5. брахмайа̄чанакатха̄
7. бхагава̄ упасан̇камӣти самбандхо. тасминти аджапа̄ланигродхе. а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣оти а̄чарито самма̄чарито, на екасса буддхасса а̄чин̣н̣о, атха кхо саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о, атиа̄чин̣н̣о ничча̄чин̣н̣оти аттхо. сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘джа̄нанти хӣ’’тиа̄ди. дхаммадесананти бхагавато дхаммадесанам̣, дхаммадесанаттха̄йа ва̄ бхагавантам̣, бхагавантам̣ ва̄ дхаммадесанам̣. татоти йа̄чанака̄ран̣а̄. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. локасаннива̄со брахмагаруко йасма̄, ити тасма̄ уппа̄дессантӣти йоджана̄. итӣтиа̄ди нигаманам̣.
таттха̄ти паривитаккана̄ка̄рапа̄т̣хе. ‘‘пан̃чака̄магун̣есу аллӣйа’’нтӣти имина̄ аллӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена лагганти еттха̄ти а̄лайа̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ти вачанаттхам̣ дассети. аллӣйантӣти лагганти. ‘‘пан̃ча ка̄магун̣е аллӣйантӣ’’типи па̄т̣хо, евам̣ сати аллӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена севийантӣти а̄лайа̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ти вачанаттхо ка̄таббо. аллӣйантӣти севанти. тети пан̃ча ка̄магун̣а̄. ‘‘йадида’’нтипадасса йам̣ иданти падавибха̄гам̣ катва̄ ‘‘йа’’нти ча ‘‘ида’’нти ча саббана̄мападанти а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘йадиданти нипа̄то’’ти. имина̄ тӣсу лин̇гесу двӣсу ча вачанесу вина̄сам̣, вика̄рам̣ ва̄ висадисам̣ ва̄ наайанатта̄ нагаманатта̄ абйайам̣ на̄ма̄ти дассети, аттхо пана саббана̄маттхойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тасса̄ти ‘‘йадида’’нтинипа̄тасса, аттхоти самбандхо. т̣ха̄нанти ‘‘т̣ха̄нам̣’’итипадам̣. пат̣иччасамуппа̄данти ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’итипадам̣. аттхопи йуттойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. имесанти сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайуппанна̄нам̣. паччайа̄ти авиджджа̄дика̄ран̣а̄. ‘‘идаппаччайа̄ ева̄’’ти имина̄ идаппаччайата̄ти еттха та̄паччайасса сваттхам̣ дӣпети ‘‘девата̄’’тиа̄дӣсу (кху. па̄. ат̣т̣ха. евамичча̄дипа̄т̣хаван̣н̣ана̄) вийа.
со мамасса киламатхоти еттха там̣саддасса висайам̣ дассенто а̄ха ‘‘йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма̄’’ти, имина̄ ‘‘десеййам̣, на а̄джа̄неййу’’нти двиннамева кирийа̄пада̄нам̣ тасаддасса висайабха̄вам̣ дассети, на екасса кирийа̄падасса. соти десана̄сан̇кха̄то ка̄йавачӣпайого, имина̄ ва̄кйависайе тасаддо уттарападассева лин̇гавачана̄ни ган̣ха̄тӣти дассети, сама̄самаджджхе пана тасаддо пуббападассева лин̇гавачана̄ни ган̣ха̄ти. тена вуттам̣ ‘‘авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄’’ти (уда̄. ат̣т̣ха. пат̣хамабодхисуттаван̣н̣ана̄) ча ‘‘абхидхаммо ча со пит̣акан̃ча̄’’ти ча (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) а̄ди. киламатхоти ка̄йакиламанахету. киламати анена̄ти киламатхо. асса̄ти бхавеййа. са̄ти ка̄йавачӣпайогасан̇кха̄та̄ десана̄. вихеса̄ти ка̄йавихим̣са̄хету. вихим̣сати има̄йа̄ти вихеса̄. читтена пана буддха̄нам̣ киламатхо ва̄ вихеса̄ ва̄ наттхи арахаттамаггена самуччхиннатта̄. ‘‘пат̣ибхам̣сӯ’’ти еттха пат̣ӣти каммаппавачанӣйайогатта̄ ‘‘бхагаванта’’нти еттха са̄мйаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘бхагавато’’ти. ‘‘ану аччхарийа̄’’ти имина̄ ‘‘на аччхарийа̄’’ти падавибха̄гам̣ ниваттети, пунаппунам̣ аччхарийа̄ти аттхо. пат̣ибхам̣сӯти еттха пат̣исаддо пат̣ибха̄наттхо, бха̄дха̄ту кха̄йанаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ибха̄насан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса гочара̄ ахесу’’нти. ‘‘гочара̄ ахесу’’нти имина̄ кха̄йанам̣ на̄ма аттхато гочарабха̄вена бхавананти дассети.
мети мама, майа̄ ва̄, адхигатам̣ дхаммам̣ пака̄ситунти самбандхо. арийамаггасотасса пат̣и пат̣исотанти вутте нибба̄намева̄ти а̄ха ‘‘пат̣исотам̣ вуччати нибба̄на’’нти. нибба̄нага̄минти арийамаггам̣. арийамагго хи йасма̄ нибба̄нам̣ гамайати, тасма̄ нибба̄нага̄мӣти вуччати. тамокхандхена̄ти еттха тамасаддо авиджджа̄парийа̄йо, кхандхасаддо ра̄саттхоти а̄ха ‘‘авиджджа̄ра̄сина̄’’ти. ‘‘аджджхоттхат̣а̄’’ти имина̄ а̄вут̣а̄ти еттха вудха̄ту а̄варан̣аттхоти дассети. аппоссукката̄йа̄ти еттха апатйӯпасагго абха̄ваттхо, та̄паччайо бха̄ваттхоти а̄ха ‘‘нируссуккабха̄вена̄’’ти.
8. локети сатталоке. маха̄брахмети маха̄брахма̄но. аппараджаккхаджа̄тика̄ти еттха аппам̣ раджам̣ аккхимхи етесанти аппараджаккха̄, аппараджаккха̄ джа̄ти сабха̄во етесанти аппараджаккхаджа̄тика̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄майе’’тиа̄ди. ‘‘пан̃н̃а̄майе’’ти имина̄ мам̣самайети аттхам̣ ниваттети. етесанти сатта̄нам̣. дхаммасса̄ти тупаччайайоге чхат̣т̣хӣкаммам̣. а̄пуббо н̃а̄дха̄ту пат̣ивиджджханаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ивиджджхита̄ро’’ти.
сам̣виджджати малам̣ етесанти самала̄, пӯран̣акассапа̄дика̄ чха саттха̄ро, техи. ‘‘ра̄га̄дӣхӣ’’ти имина̄ маласарӯпам̣ дассети. ава̄пуретанти еттха авапуббо ча а̄пуббо ча пурадха̄ту виваран̣аттхоти а̄ха ‘‘вивара ета’’нти. вака̄расса пака̄рам̣ катва̄ ‘‘апа̄пурета’’нтипи па̄т̣хо. аматасаддасса салила̄дайо ниваттетум̣ вуттам̣ ‘‘нибба̄насса̄’’ти. име сатта̄ сун̣антӯти самбандхо. вималена̄ти еттха висаддо абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘абха̄вато’’ти. имина̄ наттхи малам̣ етасса̄ти вималоти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘самма̄самбуддхена̄’’ти имина̄ ан̃н̃ападаттхасарӯпам̣ дассети. ануккамена маггена буджджхитаббанти анубуддханти вутте чатусаччадхаммо гахетабботи а̄ха ‘‘чатусаччадхамма’’нти.
‘‘селамайе’’ти имина̄ сила̄йа ниббатто селоти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена̄’’ти имина̄ самантачаккхусарӯпам̣ дассети. бхагава̄ твампӣти йоджана̄. дхаммасаддо пан̃н̃а̄парийа̄йоти а̄ха ‘‘дхаммамайам̣ пан̃н̃а̄майа’’нти. апето соко имасса̄ти апетасоко, бхагава̄. сокам̣ аватаратӣти сока̄ватин̣н̣а̄, джаната̄. сока̄ватин̣н̣ан̃ча джа̄тиджара̄бхибхӯтан̃ча̄ти часаддо йоджетаббо. имина̄ часаддо луттаниддит̣т̣хоти дассети.
‘‘бхагава̄’’типадам̣ ‘‘вӣро’’тиа̄дӣсу йоджетаббам̣. ‘‘вӣрийавантата̄йа̄’’ти имина̄ вӣрам̣ йассаттхӣти вӣроти вачанаттхам̣ дассети. саддасаттхесу а̄лапанападесу виггахо на ка̄табботи идам̣ а̄лапана̄ваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣, идха пана тесаматтхадассанаттха̄йа виггахо вуттоти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘девапутта…пе… виджитатта̄’’ти имина̄ виджито ма̄рехи сам̣га̄мо анена̄ти виджитасан̇га̄моти вачанаттхам̣ дассети. еттха ча кхандхама̄ро маччума̄рена сан̇гахито двиннам̣ ма̄ра̄нам̣ екато виджитатта̄. ‘‘саттава̄хо’’ти пат̣хамаккхарена ча ‘‘саттхава̄хо’’ти дутийаккхарена ча йутто. таттха саттхава̄хо вийа̄ти ‘‘саттхава̄хо’’ти упача̄рена вутте дутийаккхарена йутто, сатте вахахӣти саттава̄хоти мукхйато вутте пат̣хамаккхарена йутто. идха пана пат̣хамаккхарена йуттоти а̄ха ‘‘сатте вахатӣти саттава̄хо’’ти. наттхи ин̣ам̣ имасса̄ти ан̣ан̣о бхагава̄.
9. буддхачаккхуна̄ти еттха чаккху дувидхам̣ мам̣сачаккхун̃а̄н̣ачаккхувасена. таттха̄пи мам̣сачаккху дувидхам̣ паса̄дачаккхусасамбха̄рачаккхувасена. таттха паса̄дарӯпам̣ паса̄дачаккху на̄ма, бхамукат̣т̣хипариччхинно мам̣сапин̣д̣о сасамбха̄рачаккху на̄ма. н̃а̄н̣ачаккху пана пан̃чавидхам̣ (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.3) диббадхаммапан̃н̃а̄буддхасамантачаккхувасена. таттха диббачаккхуабхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ам̣ диббачаккху на̄ма, хет̣т̣химамаггаттайам̣ дхаммачаккху на̄ма, арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄чаккху на̄ма, индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ан̃ча буддхачаккху на̄ма, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ самантачаккху на̄ма. идха пана ‘‘буддхачаккхуна̄’’ти вуттатта̄ йатха̄вуттадвен̃а̄н̣а̄нийева̄ти а̄ха ‘‘индрийа…пе… н̃а̄н̣ена ча̄’’ти. хӣти саччам̣. йесанти сатта̄нам̣. саддха̄дӣнӣти а̄дисаддена вӣрийасатисама̄дхипан̃н̃индрийа̄ни сан̇ган̣ха̄ти. тиккха̄нӣти тикхин̣а̄ни. мудӯнӣти сукхуматара̄ни. а̄ка̄ра̄ти ка̄ран̣а̄. има̄ни тӣн̣и дука̄ни ба̄хираттхасама̄савасена вутта̄ни. сукхена вин̃н̃а̄петабба̄ти сувин̃н̃а̄пайа̄, татха̄ дувин̃н̃а̄пайа̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йе катхитака̄ран̣а’’нтиа̄ди. паралоко ча ваджджан̃ча паралокаваджджа̄ни, та̄ни бхайато пассантӣти паралокаваджджабхайадасса̄виноти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йе’’тиа̄ди. има̄ни две дука̄ни китавасена вутта̄ни, идха паччхимадуке ‘‘на аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино’’ти дутийападам̣ на вуттам̣, пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣ийам̣ (пат̣и. ма. 1.111) пана йугал̣авасена вуттам̣. уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣти вачанаттхена гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ поккхаран̣ӣ ва̄ ванам̣ ва̄ ‘‘уппалинӣ’’ти вуччати, идха пана ‘‘вана’’нти а̄ха ‘‘уппалаване’’ти. нимугга̄нева хутва̄ти самбандхо. посайантӣти вад̣д̣ханти, имина̄ антонимугга̄нева хутва̄ посайантӣти антонимуггапосӣнӣти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘удакена сама’’нти имина̄ удакена самам̣ самодакам̣, самодакам̣ хутва̄ т̣хита̄нӣти аттхам̣ дассети. ‘‘атиккамитва̄’’ти имина̄ аччуггамма̄типадасса атиуггантва̄ти аттхам̣ дассети.
пат̣иччханнена а̄ропита̄ти па̄рута̄, на па̄рута̄ апа̄рута̄. апа̄рута̄ на̄ма аттхато виваран̣а̄ти а̄ха ‘‘виват̣а̄’’ти соти арийамагго. хӣти саччам̣. паччхимапададвайети га̄тха̄йа уттамапададвайе. айамеваттхоти айам̣ ваккхама̄но евам̣ аттхо дат̣т̣хабботи йоджана̄. хӣти виттха̄ро. на бха̄синти еттха уттамапурисатта̄ ‘‘аха’’нти вуттам̣. ‘‘девамануджесу’’ти ваттаббе екасесавасена ‘‘мануджесӯ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘девамануссесӯ’’ти.