пат̣хамага̄тха̄сан̇ган̣икам̣

саттанагаресу пан̃н̃аттасиккха̄падаван̣н̣ана̄

335. екам̣санти еттха бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘екасмим̣ ам̣се’’ти. дасанакхасамодха̄насамуджджаланти дасаннам̣ накха̄нам̣ самӯхена сут̣т̣ху уджджалам̣. еттха ‘‘самуджджала’’нти имина̄ ан̃джалинти падасса а̄дарена, абхимукхам̣ ва̄ джалати диббатӣти ан̃джалӣти аттхам̣ дассети. а̄сӣсама̄нарӯпова̄ти еттха а̄сӣсама̄нарӯпо ева̄ти аттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘пачча̄сӣсама̄нарӯпо вийа̄’’ти. еттха ‘‘вийа̄’’ти имина̄ ‘‘а̄сӣсама̄но ива̄’’ти падавибха̄гам̣ катва̄ ивасаддо упаматтхаджотакоти дассети. кисса̄ти еттха каран̣аттхе чхат̣т̣хӣвибхатти хотӣти а̄ха ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти. идха̄ти мама нисиннат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘а̄гато’’ти имина̄ идхама̄гатоти еттха мака̄ро падасандхикараматтоти дассети. асса̄ти упа̄лисса виссаджджесӣти самбандхо. саббаттха̄ти саббесу пан̃хесу. итӣти евам̣.

таттха̄ти виссаджджане. бхаддако те умман̇готи еттха умман̇гасаддо пан̃хава̄чакоти а̄ха ‘‘бхаддака̄ те пан̃ха̄’’ти. таттха тети тава. касма̄ пан̃ха̄ ‘‘умман̇го’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘пан̃ча̄ хӣ’’тиа̄ди. хи йасма̄ умман̇готи вуччати, тасма̄ пан̃ха̄ умман̇го на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘уммуджджитва̄ т̣хитатта̄’’ти имина̄ уммуджджатӣти умман̇готи вачанаттхам̣ дассети. муджадха̄ту ука̄расса ака̄ро, авиджджандхака̄расан̇кха̄та̄ удакато уммуджджатӣти аттхо. ‘‘таггха̄’’ти нипа̄тасса тасма̄ ка̄ран̣а̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. ‘‘сампат̣иччханаттхе’’ти имина̄ таггхасаддо са̄дхуаттхоти дассети, таггха са̄дхӯти аттхо. тӣн̣ийева̄ти ‘‘сама̄дахитва̄ висиббентӣ’’ти екам̣, ‘‘са̄мисена̄’’ти екам̣, ‘‘саситтхака’’нти еканти има̄ни тӣн̣ийева.

чатувипаттиван̣н̣ана̄

336. йам̣ там̣ пуччхимха̄ти еттха ниггахитато парам̣ ака̄ралопоти а̄ха ‘‘йам̣ там̣ апуччхимха̄’’ти. таттха йанти пан̃хам̣. танти тувам̣. ‘‘тва’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. там̣ тадева̄ти там̣ там̣ ева пан̃хам̣. ан̃н̃атха̄ти ан̃н̃ам̣ а̄ка̄рам̣.

йе дут̣т̣хулла̄ са̄ сӣлавипаттӣти еттха нану сӣлавипаттим̣ пуччханто пан̃хо наттхи, касма̄ пана ‘‘са̄ сӣлавипаттӣ’’ти виссаджджанам̣ вуттанти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. етанти ‘‘йе дут̣т̣хулла̄ са̄ сӣлавипаттӣ’’ти вачанам̣. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘чатӯсу хӣ’’тиа̄ди. ватва̄ти сам̣кхепена ватва̄.

тиссаннам̣ випаттӣнанти сӣлавипаттито авасеса̄нам̣ тиссаннам̣ випаттӣнам̣. таттха̄ти ‘‘тхуллаччайа’’нтиа̄дивачане.

‘‘аббха̄чиккхантӣ’’ти падасса катта̄рам̣ дассенто а̄ха ‘‘ваданта̄’’ти. ‘‘татха̄ха’’нтиа̄дина̄ вадана̄ка̄рам̣ дассети.

‘‘айам̣ чхахӣ’’ти имина̄ айам̣ са̄ти еттха са̄саддо пада̄лан̇ка̄роти дассети. етта̄вата̄ти еттакена ‘‘тхуллаччайа’’нтиа̄дивачанаматтена. виссаджджитам̣ хотӣти самбандхо.

чхеданака̄диван̣н̣ана̄

337. кати чхеданака̄нӣтиа̄дипуччха̄нам̣ анусандхипуччха̄бха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. пуччха̄ хи анусандхиананусандхивасена дувидха̄. таттха виссаджджанена анусандхивасена пуччха̄ анусандхипуччха̄ на̄ма, виссаджджанаманапеккхитва̄ йатха̄ка̄мапуччха̄ ананусандхипуччха̄ на̄ма. та̄сам̣ виттха̄ро неттиат̣т̣хакатха̄дӣсу гахетаббо. идха̄пи ‘‘ека̄даса йа̄вататийака̄’’ти виссаджджанена анусандха̄натта̄ анусандхипуччха̄ на̄ма. йасма̄ пана виссаджджитоти самбандхо. сан̇кха̄васена̄ти ека̄даса̄’’ти сан̇кха̄йа саттийа̄, а̄йаттена ва̄. сан̇кха̄нусандхивасенева̄ти ‘‘катӣ’’ти сан̇кха̄йа анусандхивасена ева. тесанти пан̃ха̄нам̣. таттха̄ти ‘‘чха чхеданака̄нӣ’’тиа̄дипа̄т̣хе. идамева̄ти идам̣ ева вачанам̣. апуббанти пуббе на вуттам̣, апора̄н̣ам̣ наванти аттхо. йам̣ панетанти йам̣ пана етам̣ вачанам̣. ‘‘сол̣аса̄’’ти имина̄ содаса̄ти еттха дака̄расса л̣ака̄рам̣ катва̄ ‘‘сол̣аса̄’’ти па̄т̣хопи йуджджатӣти дассети. джа̄нанти пан̃н̃атта̄ти еттха ‘‘евам̣ ватва̄’’ти па̄т̣хасесам̣ аджджха̄харитва̄ йоджетаббабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘джа̄на’’нти евам̣ ватва̄ пан̃н̃атта̄’’ти. тети ‘‘джа̄на’’нти пан̃н̃атта̄ сиккха̄пада̄ти аттхо. еванти ваккхама̄нанайена. пависеййа̄тӣти еттха итисаддо парисама̄наттхо. ити ведитабботи йоджана̄.

аса̄дха̄ран̣а̄диван̣н̣ана̄

338. пурима пан̃ханти ‘‘кати чхеданака̄нӣ’’тиа̄дипан̃ха̄нам̣ пуре вуттам̣ пан̃хам̣. таттха̄ти ‘‘вӣсам̣ две сата̄нӣ’’тиа̄дипа̄т̣хе. ‘‘двеанийатехӣ’’ти падасса асама̄ха̄радигува̄кйам̣ дассенто а̄ха ‘‘двӣхи анийатехӣ’’ти. ‘‘саддхи’’нти имина̄ саха̄дийоге каран̣авачананти дассети.

га̄тха̄йам̣ ‘‘дхованан̃ча сиккха̄пада’’нтиа̄дина̄ йоджана̄ ка̄табба̄. две лома̄ти две ел̣акаломасиккха̄пада̄ни.

‘‘сакало’’тиа̄дика̄йа ад̣д̣хатеййага̄тха̄йа йоджана̄ сувин̃н̃еййа̄ва.

сан̇гхамха̄ даса ниссарети еттха ‘‘сан̇гхамха̄ нисса̄рӣйатӣ’’ти (па̄чи. 680, 730) евам̣ вутта̄ даса̄ти йоджана̄найам̣ дассенто а̄ха ‘‘сан̇гхамха̄ нисса̄рӣйатӣ’’тиа̄ди. таттха̄ти бхиккхунивибхан̇ге. татха̄ти йатха̄ кхуддака̄, татха̄ти аттхо. итӣти евам̣.

тесанти па̄ра̄джика̄нам̣. кан̣хасаппа̄дайо дура̄сада̄ вийа дура̄сада̄ хонтӣти йоджана̄. ‘‘дурӯпагамана̄ти имина̄ сададха̄туйа̄ гатйаттхам̣ дассети. дура̄саджджана̄ти дуккхена а̄саджджитабба̄, а̄саджджитум̣ на сукара̄ти аттхо. самӯпама̄ти самаупама̄. самӯпама̄ка̄рам̣ дассенто а̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди.

са̄дха̄ран̣анти ат̣т̣хахи па̄ра̄джикехи са̄дха̄ран̣ам̣. екекасса па̄ра̄джикасса̄ти самбандхо. авирӯл̣хӣ бхаванти тети еттха упама̄нопамеййа̄нам̣ па̄кат̣абха̄вам̣ катва̄ йоджана̄найам̣ дассенто а̄ха ‘‘йатха̄ ете’’тиа̄ди. авирӯл̣хидхамма̄ти авирӯл̣хӣсабха̄ва̄. пакатисӣлабха̄вена̄ти пакатийа̄ сӣлавантабха̄вена, ‘‘пакатисӣла̄бха̄вена̄’’типи па̄т̣хо, пакатисӣласса абха̄вена, абха̄вахетӯти аттхо. етта̄вата̄ти еттакена ‘‘ат̣т̣хева па̄ра̄джика̄’’тиа̄дивачанаматтена, дасситам̣ хотӣти самбандхо. вибхаттийоти па̄ра̄джика̄дивасена вибхаджитабба̄ти вибхаттийоти. таттха̄ти ‘‘тевӣсати сан̇гха̄дисеса̄’’тиа̄дипа̄т̣хе. саббасан̇га̄хикавачананти саббесам̣ тин̣н̣ам̣ саматха̄нам̣, сабба̄сам̣ ва̄ а̄паттӣнам̣ саматха̄нам̣ сан̇га̄хикавачанам̣. ‘‘двӣхи саматхехӣ’’ти саммукха̄винайена ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена ча̄ти двӣхи саматхехи.

етанти ‘‘две упосатха̄ две пава̄ран̣а̄’’ти вачанам̣. вибхаджана̄нӣти вибхаджитабба̄нам̣ вибхаджанакирийа̄йа авина̄бха̄вато бха̄вавасена вуттам̣, тасма̄ вибхаджитабба̄ти вибхаттийоти вачанаттхо ка̄таббо. апара̄пи има̄ вибхаттийо хонтӣти йоджана̄. хет̣т̣ха̄ вуттасса ‘‘вибхаттиматтадассаненева четам̣ вуттам̣, на саматхехи вӯпасаманавасена̄’’ти вачанасса аттханайато ан̃н̃ам̣ аттханайам̣ дассенто а̄ха ‘‘атхава̄’’тиа̄ди, ‘‘има̄пи вибхаттийо’’ти падам̣ ‘‘нисса̄йа̄’’ти паде авуттакаммам̣. нисса̄йа а̄паджджантӣти самбандхо. та̄ти а̄паттийо. вуттаппака̄рехева̄ти тӣхи саматхехӣти вуттапака̄рехева. там̣мӯлика̄нанти те ева упосатха̄дайо мӯламета̄санти там̣мӯлика̄, та̄сам̣. имина̄ ка̄рийӯпача̄рена вуттанайам̣ дассети. та̄ вибхаттийоти упосатха̄дивибхаттийо.

па̄ра̄джика̄диа̄паттиван̣н̣ана̄

339. евам̣ виссаджджетва̄ти самбандхо. йадидам̣ а̄паттипа̄ра̄джикам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. а̄паттипа̄ра̄джиканти а̄паттисан̇кха̄там̣ па̄ра̄джикам̣. ‘‘пара̄джайама̄панно’’ти имина̄ са̄санато пуггалам̣ пара̄джетӣти па̄ра̄джиканти вачанаттхам̣ дассети. н̣йапаччайо хетукатваттхава̄чако, йака̄расса кака̄ро. чутоти чавако. параддхоти вираддхо. бхат̣т̣хоти патито. ниран̇катоти сан̇гхамха̄ апаса̄рито. анӣхате тасмим̣ пуггалети тасмим̣ пуггале сан̇гхамха̄ нӣхаритва̄ на харите, анапанӣтети аттхо. ‘‘упосатхапава̄ран̣а̄дибхедо’’ти имина̄ сам̣ва̄сасарӯпам̣ дассети. бйан̃джане а̄дарамакатва̄ ‘‘етам̣ а̄паттӣ’’ти вуттам̣. айам̣ хӣти айам̣ евам̣ ваккхама̄но. еттха̄ти га̄тха̄йам̣. тена тасма̄ти еттха ‘‘тасма̄’’ти падена ‘‘тена̄’’ти падасса ка̄ран̣аттхам̣ дассети.

еттха̄ти дутийага̄тха̄йам̣. а̄димхи чева иччхитабботи самбандхо. хӣти саччам̣. еттха̄ти парива̄сада̄на̄дӣсу чатӯсу каммесу. ‘‘сан̇гхо’’тиа̄дивачанаттхо типадабхинна̄дхикаран̣аба̄хираттхасама̄со хоти, чевасаддачасаддехи а̄дисесапада̄нам̣ убхайападаттхападха̄набха̄вам̣ дассети, ‘‘иччхитаббо’’ти падам̣ ка̄рака̄нам̣ кирийа̄пеккхатта̄ кирийаттха̄йа паккхиттам̣. асса̄ти а̄паттийа̄, имина̄ ан̃н̃ападам̣ дассети. иччхитаббаттхе апаччайам̣ катва̄ таддхитантипи ваданти. лахуканайо панеса. айам̣ панеттха гаруканайо – а̄ди ча сесо ча а̄дисеса̄, сан̇гхо а̄дисесесу асса̄ иччхитабботи сан̇гха̄дисесоти.

анекам̣сикатам̣ паданти еттха паданти сиккха̄падам̣. анекам̣сена катам̣ анекам̣сикатанти дассенто а̄ха ‘‘йасма̄ идам̣ сиккха̄падам̣ анекам̣сена ката’’нти. йасма̄ катам̣, тасма̄ анийатоти павуччатӣти йоджана̄. таттха̄ти анийате. йаттха̄ти сиккха̄паде. сопӣти сиккха̄пададхаммопи.

аччайесӯти досесу. те хи ниддосам̣ атиккамма айанти гаччханти паваттантӣти аччайа̄ти вуччанти. тена̄ти аччайена. тхӯлоти ол̣а̄рико. ‘‘тхӯлатта̄’’ти имина̄ ‘‘тенета’’нти еттха тенасаддасса ка̄ран̣аттхам̣ дассети. аччайасса тхӯлатта̄ти самбандхо. етанти а̄паттидхаммам̣. има̄йа га̄тха̄йа ан̃н̃есам̣ лахука̄паттӣнам̣ тхӯло аччайо тхуллаччайоти вачанаттхам̣ дассети. двебха̄ве сати сам̣йогапаратта̄ рассо хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

‘‘ниссаджджитва̄ десетаббато’’ти имина̄ ниссаджджанам̣ ниссагго, а̄паттидесанато пуббабха̄ге каттаббасса винайакаммассетамадхивачанам̣, со етассаттхӣти ниссаггийанти вачанаттхам̣ дассети.

кусаладхаммасаддена кусалачиттамева гахетаббанти а̄ха ‘‘кусаладхаммасан̇кха̄там̣ кусалачитта’’нти. ‘‘кусалачиттам̣ па̄тетӣ’’ти имина̄ читтам̣ па̄тетӣти па̄читтийанти вачанаттхам̣ дассети. еттха ‘‘читтапа̄тийа’’нти ваттаббе падавипарийа̄йам̣ катва̄, така̄расса ча лопам̣ катва̄ ‘‘па̄читтийа’’нти вуттам̣. ачинтеййо хи па̄л̣инайо. н̣йапаччайо хетукатваттхава̄чако. нану ‘‘па̄тети кусалам̣ дхамма’’нти имина̄ва ‘‘па̄читтийа’’нти падасса ниббачанам̣ сиддхам̣, касма̄ пана ‘‘апараджджхати читтасаммоханат̣т̣ха̄на’’нти вуттанти а̄ха ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄ди. йасма̄ хотӣти самбандхо.

па̄т̣идесанӣйа̄су ниббачанамева адассетва̄ касма̄ ‘‘бхиккху ан̃н̃а̄тако санто’’тиа̄ди вуттанти а̄ха ‘‘вуттага̄райхабха̄вака̄ран̣адассанаттхамева̄’’ти. ‘‘пат̣идесетаббато’’ти имина̄ ан̃н̃а̄паттидесана̄найато ‘‘га̄райха’’нтиа̄дина̄ пат̣и висум̣ ватва̄ десетабба̄ти па̄т̣идесанӣйа̄ти ниббачанам̣ дассети.

дуккат̣анти еттха дусаддо дут̣т̣хуаттхо ча вирӯпаттхо ча хотӣти дассенто а̄ха ‘‘дут̣т̣ху катам̣, вирӯпам̣ ва̄ ката’’нти. танти каммам̣. там̣ панетанти дуккат̣ам̣, кхалитанти самбандхо. асса̄ти дуккат̣асса. тассаттхо евам̣ ведитабботи йоджана̄. хӣти виттха̄ро. йам̣ па̄панти йоджана̄. йадӣти атха. йадисаддо хи атхапарийа̄йо. идампӣти идампи каммам̣, па̄панти самбандхо.

‘‘лапита’’нти имина̄ дура̄бхат̣т̣ханти еттха бха̄садха̄туйа̄ катханаттхам̣ дассети. йанти вачанам̣. кин̃ча бхиййоти тато атирекам̣ катхетаббавачанам̣ кин̃ча̄ти аттхо. сам̣килит̣т̣хан̃ча йам̣ паданти еттха чака̄ро писаддаттхо ‘‘пада’’нти еттха йоджетаббо, йам̣саддо ка̄ран̣аттхоти а̄ха ‘‘сам̣килит̣т̣хам̣ йасма̄ тампи пада’’нти. тампи паданти тампи вачанам̣. падасаддо хи вачанава̄чако. тампи вачанам̣ йасма̄ сам̣килит̣т̣хам̣ хотӣти йоджана̄. катхам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ хотӣти йоджана̄. ‘‘йасма̄’’ти падена йам̣саддо ка̄ран̣аттхоти дассети. нанти падам̣. ‘‘етам̣ ити вуччатӣ’’ти сам̣ван̣н̣етаббападам̣. ‘‘дуббха̄ситанти етам̣ вуччатӣ’’ти сам̣ван̣н̣ана̄падам̣. етанти етам̣ падам̣, етам̣ вачананти аттхо.

еттха̄ти секхийага̄тха̄йа. иданти а̄паттӣнам̣ ниббачанадӣпакам̣ вачанам̣, вуттанти самбандхо. касса дӣпанаттхам̣ вуттанти а̄ха ‘‘сан̇гахитасса аттхасса дӣпанаттха’’нти.

таттха̄ти ‘‘чханнамативассатӣ’’тиа̄дивачане. геханти пакатигехам̣. идам̣ пана геханти йоджана̄. виттха̄ренто а̄ха ‘‘мӯла̄паттин̃хӣ’’тиа̄ди. ‘‘авиват̣а’’нти ватва̄ тассаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘суччханна’’нти. виват̣анти аччханнам̣. на̄тивассанабха̄вам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘мӯла̄паттин̃хӣ’’тиа̄ди. виваранто бхиккху на̄паджджатӣти самбандхо. суддхантети суддхакот̣т̣ха̄се. ‘‘тасма̄’’ти ча ‘‘тена̄’’ти ча йебхуййена аттхато екам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тена ка̄ран̣ена̄’’ти. еван̃четам̣ виват̣анти евам̣ етам̣ чханнам̣ че виват̣анти йоджана̄.

парипа̄тийама̄на̄нанти абхибхӯйама̄на̄нам̣. ‘‘руккха̄дигаханам̣ аран̃н̃а’’нти имина̄ павананти падасса аран̃н̃апарийа̄йатам̣ дассети. гатисаддасса бхавабхеда̄диаттхам̣ пат̣иккхипитва̄ пат̣иссаран̣аттхе хотӣти дассенто а̄ха ‘‘пат̣иссаран̣ам̣ хотӣ’’ти. танти паванам̣. тети мига̄. ‘‘ассасантӣ’’ти падена ‘‘пассасантӣ’’ти аттхопи гахетаббо авина̄бха̄вато, а̄на̄па̄нам̣ каронтӣти аттхо. а̄ка̄соти аджат̣а̄ка̄со. паккхӣнанти вихан̇гама̄нам̣. ‘‘саббесам̣ сан̇кхатадхамма̄на’’нти имина̄ дхамма̄нанти еттха сан̇кхатадхаммойева гахетабботи дассети. ‘‘вина̄сова̄’’ти имина̄ вибхавасаддо вина̄сава̄чакоти дассети. тесанти саббесампи сан̇кхатадхамма̄нам̣. гатӣти патит̣т̣ха̄. касма̄ вибхаво дхамма̄нам̣ гати хотӣти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. хӣти йасма̄. тети саббепи сан̇кхатадхамма̄. вина̄санти вибхавам̣. сучирампӣти асӣтивасса̄дика̄лампи. нибба̄нам̣ арахато гатӣти сам̣ван̣н̣етаббападам̣. ‘‘кхӣн̣а̄савасса̄’’ти имина̄ арахатоти падасса аттхам̣ дассети. ‘‘анупа̄дисесанибба̄надха̄тӯ’’ти имина̄ ‘‘нибба̄на’’нти падасса идха адхиппетанибба̄нам̣ дассети. га̄тха̄йа те те аттха̄ сам̣гахетва̄ ган̣ийанти еттха̄ти га̄тха̄сан̇ган̣икам̣.

ити пат̣хамага̄тха̄сан̇ган̣икаван̣н̣ана̄йа йоджана̄ саматта̄.