9. па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхакам̣

1. па̄тимоккхуддесайа̄чанакатха̄

383. па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхаке нандимукхийа̄ раттийа̄ти еттха нандийати тусийатӣти нанди, ика̄рантойам̣ напум̣сакалин̇го. ‘‘нандисено (джа̄. ат̣т̣ха. 3.4.1) нандивиса̄ло’’тиа̄дӣсу ика̄рантойам̣ пуллин̇го хоти, идха пана мукхам̣ апеккхитва̄ ика̄ранто напум̣сакалин̇го хоти. арун̣ут̣т̣хитака̄ле ода̄тадиса̄мукхата̄йа нанди мукхам̣ етиссам̣ раттийанти нандимукхӣ, ратти, та̄йа нандимукхийа̄ раттийа̄, тена вуттам̣ ‘‘арун̣ут̣т̣хитака̄лепи хи нандӣмукха̄ вийа ратти кха̄йатӣ’’ти. антопӯтинти еттха ка̄йасса анто кун̣апапӯтинти аттхам̣ пат̣ипаккхипанто а̄ха ‘‘аттачиттасанта̄не’’тиа̄ди. ‘‘килесавассанавасена̄’’ти имина̄ удакавассанавасена̄ти аттхам̣ пат̣иккхипати. авассутанти тинтам̣, килиннанти аттхо. касамбуджа̄танти еттха касамбӯти сан̇ка̄ро. со хи саммун̃чанийа̄ касийама̄не вилекхийама̄не самбати саддам̣ каротӣти касамбу, там̣ вийа джа̄танти касамбуджа̄танти аттхо дат̣т̣хаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана адхиппа̄йавасена ‘‘а̄килит̣т̣хаджа̄та’’нти вуттам̣, ативийа килит̣т̣хаджа̄танти аттхо. ‘‘а̄кин̣н̣адосата̄йа килит̣т̣хаджа̄та’’нтипи па̄т̣хо. ‘‘йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма̄’’ти имина̄ па̄т̣хена дассетӣти самбандхо. хӣти падапӯран̣аматтам̣. тена̄ти могхапурисена. ‘‘йа̄ва̄’’ти нипа̄тапайогатта̄ ‘‘ба̄ха̄гахан̣а̄пӣ’’ти еттха пан̃чамӣвибхатти авадхиаттхе хоти. на̄ма-саддо гарахаттхаджотако, тасса пайогатта̄ ‘‘а̄гамессатӣ’’ти еттха атӣтаттхе ана̄гатавачанам̣ (садданӣтисуттама̄ла̄йа 893 сутте). а̄гамессати на̄ма̄ти йоджана̄. а̄гамессатӣти ӣсам̣ адхива̄сессати. ‘‘а̄то гамуӣсамадхива̄сане’’ти хи дха̄тупа̄т̣хесу (садданӣтидха̄тума̄ла̄йам̣ 18 мака̄рантадха̄ту) вуттам̣.

384. на а̄йатакенева папа̄тоти еттха дӣгхенева папа̄тоти дассенто а̄ха ‘‘на пат̣хамамева гамбхӣро’’ти. а̄йатасаддо хи дӣгхапарийа̄йо. ‘‘на а̄йатакена гӣтассарена дхаммо га̄йитаббо’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 249) вийа папа̄то дӣгхена тӣрасса а̄димхи на хотӣти вуттам̣ хоти. пат̣хамамева̄ти тӣрасса а̄димхийева. ‘‘анупуббена гамбхӣро’’ти имина̄ ‘‘на пат̣хамамева гамбхӣро’’ти вачанасса адхиппа̄йаттхам̣ дассети. т̣хитадхаммоти тӣрасса антойева т̣хитасабха̄во. велам̣ на̄тиваттатӣти еттха вела̄саддасса тӣрамарийа̄даттхесу паваттабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘осакканакандарам̣ марийа̄давела’’нти. таттха ‘‘осакканакандара’’ити падена тӣраттхам̣ дассети, ‘‘марийа̄да’’ ити падена марийа̄даттхам̣. кена удакена даритабботи кандаро, удакена осаккано кандаро еттха̄ти осакканакандарам̣, тӣрам̣. осакканакандарабхӯтан̃ча марийа̄дабхӯтан̃ча велам̣ тӣрам̣ на̄тиккаматӣти аттхо. тӣрам̣ ва̄хетӣти еттха вахадха̄туйа̄ па̄пун̣анаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘тӣрам̣ аппетӣ’’ти. таттха аппетӣти па̄пун̣а̄пети. ‘‘усса̄ретӣ’’ти имина̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘тхалам̣ усса̄ретӣ’’ти падена ‘‘тӣрам̣ ва̄хетӣ’’ти падасса аттхам̣ дассетӣти аттхо дассито. усса̄ретӣти уддхаритва̄ гама̄пети. ан̃н̃а̄пат̣иведхоти еттха а̄джа̄на̄ти, а̄джа̄ниттха̄ти ва̄ ан̃н̃ам̣ арахаттамагго ва̄ арахаттапхалам̣ ва̄, тасса пат̣ивиджджханам̣ ан̃н̃а̄пат̣иведхо, сукхучча̄ран̣аттхам̣ маджджхе дӣгхо, ан̃н̃а̄пат̣иведхо на̄ма арахаттуппаттийева хоти. тена вуттам̣ ‘‘арахаттуппаттӣ’’ти.

385. чханнамативассатӣти уда̄напа̄л̣ийа̄ сандха̄йабха̄ситапа̄л̣ибха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄патти’’нтиа̄ди. таттха иданти ‘‘чханнамативассатӣ’’ти вачанам̣ вуттанти самбандхо. етанти нава̄паттиа̄паджджанам̣ сандха̄йа̄ти самбандхо.

4. па̄тимоккхасавана̄рахакатха̄

386. пуре ва̄ паччха̄ ва̄ти н̃аттито пуре ва̄ паччха̄ ва̄. кхеттети па̄тимоккхат̣т̣хапанасса кхетте. кхеттам̣ дассенто а̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. река̄рам̣ бхан̣атӣти чхаттим̣сатйаккхаресу ре-ка̄рам̣ н̃аттит̣т̣хапанако бхан̣ати. иданти пан̃чатим̣сатйаккхара̄нам̣ учча̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣. вуттети н̃аттит̣т̣хапанакена вутте. ‘‘сун̣а̄ту ме’’ти вачане ана̄раддхейева̄ти йоджана̄.

5. дхаммика̄дхаммикапа̄тимоккхат̣т̣хапанакатха̄

387. тена пуггалена̄ти тена чудитакена пуггалена. са̄ випаттӣти сӣлавипаттиа̄дисан̇кха̄та̄ са̄ випатти. сан̃н̃а̄амӯликавасена̄ти ‘‘ката̄’’ ити сан̃н̃а̄йа амӯликавасена. катан̃ча̄ти екантена катан̃ча. акатан̃ча̄ти екантена акатан̃ча.

копетука̄мата̄йа нева а̄гаччхатӣти самбандхо. тена̄ти ана̄гамана̄дика̄ран̣ена. а̄паджджатӣти па̄тимоккхат̣т̣хапанако а̄паджджати. иччасса̄пӣти ити евам̣ асса па̄тимоккхат̣т̣хапанакасса̄пи. пачча̄дийатӣти пати а̄дийати, ‘‘акатам̣ каммам̣, пуна ка̄таббам̣ камма’’нтиа̄дина̄ пуна а̄дӣйати, пуна а̄рабхатӣти аттхо.

6. дхаммикапа̄тимоккхат̣т̣хапанакатха̄

388. маггапат̣ипа̄дана̄дӣсӯти маггасмим̣ пат̣ипа̄дана̄дӣсу. а̄дисаддена тхеййачиттена аваха̄ра̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. а̄ка̄ра̄дисан̃н̃а̄ти а̄ка̄расан̃н̃а̄ лин̇гасан̃н̃а̄ нимиттасан̃н̃а̄. танти парисан̇кам̣ сандха̄йа̄ти самбандхо.

7. атта̄да̄наан̇гакатха̄

398. атта̄да̄нам̣ а̄да̄тука̄мена̄ти еттха ким̣ атта̄да̄нанти а̄ха ‘‘са̄санам̣ содхетука̄мо’’тиа̄ди. имина̄ парам̣ чодетум̣ аттана̄ а̄да̄таббам̣ адхикаран̣ам̣ атта̄да̄нанти вуччатӣти дассети. ака̄ло имам̣ атта̄да̄нам̣ а̄да̄тунти еттха ака̄лам̣ дассенто а̄ха ‘‘ра̄джабхайа’’нтиа̄ди. таттха васса̄раттоти вассака̄ло. со хи вассо ативийа ран̃джати еттха ка̄лети васса̄раттоти вуччати. васса̄раттопи адхикаран̣авӯпасаматтхам̣ ладжджипариса̄йа дӯрато а̄найанасса дуккаратта̄ ака̄ло на̄ма. итӣти айам̣ ра̄джабхайа̄дика̄лоти аттхо. випарӣтоти ра̄джабхайа̄дӣнам̣ абха̄вака̄ло.

абхӯтам̣ идам̣ атта̄да̄нанти еттха абхӯтасаддо авиджджама̄напарийа̄йоти а̄ха ‘‘асантамида’’нти, идам̣ атта̄да̄нам̣ авиджджама̄нанти аттхо. майа̄ гахитоти самбандхо. сӣлава̄ пуггалоти йоджана̄. йанти атта̄да̄нам̣ сам̣ваттатӣти самбандхо. иданти атта̄да̄нам̣.

на лабхисса̄ми сандит̣т̣хе, лабхисса̄ми сандит̣т̣хети еттха ‘‘на лабхисса̄ми, лабхисса̄мӣ’’ти идам̣ ким̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘аппекада̄ хӣ’’тиа̄ди. таттха аппекада̄ти апи екада̄. хисаддо виттха̄раджотако. еварӯпа̄ти сандит̣т̣хасамбхаттасабха̄ва̄. танти упаттхамбхакабхиккхулабханам̣ сандха̄йа̄ти самбандхо. ‘‘на лабхисса̄мӣ’’ти идам̣ вачанам̣ вуттанти самбандхо.

косамбака̄нам̣ бхан̣д̣ана̄ди бхавати вийа бхан̣д̣ана̄ди бхависсатӣти йоджана̄. паччха̄пи авиппат̣иса̄ракарам̣ бхависсатӣти еттха кесам̣ авиппат̣иса̄ракарам̣ бхавати вийа пан̃чан̇гасампанна̄гатам̣ атта̄да̄нам̣ а̄дийато паччха̄пи авиппат̣иса̄ракарам̣ бхаватӣти а̄ха ‘‘субхаддам̣ вуд̣д̣хапаббаджита’’нтиа̄ди. таттха пан̃часатикасан̇гӣтинти пан̃часатехи маха̄кассапа̄дӣхи каттаббам̣ сан̇гӣтим̣. маха̄кассапаттхерасса паччха̄ самануссаран̣акарам̣ хоти ива хотӣти йоджана̄. есева найо сесесупи. самануссаран̣акаранти саммодавасена пунаппунам̣ ануссаран̣асса карам̣. имина̄ ‘‘авиппат̣иса̄ракара’’нти падасса аттхам̣ дассети. паччха̄пӣти еттха писаддасса авуттасампин̣д̣анаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘са̄санасса ча̄’’тиа̄ди. таттха са̄санасса ча сассириката̄йа̄ти самбандхо. вигатаупаккилесачандимасӯрийа̄нам̣ вийа са̄санасса ча сассириката̄йа сам̣ваттатӣти адхиппа̄йо.

8. чодакена паччавеккхитаббадхаммакатха̄

399. ‘‘аччхиддена аппат̣имам̣сена̄’’тиа̄дӣсу еваматтхо ведитабботи йоджана̄. чхиддасаппат̣имам̣сам̣ пат̣хамам̣ дассетва̄ випарӣтавасена аччхиддааппат̣имам̣сам̣ дассенто а̄ха ‘‘йена̄’’тиа̄ди. таттха йена ката̄нӣти самбандхо. чхиджджатӣти чхиддо, пат̣и пунаппунам̣ масийати а̄масийатӣти пат̣имам̣со, ниггахита̄гамо, бха̄ваппадха̄нойам̣ камманиддесо. саха пат̣имам̣сена̄ти саппат̣имам̣со, ка̄йасама̄ча̄ро. випарӣтоти випариваттавасена ито паватто, ка̄йасама̄ча̄роти аттхо. амӯлака̄нуддхам̣сана̄дӣхӣти а̄дисаддена дут̣т̣хуллава̄ча̄дайо сан̇ган̣ха̄ти.

меттам̣ ну кхо ме читтанти еттха аппана̄бха̄ваппаттам̣ меттачиттамева̄дхиппетанти дассенто а̄ха ‘‘палибодхе чхиндитва̄’’тиа̄ди. таттха палибодхети а̄ва̄сапалибодха̄дике палибодхе. ‘‘виккхамбханавасена вихата̄гха̄та’’нти имина̄ аппана̄бха̄ваппаттам̣ меттачиттамева дассети. идам̣ пана̄вусо каттха вуттам̣ бхагавата̄ти еттха идам̣саддаким̣садда̄нам̣ висайам̣ дассенто а̄ха ‘‘идам̣ сиккха̄падам̣ катарасмим̣ нагаре’’ти.

9. чодакена упат̣т̣ха̄петаббакатха̄

400. ‘‘ка̄лена ваккха̄мӣ’’тиа̄дӣсу чодана̄йа ка̄лаака̄ла̄дим̣ дассенто а̄ха ‘‘еко ека’’нтиа̄ди. таттха екоти екако чодако. еканти екакам̣ чудитакам̣. сан̇гхамаджджха…пе… асанаса̄ла̄дӣсу ва̄ парива̄ритаккхан̣е ва̄ти йоджана̄. таттха ‘‘сан̇гхамаджджха…пе… асанаса̄ла̄дӣсӯ’’ти имина̄ т̣ха̄на̄бха̄вам̣ дассети, ‘‘упат̣т̣ха̄кехи парива̄ритаккхан̣е’’ти имина̄ ка̄ла̄бха̄вам̣ дассети. имехи падехи т̣ха̄нампи ка̄лена сан̇гахетва̄ ‘‘ка̄лена ваккха̄мӣ’’ти вуттанти дассети. таччхена̄ти саччена. хамбхоти нипа̄то паччхимападесу паччекам̣ йоджетаббо. хамбхо махаллака, хамбхо париса̄вачара, хамбхо пам̣сукӯлика, хамбхо дхаммакатхика̄ти хи аттхо. иданти каммам̣. ка̄ран̣анисситанти махаллакабха̄вака̄ран̣а̄дӣсу нисситам̣. ‘‘бханте’’ти нипа̄топи паччекам̣ йоджетаббо. еттха ча ‘‘хамбхо’’ти нипа̄тена локавоха̄равасена ана̄дарасса пака̄сакатта̄ пхарусена вадати на̄ма, ‘‘бханте’’ти нипа̄тена са̄дарасса пака̄сакатта̄ сан̣хена вадати на̄ма. ка̄ран̣анисситам̣ катва̄ти имасмим̣ вӣтиккаме айам̣ на̄ма досоти ка̄ран̣анисситам̣ катва̄. ‘‘меттачиттам̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти имина̄ меттачиттоти падасса ‘‘ваккха̄мӣ’’ти паде кирийа̄висесанабха̄вам̣ дассети. но досантароти еттха антарасаддасса читтава̄чакабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘на дут̣т̣хачитто’’ти. ‘‘хутва̄’’ти имина̄ кирийа̄висесанабха̄вам̣ дассети.

10. чодакачудитакапат̣исам̣йуттакатха̄

401. аджджхаттанти еттха аттасаддасса читтава̄чакабха̄ван̃ча саттамӣвибхаттийа̄пи ама̄десабха̄ван̃ча дассенто а̄ха ‘‘аттано читте’’ти. уппа̄детва̄ти имина̄ ‘‘манасикаритва̄’’ти падасса адхиппа̄йаттхам̣ дассети. ка̄рун̃н̃ата̄ти еттха двӣсу н̣йапаччайата̄паччайесу екассева бха̄вава̄чакатта̄ еко сваттхоти дассенто а̄ха ‘‘карун̣абха̄во’’ти. таттха карун̣асса пуггаласса бха̄во ка̄рун̃н̃ам̣, тадева ка̄рун̃н̃ата̄. атха ва̄ карун̣о ева пуггало ка̄рун̃н̃ам̣, тасса бха̄во ка̄рун̃н̃ата̄ти вачанаттхо ка̄таббо. имина̄ти ‘‘ка̄рун̃н̃ата̄’’ти падена. карун̣ан̃ча̄ти аппана̄паттам̣ карун̣ан̃ча. карун̣а̄пуббабха̄ган̃ча̄ти аппана̄патта̄йа карун̣а̄йа пуббабха̄ге парикаммӯпача̄равасена паваттам̣ ка̄ма̄вачаракарун̣ан̃ча. двӣхипӣти ‘‘хитесита̄, анукампита̄’’ти двӣхипи падехи. меттан̃ча̄ти аппана̄паттаметтан̃ча. метта̄пуббабха̄ган̃ча̄ти аппана̄патта̄йа метта̄йа пуббабха̄ге парикаммӯпача̄равасена паваттам̣ ка̄ма̄вачараметтан̃ча. суддхантети суддхе кот̣т̣ха̄се. пат̣ин̃н̃ам̣ а̄ропетва̄ти чудитакам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ а̄ропетва̄. йе етети ‘‘ка̄рун̃н̃ата̄’’тиа̄дина̄ найена йе ете пан̃ча дхамма̄ вутта̄ти йоджана̄. имина̄ име пан̃ча дхаммети еттха имасаддасса анийаманиддесабха̄вам̣ дассети.

сачче ча акуппе ча̄ти еттха саччасаддасса виратисаччапараматтхасачча̄ни пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘вачӣсачче ча̄’’ти. ‘‘акуппаната̄йа̄’’ти имина̄ накупасса бха̄во акуппанти катва̄ н̣йапаччайасса бха̄ваттхам̣ дассети. хӣти саччам̣, виттха̄ро ва̄. на паро гхат̣т̣етабботи на паро куджджха̄петаббо. саббаттха̄ти саббасмим̣ па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхаке.

ити па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхакаван̣н̣ана̄йа йоджана̄ саматта̄.