄нам̣ вигатачиттасам̣килеса̄нам̣. парамавода̄наппатта̄нам̣ ат̣т̣хасама̄паттисамадхигамена ативийа вода̄нам̣ висуддхим̣ патта̄нам̣. килесупадхиа̄дӣнам̣ абха̄вато нирупадхӣнам̣. пхаласама̄паттивасена саббасан̇кха̄равиниссат̣атта̄ висан̇кха̄рам̣ нибба̄нам̣. упагата̄нам̣, имесам̣ тин̣н̣ам̣ вивека̄нам̣ ла̄бхӣ павивитто ‘‘пака̄рехи вивитто’’ти катва̄. сама̄саджджанам̣ парисинехуппа̄до сам̣сагго, саванавасена уппаджджанакасам̣сагго саванасам̣сагго. еса найо сесесупи. самуллапанам̣ а̄ла̄пасаллапанам̣. сам̣саггаваттхуна̄ имина̄ тасса парибхого парибхогасам̣сагго.

а̄раддхавӣрийоти еттха вӣрийа̄рамбхо на̄ма вӣрийасса пагган̣ханам̣ парипун̣н̣акаран̣ам̣. там̣ пана саббасо килеса̄нам̣ нигган̣хананти дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. одхунанаватта̄ти килеса̄нам̣ йасса кассачи са̄ваджджасса одхунанавасена ватта̄. тена̄ха ‘‘бхиккхӯна’’нтиа̄ди. отин̣н̣ам̣ на̄ма ваджджам̣ аджджха̄чаританти а̄рочитам̣. анотин̣н̣ам̣ ана̄рочитам̣. тантивасена̄ти па̄л̣идхаммавасена, йуттасаддасса васена̄ти аттхо. па̄пе ла̄маке пуггале дхамме ча гарахати джигуччхатӣти па̄пагарахӣ. тена̄ха ‘‘па̄папуггале’’тиа̄ди. екадассӣти екабхавадассӣ, идхалокаматтадассӣ дит̣т̣хадхаммикасукхаматта̄пеккхӣ. саманта̄ти самантато, парито ме каттхачи ма̄ ахӯти йоджана̄.

сол̣асахи падехӣти сол̣асахи кот̣т̣ха̄сехи. акуппанти кеначи акопанӣйам̣. айам̣ дхаммасена̄патино гун̣акатха̄ саттху вачана̄нуса̄рена дасасахассачаккава̄л̣абйа̄пинӣ ахоси, там̣ дассетум̣ ‘‘ева’’нтиа̄ди вуттам̣. чатуббидха̄ ван̣н̣анибха̄ па̄тубхави ул̣а̄рапӣтисоманассасамут̣т̣ха̄натта̄. сут̣т̣ху обха̄сатӣти субхо. обха̄сасампаттийа̄ ман̣ино бхаддаката̄ти а̄ха ‘‘субхоти сундаро’’ти. джа̄тима̄ парисуддхаа̄карасамут̣т̣хитатта̄. курувиндаджа̄тиа̄диджа̄тивисесопи ман̣и а̄карапарисуддхамӯлако ева̄ти а̄ха ‘‘джа̄тисампанно’’ти. дхована̄дипарикаммена̄ти чатӯсу па̄са̄н̣есу дхованадосанӣхаран̣ата̄панасан̣хакаран̣а̄дипарикаммена. раттакамбаласса васена сабха̄ваван̣н̣асиддхийа̄ вел̣урийаман̣и ативийа собхатӣти а̄ха ‘‘пан̣д̣укамбале никкхитто’’ти. никкханти бхан̣д̣ама̄ха. тан̃ча аппакена суван̣н̣ена катам̣ бхан̣д̣ам̣ на собхати собха̄випулена̄ти а̄ха ‘‘атирекапан̃часуван̣н̣ена катапил̣андхана’’нти. суван̣н̣анти пан̃чадхаран̣асса саман̃н̃а̄, тасма̄ пан̃чавӣсатисуван̣н̣аса̄рийа̄ вичиттаа̄бхаран̣ам̣ идха ‘‘никкха’’нти адхиппетам̣. тан̃хи випулам̣ на париттакам̣. маха̄джамбуса̄кха̄йа паваттанадийанти маха̄джамбуса̄кха̄йа хет̣т̣ха̄ сан̃джа̄танадийам̣. там̣ кира ратанам̣ раттам̣. сукусалена…пе… сампахат̣т̣ханти сут̣т̣ху кусалена суван̣н̣ака̄рена укка̄йа та̄петва̄ самма̄ пахат̣т̣хам̣ маджджана̄дивасена сукатапарикаммам̣. дха̄тувибхан̇гети дха̄тувибхан̇гасутте. катабхан̣д̣анти а̄бхаран̣абха̄вена катам̣ бхан̣д̣ам̣.

на̄тиуччо на̄тинӣчо тарун̣асӯрийо на̄ма. саттха̄ра̄ а̄бхатаван̣н̣о уббхатагун̣оти аттхо. нева маран̣ам̣ абхинандатӣти аттанопи маран̣ам̣ нева абхинандати аттавинипа̄тасса са̄ваджджабха̄вато. бодхисатто пана паресам̣ аттха̄йа аттано аттабха̄вам̣ париччаджати карун̣а̄васена, евам̣ восаджджанам̣ параматтхапа̄рамӣпа̄рипӯрим̣ гаччхатӣти са̄вака̄ на татха̄ ка̄тум̣ сакка̄ сиккха̄падато. на джӣвитам̣ паттхети джӣвита̄са̄йа самуччхиннатта̄. дивасасан̇кхепанти аджджа твам̣ идам̣ на̄ма каммам̣ карохи, идам̣ те ветананти дивасабха̄гена париччхиннам̣ ветанам̣. та̄дисо хи бхатако дивасаккхайамева удиккхати, на камманит̣т̣ха̄нам̣. ниббисам̣ бхатако йатха̄ти ветанам̣ бхатим̣ иччханто ка̄лаккхайам̣ удиккханто бхатакапурисо вийа.

сусимасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. на̄на̄титтхийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄

111. на̄на̄титтхийаса̄вака̄ти путхутиттхийа̄нам̣ са̄вака̄. чхиндитети хаттхаччхеда̄дивасена чхеде. ма̄ритети ма̄ран̣е. на па̄пам̣ саманупассатӣти кин̃чи па̄пам̣ аттхӣти на пассати, паресан̃ча татха̄ паведети. висса̄санти виссаттхабха̄вам̣. ‘‘катакамма̄нампи випа̄ко наттхӣ’’ти ваданто катапа̄па̄нам̣ акатапун̃н̃а̄нан̃ча виссаттхатам̣ нира̄сан̇катам̣ джанети.

таподжигуччха̄йа̄ти тапаса̄ ачелавата̄дина̄ па̄пато джигуччханена, ‘‘па̄пам̣ вира̄джайа̄ма̄’’ти ачелавата̄дисама̄да̄нена̄ти аттхо. тасмин̃хи сама̄да̄не т̣хитена сам̣варена сам̣вутачитто саманна̄гато пихито ча на̄ма хотӣти ‘‘сусам̣вутатто’’тиа̄ди вуттам̣. чатта̄ро йа̄ма̄ бха̄га̄ чатуйа̄ма̄, чатуйа̄ма̄ ева ча̄туйа̄ма̄. бха̄гаттхо хи идха йа̄ма-саддо йатха̄ ‘‘раттийам̣ пат̣хамо йа̄мо’’ти. со панеттха бха̄го сам̣варалаккхан̣оти а̄ха ‘‘ча̄туйа̄мена сусам̣вуто’’ти, чатукот̣т̣ха̄сена сам̣варена сут̣т̣ху сам̣вутоти аттхо. пат̣иккхиттасаббасӣтодакоти пат̣иккхиттасаббасӣтудакапарибхого. саббена па̄пава̄ран̣ена йуттоти саббаппака̄рена сам̣варалаккхан̣ена па̄пава̄ран̣ена саманна̄гато. дхутапа̄поти саббена ниджджаралаккхан̣ена па̄пава̄ран̣енапи дхутапа̄по. пхут̣т̣хоти ат̣т̣ханнампи камма̄нам̣ кхепанена виккхепаппаттийа̄ каммаккхайалаккхан̣ена саббена па̄пава̄ран̣ена пхут̣т̣хо, там̣ пхуситва̄ т̣хито. на нигухантоти на нигуханахету дит̣т̣хасуте татхева катхенто.

на̄на̄титтхийа̄нам̣йева упат̣т̣ха̄коти парава̄дӣнам̣ саббесам̣йева титтхийа̄нам̣ упат̣т̣ха̄ко, тесу са̄дха̄ран̣авасена абхиппасанно. кот̣иппатта̄ти моккха̄дхигамена саман̣адхамме паттаббамарийа̄даппатта̄.

сахачаритаматтена̄ти сӣхана̄дена саха вассакаран̣аматтена. сӣхена сӣхана̄дам̣ надантена сахева син̇га̄лена аттано син̇га̄ларавакаран̣аматтена. коттхукоти кхуддакакоттху. а̄сан̇китасама̄ча̄роти аттана̄ ча парехи ча а̄сан̇китаббасама̄ча̄ро. саппуриса̄нанти буддха̄дӣнам̣.

тасса̄ти вегаббхарисса девапуттасса. сарӣре ануа̄висӣти сарӣре анупависитва̄ вийа а̄виси. адхимуччӣти йатха̄ гахитасса васена читтам̣ на ваттати, аттано ева васе ваттати, евам̣ адхит̣т̣хахи. а̄йутта̄ти дассанена сам̣йутта̄. павивекийанти каппакаваттхабхун̃джанасена̄санехи павивиттабха̄вам̣. тена̄ха ‘‘те кира̄’’тиа̄ди. рӯпе нивит̣т̣ха̄ти чаккхурӯпадхамме абхинивит̣т̣ха̄. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи патит̣т̣хита̄’’ти. девалокапаттханака̄ма̄ти девалокассева абхипаттханака̄ма̄. маран̣адхаммата̄йа ма̄тийа̄. тена̄ха ‘‘ма̄тийа̄ти мачча̄’’ти. паралокаттха̄йа̄ти парасампаттибха̄ва̄йа локасса аттха̄йа.

пабха̄саван̣н̣а̄ти пабха̄йа сама̄наван̣н̣а̄. кесам̣ пабха̄йа̄ти а̄ха ‘‘чандобха̄са̄’’тиа̄ди. саджджха̄ра̄гапабха̄саван̣н̣а̄ индадханупабха̄саван̣н̣а̄ти паччекам̣ йоджана̄. а̄мо а̄магандхо етасса аттхӣти а̄мисам̣. вадха̄йа̄ти виддхам̣ситум̣. рӯпа̄ти рӯпа̄йатана̄дирӯпидхамма̄.

ра̄джагахасамӣпаппаваттӣнам̣ ра̄джагахийа̄нам̣. ‘‘сето’’ти кела̄сакӯт̣о адхиппетоти а̄ха ‘‘сетоти кела̄со’’ти. кеначи на гхат̣т̣етӣти агхам̣, анталиккханти а̄ха ‘‘агхага̄мӣнанти а̄ка̄сага̄мӣна’’нти. удакам̣ дхӣйати еттха̄ти удадхи, маходадхи. випулоти вепуллапаббато. химавантапаббата̄нанти химавантапаббатабха̄га̄нам̣. буддхо сет̣т̣хо сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассана̄дӣхи саббагун̣ехи.

на̄на̄титтхийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

девапуттасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.