8. ваттаккхандхакам̣
1. а̄гантукаваттакатха̄
357. ваттаккхандхаке а̄ра̄манти упача̄расӣмам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘упача̄расӣмасамӣпа’’нти. ‘‘гахетва̄’’ти падасса ‘‘упа̄хана̄’’ти каммам̣ па̄кат̣ам̣, каран̣ам̣ пана апа̄кат̣ам̣. тасма̄ каран̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘упа̄ханадан̣д̣акена гахетва̄’’ти. имина̄ ‘‘хаттхена̄’’ти каран̣ам̣ ниваттети. пат̣иккамантӣти еттха пависантӣти ча апаккамантӣти ча аттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘саннипатантӣ’’ти. упа̄хана̄…пе… пуччхитабба̄ти еттха ‘‘пуччхитабба̄’’ти падасса саха каммена пуччхитабба̄ка̄рам̣ дассенто а̄ха ‘‘катарасмим̣ т̣ха̄не’’тиа̄ди. таттха ‘‘катарасмим̣…пе… чол̣ака’’нти имина̄ пуччхитабба̄ка̄рам̣ дассети. ‘‘а̄ва̄сика̄ бхиккхӯ’’ти имина̄ каммам̣ дассети. ‘‘паттхаритабба’’нти имина̄ виссаджджетаббанти еттха саджадха̄туйа̄ чаджанаттхам̣ пат̣иккхипати. гочаро пуччхитабботи еттха гочарасаддо бхиккха̄ча̄расаддена аттхато еканти дассенто а̄ха ‘‘бхиккха̄ча̄ро пуччхитаббо’’ти. бхиккха̄йа чаранти еттха̄ти бхиккха̄ча̄ро, гочарага̄мо. йаттха̄ти йасмим̣ га̄ме. ‘‘ки’’нтиа̄дина̄ па̄нӣйам̣ пуччхитаббантиа̄дӣсу пуччхитабба̄ка̄рам̣ дассети. кам̣ ка̄ланти касмим̣ ка̄ле.
бахи никкхамантасса̄ти виха̄рато бахи никкхамантасса. ниллокетабботи олокетаббо. ‘‘йади саккотӣ’’ти имина̄ саче уссахатӣти еттха сачесаддо йадипарийа̄йо, уссахатисаддо саккоти парийа̄йоти дассети. сакконтасса виха̄расодханаваттети самбандхо.
2. а̄ва̄сикаваттакатха̄
359. а̄ва̄сикаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. саббам̣ ка̄таббанти самбандхо. тасса̄ти вуд̣д̣хатарасса а̄гантукасса. ‘‘пан̣д̣ито’’тиа̄дина̄ саче ба̄ло ‘‘саммаджджа̄хи та̄ва четийан̇ган̣а’’нти на вадати, саммаджджаним̣ никкхипитва̄ тасса ваттамева ка̄таббанти дассети. бхесаджджамева ка̄таббанти саха̄вадха̄ран̣ена вуттатта̄ ба̄ло ‘‘карохи та̄ва бхесаджджа’’нти авадантопи бхесаджджамева ка̄таббам̣. ‘‘пан̣д̣ито хӣ’’тиа̄дина̄ пана а̄гантукасса ваттаббабха̄ваматтамева дассети. па̄л̣имуттакаваттам̣ дассенто а̄ха ‘‘апича̄’’тиа̄ди. бӣджанена̄ти бӣджанийа̄. ‘‘бӣджана’’нти хи напум̣сакалин̇го, ‘‘бӣджанӣ’’ти иттхилин̇го. ‘‘бӣджитаббо’’ти ча ‘‘бӣджитабба’’нти ча имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена бӣджийати анена̄ти бӣджанам̣, бӣджийати ета̄йа̄ти бӣджанӣти вачанаттхо ка̄таббо. асса̄ти вуд̣д̣хатараа̄гантукасса. маккхетабба̄ти ан̃джетабба̄. хӣти саччам̣. еттха̄ти упа̄ханапун̃чхане. каттха̄ти касмим̣ виха̄ре. пуччхитена а̄ва̄сикена̄ти самбандхо.
‘‘аттано сантикам̣…пе… на лабхатӣ’’ти имина̄ атта̄нам̣ сандха̄йа ана̄гаччхантопи аттано сантикам̣ сампаттасса а̄гантукасса ваттам̣ ака̄тум̣ на лабхатӣти дассети.
3. гамикаваттакатха̄
360. гамикаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. таттха̄ти сена̄санаккхандхаке. там̣ саббам̣ пат̣иса̄метва̄ти самбандхо. йаттха йесу па̄са̄н̣апит̣т̣хипа̄са̄н̣аттхамбхесу упачика̄ на̄роханти, тассам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ ва̄ тесу па̄са̄н̣аттхамбхесу ва̄ йам̣ катасена̄санам̣ аттхи, там̣ ана̄пуччхантасса̄пи ана̄паттӣти йоджана̄. чатӯсу па̄са̄н̣есӯтиа̄ди вуттанти самбандхо, упачика̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄не катети самбандхо. айанти а̄нисам̣со. овассакагехе пана т̣хапита̄нам̣ ман̃чапӣт̣ха̄нанти самбандхо.
4. анумоданаваттакатха̄
362. иддхам̣ ахосӣти еттха идхадха̄туйа̄ вад̣д̣ханаттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘сампаннам̣ ахосӣ’’ти. сан̇гхаттхере нисиннети самбандхо. анутхере анумоданаттха̄йа нисиннети йоджана̄. сан̇гхаттхерена аджджхит̣т̣хепӣти самбандхо. анумодако вадатӣти самбандхо. ану пунаппунам̣, паччха̄ ва̄ да̄йаке дхаммакатха̄йа модетӣти анумодако. ‘‘гаччхатха̄’’ти саче вадати анумодакоти йоджана̄. тасса̄ти анумодакасса. манусса̄ ка̄рентӣти самбандхо. ‘‘екена̄’’ти падам̣ ‘‘ка̄рентӣ’’ти паде ка̄ритакаммам̣. тасса̄ти ка̄ритабхиккхусса. анумоданатоти анумоданака̄ран̣а̄. упанисиннакатха̄ти упасамӣпе нисинна̄нам̣ катхийати ета̄йа̄ти упанисиннакатха̄. анумодана̄йа̄ти анумоданаттха̄йа. аджджхит̣т̣хова̄ти сайам̣ аджджхит̣т̣хо ева. еттха̄ти анумоданаваттхусмим̣. ‘‘сан̃джа̄таваччо’’ти имина̄ ваччо сан̃джа̄то имасса̄ти ваччитоти катва̄ сан̃джа̄таттхе ита паччайоти дассети.
5. бхаттаггаваттакатха̄
364. бхаттаггаваттети бхаттам̣ ган̣ханти еттха̄ти бхаттаггам̣, паривисанат̣т̣ха̄нам̣. тасмим̣ каттаббам̣ ваттам̣ бхаттаггаваттам̣, тасмим̣ бхаттаггаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. манусса̄нам̣ паривисанат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма йаттха манусса̄ сапуттада̄ра̄ а̄васитва̄ бхиккхӯбходженти. ‘‘атиаллӣйитва̄’’ти имина̄ анупакхаджджа̄ти еттха кхададха̄тусса хим̣санам̣ на̄ма атиаллӣйананти дассети. а̄санесу сатӣти а̄санесу сантесу. нисӣдантасса навакасса̄ти самбандхо. а̄паджджатӣти а̄паттим̣ а̄паджджати. а̄пуччхите анануджа̄нанто тхеро а̄паджджатӣти йоджана̄. сан̇гха̄т̣инти па̄рутасан̇гха̄т̣им̣.
паттадхованаудаканти бхун̃джанаттха̄йа патта̄нам̣ дхованаудакам̣. гахетаббанти хаттхена гахетаббам̣.
йатха̄ ган̣хийама̄нети йоджана̄. матта̄йа̄ти пама̄н̣а̄йа. саббиа̄дӣсу ева̄ти евасаддо аджджха̄харитаббо. саббиа̄дӣсӯти саббителауттарибхан̇гесу, ниддха̄ран̣е бхуммам̣. йанти саббиа̄дикам̣. аппахотӣти саббесам̣ бхиккхӯнам̣ наппахоти. танти саббиа̄дикам̣, сампа̄дехӣти самбандхо. та̄дисам̣ саббиа̄диканти самбандхо.
йам̣ бхаттагганти йоджана̄. хаттхадхованаудаканти бхутта̄вӣнам̣ хаттхасса дхованаудакам̣. антара̄ти бходжанасса маджджхе. пипа̄ситена̄ти пивитум̣ иччхантена. галети кан̣т̣хе.
ниваттантена̄ти еттха касма̄ т̣ха̄на̄ ниваттантена̄ти а̄ха ‘‘бхаттаггато’’ти. катхам̣ кена̄ка̄рена ниваттитаббанти йоджана̄. касма̄ навакехи бхиккхӯхи пат̣хаматарам̣ ниваттитаббанти а̄ха ‘‘самба̄дхесу хӣ’’тиа̄ди. никкхаманока̄соти пат̣хаматарам̣ никкхантока̄со. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти вуд̣д̣хапат̣ипа̄т̣ийа̄. дхурети гехадва̄расса самӣпе. дхурасаддо хи идха самӣпава̄чако. навака̄ антогехе че нисинна̄ хонтӣти йоджана̄. антарена̄ти бхиккхӯнам̣ виварена, маджджхена ва̄. вирал̣а̄йа̄ти танука̄йа.
6. пин̣д̣ача̄рикаваттакатха̄
366. пин̣д̣ача̄рикаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. каппа̄сам̣ ва̄ гахетва̄ти самбандхо. йан̃ча̄ти йан̃ча кин̃чи ваттхум̣, гахетва̄ти самбандхо. каронтӣ т̣хита̄ ва̄ти каронтӣ хутва̄ т̣хита̄ ва̄. танти каммам̣. на ча бхиккха̄да̄йика̄йа̄ти иттхилин̇гавасена вуттатта̄ иттхийа̄ ева мукхам̣ на уллокетаббанти аттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘иттхӣ ва̄ хотӯ’’тиа̄ди. ‘‘бхиккха̄да̄насамайе’’ти имина̄ ан̃н̃асмим̣ самайе олокентопи наттхи досоти дассети. екасмим̣ ка̄ле бхиккха̄йа дадама̄на̄йа саббака̄лампи на олокетаббанти аниччхитаттхам̣ пат̣иккхипати.
7. а̄ран̃н̃икаваттакатха̄
368. а̄ран̃н̃икаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. сена̄сана̄ отаритаббанти еттха аран̃н̃е руккхамӯла̄дӣсу нисиннасса виха̄ра̄бха̄вато сена̄санам̣ на̄ма васанат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘васанат̣т̣ха̄нато никкхамитабба’’нти.
паттам̣ тхавика̄йа паккхипитва̄ти еттха катхам̣ патто тхавика̄йа паккхипитабботи а̄ха ‘‘саче бахӣ’’тиа̄ди. таттха патто паккхипитабботи самбандхо. дховитва̄ катва̄ти падесу ‘‘паттам̣ водака’’нти вибхаттипарин̣а̄мам̣ катва̄ самбандхитаббам̣. тампӣти вел̣уна̄л̣икампи. самӣпети а̄ран̃н̃акасса сена̄санасса самӣпе. йатха̄ ча а̄ран̃н̃акасса аран̣исахитам̣ иччхитаббам̣, евам̣ канта̄рам̣ пат̣ипаннасса̄пи аран̣исахитам̣ иччхитаббанти йоджана̄. ган̣ава̄синоти ган̣ена саха ва̄сино, а̄ран̃н̃акасса̄ти самбандхо. тена̄ти аран̣исахитена. ‘‘наккхатта̄нева наккхаттапада̄нӣ’’ти имина̄ ассайуджа̄динаккхатта̄нева (абхидха̄наппадӣпика̄йам̣ 58-60 га̄тха̄су) диса̄бха̄гаджа̄нанасса, ча самайаджа̄нанасса ча ка̄ран̣атта̄ наккхаттапада̄ни на̄ма̄ти дассети.
8. сена̄санаваттакатха̄
369. сена̄санаватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. два̄рам̣ на̄ма̄ти маха̄два̄рам̣. маха̄вал̣ан̃джанти махантехи джанехи парибхун̃джитаббам̣. таттха̄ти два̄ре. а̄пуччхитва̄ва̄ти вуд̣д̣хам̣ а̄пуччхитва̄ва, сабха̄гасса вуд̣д̣хатарасса̄ти самбандхо. ват̣т̣атийева̄ти йатха̄сукхам̣ вихаритум̣ ват̣т̣атийева. париваттитаббанти паримукхам̣ ваттитаббам̣.
9. джанта̄гхараватта̄дикатха̄
371. джанта̄гхараватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. бахиджагатӣти бахиа̄линдо.
373. а̄чаманаваттхусмим̣ еваматтхо ведитабботи йоджана̄. нӣхаритва̄ти удакам̣ нӣхаритва̄. а̄чамитаббанти дховитаббам̣. ‘‘а̄пуббо чаму дховане’’ти хи дха̄тупа̄т̣хесу вуттам̣. идам̣ атививат̣анти идам̣ т̣ха̄нам̣ атививат̣ам̣, на кеначи пат̣иччханнанти аттхо. удакам̣ алабхантассева̄ти удакам̣ алабхантейева.
374. ваччакут̣иватте евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. айанти дантакат̣т̣хам̣ кха̄дато ваччакаран̣ам̣. саббаттхева̄ти саббасмим̣ ева т̣ха̄не. ‘‘на пхарусена кат̣т̣хена̄’’ти еттха на кевалам̣ кхаракат̣т̣хамева, пха̄литакат̣т̣ха̄дайопи чхавиавалекханакат̣т̣ха̄ пхаруса̄йева на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘пха̄литакат̣т̣хена ва̄’’тиа̄ди. павит̣т̣хасса̄ти ваччакут̣им̣ павит̣т̣хасса.
саббаса̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нанти саббесам̣ бхиккхӯнам̣, саббехи ва̄ са̄дха̄ран̣ам̣ ваччакут̣исан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣. татра̄ти тасмим̣ саббаса̄дха̄ран̣е т̣ха̄не. нибаддхагаманаттха̄йа̄ти аттано нибаддхагаманаттха̄йа катам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ ва̄ йам̣ пуггаликат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ хотӣти йоджана̄.
ухата̄ти еттха упуббо хададха̄тӯти дассенто а̄ха ‘‘ухадита̄’’ти. ‘‘хада карӣсоссагге’’ти дха̄тупа̄т̣хесу (па̄н̣инӣ 977 дха̄тупа̄т̣хе; садданӣтидха̄тума̄ла̄йам̣ 15 дака̄рантадха̄ту) вуттатта̄ ваччакӯпато бахи карӣсасса оссаджджананти а̄ха ‘‘бахи ваччамаккхита̄’’ти. дховитабба̄ти удакена дховитабба̄. етампӣти удакасса авиджджама̄нампи. саббаттха̄ти саббасмим̣ ваттаккхандхаке.
ити ваттаккхандхакаван̣н̣ана̄йа йоджана̄ саматта̄.