5. кхуддакаваттхуккхандхакам̣

кхуддакаваттхукатха̄

243. кхуддакаваттхуккхандхаке мут̣т̣хикамалла̄ти мут̣т̣хикена матханти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хим̣сантӣти мут̣т̣хикамалла̄. имина̄ па̄л̣ийам̣ падасса хет̣т̣хупарийам̣ дассети. га̄мамудава̄ти еттха чхавира̄гаман̣д̣ана̄нуйуттена мудо моданам̣ етесаматтхӣти мудава̄, га̄ме васанта̄ мудава̄ га̄мамудава̄ти дассенто а̄ха ‘‘чхавира̄гаман̣д̣ана̄нуйутта̄ на̄гарикаманусса̄’’ти. ‘‘ван̣н̣ава̄ ахесу’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 193; па̄чи. 67) вийа вачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. тхамбхети еттха на йаттха каттхачи тхамбхо хоти, атха кхо нха̄натиттхе никхан̣итва̄ т̣хапитатхамбхойева̄ти а̄ха ‘‘нха̄натиттхе никхан̣итва̄ т̣хапитаттхамбхе’’ти.

ит̣т̣хака̄сила̄да̄рукут̣т̣а̄нанти ит̣т̣хака̄кут̣т̣асила̄кут̣т̣ада̄рукут̣т̣а̄нам̣. ат̣т̣хапада̄ка̄рена̄ти ат̣т̣хападапхалака̄ка̄рена. ра̄джийоти лекха̄йо. таттха̄ти ат̣т̣а̄не, а̄киритва̄ти самбандхо. гандхаббахаттхакоти гандхабба̄нам̣ вӣн̣а̄хаттхо вийа̄ти гандхаббахаттхако. да̄рӯхи кататта̄ вуттам̣ ‘‘да̄румайахаттхена̄’’ти. тена̄ти гандхаббахаттхена, гахетва̄ти самбандхо. курувиндакапа̄са̄н̣ачун̣н̣а̄нӣти евам̣на̄макасса па̄са̄н̣асса чун̣н̣а̄ни. танти катагул̣икакала̄пакам̣, гахетва̄ти самбандхо. виггайха̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса сарӣре дал̣хам̣ гахетва̄ти дассенто а̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сарӣрена сарӣра’’нти. макарадантакети макарана̄макасса маччхасса дантасадисе данте. маллакамӯласан̣т̣ха̄нена̄ти кхел̣апат̣иггахапа̄дасан̣т̣ха̄нена. гила̄насса̄пӣти писаддо агила̄насса пагева̄ти дассети.

244. дантети макараданте. акатам̣ маллакам̣ акатамаллакам̣. капа̄лакхан̣д̣ам̣ ва̄ти ва̄саддо самуччайаттхо. ка̄сапхуллавирахитатта̄ ваттхават̣т̣и укка̄сика̄ на̄ма. наттхи ка̄сам̣ пхулламетисса̄ти укка̄са̄, са̄ ева укка̄сика̄. йасса кассачӣти гила̄на̄гила̄насса ва̄ джара̄дуббалатарун̣абалавасса ва̄. пит̣т̣хинти пит̣т̣хийам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. па̄н̣италасса путхут̣т̣ха̄нам̣ путхупа̄н̣и, тена катам̣ путхупа̄н̣икам̣, хаттхапарикаммам̣, тена вуттам̣ ‘‘хаттхапарикаммам̣ вуччатӣ’’ти. саббесанти нха̄йанта̄нам̣ ва̄ анха̄йанта̄нам̣ ва̄ саббесам̣.

245. кан̣н̣атоти кан̣н̣аччхиддато. муттоламбака̄диваллисадисатта̄ валлика̄ на̄ма. паламбакасуттанти паримун̃читва̄ ламбийати анена̄ти паламбакам̣, тамева суттам̣ паламбакасуттам̣. валайанти нийурам̣.

246. двӣхи ма̄сехи нийуттам̣ дума̄сикам̣. две ан̇гула̄ни етасса̄ти дуван̇гулам̣, кесо. убхайенапӣти дума̄сикадуван̇гуласан̇кха̄тена убхайенапи. айампи уккат̣т̣хапариччхедова вуттоти йоджана̄. татоти дума̄сикадуван̇гулато.

осан̣т̣хентӣти еттха оликхитва̄ самам̣ патит̣т̣ха̄пентӣти дассенто а̄ха ‘‘оликхитва̄ саннисӣда̄пентӣ’’ти. дантамайа̄дӣсӯти а̄дисаддена ат̣т̣химайа̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. хаттхапхан̣ена̄ти хаттхасан̇кха̄тена пхан̣ена. чиккхаллена̄ти чиккхалласадисена ниййа̄сена. удакателена̄ти еттха удакан̃ча телан̃ча̄ти ча удакасан̇кха̄тена телена̄ти ча аттхам̣ ниваттенто а̄ха ‘‘удакамиссакена телена̄’’ти. имина̄ удакена миссакам̣ телам̣ удакателанти вачанаттхам̣ дассети. ут̣т̣халомети ут̣т̣хиталоме. хаттхам̣ теметва̄ти хаттхам̣ удакателена теметва̄. ун̣ха̄бхитаттараджокин̣н̣асира̄нампӣти ун̣хена абхитатто ча раджехи окин̣н̣асиро ча ун̣ха̄бхитаттараджокин̣н̣асира̄, атха ва̄ ун̣хена абхитатто сиро етесанти ун̣ха̄бхитаттасира̄, раджехи окин̣н̣о сиро етесанти раджокин̣н̣асира̄, ун̣ха̄бхитаттасира̄ ча раджокин̣н̣асира̄ ча ун̣ха̄бхитаттараджокин̣н̣асира̄, пуббападе уттарападалопо, тесампи. аллахаттхена̄ти аддахаттхена, айамева ва̄ па̄т̣хо.

247. йесу кам̣сапатта̄дӣсу мукханимиттам̣ пан̃н̃а̄йати, сабба̄ни та̄ни кам̣сапатта̄дӣнипӣти йоджана̄. йаттха каттхачӣти йасмим̣ касмим̣чи а̄да̄се ва̄ удакапатте ва̄ти самбандхо. сан̃чхави ну кхоти сан̃джа̄та̄ чхави ну кхо, ахам̣ джин̣н̣о амхи ну кхо, ноти йоджана̄.

мукхам̣ а̄лимпантӣти еттха кехи а̄лимпантӣти а̄ха ‘‘виппасанначхавира̄гакарехи мукхалепанехӣ’’ти. ‘‘маносила̄йа̄’’ти имина̄ маносила̄ ева маносилика̄ти дассети. та̄нӣти лан̃чхана̄ни. харита̄ла̄дӣхипӣти писаддена на кевалам̣ маносилика̄йа ева, атха кхо харита̄ла̄дӣхипӣти дассети.

248. на бхиккхаве наччам̣ ва̄тиа̄дӣсу евам̣ виниччхайо ведитабботи йоджана̄. ничча̄пентасса ва̄ти парехи начча̄пентасса ва̄. са̄дхугӣтанти сундарам̣ аниччата̄дипат̣исам̣йуттам̣ гӣтам̣, саджджана̄нам̣ ва̄. дантагӣтампи на ват̣т̣атӣти самбандхо. йанти гӣтам̣. пуббабха̄гети га̄йанато пуббабха̄ге. га̄йа̄пентасса̄пӣти парехи ва̄ га̄йа̄пентасса̄пи. йам̣ пана̄ти кирийа̄пара̄масанам̣. йам̣ пахарати, таттха пахаран̣е ана̄паттӣти йоджана̄. саббанти акхилам̣ наччагӣтава̄дитам̣. пассатоти пассантасса ча сун̣антасса ча. саванампи хи екасесена ва̄ са̄ман̃н̃аниддесена ва̄ пассаненева сан̇гахитам̣. виха̄ратоти аначчаагӣтаава̄дитат̣т̣ха̄навиха̄рато. виха̄ранти наччагӣтава̄дитат̣т̣ха̄навиха̄рам̣. асанаса̄ла̄йа̄ти га̄ме т̣хита̄йа асанаса̄ла̄йа.

249. саракирийанти сарасса кирийам̣. имина̄ саракуттинти еттха сарасса каран̣ам̣ саракуттӣти вачанаттхам̣ дассети. аладдхам̣ сама̄дхинти самбандхо. паччхима̄ джаната̄ти еттха самӯхим̣ авайавам̣ вина̄ самӯхасса авайавино абха̄ва̄ та̄паччайо сваттхопи хотӣти а̄ха ‘‘паччхимо джано’’ти. там̣ там̣ ваттанти суттантаватта̄дим̣ там̣ там̣ ваттам̣. аккхара̄ни вина̄сетва̄ти ан̃н̃атха̄ ваттабба̄ни аккхара̄ни ан̃н̃атха̄ ваданена ча дӣгха̄дӣни расса̄диваданена ча вина̄сетва̄. дхамме пана̄ти еттха саддо пана висесаджотако. гӣтато висесова ведитабботи хи аттхо. суттантаваттанти суттантасса учча̄ран̣ам̣ ваттам̣. есева найо ‘‘джа̄такаваттам̣ га̄тха̄ватта’’нти еттха̄пи. танти ваттам̣. йади пана там̣ вина̄сетва̄ атидӣгхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, евам̣ сати йатха̄ суттантаватта̄дӣни хонти, татха̄ катхам̣ дассетабба̄нӣти а̄ха ‘‘чатурассена ваттена̄’’тиа̄ди. таттха чатурассена ваттена̄ти парипун̣н̣ена учча̄ран̣аваттена. париман̣д̣ала̄нӣти самантато ман̣д̣ала̄ни бимба̄ни пун̣н̣а̄нӣти аттхо. ‘‘сарена бхан̣ита’’нти имина̄ сарабхан̃н̃анти еттха сарена бхан̣итаббанти сарабхан̃н̃анти вачанаттхам̣ дассети. сарабхан̃н̃е кира аттхӣти самбандхо. таран̇гаваттха̄дӣнам̣ учча̄ран̣авидха̄на̄ни (ваджира. т̣ӣ. чӯл̣авагга 249; са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.249; ви. ви. т̣ӣ. чӯл̣авагга 2.248-9) етарахи наттхи. дваттим̣саватта̄нӣти ча сан̇кхйа̄маттамева аттхи, на сан̇кхйеййам̣. тасма̄ т̣ӣка̄су (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.249; ваджира. т̣ӣ. чӯл̣авагга. 249) ‘‘таран̇гаватта̄дӣнам̣ учча̄ран̣авидха̄на̄ни нат̣т̣хапайога̄нӣ’’ти вуттам̣. аттхӣти сам̣виджджанти. айан̃хи аттхисаддо нипа̄то. тесӯти дваттим̣саваттесу. йанти ваттам̣. учча̄ран̣авидха̄на̄ни нат̣т̣хапайога̄нипи тесам̣ саббесам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘саббеса’’нтиа̄ди. таттха саббесанти дваттим̣саватта̄нам̣, лаккхан̣анти самбандхо. ‘‘авина̄сетва̄’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто а̄ха ‘‘вика̄рам̣ акатва̄’’ти. таттха вика̄ракаран̣ам̣ на̄ма йаттака̄хи матта̄хи аккхарам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, тато адхикаматта̄йуттам̣ катва̄ катханам̣, татха̄ акатва̄ саман̣аса̄руппена чатурассена найена паваттанам̣йева лаккхан̣анти аттхо.

ба̄хираломим̣ ун̣н̣инти еттха ‘‘ба̄хираломи’’нти падам̣ бха̄ванапум̣саканти а̄ха ‘‘ун̣н̣алома̄ни бахи катва̄’’ти. ‘‘ун̣н̣апа̄ва̄ра’’нти имина̄ ун̣н̣ӣти еттха уттарападалопам̣ дассети. атха ва̄ па̄ва̄рападена ун̣н̣а̄ етасса аттхӣти ун̣н̣ӣти катва̄ таддхитапаччайасса сарӯпам̣ дассети. ‘‘татха̄ дха̄рентасса дуккат̣а’’нти вачанасса аттха̄паттинайам̣ дассенто а̄ха ‘‘лома̄ни анто катва̄ па̄рупитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.

251. ан̇гаджа̄там̣ чхиндантассева̄ти ан̇гаджа̄тамева чхиндантасса̄ти йоджана̄. атха ва̄ ан̇гаджа̄там̣ чхиндантасса тхуллаччайамева̄ти йоджана̄. ахикӣт̣адат̣т̣ха̄дӣсу нимиттабхӯтесу чхиндантасса̄ти йоджана̄.

252. уппанна̄ хотӣти пат̣ила̄бхавасена уппанна̄ хоти. уппаннабха̄вам̣ па̄кат̣ам̣ каронто а̄ха ‘‘со’’тиа̄ди. таттха соти ра̄джагахако сет̣т̣хи, кӣл̣атӣти самбандхо. тасса̄ти сет̣т̣хисса. идам̣ падам̣ ‘‘джа̄ле’’ти паде са̄мйаттхачхат̣т̣хӣ, ‘‘уппанна̄ хотӣ’’ти паде сампада̄нам̣. танти чанданаган̣т̣хим̣. асса̄ти сет̣т̣хисса. идам̣ падам̣ ‘‘пуриса̄’’ти паде са̄мйаттхачхат̣т̣хӣ, ‘‘адам̣сӯ’’ти паде сампада̄нам̣. викуббаниддхӣти вивидхам̣, вика̄рам̣ ва̄ куббанавасена паватта̄ иддхи (пат̣и. ма. 3.12-16; висуддхи. 2.369-373). адхит̣т̣ха̄ниддхӣти адхит̣т̣ха̄навасена паватта̄ иддхи (пат̣и. ма. 3.12-16; висуддхи. 2.369-373).

гихӣ упана̄ментӣти самбандхо. бйан̃джанам̣ катва̄ти бйан̃джанам̣ паккхипанам̣ катва̄. танти суван̣н̣атат̣т̣ика̄дим̣. а̄маситумпӣти писаддо пагева пат̣игган̣хитунти дассети. сан̇гхикапарибхогена ва̄ти ва̄саддо панасаддаттхо. сан̇гхикапарибхогена пана̄ти хи аттхо. гихивикат̣а̄ни ва̄ти ва̄саддо сампин̣д̣анаттхо. гихивикат̣а̄ни бха̄джана̄нипи ват̣т̣антӣти хи аттхо. кам̣салохават̣т̣алоха̄нам̣ сабха̄гатта̄ вуттам̣ ‘‘кам̣са…пе… сан̇гахито’’ти.

253. ‘‘ликхиту’’нти етам̣ вуттанти йоджана̄. пакатиман̣д̣аланти еттха ким̣ макарадантаматтампи аччхиннаман̣д̣аланти а̄ха ‘‘макарадантаччхиннакаман̣д̣аламева̄’’ти.

254. пахаритва̄ти а̄ват̣т̣анато ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаритва̄. тайо патте упарупари т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣти самбандхо. бхӯмиа̄дха̄рако на̄ма бхӯмийа̄ а̄санно данта̄дӣхи като валайа̄дха̄рако. да̄руа̄дха̄рако на̄ма екада̄руна̄ като а̄дха̄рако. дан̣д̣а̄дха̄рако на̄ма чатудан̣д̣ато пат̣т̣ха̄йа бахӯхи дан̣д̣ехи като а̄дха̄рако. таттха̄ти бхамакот̣исадисада̄ру а̄дха̄ракатидан̣д̣ака̄дха̄ресу. гахетва̄ ева̄ти паттам̣ гахетва̄ ева, екамева т̣хапетаббам̣ ити вуттанти йоджана̄.

таттхева̄ти мид̣д̣хантейева. виттхин̣н̣а̄йа̄ти виттха̄ра̄йа. ба̄хирапассети кут̣т̣асса ба̄хирапассе. ката̄йа̄ти кут̣т̣асса тхирабха̄ваттхам̣ ката̄йа. еттха̄ти парибхан̣д̣анте.

йам̣ ваттхам̣ паттхаритва̄ патто т̣хапийатӣти ваттхам̣ чол̣акам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. тасмим̣ пана̄ти чол̣аке пана. йаттха̄ти йассам̣ ва̄лика̄йам̣. на дуссатӣти патто на дуссати. паттама̄л̣аканти паттасса т̣хапанаттха̄йа катам̣ ат̣т̣ам̣. бхан̣д̣акуккхал̣ика̄ти патта̄дибхан̣д̣ака̄нам̣ паккхипана̄ уккхал̣ика̄. йаттха каттхачӣти бхиттикхӣла̄дике йасмим̣ касмим̣чи. лаггентасса̄ти паттам̣ тхавика̄йа лаггентасса. нисӣданасайанаттхам̣ ва̄ катам̣ хотӯти йоджана̄. ан̃н̃ена̄ти паттато ан̃н̃ена. ат̣т̣акачханнена̄ти ат̣т̣апатирӯпена, ат̣т̣акасадисена̄ти аттхо. таттха̄ти ат̣т̣акачханнена т̣хапите ман̃чапӣт̣хе. ам̣се баддхийати анена̄ти ам̣сабаддхо, сойева ам̣сабаддхако, тена лаггетва̄ти самбандхо. чхатте т̣хапетум̣ на ват̣т̣атӣти самбандхо. бхаттена пӯро бхаттапӯро, патто. бандхитва̄ т̣хапите чхатте ва̄ ат̣т̣акам̣ катва̄ т̣хапите чхатте ва̄ти йоджана̄. йо кочи бхаттапӯропи туччхапаттопӣти самбандхо.

255. йасса̄ти бхиккхуно. хаттхе патто аттхи, со ева бхиккху паттахаттхо на хоти, апича кхо пана хаттхе ва̄ пит̣т̣хипа̄де ва̄ йаттха каттхачи сарӣра̄вайаве паттасмим̣ сатӣти йоджана̄. есева найо анантарава̄кйепи. имехи ва̄кйехи ‘‘паттахаттхо’’ти ча ‘‘кава̄т̣ам̣ пан̣а̄мету’’нти ча упалаккхан̣аматтамева̄ти дассети. сӯчим̣ ва̄ ава̄пуритунти самбандхо. кун̃чика̄йа ва̄ти ва̄саддо ‘‘сарӣра̄вайавена̄’’ти падам̣ апеккхати.

ла̄букат̣а̄ханти ламбатӣти ла̄бу, ла̄буйа̄ кат̣а̄хам̣ ла̄букат̣а̄хам̣. ‘‘та̄вака̄лика’’нти имина̄ екава̄рамева тена а̄мисам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ чхад̣д̣етаббанти дассети. гхат̣икапа̄ланти бха̄джанакапа̄лам̣. абхум̣ мети авад̣д̣хи майхам̣, уппаджджиттха̄ти аттхо. ‘‘абху ме’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.149; ма. ни. т̣ӣ. 2.149) ваттаббе ниггахита̄гамавасена евам̣ вуттам̣. утра̄савачананти утра̄сена вачанака̄ран̣ам̣ падам̣. диннакамева̄ти парехи диннакамева а̄мисанти самбандхо.

чамбетва̄ти мукхена чамбетва̄. апавиддха̄миса̄нӣти чхад̣д̣ита̄ни а̄миса̄ни. етесӯти чалака̄дӣсу. ануччхит̣т̣хам̣ суддхапаттанти наттхи уччхит̣т̣хо еттха̄ти ануччхит̣т̣хо, суддхапатто, там̣. уччхит̣т̣хахаттхена̄ти уччхит̣т̣хо еттха аттхӣти уччхит̣т̣хо, сойева хаттхо уччхит̣т̣хахаттхо, тена. ва̄махаттхена а̄син̃читва̄ти самбандхо. еттха̄ти суддхапатте. етта̄вата̄пӣти еттакена екаудакаген̣д̣усагахан̣аматтена̄пи. соти суддхапатто. хаттхам̣ пана̄ти уччхит̣т̣хахаттхампи. панасаддо хеттха сампин̣д̣анаттхо. йам̣ ат̣т̣хим̣ ва̄ йам̣ чалакам̣ ва̄ти йоджана̄. таттха̄ти маччхамам̣сапхала̄дӣсу. танти ат̣т̣хичалакам̣. йам̣ пана̄ти ат̣т̣хичалака̄дим̣ пана, пат̣икха̄дитука̄моти самбандхо, пуна кха̄дитука̄моти аттхо. таттхева̄ти патте ева. катва̄ти т̣хапанам̣ катва̄. йам̣ кин̃чи ат̣т̣хикан̣т̣ака̄динти самбандхо.

256. саттхакавет̣ханаканти саттхакасса вет̣ханакаран̣ам̣. пиппхаликам̣ ва̄ дан̣д̣асаттхакам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. пиппха̄лети ета̄йа̄ти пиппхали, са̄йева пиппхаликам̣. ан̃н̃ампӣти пиппхаликато ан̃н̃ампи. йам̣кин̃чи дан̣д̣ам̣ йоджетва̄ катасаттхакам̣ ва̄ дан̣д̣асаттхакам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. имина̄ дан̣д̣ена йоджитам̣ саттхакам̣ дан̣д̣асаттхаканти вачанаттхам̣ дассети.

малаггахита̄ти айамалаггахита̄. кин̣н̣ена̄ти мадира̄дибӣджена кин̣н̣ена. тена̄ти па̄са̄н̣ачун̣н̣асан̇кха̄тена саритакена. маккхетунти сӯчим̣ маккхетум̣. маккхитамадхуситтхакам̣ там̣ саритакам̣ парибхиджджатӣти йоджана̄. мадхуситтхакапилотиканти мадхуситтхакена маккхитам̣ пилотикам̣. таттха̄ти ниссен̣ийам̣. йа̄йа раджджуйа̄ катхине бандханти, са̄ раджджу катхинараджджу на̄ма̄ти йоджана̄. таттха̄ти дӣгхасса бхиккхуно пама̄н̣ена кате катхине. дан̣д̣акети катхинадан̣д̣акамхи. тасса̄ти дӣгхасса бхиккхуно пама̄н̣ена катасса катхинасса. итарасса бхиккхуноти дӣгхабхиккхуто итарасса рассабхиккхуно.

дан̣д̣акатхинапама̄н̣ена катасса кат̣аса̄ракасса̄ти йоджана̄. ‘‘дугун̣акаран̣а’’нти имина̄ пидалаканти дугун̣акаран̣асан̇кха̄тасса кирийа̄висесасса на̄манти дассети. винандханараджджунти висесена нахийати бандхийати ета̄йа̄ти винандхана̄, са̄йева раджджу винандханараджджу, тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘винандхитум̣ раджджу’’нти. винандханасуттаканти еттха̄пи есева найо. тена суттакена̄ти винандханасуттакена. таттха̄ти кхуддаканиссен̣ийам̣ ка̄чи суттантарика̄йоти самбандхо. пама̄н̣асан̃н̃а̄каран̣анти суттантарикапама̄н̣асса сан̃н̃а̄каран̣ам̣. ка̄л̣асуттена сан̃н̃а̄каран̣ам̣ вийа халиддисуттена сан̃н̃а̄каран̣анти йоджана̄. ан̇гулийа̄ пат̣игган̣хантӣти еттха ‘‘пат̣игган̣хантӣ’’ти падасса ‘‘ан̇гулийа̄’’ти каран̣ассева вуттатта̄ каммасса авуттатта̄ тасса каммам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сӯчимукха’’нти. ан̇гуликосаканти ан̇гуликан̃чукам̣.

257. па̄тичан̇кот̣ака̄динти еттха па̄ти на̄ма пат̣иггахасан̣т̣ха̄нена като сӯчиа̄дибхан̣д̣ат̣т̣хапано бха̄джанависесо. а̄киритва̄ти паккхипитва̄. одхунитва̄ти паппхот̣етва̄. гханадан̣д̣аканти нирантарадан̣д̣акам̣. антокатва̄ти катхинасса антокатва̄.

258. винандхитва̄ти чол̣акена винандхитва̄.

259. апарисса̄ванакассева бхиккхуноти йоджана̄. йо пана йа̄чатӣти самбандхо. маджджхедан̣д̣акети дан̣д̣акасса маджджхе. удаканти акаппийаудакам̣. танти удакам̣. йанти парисса̄ванам̣. удакам̣ парисуддхам̣ хутва̄ савати гаччхати паваттати анена̄ти парисса̄ванам̣. йам̣ удаке оттхаритва̄ гхат̣ена удакам̣ ган̣ханти, там̣ оттхаракам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘там̣ хӣ’’тиа̄ди. танти парисса̄ванам̣, бандхитва̄ти самбандхо. тесӯти чатӯсу кха̄н̣укесу. саббапарийантети саббапарисса̄ванасса парийанте мочетва̄ти самбандхо. оттхаритва̄ти ога̄хетва̄. чӣваракут̣ика̄ти чӣварена ката̄ кут̣ика̄, са̄ макаса̄нам̣ паритта̄н̣аттхам̣ кататта̄ макасакут̣ика̄ти вуччати.

260. семха̄дидосуссаннака̄йа̄ти семха̄дидосехи уссаннака̄йа̄. аггал̣аттхамбхоти кава̄т̣аттхамбхо. йаттха̄ти аггал̣аттхамбхе. таттха̄ти два̄раба̄ха̄йа. таттха̄ти аггал̣апа̄саке. дхӯмо никкхамати етена̄ти дхӯманетто, чхиддо. тена вуттам̣ ‘‘дхӯманиккхаманачхидда’’нти. ‘‘гандхехӣ’’ти имина̄ ‘‘ва̄сету’’нти падасса каран̣ам̣ дассети. ‘‘удакат̣т̣хапанат̣т̣ха̄на’’нти имина̄ удакат̣т̣ха̄нанти еттха удакасса т̣хапанам̣ т̣ха̄нам̣ удакат̣т̣ха̄нанти маджджхепадалопасама̄сам̣ дассети. таттха̄ти удакат̣т̣ха̄не. кот̣т̣хакоти еттха на йаттха каттхачи, йасса кассачи ва̄ кот̣т̣хако хоти, апи ча кхо пана два̄ре ева, два̄рассева ва̄ кот̣т̣хакоти а̄ха ‘‘два̄ракот̣т̣хако’’ти.

261. парикамманти пит̣т̣хиа̄дипарикаммам̣. пат̣иччха̄дийати има̄йа̄ти пат̣иччха̄ди, ваттхамева пат̣иччха̄ди ваттхапат̣иччха̄ди. удакам̣ на хотӣти еттха па̄нодакам̣ ниваттенто а̄ха ‘‘нха̄нодакам̣ на хотӣ’’ти.

262. пан̣н̣ика̄нам̣ тулам̣ вийа удакаубба̄ханакатуланти йоджана̄. дӣгхаваратта̄дӣхӣтиа̄дисаддена раджджу а̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. арахаттхагхат̣ийантам̣ на̄ма чаккасан̣т̣ха̄нам̣ анека̄рам̣ аре аре гхат̣а̄ни бандхитва̄ екена ва̄ двӣхи ва̄ париббхамийама̄нам̣ йантам̣. арасан̇кха̄тесу хаттхесу гхат̣а̄ бандхитабба̄ еттха̄ти арахаттхагхат̣и, тамева йантам̣ арахаттхагхат̣ийантам̣. чаммабха̄джананти чаммамайам̣ бха̄джанам̣. апариккхитта̄ хотӣти чанданика̄ апа̄ка̄ра̄ хоти. удакапун̃джанам̣ ват̣т̣атӣти самбандхо. тасминти удакапун̃джане. ‘‘удакапун̃джанӣ’’типи па̄т̣хо. евам̣ сати та̄йа удакапун̃джанийа̄ти аттхо. паччуддхаритунти апанетум̣.

263. а̄ самантато виддхам̣ паккхапа̄сакаметтха̄ти а̄виддхапаккхапа̄сакам̣. ман̣д̣алети кан̣н̣икаман̣д̣аламхи. катам̣ кӯт̣ан̃ча чхаданан̃ча еттха̄ти катакӯт̣аччхаданам̣, джанта̄гхарам̣, тасса. етанти ‘‘ниллекхаджанта̄гхара’’нти етам̣ на̄мам̣. ‘‘чатта̄ро ма̄се’’ти имина̄ ‘‘чатума̄са’’нти дигусама̄сасса ва̄кйам̣ дассети.

264. наматаканти еттха хет̣т̣ха̄ вуттанаматакато (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 256) висесам̣ дассенто а̄ха ‘‘ел̣акаломехӣ’’тиа̄ди. ава̄йиманти ва̄йитва̄ на катам̣. чаммакхан̣д̣апариха̄рена̄ти чаммакхан̣д̣ам̣ вийа адхит̣т̣ха̄навикаппанаапанайанена, парибхун̃джитаббанти аттхо. пел̣а̄йа̄ти ат̣т̣хам̣са̄диа̄ка̄рена ката̄йа ман̃джӯса̄йа. етанти ‘‘а̄ситтакӯпадха̄на’’нти етам̣ на̄мам̣. да̄румайа̄пӣти писаддо на тамбалохараджатамайа̄ ева̄ти дассети. еттхева̄ти мал̣орика̄йамева. а̄дха̄ракасан̇кхепагаманатоти а̄дха̄раке сан̇кхепам̣ гаманато. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. пуббе паттараккханаттхам̣ а̄дха̄рако анун̃н̃а̄то, ида̄ни бхун̃джанаттханти дат̣т̣хаббам̣. еко бхиккху гаччхатӣти самбандхо. сесаканти гахетаббапхалапӯвехи сесакам̣. тасмим̣ кхан̣ети тасмим̣ бхун̃джанаккхан̣е.

265. екекенапи ан̇гена̄ти писаддо самбха̄ванаттхо, тато пана адхикехи ан̇гехи пагева̄ти хи аттхо. саманна̄гатасса упа̄сакасса никкуджджитунти самбандхо. тасса̄ти упа̄сакасса. на гахетабботи сан̇гхена на гахетаббо. асукасса упа̄сакасса̄ти самбандхо. уккуджджанака̄лети паттасса уккуджджанака̄ле. йа̄ча̄петва̄ти паттаникуджджитена упа̄сакена йа̄ча̄петва̄. хаттхапа̄санти сан̇гхасса хаттхапа̄сам̣.

268. пураккхатва̄ти еттха пурасаддасса аггаттхабха̄ван̃ча карасаддасса кха̄десабха̄ван̃ча дассенто а̄ха ‘‘аггато катва̄’’ти. соти бодхира̄джакума̄ро, сантхарӣти самбандхо. лаччха̄мӣти лабхисса̄ми, еса бодхира̄джакума̄ро путтала̄бха̄йа абхабботи йоджана̄. аккамане досам̣ дассенто а̄ха ‘‘йадӣ’’тиа̄ди. паччха̄ти аккаманато паччха̄. айанти бхагава̄. иданти ка̄ран̣ам̣. та̄ва̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттито, сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ва̄ пат̣хамам̣. парибхаватоти гихӣнам̣ парибхавато.

ман̇галаттха̄йа̄ти арога̄дикасса ман̇галасса аттха̄йа. дхотапа̄даканти еттха дхотехи па̄дехи аккаманат̣т̣ха̄не аттхаритам̣ дхотапа̄даканти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘дхотапа̄дакам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди. таттха ‘‘паччаттхаран̣ам̣ аттхата’’нти имина̄ ‘‘дхотапа̄дака’’нти еттха н̣икапаччайасса аттхаритаттхе паваттабха̄вам̣ дассети.

269. падумакан̣н̣ика̄ка̄ранти падумакан̣н̣икасан̣т̣ха̄нам̣. катам̣ па̄дагхам̣санам̣ катакам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. танти катакам̣, пат̣иккхиттамева̄ти самбандхо. поттхакесу там̣саддо галитоти дат̣т̣хаббо. ба̄хуллика̄нуйогатта̄ти паччайабахулабха̄ва̄йа ануйогатта̄. па̄са̄н̣апхен̣акопӣти па̄са̄н̣ааббудампи. бӣджанӣти чатурассабӣджанӣ. танти видхӯпанам̣, катам̣ хотӯти самбандхо. идха̄пи там̣саддо галито. вел̣удантавилӣвехи ва̄ морапин̃чхехи ва̄ чаммавикатӣхи ва̄ катам̣ хотӯти йоджана̄. саббам̣ видхӯпананти самбандхо. па̄л̣ийам̣ та̄лаван̣т̣анти саха ван̣т̣ена катам̣ та̄лам̣ та̄лаван̣т̣ам̣, та̄ласаддена там̣майа̄ ман̣д̣алабӣджанӣ гахетабба̄ вика̄рӣвика̄рабха̄вена самбандхатта̄. макасабӣджанӣти макаса̄нам̣ пала̄йанакабӣджанӣ, дантамайависа̄н̣амайадан̣д̣ака̄пи макасабӣджанӣ ват̣т̣атӣти йоджана̄. ‘‘ва̄камайабӣджанийа̄’’ти падам̣ ‘‘сан̇гахита̄’’ти паде а̄дха̄ро, каран̣ам̣ ва̄.

270. йасса̄ти бхиккхусса чаккхум̣ ва̄ дуббалам̣ хотӣти йоджана̄. ан̃н̃оти ка̄йад̣а̄ха̄дӣхи а̄ба̄дхехи ан̃н̃о, кочи а̄ба̄дхо ва̄ уппаджджатӣти йоджана̄. ‘‘вассе пана̄’’ти падам̣ ‘‘чӣварагуттаттха’’нти паде ева самбандхитаббам̣. чӣварагуттаттханти чӣварасса вассатеманато гуттаттхам̣, ва̄л̣амигачорабхайесу сантесӯти самбандхо. та̄лапан̣н̣а̄дина̄ екена пан̣н̣ена катам̣ чхаттам̣ екапан̣н̣аччхаттам̣. саббаттхева̄ти саббесу ева га̄ма̄ран̃н̃есу.

‘‘аси асса̄’’ти имина̄ асисса̄ти падасса анавака̄савидхим̣ дассети. асӣти кхагго. асса̄ти чорасса, асӣти самбандхо. виджджоталатӣти еттха алапаччайо рӯпасиддхиматтова̄ти а̄ха ‘‘виджджотатӣ’’ти. ‘‘чатухаттхойева̄’’ти имина̄ пама̄н̣айуттоти падасса аттхам̣ дассети. татоти чатухаттхато. саббесанти гила̄на̄гила̄на̄нам̣. ‘‘сакка̄ пана̄’’ти падам̣ ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти паде катта̄, ‘‘да̄табба̄’’ти паде каммам̣. самманнитва̄ва да̄табба̄, на вина̄ саммутийа̄ти адхиппа̄йо.

273. а̄гатанти ударийато никкхамитва̄ а̄гатам̣. угга̄ранти галато угга̄рам̣ бходжананти самбандхо. сандха̄ретва̄ти патит̣т̣ха̄петва̄. асандха̄ритамева хутва̄ти самбандхо.

йанти кха̄данӣйабходжанӣйам̣, патитанти самбандхо. танти кха̄данӣйабходжанӣйам̣, гахетва̄ парибхун̃джитунти самбандхо. иданти вачанам̣.

274. куббам̣ карисса̄мӣти еттха карийати учча̄рийатӣти куббанти вутте саддоти а̄ха ‘‘саддам̣ карисса̄мӣ’’ти. садданти ‘‘айам̣ мам̣ бхиккху виппакаротӣ’’ти учча̄саддам̣. накха̄дӣхӣтиа̄дисаддена мукхакут̣т̣е сан̇ган̣ха̄ти. анураккханаттханти анудайена па̄ланаттхам̣. накхаччхедананти накхам̣ чхиндати анена̄ти накхаччхеданам̣, саттхака̄ди. вӣсатимат̣т̣ханти еттха вӣсатийа̄ накха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ вӣсатимат̣т̣ханти дассенто а̄ха ‘‘вӣсатипи накхе’’тиа̄ди. ликхитамат̣т̣хети ликхите хутва̄ мат̣т̣хе. ка̄ра̄пентӣти наха̄пите ка̄ра̄пенти. накхатоти накхато ва̄ накхантарато ва̄. апакад̣д̣хитунти кад̣д̣хитва̄ апанетум̣.

275. кхуракосаканти кхурасса т̣хапанакам̣. каттарийа̄ти кантийати чхиндийати има̄йа̄ти каттари, айомайо еко упакаран̣ависесо, та̄йа. ‘‘чхеда̄пентӣ’’ти имина̄ каппа̄пентӣти еттха каппасаддасса видхйаттхам̣ адхиппа̄йена дассети. массум̣ вад̣д̣ха̄пентӣти еттха массум̣ вад̣д̣хетва̄ руха̄пентӣти аттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘массум̣ дӣгхам̣ ка̄ра̄пентӣ’’ти. ел̣акамассӯти ел̣акасса вийа массӯти ел̣акамассу. ‘‘голомика’’нти вуччатӣти самбандхо. ‘‘чатукон̣а’’нти имина̄ чатурассанти еттха ам̣сасаддо кон̣аттхоти дассети. чатурассанти еттха хи ‘‘чатурам̣са’’нти ваттаббе ниггахитасса лопам̣ катва̄ парасса сака̄расса двебха̄вам̣ катва̄ ‘‘чатурасса’’нти вуттам̣. ломасам̣харан̣анти лома̄нам̣ апанайанам̣. ломара̄джит̣т̣хапананти ломалекха̄т̣хапанам̣. саббаттха̄ти саббесу, массукаппана̄дӣсӯти самбандхо. ган̣д̣аван̣арудхиа̄ба̄дхапаччайа̄ти ган̣д̣о ча ван̣о ча рудхи ча ган̣д̣аван̣арудхайо, тейева а̄ба̄дха̄ ган̣д̣аван̣арудхиа̄ба̄дха̄, тесам̣ паччайа̄. ван̣оти маханто ван̣о. рудхӣти кхуддако ван̣о. саккхара̄дӣхӣти саккхарамадхуситтхакехи. сан̣д̣а̄соти сут̣т̣ху ломам̣ д̣ам̣сатӣти сан̣д̣а̄со. йанти ломам̣, т̣хитанти самбандхо. каттха т̣хитанти а̄ха ‘‘бхамука̄йа ва̄’’тиа̄ди. ким̣ хутва̄ т̣хитанти а̄ха – ‘‘уггантва̄ вибхаччхам̣ т̣хита’’нти, вибхаччхам̣ хутва̄ т̣хитанти йоджана̄. висесена собхан̣ам̣ бхаккхатӣти вибхаччхо, асобхан̣о. ‘‘вигаччха’’нтипи па̄т̣хо, вирӯпам̣ гаччхати, гамайатӣти ва̄ вигаччхо. таттха пуримапа̄т̣хойева мӯлапа̄т̣хоти дат̣т̣хабботи. палитам̣ ва̄ апалитам̣ ва̄ та̄дисам̣ ломанти йоджана̄.

277. кам̣сапаттхарика̄ти еттха кам̣саа̄пан̣е паттхаранти паса̄рентӣти кам̣сапаттхарика̄ти вутте кам̣сабхан̣д̣ава̄н̣иджа̄ гахетабба̄ти а̄ха ‘‘кам̣сабхан̣д̣ава̄н̣иджа̄’’ти. ва̄сидан̣д̣а̄дӣнам̣ апа̄танаттхам̣ бандхати анена лохена̄ти бандханам̣, тамева маттам̣ аппанти бандханаматтам̣.

278. никкхамантена̄ти а̄ра̄мато никкхамантена. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не. ‘‘саритва̄’’ти имина̄ асаритва̄ пин̣д̣а̄йа чаритаббанти дассети. бахураджджуканти бахӯ раджджуйо етасса̄ти бахураджджукам̣. имина̄ кала̄пена бахураджджӯнам̣ самӯхена каттаббанти кала̄пуканти вачанаттхам̣ дассети, ика̄рассука̄ро. дед̣д̣убхаканти еттха дед̣д̣убхасаддена тасса сӣсам̣ гахетаббам̣ екадесӯпача̄рена, дед̣д̣убхам̣ вийа̄ти дед̣д̣убхакам̣, садисаттхе капаччайо хоти. тена вуттам̣ ‘‘удакасаппасӣсасадиса’’нти. ‘‘мураджават̣т̣исан̣т̣ха̄на’’нти имина̄ мураджасаддена мураджават̣т̣и гахетабба̄ тасса вика̄ратта̄, тена садисам̣ мураджанти вачанаттхам̣ дассети. вет̣хетва̄ти бахураджджуке екато вет̣хетва̄. маддавӣн̣асаддо па̄ман̇гапарийа̄йо. маддавӣн̣ам̣ вийа̄ти маддавӣн̣ам̣. тена вуттам̣ ‘‘па̄ман̇гасан̣т̣ха̄на’’нти. ‘‘пагева бахӯнӣ’’ти имина̄ ‘‘екампӣ’’ти еттха писаддасса самбха̄ванаттхам̣ дассети. маччхакан̣т̣акава̄йима̄ти маччхакан̣т̣акам̣ вийа дассетва̄ ва̄йима̄. кун̃джараччхика̄дибхеда̄ти ва̄ран̣ааччхика̄дибхеда̄. ва̄ран̣о хи кум̣ бхӯмим̣ джара̄петӣти кун̃джароти (ви. ва. ат̣т̣ха. 31; а. ни. т̣ӣ. 1.1.2) ча кун̃дже никун̃дже раматӣти кун̃джароти ча вуччати. тасса аччхи вийа̄ти кун̃джараччхикам̣, там̣ а̄ди йесам̣ та̄нӣти кун̃джараччхика̄дӣни, тесам̣ бхеда̄ти кун̃джараччхика̄дибхеда̄. а̄дисаддена гон̣аччхика̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘кун̃чика̄косакасан̣т̣ха̄на’’нти имина̄ сӯкарасса антам̣ вийа сӯкарантаканти аттхам̣ дассети. сӯкарасса хи антам̣ кун̃чика̄косакам̣ вийа маджджхе сусиро хоти. сӯкарантакам̣ анулометӣти сӯкарантакена ануломети. даса̄суйева̄ти ка̄йабандханасса антесуйева. еттха̄ти даса̄су. ‘‘чатуннам̣ упари на ват̣т̣атӣ’’ти имина̄ мураджадаса̄ тато упари ват̣т̣атӣти дассети. вет̣хетва̄ти раджджум̣ ваттхена вет̣хетва̄. муддикасан̣т̣ха̄нена̄ти варакасӣсасан̣т̣ха̄нена. евам̣ сиббита̄ти евам̣ сиббийама̄на̄. хӣти пхаладжотако. па̄сантоти па̄сакот̣и.

280. оламбакам̣ катва̄ ниваттхам̣ хаттхисон̣д̣акам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. чол̣икаиттхӣнанти чол̣арат̣т̣хе нива̄сӣнам̣ иттхӣнам̣. хаттхийа̄ сон̣д̣о вийа хаттхисон̣д̣акам̣ ниваттхам̣. маччхава̄лам̣ вийа̄ти маччхава̄лакам̣. чатта̄ро кан̣н̣а̄ етасса ниваттхасса̄ти чатукан̣н̣акам̣. та̄лаван̣т̣ам̣ вийа̄ти та̄лаван̣т̣акам̣. сатам̣ валино етасса ниваттхасса̄ти сатаваликам̣. ‘‘анекаккхатту’’нти имина̄ ‘‘сатавалика’’нти еттха сатасаддасса анекаттхава̄чакатам̣ дассети. ‘‘ва̄мадаккхин̣апассесу ва̄’’ти имина̄ пуриманиваттхам̣ кат̣ито пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ ниваттхам̣ на̄ма̄ти дассети.

сам̣валлитва̄ ниваттхам̣ сам̣валлийам̣. малло ча каммака̄ро ча маллакаммака̄ра̄, те а̄дайо йесам̣ тети маллакаммака̄ра̄дайо. а̄дисаддена дхутта̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. йампи ниваттхам̣ нива̄сенти, саббам̣ там̣ ниваттхам̣ на ват̣т̣атӣти йоджана̄. екам̣ ва̄ кон̣анти самбандхо. кон̣ети антарава̄сакасса кон̣е. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄ кон̣е уккхипитва̄ антарава̄сакасса упари лаггентӣ’’ти аттхам̣ атидисати. антока̄са̄васса дассетва̄ти самбандхо. две нива̄сентена агила̄нена̄ти йоджана̄. сагун̣анти антока̄са̄вена бахика̄са̄вам̣ сама̄нагун̣ам̣ катва̄. итӣтиа̄ди нигаманам̣. йан̃ча̄ти йам̣ ниваттхан̃ча. идха̄ти кхуддакаваттхуккхандхаке. йан̃ча секхийаван̣н̣ана̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 576 а̄дайо) пат̣иккхиттанти самбандхо. саббам̣ там̣ ниваттханти йоджана̄. ниббика̄рам̣ катва̄ти самбандхо. убхо кан̣н̣ети хет̣т̣ха̄ т̣хите убхо кан̣н̣е упари ча т̣хите убхо кан̣н̣е. танти париман̣д̣алапа̄рупанам̣.

таттха̄ти ‘‘гихипа̄рута’’нти вачане йам̣кин̃чи ан̃н̃атха̄па̄рутам̣ аттхӣти самбандхо. тасма̄ти йасма̄ гихипа̄рутам̣ на̄ма, тасма̄, париман̣д̣алам̣ па̄рупитаббанти самбандхо. ‘‘йатха̄ па̄рупанти, йатха̄ ча т̣хапентӣ’’тиа̄дина̄ йоджана̄ ка̄табба̄. тассева̄ти дӣгхаса̄т̣акассева. тассева̄ти са̄т̣акассева. па̄л̣ика̄ракоти па̄л̣им̣ ган̣хантам̣ ва̄ ва̄чентам̣ ва̄ ка̄рако. татха̄ти йатха̄ па̄рупанти, татха̄.

281. кухин̃чи т̣ха̄нам̣ гаччхато ран̃н̃оти йоджана̄. ‘‘париккха̄рабхан̣д̣аваханаманусса̄’’ти имина̄ те манусса̄ мун̣д̣ам̣ сӣсам̣ чол̣акена вет̣хентӣти мун̣д̣авет̣хино на̄ма̄ти дассети. адхиппа̄йоти уджджха̄йанта̄нам̣ манусса̄намадхиппа̄йо. антара̄ка̄джанти еттха антара̄саддо маджджхаттхава̄чакоти а̄ха ‘‘маджджхе’’ти. ‘‘лаггетва̄’’тиа̄дина̄ ка̄джасса антаре лаггетва̄ вахитаббам̣ антара̄ка̄джанти вачанаттхам̣ дассети.

282. ‘‘чаккхӯнам̣ хита’’нти имина̄ ачаккхуссанти еттха ссапаччайо чаккхусаддато хитаттхе хотӣти дассети. пама̄н̣ан̇гулена̄ти вад̣д̣хакӣнам̣ пама̄н̣айуттена ан̇гулена.

283. ‘‘тин̣авана̄дӣсӯ’’ти имина̄ да̄йам̣ а̄лимпентӣти еттха да̄йасаддо ванава̄чакоти дассети. ‘‘аггим̣ дентӣ’’ти имина̄ а̄пуббо липидха̄ту упасаггавасена аггида̄наттхоти дассети. париттанти еттха самантато та̄йати анена̄ти париттанти дассенто а̄ха ‘‘аппахаритакаран̣ена ва̄ парикха̄кхан̣ена ва̄ паритта̄н̣а’’нти. еттха̄ти париттакаран̣е. да̄тум̣ лаббхатӣти сайам̣ да̄тум̣ лаббхати. харитунти апанетум̣. паттам̣ ва̄ апаттам̣ ва̄ аггинти самбандхо. татха̄ти аггида̄на̄дина̄ а̄ка̄рена. удакена нибба̄пентена бхиккхуна̄ти самбандхо.

284. сати каран̣ӣйети еттха каран̣ӣйасаддо киччапарийа̄йоти а̄ха ‘‘суккхакат̣т̣ха̄диггахан̣акичче’’ти. ‘‘суккхакат̣т̣ха̄диггахан̣а’’ ити падена киччасарӯпам̣ дассети. ‘‘пурисаппама̄н̣а’’нти имина̄ порисийанти еттха н̣ийапаччайо пама̄н̣аттхе хотӣти дассети. пурисаппама̄н̣ам̣ на̄ма упари ба̄худвайататасса пурисасса пама̄н̣ам̣. дисва̄ ва̄ хутва̄ ва̄ дисва̄ти йоджана̄. атиуччампӣти писаддо самбха̄ванаттхо. нӣчам̣ пана руккхам̣ пагева̄ти хи аттхо.

285. калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄ти еттха карийати учча̄рийатӣти каран̣о, саддо, ва̄ча̄йева каран̣о ва̄ккаран̣о, калйа̄н̣о ва̄ккаран̣о етесанти калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄ти дассенто а̄ха ‘‘мадхурасадда̄’’ти. ведам̣ вийа̄ти сутим̣ вийа. ва̄чана̄магганти ва̄чана̄йа упа̄йам̣. сака̄ти самма̄самбуддхасан̇кха̄тасса сасса аттано еса̄ сака̄. тена вуттам̣ ‘‘самма̄самбуддхена̄’’ти. самма̄самбуддхена хи ма̄гадханируттийа̄ ева дхаммо бха̄сито, тасма̄ са̄ ма̄гадханирутти сака̄ на̄ма̄ти вуччати. нируттӣти аттхам̣ нӣхаритва̄ вуччате има̄йа саддапан̃н̃аттийа̄ти нирутти, вачадха̄тусса вака̄расса ука̄ро, саббавоха̄ро лаббхати. идха пана ‘‘сака̄йа̄’’ти вуттатта̄ ма̄гадхавоха̄ро ева. тена вуттам̣ ‘‘ма̄гадхавоха̄ро’’ти. ‘‘сабха̄ванируттӣ’’типи па̄т̣хо. еван̃хи сати саббасатта̄нам̣ сабха̄вена паватта̄ мӯлабха̄са̄бхӯта̄ ма̄гадханируттийева.

286. лока̄йатам̣ на̄ма титтхийасаттханти самбандхо. имина̄ва ка̄ран̣ена̄ти ‘‘сето ка̄ко, касма̄? ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄. ратто бако, касма̄? лохитасса раттатта̄’’ ити (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.223; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.1080; а. ни. 10.69-70) имина̄ ева ка̄ран̣ена.

288. антара̄ ахосӣти еттха антарасаддо бйавадха̄наттхоти а̄ха ‘‘антарита̄ ахоси пат̣иччханна̄’’ти. тена саддена дхаммакатха̄ бйавадха̄на̄ ахосӣти аттхо.

289. а̄ба̄дхаппаччайа̄ти еттха а̄ба̄дхасса бхесаджджасан̇кха̄то паччайо а̄ба̄дхапаччайоти дассенто а̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. имина̄ а̄ба̄дхойева паччайо а̄ба̄дхапаччайоти аттхам̣ пат̣иккхипати.

293. дуккат̣аваттху на̄ма акаппийавоха̄ра̄дина̄ ма̄ла̄ваччхаропана̄ди, па̄читтийаваттху на̄ма ма̄ла̄ваччхаропана̄диаттха̄йа патхавӣкхан̣ана̄ди. пахаран̣ӣти пахарати има̄йа̄ти пахаран̣ӣ. етанти ‘‘пахаран̣ӣ’’ти етам̣ на̄мам̣. йасса кассачи а̄вудхасан̇кха̄тасса лохабхан̣д̣асса̄ти самбандхо. танти а̄вудхасан̇кха̄там̣ лохабхан̣д̣ам̣. вуттамева̄ти ‘‘катакам̣ на̄ма падумакан̣н̣ика̄ка̄ра’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 269) вуттамева. дханийассева̄ти дханийасса ева. ан̃н̃есан̃хи ката̄йа саббаматтика̄майакут̣ийа̄ апа̄кат̣атта̄ вуттам̣ ‘‘дханийассева̄’’ти. атха ва̄ дханийасса саббаматтика̄майакут̣и ива̄ти йоджана̄. саббаттха̄ти саббасмим̣ кхуддакаваттхуккхандхаке.

ити кхуддакаваттхуккхандхакаван̣н̣ана̄йа йоджана̄ саматта̄.