маха̄ваггайоджана̄
1. маха̄кхандхакам̣
1. бодхикатха̄
евӯбхатовибхан̇гасса, катва̄на йоджана̄найам̣;
маха̄ваггакхандхакасса, кариссам̣ йоджана̄найам̣.
убхиннанти убхайесам̣. па̄тимоккха̄нанти па̄тимоккхавибхан̇га̄нам̣. па̄тимоккхагахан̣ена хеттха тесам̣ вибхан̇гопи гахито абхедена ва̄ уттарападалопавасена ва̄. кхандхаканти пан̃н̃аттисамӯхам̣. кхандхасаддо хеттха пан̃н̃аттива̄чако. винайапан̃н̃аттийо вуччанти ‘‘кхандхо’’ти. тесам̣ самӯхо кхандхако. атхава̄ кхандхоти ра̄си. кхандхасаддо хи ра̄саттхава̄чако. винайапан̃н̃аттира̄си вуччати ‘‘кхандхо’’ти. кака̄ро пака̄сакава̄чако. кхандха̄нам̣ винайапан̃н̃аттира̄сӣнам̣ ко пака̄сакоти кхандхако, там̣ кхандхакам̣. айам̣ панеттха йоджана̄ – убхиннам̣ па̄тимоккха̄нам̣ сан̇гӣтисаманантарам̣ кхандхаковида̄ кхандхакесу кусала̄ маха̄тхера̄ йам̣ кхандхакам̣ сан̇га̄йим̣су, тасса кхандхакасса да̄ни сам̣ван̣н̣ана̄ккамо йасма̄ сампатто, тасма̄ тасса кхандхакасса айам̣ анутта̄наттхаван̣н̣ана̄ хотӣти.
йе аттха̄ти самбандхо. хисаддо пада̄лан̇ка̄ро. йесанти пада̄нам̣. тети те аттхе. бхавети бхавеййа, бхавитум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. тесанти аттха̄нам̣. кинти ким̣ пайоджанам̣. тети аттхе, н̃а̄тунти самбандхо. атхава̄ тети аттха̄, аван̣н̣ита̄ти самбандхо. тесам̣йева̄ти аттха̄намева. айам̣ панеттха йоджана̄ – падабха̄джанӣйе йесам̣ пада̄нам̣ йе аттха̄ бхагавата̄ пака̄сита̄, тесам̣ пада̄нанти па̄т̣хасесо, те аттхе пуна вадеййа̄ма че, када̄ парийоса̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа паринит̣т̣ха̄нам̣ бхаве, на бхавеййа̄ти адхиппа̄йо. йе чева аттха̄ утта̄на̄, тесам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа ким̣ пайоджанам̣, на пайоджананти адхиппа̄йо. адхиппа̄йа̄нусандхӣхи ча адхиппа̄йена ча анусандхина̄ ча бйан̃джанена ча йе пана аттха̄ анутта̄на̄, те аттхе, аттха̄ ва̄ аван̣н̣ита̄ йасма̄ н̃а̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ тесам̣йева аттха̄нам̣ айам̣ сам̣ван̣н̣ана̄найо хотӣти. итисаддо парисама̄панаттхо.
1. ‘‘тена…пе… веран̃джа̄йа’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 1) каран̣авачане висесака̄ран̣аматтхи вийа, ‘‘тена…пе… пат̣хама̄бхисамбуддхо’’ти еттха кин̃ча̄пи наттхӣти йоджана̄. асадисопама̄йам̣. кин̃ча̄писаддо гарахаттхаджотако, пана-саддо самбха̄ванаттхаджотако. ‘‘каран̣авачаненева̄’’ти еттха евака̄рена упайогавачанам̣ ва̄ бхуммавачанам̣ ва̄ нива̄рети. абхила̄поти абхимукхам̣ аттхам̣ лапатӣти абхила̄по, саддо. а̄дитоти веран̃джакан̣д̣ато. етанти ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йа’’нтиа̄дивачанам̣. ‘‘ан̃н̃есупӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ито паресӯ’’ти.
йади висесака̄ран̣ам̣ наттхи, ким̣ панетасса вачане пайоджананти чоденто а̄ха ‘‘ким̣ панетасса̄’’тиа̄ди. етасса̄ти ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йа’’нтиа̄дивачанасса. нида̄надассанам̣ пайоджанам̣ на̄ма̄ти йоджана̄. тамеваттхам̣ вибха̄ветума̄ха ‘‘йа̄ хӣ’’тиа̄ди. йа̄ паббаджджа̄ чева йа̄ упасампада̄ ча бхагавато анун̃н̃а̄та̄ти йоджана̄. йа̄ни ча анун̃н̃а̄та̄нӣти самбандхо. та̄нӣти паббаджджа̄дӣни. абхисамбодхинти арахаттамагган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ арахаттамагган̃а̄н̣ан̃ча. бодхимаха̄ман̣д̣ети маханта̄нам̣ магган̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нам̣ пасаннат̣т̣ха̄не бодхируккхамӯлети аттхо. евантиа̄ди нигаманам̣.
таттха̄ти йам̣ ‘‘тена самайена урувела̄йа’’нтиа̄дивачанам̣ вуттам̣, таттха. урувела̄йанти еттха урусаддо махантапарийа̄йоти а̄ха ‘‘маха̄вела̄йа’’нти. ‘‘ва̄ликара̄симхӣ’’ти имина̄ вела̄саддасса ра̄саттхам̣ дассети, ка̄ласӣма̄дайо ниваттети. йади пана ‘‘урӯ’’ти ва̄лика̄йа на̄мам̣, ‘‘вела̄’’ти марийа̄да̄йа, еван̃хи сати нану уруйа̄ вела̄ти аттхо дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄’’ти. имина̄ вела̄йа атиккамо вела̄ уттарападалопавасена, вела̄йа а̄хат̣а̄ уру урувела̄ падавипарийа̄йавасена̄ти дассети. еттха̄ти ‘‘урувела̄йа’’нтипаде. тамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘атӣте кира̄’’тиа̄ди. ануппанне буддхе паббаджитва̄ти самбандхо. та̄пасапаббаджджанти исипаббаджджам̣, на саман̣апаббаджджам̣. катикаваттанти каран̣ам̣ катам̣, катена паваттам̣ катикам̣, тамева ваттам̣ катикаваттам̣. акам̣су кира̄ти самбандхо. йоти йо кочи. ан̃н̃оти аттана̄ апаро. со а̄киратӯти самбандхо. паттапут̣ена̄ти пан̣н̣ена катена пут̣ена. татоти катикаваттакаран̣ато. таттха̄ти тасмим̣ падесе. татоти маха̄ва̄ликара̄сиджананато, паранти самбандхо. нанти там̣ падесам̣. танти маха̄ва̄ликара̄сим̣.
‘‘бодхируккхамӯле’’ти еттха ассаттхаруккхасса упача̄равасена бодхӣти на̄малабханам̣ дассенто а̄ха ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди. имина̄ чатта̄ри сачча̄ни буджджхатӣти бодхӣти вачанаттхена чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ бодхи на̄ма̄ти дассети. еттха̄ти бодхимхи, бодхийам̣ ва̄. самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. руккхопӣти писаддена на магган̃а̄н̣амева̄ти дассети. мӯлети а̄санне. пат̣хама̄бхисамбуддхоти ануна̄сикалопавасена сандхӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ абхисамбуддхо’’ти. ‘‘хутва̄’’ти имина̄ ‘‘пат̣хама’’нтипадасса бха̄ванапум̣сакам̣ дассети. саббапат̣хамам̣йева̄ти саббесам̣ джана̄нам̣ пат̣хамамева абхисамбуддхо хутва̄ти самбандхо. еко ева паллан̇ко екапаллан̇коти авадха̄ран̣асама̄сам̣ дассенто а̄ха ‘‘екенева паллан̇кена̄’’ти. ‘‘саким̣…пе… а̄бхуджитена̄’’ти имина̄ авадха̄ран̣апхалам̣ дассети. паллан̇коти ча ӯрубаддха̄санам̣. вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведӣти еттха тадан̇га̄дӣсу (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.104) пан̃часу вимуттӣсу пат̣иппассаддхисан̇кха̄та̄ пхаласама̄патти ева̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘пхаласама̄паттисукха’’нти. пхаласама̄паттӣти арахаттапхаласама̄патти. са̄ хи вируддхехи упаккилесехи муччитат̣т̣хена вимуттӣти вуччати, та̄йа сампайуттам̣ сукхам̣ вимуттисукхам̣, чатуттхаджджха̄никам̣ арахаттапхаласама̄паттисукхам̣. атхава̄ та̄йа джа̄там̣ сукхам̣ вимуттисукхам̣, сакалакилесадуккхӯпасамасукхам̣. ‘‘пат̣исам̣ведайама̄но’’тиимина̄ ‘‘пат̣исам̣ведӣ’’ти еттха н̣ӣпаччайасса каттуттхам̣ дассети. пунаппунам̣ сут̣т̣ху вадати анубхаватӣти пат̣исам̣ведӣ. пат̣исам̣ведӣ хутва̄ нисӣдӣти самбандхо.
паччайа̄ка̄ранти авиджджа̄дипаччайа̄нам̣ уппа̄да̄ка̄рам̣. касма̄ паччайа̄ка̄ро пат̣иччасамуппа̄до на̄ма̄ти а̄ха ‘‘паччайа̄ка̄ро хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нтиимина̄ ‘‘пат̣ичча̄’’типадасса каммам̣ дассети, ‘‘сахите’’тиимина̄ сам̣саддассаттхам̣. ‘‘дхамме’’тиимина̄ тасса сарӯпам̣. еттха̄ти имиссам̣ винайат̣т̣хакатха̄йам̣. таттха̄ти ‘‘ануломапат̣илома’’нтипаде, ануломапат̣иломесу ва̄. свева паччайа̄ка̄ро вуччатӣти йоджана̄. ‘‘аттана̄ каттаббакиччакаран̣ато’’тиимина̄ ануломасаддасса сабха̄ваттхам̣ дассети. свева̄ти паччайа̄ка̄ро ева. там̣ киччанти аттана̄ каттаббам̣ там̣ киччам̣. тасса акаран̣атоти аттана̄ каттаббакиччасса акаран̣ато. имина̄ пат̣иломасаддасса сабха̄ваттхам̣ дассети. пуриманайенева̄ти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ пуриманайенева. ва̄ти атхава̄. паваттийа̄ти сам̣са̄рапаваттийа̄. ануломоти анукӯло, анурӯпо ва̄. итароти ‘‘авиджджа̄йатвева̄’’тиа̄дина̄ вутто паччайа̄ка̄ро. тасса̄ти паваттийа̄. пат̣иломоти пат̣ивируддхо, еттха̄ти ‘‘ануломапат̣илома’’нтипаде. аттхо дат̣т̣хабботи еттха аттхо ева̄ти самбхавато тасса пхалам̣ ва̄ ‘‘саддантараттха̄поханена саддо аттхам̣ вадатӣ’’ти вачанато (уда̄. ат̣т̣ха. 1; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.1; ма. ни. т̣ӣ. 1.мулапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.огхатарайасуттаван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 1.1.рупа̄диваггаван̣н̣ана̄) саддантараттха̄поханам̣ ва̄ дассенто а̄ха ‘‘а̄дито пана̄’’тиа̄ди. йа̄васаддо авадхивачано. йа̄ва антам̣ па̄петва̄ти самбандхо. итоти имехи вуттехи двӣхи аттхехи. ‘‘манаса̄ка̄сӣ’’ти еттха ика̄ралопавасена сандхӣти а̄ха ‘‘манаси ака̄сӣ’’ти. таттха̄ти ‘‘манаса̄ка̄сӣ’’типаде. йатха̄ти йена̄ка̄рена. иданти имам̣ а̄ка̄рам̣. таттха̄ти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дипа̄т̣хе авайаваттхо евам̣ ведитабботи йоджана̄. сама̄самаджджхе тасаддена пуббападассева лин̇гавачана̄ни гахетабба̄нӣти а̄ха ‘‘авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄’’ти. ва̄кйе пана тасаддена парападассева лин̇гавачана̄ни гахетабба̄ни. ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’типадам̣ ‘‘самбхавантӣ’’типадена самбандхитаббанти а̄ха ‘‘тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣ’’ти. саббападесӯти ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу саббесу падесу.
йатха̄ пана̄ти йена̄ка̄рена пана. иданти имам̣ а̄ка̄рам̣. таттха̄ти ‘‘авиджджа̄йа…пе… ниродхо’’тиа̄дива̄кйе. авиджджа̄йатвева̄ти еттха ‘‘бхаддийотвева̄’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘бхаддийо ити ева̄’’ти падаччхедо каттаббо, на евам̣ ‘‘авиджджа̄йа ити ева̄’’ти, атха кхо ‘‘авиджджа̄йа ту ева̄’’ти ка̄табботи а̄ха ‘‘авиджджа̄йа ту ева̄’’ти. ‘‘па атимоккхам̣ атипамоккха’’нтиа̄дӣсу (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вийа упасаггабйаттайена вуттам̣, евамидха нипа̄табйаттайена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. таттха евасаддена саттаджӣва̄дайо ниваттети. тусаддо паккхантараттхаджотако. ануломапаккхато пат̣иломасан̇кха̄там̣ паккхантарам̣ манаса̄ка̄сӣти аттхо. асесавира̄ганиродхасаддо айуттасама̄со, уттарападена ча татийа̄сама̄соти а̄ха ‘‘вира̄гасан̇кха̄тена маггена асесаниродха̄’’ти. таттха асесасаддам̣ вира̄гасаддена самбандхамакатва̄ ниродхасаддена самбандхам̣ катва̄ аттхасса гахан̣ам̣ айуттасама̄со на̄ма. ‘‘маггена̄’’тиимина̄ вира̄гасаддассаттхам̣ дассети. магго хи вираджджанат̣т̣хена вира̄готи вуччати. сан̇кха̄раниродхоти еттха маггена ниродхатта̄ ануппа̄даниродхо хотӣти а̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄нам̣ ануппа̄даниродхо хотӣ’’ти. ануппа̄даниродхоти ча ануппа̄дена ниродхо самуччхедавасена нируддхатта̄. еванти йатха̄ авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо, евам̣ татха̄ти аттхо. таттха̄ти ‘‘еваметасса̄’’тиа̄дивачане. кеваласаддо сакалапарийа̄йоти а̄ха ‘‘сакаласса̄’’ти, анавасесасса̄ти аттхо. атхава̄ саттаджӣва̄дӣхи амисситатта̄ амиссаттхоти а̄ха ‘‘суддхасса ва̄’’ти. ‘‘саттавирахитасса̄’’ти имина̄ суддхабха̄вам̣ дассети. дуккхаккхандхасса̄ти еттха кхандхасаддо ра̄саттхава̄чакоти а̄ха ‘‘дуккхара̄сисса̄’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти еттха етасаддасса висайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘йва̄йа’’нтиа̄ди. таттха ‘‘авиджджа̄дивасена…пе… ниродхо хотӣ’’ти йва̄йам̣ аттхо вуттоти йоджана̄. самудайо ча хотӣти самбандхо. видитавела̄йанти па̄кат̣авела̄йам̣ пасиддхака̄лети аттхо. имам̣ уда̄нанти еттха имасаддо вуччама̄на̄пеккхо. тасмим̣ аттхе видите сатӣти йоджана̄. паджа̄наната̄йа̄ти пака̄рена джа̄нанабха̄васса. соманассайуттан̃а̄н̣асамут̣т̣ха̄нанти соманассена екуппа̄да̄дивасена йуттена н̃а̄н̣ена самут̣т̣ха̄нам̣, йуттам̣ ва̄ н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самут̣т̣ха̄нам̣ уда̄нанти самбандхо. таттха уда̄нанти кенат̣т̣хена уда̄нам̣? уда̄нат̣т̣хена, моданат̣т̣хена, кӣл̣анат̣т̣хена ча̄ти аттхо. кимидам̣ уда̄нам̣ на̄ма? пӣтивегасамут̣т̣ха̄пито уда̄ха̄ро. йатха̄ (уда̄. ат̣т̣ха. гантха̄рамбхакатха̄) хи йам̣ тела̄диминитаббаваттху ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти висандитва̄ гаччхати, там̣ ‘‘авасеко’’ти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ ‘‘огхо’’ти вуччати. евамевам̣ йам̣ пӣтивегасамут̣т̣ха̄питам̣ витаккавиппха̄рам̣ хадайам̣ сандха̄ретум̣ на саккоти, со адхико хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ вачӣдва̄рена никкхаманто пат̣игга̄хаканирапеккхо уда̄ха̄рависесо ‘‘уда̄на’’нти вуччати. ‘‘аттаманава̄чам̣ ниччха̄ресӣ’’ти имина̄ удадха̄тусса уда̄ха̄раттхам̣ дассети.
тасса̄ти уда̄насса аттхо евам̣ ведитабботи йоджана̄. йада̄ти еттха да̄паччайасса аттхава̄кйам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасмим̣ ка̄ле’’ти. хавети ‘‘бйатта’’нти имасмим̣ аттхе нипа̄то. бйаттам̣ па̄кат̣анти хи аттхо. па̄тубхавантӣти еттха па̄тунипа̄тасса аттхасса ‘‘хаве’’ти нипа̄тена вуттатта̄ бхӯдха̄туссева аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘уппаджджантӣ’’ти. анулома пат̣илома паччайа̄ка̄ра пат̣иведхаса̄дхака̄ти ануломато ча пат̣иломато ча паччайа̄ка̄расса пат̣ивиджджханасса са̄дхака̄. бодхипаккхийадхамма̄ти бодхийа̄ магган̃а̄н̣асса паккхе бхава̄ саттатим̣са дхамма̄. атхава̄ па̄тунипа̄тена саха ‘‘бхавантӣ’’типадасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пака̄сантӣ’’ти. имасмим̣ найе хавесаддо екам̣саттхава̄чако. хаве екам̣сена̄ти хи аттхо. абхисамайавасена̄ти магган̃а̄н̣авасена. магган̃а̄н̣ан̃хи йасма̄ абхимукхам̣ чатта̄ри сачча̄ни самечча айати джа̄на̄ти, тасма̄ абхисамайоти вуччати.
‘‘килесасанта̄панат̣т̣хена̄’’ти имина̄ а̄бхусо килесе та̄петӣти а̄та̄поти вачанаттхам̣ дассети. на вӣрийаса̄ман̃н̃ам̣ хоти, атха кхо саммаппадха̄навӣрийамева̄ти а̄ха ‘‘саммаппадха̄навӣрийавато’’ти. имина̄ а̄та̄пӣти еттха ӣпаччайасса вантуаттхам̣ дассети. а̄рамман̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча̄ти касин̣а̄диа̄рамман̣ам̣ упагантва̄ ниджджха̄насабха̄вена ат̣т̣хасама̄паттисан̇кха̄тена джха̄нена ча. лаккхан̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча̄ти аничча̄дилаккхан̣ам̣ упагантва̄ ниджджха̄насабха̄вена випассана̄маггапхаласан̇кха̄тена джха̄нена ча. ‘‘ба̄хитапа̄пасса̄’’ти имина̄ ба̄хито ан̣о па̄по анена̄ти бра̄хман̣оти вачанаттхам̣ дассети. ан̣асаддо хи па̄папарийа̄йо. ‘‘кхӣн̣а̄савасса̄’’ти имина̄ тасса сарӯпам̣ дассети. атхасса̄ти атха асса, тасмим̣ ка̄ле бра̄хман̣асса̄ти аттхо. йа̄ ета̄ кан̇кха̄ вутта̄ти самбандхо. ‘‘ко ну кхо…пе… авоча̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.12) найена ча татха̄ ‘‘катамам̣ ну кхо…пе… авоча̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.35) найена ча паччайа̄ка̄ре вутта̄ти йоджана̄. но калло пан̃хоти айутто пан̃хо, дуппан̃хо есоти аттхо. татха̄ти евам̣, тато ан̃н̃атха̄ ва̄. йа̄ ча сол̣аса кан̇кха̄ (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) а̄гата̄ти самбандхо. апат̣ивиддхатта̄ кан̇кха̄ти йоджана̄. сол̣аса кан̇кха̄ти атӣтависайа̄ пан̃ча, ана̄гатависайа̄ пан̃ча, паччуппаннависайа̄ чха̄ти сол̣асавидха̄ кан̇кха̄. вапайантӣти ви апайанти, ика̄ралопена̄йам̣ сандхи. витйӯпасагго дха̄тваттха̄нуваттако, апайанти – саддо апагаманаттхоти а̄ха ‘‘апагаччхантӣ’’ти. ‘‘нируджджхантӣ’’тиимина̄ апагаманаттхамева парийа̄йантарена дӣпети. ‘‘касма̄’’ти имина̄ ‘‘йато паджа̄на̄ти сахетудхамма’’нти ва̄кйасса пуббава̄кйака̄ран̣абха̄вам̣ дассети. сахетудхамманти еттха саха авиджджа̄дихетуна̄ти сахету, сан̇кха̄ра̄дико паччайуппаннадхаммо. сахету ча со дхаммо ча̄ти сахетудхаммоти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘авиджджа̄дикена̄’’тиа̄ди. ‘‘пат̣ивиджджхатӣ’’ти имина̄ паджа̄на̄ тӣти еттха н̃а̄дха̄туйа̄ авабодханаттхам̣ дассети, ма̄ран̣атосана̄дике аттхе ниваттети. итӣти тасма̄, вапайантӣти йоджана̄.
2. паччайаккхайасса̄ти паччайа̄нам̣ кхайат̣т̣ха̄насса асан̇кхатасса̄ти йоджана̄. татра̄ти дутийауда̄не. кхӣйанти паччайа̄ еттха̄ти кхайам̣, нибба̄нанти а̄ха ‘‘паччайа̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ нибба̄на’’нти. ‘‘ан̃н̃а̄сӣ’’ти имина̄ аведӣти еттха видадха̄туйа̄ н̃а̄н̣аттхам̣ дассети, анубхаванала̄бха̄дике ниваттети. тасма̄ вапайантӣти самбандхо. вуттаппака̄ра̄ти пат̣хамауда̄не вуттасадиса̄. дхамма̄ти бодхипаккхийадхамма̄, чатуарийасаччадхамма̄ ва̄.
3. имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти самбандхо. йена маггена видитоти йоджана̄. татра̄ти татийауда̄не. со бра̄хман̣о тит̣т̣хатӣти самбандхо. техи уппаннехи бодхипаккхийадхаммехи ва̄ йасса арийамаггасса чатусаччадхамма̄ па̄тубхӯта̄, тена арийамаггена ва̄ видхӯпайанти йоджана̄. вуттаппака̄ранти суттанипа̄те вуттаппака̄рам̣. ма̄расенанти ка̄ма̄дикам̣ дасавидхам̣ ма̄расенам̣. ‘‘видхаменто’’тиимина̄ видхӯпайанти еттха дхӯпадха̄туйа̄ видхаманаттхам̣ дассети, лимпанаттха̄дайо ниваттети. ‘‘виддхам̣ сенто’’тиимина̄ видхаментоти еттха дхамудха̄туйа̄ дхам̣санаттхам̣ дассети, саддаттха̄дайо ниваттети. ‘‘сӯрийова обха̄сайа’’нтипадасса ‘‘сӯрийо ива̄’’ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. сӯрийоти а̄диччо. со хи йасма̄ пат̣хамакаппика̄нам̣ сӯрам̣ джанети, тасма̄ сӯрийоти вуччати. аббхуггатоти абхимукхам̣ уддхам̣ а̄ка̄сам̣ гато, аббхам̣ ва̄ а̄ка̄сам̣ уггато. аббхасаддо хи а̄ка̄сапарийа̄йо. а̄ка̄со хи йасма̄ а̄бхусо бха̄ти диппати, тасма̄ ‘‘аббха’’нти вуччати. айам̣ панеттха опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ сӯрийо обха̄сайанто тит̣т̣хати, евам̣ бра̄хман̣о сачча̄ни пат̣ивиджджханто. йатха̄ сӯрийо андхака̄рам̣ видхаменто тит̣т̣хати, евам̣ бра̄хман̣о ма̄расенампи видхӯпайантоти.
еттха̄ти етесу тӣсу уда̄несу. пат̣хамам̣ уда̄нам̣ уппаннанти самбандхо. имисса̄ кхандхакапа̄л̣ийа̄ уда̄напа̄л̣им̣ сам̣санданто а̄ха ‘‘уда̄не пана̄’’тиа̄ди. уда̄не пана вуттанти самбандхо. танти уда̄не вуттавачанам̣, вуттанти самбандхо. аччайена̄ти атиккамена, тамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘тада̄ хӣ’’тиа̄ди. тада̄ти ‘‘све а̄сана̄ вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти раттим̣ уппа̄дитаманасика̄рака̄ле. бхагава̄ манаса̄ка̄сӣти самбандхо. пурима̄ две уда̄нага̄тха̄ а̄нубха̄вадӣпика̄ хонтӣти йоджана̄. тасса̄ти паччайа̄ка̄рападжа̄нанапаччайаккхайа̄дхигамасса. екекамева̄ти ануломапат̣иломесу екекамева. пат̣хамайа̄ман̃ча̄ти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣, нирантарам̣ пат̣хамайа̄мака̄ланти аттхо. идха пана̄ти имасмим̣ кхандхаке пана. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄ди. таттха бхагава̄ уда̄несӣти самбандхо. виса̄кхапун̣н̣ама̄йа̄ти виса̄кха̄йа йутта̄йа пун̣н̣ама̄йа. ‘‘арун̣о уггамиссатӣ’’ти ваттаббасамайети самбандхо. саббан̃н̃утанти саббан̃н̃убха̄вам̣, ана̄варан̣ан̃а̄н̣анти аттхо. татоти арун̣уггаманато. там̣ дивасанти бхумматтхе упайогавачанам̣, тасмим̣ дивасети хи аттхо. аччантасам̣йоге ва̄, там̣ дивасам̣ ка̄ланти хи аттхо. евам̣ манаси катва̄ти йатха̄ там̣ дивасам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄си, евам̣ манаси катва̄ти аттхо. итӣти евам̣. ‘‘бодхируккхамӯле…пе… нисӣдӣ’’ти евам̣ вуттам̣ там̣ сатта̄ханти йоджана̄. таттхева̄ти бодхируккхамӯлейева.
2. аджапа̄лакатха̄
4. на бхагава̄ти еттха нака̄ро ‘‘упасан̇камӣ’’ти падена йоджетаббо, на упасан̇кхамӣти хи аттхо. тамха̄ сама̄дхимха̄ти тато арахаттапхаласама̄паттисама̄дхито. анантарамева анупасан̇каманам̣ упама̄йа а̄викаронто а̄ха ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди. иччевам̣ вуттам̣ на хотӣти йоджана̄. иданти идам̣ аттхаджа̄там̣. еттха̄ти ‘‘бхутва̄ сайатӣ’’ти ва̄кйе. еванти упамеййаджотако. идха̄пӣти имиссам̣ ‘‘атха кхо бхагава̄’’тиа̄дипа̄л̣ийампи. иданти айаматтхо дӣпито хотӣти йоджана̄. еттха̄ти ‘‘атха кхо бхагава̄’’тиа̄дипа̄т̣хе.
апара̄нипӣти паллан̇касатта̄хато ан̃н̃а̄нипи. татра̄ти ‘‘апара̄нипӣ’’тиа̄дивачане. бхагавати нисинне сатӣти йоджана̄. кирасаддо виттха̄раджотако. ким̣ ну кхоти паривитакканаттхе нипа̄то. екачча̄нанти аппесаккха̄нам̣ екачча̄нам̣. та̄санти девата̄нам̣. бала̄дхигамат̣т̣ха̄нанти балена теджаса̄ адхигамат̣т̣ха̄нам̣. анимисехӣти уммисехи. сатта̄ханти камматтхе четам̣ упайогавачанам̣, аччантасам̣йоге ва̄. еван̃хи сати ‘‘ка̄ла’’нти каммам̣ ведитаббам̣. там̣ т̣ха̄нанти анимисехи аккхӣхи олокийама̄нат̣т̣ха̄нам̣. атха̄ти анимисасатта̄хасса анантаре. ратаначан̇камети ратанамайе чан̇каме. там̣ т̣ха̄нанти чан̇камат̣т̣ха̄нам̣. татоти чан̇камасатта̄хато. ратанагхаранти ратанамайам̣ гехам̣. таттха̄ти ратанагхаре абхидхаммапит̣акам̣ вичинантоти самбандхо. еттха̄ти ратанагхаре, абхидхаммапит̣аке ва̄, ниддха̄ран̣е четам̣ бхуммавачанам̣. там̣ т̣ха̄нанти абхидхаммапит̣акавичинанат̣т̣ха̄нам̣.
евантиа̄ди пуббавачанасса нигамавасена паччхимавачанасса анусандхинидассанам̣. тена̄ти аджапа̄ла̄нам̣ нисӣданака̄ран̣ена. асса̄ти нигродхасса. ‘‘аджапа̄ланигродхотвева на̄ма’’нти имина̄ упача̄равасена на̄малабханам̣ дассети. аджапа̄ бра̄хман̣а̄ ланти нива̄сам̣ ган̣ханти еттха̄ти аджапа̄ло, ун̣хака̄ле ва̄ антопавит̣т̣хе адже аттано чха̄йа̄йа па̄летӣти аджапа̄ло, аджапа̄ло ча со нигродхо чети аджапа̄ланигродхоти вачанаттха̄нипи пакаран̣антаресу (уда̄. ат̣т̣ха. 4) дассита̄ни. татра̄пӣти аджапа̄ланигродхепи. бодхитоти бодхируккхато. еттха̄ти аджапа̄ланигродхе. бхагавати нисиннети йоджана̄. таттха̄ти ‘‘атха кхо ан̃н̃атаро’’тиа̄дивачане. соти бра̄хман̣о. дит̣т̣хаман̇галико на̄ма̄ти дит̣т̣хасутамутасан̇кха̄тесу тӣсу ман̇галикесу дит̣т̣хаман̇галико на̄ма кира̄ти аттхо. ‘‘ма̄навасена…пе… вуччатӣ’’ти имина̄ ‘‘хум̣ху’’нти каротӣти хум̣хун̇ко, хум̣хун̇ко джа̄ти сабха̄во имасса̄ти хум̣хун̇каджа̄тикоти вачанаттхам̣ дассети.
тена̄ти бра̄хман̣ена. сикха̄ппаттанти аггаппаттам̣. тасса̄ти уда̄насса. йоти пуггало, пат̣иджа̄на̄тӣти самбандхо. ‘‘на дит̣т̣хаман̇галиката̄йа̄’’ти имина̄ авадха̄ран̣апхалам̣ дассети. ‘‘ба̄хитапа̄падхамматта̄’’ти имина̄ ба̄хито па̄по дхаммо анена̄ти ба̄хитапа̄падхаммоти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘хум̣хун̇ка̄рапаха̄нена̄’’ти имина̄ наттхи хум̣хун̇ка̄ро имасса̄ти нихум̣хун̇коти вачанаттхам̣ дассети. ра̄га̄дикаса̄ва̄бха̄вена̄ти имина̄ наттхи ра̄га̄дикаса̄во имасса̄ти никкаса̄воти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘бха̄вана̄нуйогайуттачиттата̄йа̄’’ти имина̄ йатам̣ ануйуттам̣ аттам̣ читтам̣ имасса̄ти йататтоти вачанаттхам̣ дассети. еттха хи йатасаддо вӣрийава̄чако, йатадха̄туйа̄ ниппханно, аттасаддо читтапарийа̄йо. йатасаддасса йамудха̄туйа̄ ча ниппханнабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сӣласам̣варена ва̄’’тиа̄ди. ‘‘сан̃н̃атачиттата̄йа̄’’ти имина̄ йамати сам̣йаматӣти йатам̣, йатам̣ аттам̣ читтам̣ имасса̄ти йататтоти вачанаттхам̣ дассети. сачча̄ни виданти джа̄нантӣти веда̄нӣти вачанаттхена магган̃а̄н̣а̄ни веда̄ни на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄техи ведехӣ’’ти. ‘‘чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄на’’нти вибхаттипарин̣а̄мам̣ катва̄ ‘‘веда̄на’’нтипадена йоджетаббо. антанти нибба̄нам̣. тан̃хи йасма̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ аваса̄не джа̄там̣, тасма̄ антанти вуччати. пуна антанти арахаттапхалам̣. тан̃хи йасма̄ маггасса парийоса̄не паваттам̣, тасма̄ антанти вуччати. ‘‘маггабрахмачарийасса вуситатта̄’’ти имина̄ вуситам̣ маггасан̇кха̄там̣ брахмачарийам̣ анена̄ти вуситабрахмачарийоти вачанаттхам̣ дассети. дхаммена брахмава̄дам̣ вадеййа̄ти вуттавачанасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘бра̄хман̣о аханти етам̣ ва̄дам̣ дхаммена вадеййа̄’’ти. дхаммена̄ти бхӯтена сабха̄вена. локети еттха сатталокова̄дхиппетоти а̄ха ‘‘сакале локасаннива̄се’’ти.
3. мучалиндакатха̄
5. ака̄ламегхоти еттха ваппа̄дика̄ласса абха̄ва̄ на ака̄ло хоти, атха кхо вассака̄ле асампаттатта̄ ака̄лоти а̄ха ‘‘асампатте вассака̄ле’’ти. ‘‘уппаннамегхо’’ти имина̄ ака̄ле уппанно мегхо ака̄ламегхоти вачанаттхам̣ дассети. гимха̄нам̣ паччхиме ма̄сети джет̣т̣хамӯлама̄се. тасминти мегхе. сӣтава̄тадуддинӣти еттха сӣтена ва̄тена дӯситам̣ динам̣ имисса̄ ват̣т̣алика̄йа̄ти сӣтава̄тадуддинӣти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘са̄ ча пана̄’’тиа̄ди. са̄ ча пана сатта̄хават̣т̣алика̄ сӣтава̄тадуддинӣ на̄ма ахосӣти самбандхо. ‘‘самӣпе поккхаран̣ийа̄ ниббатто’’ти имина̄ мучалиндасса самӣпе ниббатто мучалиндоти вачанаттхам̣ дассети. мучалиндоти ча ничуло. со нӣпоти ча пийакоти ча вуччати. на̄гасса бхого екопи сатта̄бхуджатта̄ ‘‘бхогехӣ’’ти бахувачанавасена вуттам̣. тасминти на̄гара̄дже т̣хите сатӣти йоджана̄. тасса̄ти на̄гара̄джасса. тасма̄ти йасма̄ бхан̣д̣а̄га̄рагаббхапама̄н̣ам̣ ахоси, тасма̄. т̣ха̄насса ка̄ран̣ам̣ паридӣпети анена̄ти т̣ха̄нака̄ран̣апаридӣпанам̣ ‘‘ма̄ бхагавантам̣ сӣта’’нтиа̄дивачанам̣. соти на̄гара̄джа̄. хӣти саччам̣. па̄л̣ийам̣ ‘‘ба̄дхайиттха̄’’ти кирийа̄падам̣ аджджха̄харитаббанти а̄ха ‘‘ма̄ сӣтам̣ бхагавантам̣ ба̄дхайиттха̄’’ти. таттха̄ти ‘‘ма̄ бхагавантам̣ сӣта’’нтиа̄дивачане. сатта̄хават̣т̣алика̄йа сатӣти самбандхо. тампӣти ун̣хампи. нанти бхагавантам̣. тасса̄ти на̄гара̄джасса. уббиддханти уддхам̣ чхиддам̣. виддхачхиддасадда̄ хи парийа̄йа̄. а̄ка̄сам̣ мегхапат̣алапат̣иччханнам̣ а̄саннам̣ вийа хоти, мегхапат̣алавигаме дӯрам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘мегхавигамена дӯрӣбхӯта’’нти. вигатавала̄хаканти еттха вигатасаддо апагататтхава̄чако, вала̄хакасаддо мегхапарийа̄йоти а̄ха ‘‘апагатамегха’’нти. инданӣламан̣и вийа диббатӣти девоти вачанаттхена а̄ка̄со дево на̄ма̄ти а̄ха ‘‘деванти а̄ка̄са’’нти. аттано рӯпанти аттано на̄гасан̣т̣ха̄нам̣. имина̄ сакаван̣н̣анти еттха сакасаддо аттава̄чако, ван̣н̣асаддо сан̣т̣ха̄навевачаноти дассети.
сукхо вивекоти еттха тадан̇га виккхамбхана самуччхеда пат̣иппассаддхиниссаран̣авивекасан̇кха̄тесу пан̃часу вивекесу нибба̄насан̇кха̄то ниссаран̣авивеко ча ка̄йачиттаупадхививекасан̇кха̄тесу тӣсу вивекесу нибба̄насан̇кха̄то упадхививеко ча гахетабботи а̄ха ‘‘нибба̄насан̇кха̄то упадхививеко’’ти. ‘‘чатумагган̃а̄н̣асантосена̄’’ти имина̄ тут̣т̣хасса̄ти еттха пин̣д̣апа̄тасантоса̄дике ниваттети. сутадхаммасса̄ти еттха сутасаддо виссутапарийа̄йоти а̄ха ‘‘пака̄ситадхаммасса̄’’ти, па̄кат̣асаччадхаммасса̄ти аттхо. пассатоти еттха мам̣сачаккхусса каран̣абха̄вена а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘н̃а̄н̣ачаккхуна̄’’ти. ‘‘акуппанабха̄во’’ти имина̄ абйа̄паджджанти еттха бйа̄па̄дасаддасса досава̄чакабха̄во ча н̣йапаччайасса бха̄ваттхо ча дассито. етена̄ти ‘‘абйа̄паджджа’’нтипадена. метта̄пуббабха̄готи абйа̄паджджасса пуббабха̄ге метта̄йа уппаннабха̄во. па̄н̣абхӯтесу сам̣йамоти еттха па̄н̣абхӯтасадда̄ вевачанабха̄вена саттесу ева ваттантӣти а̄ха ‘‘саттесу ча̄’’ти. карун̣а̄пуббабха̄готи сам̣йамасса пуббабха̄ге карун̣а̄йа уппаннабха̄во. йа̄ти йа̄ вира̄гата̄. ана̄га̄мимаггасса ка̄мара̄гасса анавасесапаха̄натта̄ вуттам̣ ‘‘етена ана̄га̄мимагго катхито’’ти. йа̄тха̄вама̄насса арахаттамаггена нируддхатта̄ вуттам̣ ‘‘асми…пе… катхита’’нти. итоти арахаттато.
4. ра̄джа̄йатанакатха̄
6. па̄чӣнакон̣ети пураттхимаассе, пуббадаккхин̣адиса̄бха̄гети аттхо. ра̄джа̄йатанаруккханти кхӣрика̄руккхам̣. тена кхо пана самайена̄ти еттха тасаддасса висайам̣ пуччхитва̄ дассенто а̄ха ‘‘катарена самайена̄’’ти. нисиннасса бхагаватоти йоджана̄. девара̄джасаддасса ан̃н̃е паджа̄патиа̄дайо девара̄джа̄но ниваттетум̣ ‘‘сакко’’ти вуттам̣. танти харӣтакам̣. парибхуттаматтассева бхагаватоти самбандхо. нисинне бхагавати.
‘‘тена кхо пана самайена̄’’ти имина̄ йена самайена бхагава̄ ра̄джа̄йатанамӯле нисӣди, тена кхо пана самайена̄ти аттхам̣ дассети. уккаладжанападатоти уккалана̄мака̄ джанападамха̄. йасмим̣ десе бхагава̄ вихарати, там̣ десанти йоджана̄. еттха̄ти ‘‘там̣ десам̣ аддха̄намаггаппат̣ипанна̄’’типаде. тесанти ва̄н̣иджа̄нам̣. н̃а̄тиса̄лохитасадда̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авевачанатта̄ ‘‘н̃а̄тӣ’’ти вутте са̄лохитасаддасса аттхо сиддхоти дассетум̣ вуттам̣ ‘‘н̃а̄тибхӯтапубба̄ девата̄’’ти. са̄ти девата̄. несанти ва̄н̣иджа̄нам̣. татоти апаваттанака̄ран̣а̄. тети ва̄н̣иджа̄. иданти апаваттанам̣. балинти упаха̄рам̣. тесанти ва̄н̣иджа̄нам̣. ‘‘саббимадхупха̄н̣ита̄дӣхи йоджетва̄’’ти падам̣ пубба̄пара̄пеккхам̣, тасма̄ маджджхе вуттам̣. патима̄нетха̄ти еттха ма̄на пӯджа̄йам̣ пеманети дха̄тупа̄т̣хесу (садданӣтидха̄тума̄ла̄йам̣ 18 нака̄рантадха̄ту) вуттатта̄ пӯджанапеманам̣ на̄ма аттхато упат̣т̣хахананти а̄ха ‘‘упат̣т̣хахатха̄’’ти. там̣ воти еттха там̣саддо патима̄нанависайо, восаддо тӣсу восаддесу тумхасаддасса ка̄рийо восаддо, со ча чатуттхйаттхоти а̄ха ‘‘там̣ патима̄нам̣ тумха̄ка’’нти. вока̄ро хи тивидхо тумхасаддасса ка̄рийо, йовачанасса ка̄рийо, падапӯран̣оти. таттха тумхасаддасса ка̄рийо пан̃чавидхо паччаттаупайогакаран̣асампада̄наса̄мивачанавасена̄ти. таттха тумхасаддака̄рийо сампада̄навачано идха̄дхиппето. тена̄ха ‘‘тумха̄ка’’нти. ‘‘йа’’нтисаддасса висайо пат̣иггахан̣аттхоти а̄ха ‘‘йам̣ пат̣иггахан̣а’’нти. асса̄ти бхавеййа. йо патто ахосӣти йоджана̄. асса̄ти бхагавато. соти патто. суджа̄та̄йа а̄гаччхантийа̄ ева̄ти самбандхо. ана̄даре четам̣ са̄мивачанам̣. тена̄ти антарадха̄йахетуна̄. асса̄ти бхагавато. хаттхесӯти каран̣аттхе четам̣ бхуммавачанам̣. хаттхехӣти хи аттхо. кимхӣти кена.
итоти а̄сал̣хӣма̄саджун̣хапаккхапан̃чамито. еттакам̣ ка̄ланти етам̣ пама̄н̣ам̣ екӯнапан̃н̃а̄садивасака̄лам̣. джигхаччха̄ти гхаситумиччха̄. пипа̄са̄ти па̄тумиччха̄. асса̄ти бхагавато. четаса̄-четосадда̄нам̣ самбандха̄пеккхатта̄ тесам̣ самбандхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘аттано’’ти ча ‘‘бхагавато’’ти ча. имехи самбандхисадда̄намасадисатта̄ самбандхопи асадисоти дассети. аттаноти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣. сама̄сойева авайавӣпадха̄но хоти, ва̄кйам̣ пана авайавападха̄нойева̄ти дассенто а̄ха ‘‘чатӯхи диса̄хӣ’’ти. па̄л̣ийам̣ ‘‘а̄гантва̄’’ти па̄т̣хасесо йоджетаббо. ‘‘сила̄майе’’ти имина̄ сила̄майамева села̄майанти аттхам̣ дассети. иданти ‘‘села̄майе патте’’ти вачанам̣. йети муггаван̣н̣асила̄майе патте. татоти инданӣламан̣имайапаттаупана̄манато, паранти самбандхо. тесанти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣. чатта̄ропи адхит̣т̣хахӣти самбандхо. йатха̄ти йена̄ка̄рена, адхит̣т̣хийама̄нети йоджана̄. екасадисоти екам̣сена садисо. адхит̣т̣хите паттети самбандхо. паттети ча каран̣аттхе бхуммавачанам̣. паттена пат̣иггахесӣти хи аттхо. паччаггхети еттха ека̄ро смим̣вачанасса ка̄рийоти а̄ха ‘‘паччаггхасми’’нти. пат̣и аггханти падавибха̄гам̣ катва̄ пат̣исаддо па̄т̣еккаттхо, ‘‘аггха’’нти са̄ман̃н̃ато вуттепи махаггхаттхоти дассенто а̄ха ‘‘па̄т̣еккам̣ махаггхасми’’нти. имина̄ чатта̄ро екато хутва̄ на махаггха̄ хонти, па̄т̣еккам̣ пана махаггха̄ хонтӣти дассети. атха ва̄ саупасагго паччаггхасаддо абхинавапарийа̄йоти а̄ха ‘‘абхинаве’’ти. абхинавоти ча ачиратанаваттхусса на̄мам̣. ачиратанаваттху ачиратанатта̄ аббхун̣хам̣ вийа хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘аббхун̣хе’’ти. ‘‘тан̇кхан̣е ниббаттасми’’нти имина̄ тамеваттхам̣ вибха̄вети. двева̄чика̄типадасса сама̄савасена ча таддхитавасена ча ниппханнабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘две ва̄ча̄’’тиа̄ди. патта̄ти еттха еко итисаддо луттаниддит̣т̣хо. ити тасма̄ двева̄чика̄ити аттхоти йоджана̄. тети ва̄н̣иджа̄. атха̄ти тасмим̣ ка̄ле. тети кесе. тесанти ва̄н̣иджа̄нам̣. парихаратха̄ти аттано абхива̄данапаччут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти пат̣иггахетва̄, париччхиндитва̄ ва̄ харатха̄ти аттхо. тети ва̄н̣иджа̄. аматенева̄ти аматена ива, абхиситта̄ ива̄ти йоджана̄.
5. брахмайа̄чанакатха̄
7. бхагава̄ упасан̇камӣти самбандхо. тасминти аджапа̄ланигродхе. а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣оти а̄чарито самма̄чарито, на екасса буддхасса а̄чин̣н̣о, атха кхо саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о, атиа̄чин̣н̣о ничча̄чин̣н̣оти аттхо. сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘джа̄нанти хӣ’’тиа̄ди. дхаммадесананти бхагавато дхаммадесанам̣, дхаммадесанаттха̄йа ва̄ бхагавантам̣, бхагавантам̣ ва̄ дхаммадесанам̣. татоти йа̄чанака̄ран̣а̄. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. локасаннива̄со брахмагаруко йасма̄, ити тасма̄ уппа̄дессантӣти йоджана̄. итӣтиа̄ди нигаманам̣.
таттха̄ти паривитаккана̄ка̄рапа̄т̣хе. ‘‘пан̃чака̄магун̣есу аллӣйа’’нтӣти имина̄ аллӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена лагганти еттха̄ти а̄лайа̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ти вачанаттхам̣ дассети. аллӣйантӣти лагганти. ‘‘пан̃ча ка̄магун̣е аллӣйантӣ’’типи па̄т̣хо, евам̣ сати аллӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена севийантӣти а̄лайа̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ти вачанаттхо ка̄таббо. аллӣйантӣти севанти. тети пан̃ча ка̄магун̣а̄. ‘‘йадида’’нтипадасса йам̣ иданти падавибха̄гам̣ катва̄ ‘‘йа’’нти ча ‘‘ида’’нти ча саббана̄мападанти а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘йадиданти нипа̄то’’ти. имина̄ тӣсу лин̇гесу двӣсу ча вачанесу вина̄сам̣, вика̄рам̣ ва̄ висадисам̣ ва̄ наайанатта̄ нагаманатта̄ абйайам̣ на̄ма̄ти дассети, аттхо пана саббана̄маттхойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тасса̄ти ‘‘йадида’’нтинипа̄тасса, аттхоти самбандхо. т̣ха̄нанти ‘‘т̣ха̄нам̣’’итипадам̣. пат̣иччасамуппа̄данти ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’итипадам̣. аттхопи йуттойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. имесанти сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайуппанна̄нам̣. паччайа̄ти авиджджа̄дика̄ран̣а̄. ‘‘идаппаччайа̄ ева̄’’ти имина̄ идаппаччайата̄ти еттха та̄паччайасса сваттхам̣ дӣпети ‘‘девата̄’’тиа̄дӣсу (кху. па̄. ат̣т̣ха. евамичча̄дипа̄т̣хаван̣н̣ана̄) вийа.
со мамасса киламатхоти еттха там̣саддасса висайам̣ дассенто а̄ха ‘‘йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма̄’’ти, имина̄ ‘‘десеййам̣, на а̄джа̄неййу’’нти двиннамева кирийа̄пада̄нам̣ тасаддасса висайабха̄вам̣ дассети, на екасса кирийа̄падасса. соти десана̄сан̇кха̄то ка̄йавачӣпайого, имина̄ ва̄кйависайе тасаддо уттарападассева лин̇гавачана̄ни ган̣ха̄тӣти дассети, сама̄самаджджхе пана тасаддо пуббападассева лин̇гавачана̄ни ган̣ха̄ти. тена вуттам̣ ‘‘авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄’’ти (уда̄. ат̣т̣ха. пат̣хамабодхисуттаван̣н̣ана̄) ча ‘‘абхидхаммо ча со пит̣акан̃ча̄’’ти ча (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) а̄ди. киламатхоти ка̄йакиламанахету. киламати анена̄ти киламатхо. асса̄ти бхавеййа. са̄ти ка̄йавачӣпайогасан̇кха̄та̄ десана̄. вихеса̄ти ка̄йавихим̣са̄хету. вихим̣сати има̄йа̄ти вихеса̄. читтена пана буддха̄нам̣ киламатхо ва̄ вихеса̄ ва̄ наттхи арахаттамаггена самуччхиннатта̄. ‘‘пат̣ибхам̣сӯ’’ти еттха пат̣ӣти каммаппавачанӣйайогатта̄ ‘‘бхагаванта’’нти еттха са̄мйаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘бхагавато’’ти. ‘‘ану аччхарийа̄’’ти имина̄ ‘‘на аччхарийа̄’’ти падавибха̄гам̣ ниваттети, пунаппунам̣ аччхарийа̄ти аттхо. пат̣ибхам̣сӯти еттха пат̣исаддо пат̣ибха̄наттхо, бха̄дха̄ту кха̄йанаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ибха̄насан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса гочара̄ ахесу’’нти. ‘‘гочара̄ ахесу’’нти имина̄ кха̄йанам̣ на̄ма аттхато гочарабха̄вена бхавананти дассети.
мети мама, майа̄ ва̄, адхигатам̣ дхаммам̣ пака̄ситунти самбандхо. арийамаггасотасса пат̣и пат̣исотанти вутте нибба̄намева̄ти а̄ха ‘‘пат̣исотам̣ вуччати нибба̄на’’нти. нибба̄нага̄минти арийамаггам̣. арийамагго хи йасма̄ нибба̄нам̣ гамайати, тасма̄ нибба̄нага̄мӣти вуччати. тамокхандхена̄ти еттха тамасаддо авиджджа̄парийа̄йо, кхандхасаддо ра̄саттхоти а̄ха ‘‘авиджджа̄ра̄сина̄’’ти. ‘‘аджджхоттхат̣а̄’’ти имина̄ а̄вут̣а̄ти еттха вудха̄ту а̄варан̣аттхоти дассети. аппоссукката̄йа̄ти еттха апатйӯпасагго абха̄ваттхо, та̄паччайо бха̄ваттхоти а̄ха ‘‘нируссуккабха̄вена̄’’ти.
8. локети сатталоке. маха̄брахмети маха̄брахма̄но. аппараджаккхаджа̄тика̄ти еттха аппам̣ раджам̣ аккхимхи етесанти аппараджаккха̄, аппараджаккха̄ джа̄ти сабха̄во етесанти аппараджаккхаджа̄тика̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄майе’’тиа̄ди. ‘‘пан̃н̃а̄майе’’ти имина̄ мам̣самайети аттхам̣ ниваттети. етесанти сатта̄нам̣. дхаммасса̄ти тупаччайайоге чхат̣т̣хӣкаммам̣. а̄пуббо н̃а̄дха̄ту пат̣ивиджджханаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ивиджджхита̄ро’’ти.
сам̣виджджати малам̣ етесанти самала̄, пӯран̣акассапа̄дика̄ чха саттха̄ро, техи. ‘‘ра̄га̄дӣхӣ’’ти имина̄ маласарӯпам̣ дассети. ава̄пуретанти еттха авапуббо ча а̄пуббо ча пурадха̄ту виваран̣аттхоти а̄ха ‘‘вивара ета’’нти. вака̄расса пака̄рам̣ катва̄ ‘‘апа̄пурета’’нтипи па̄т̣хо. аматасаддасса салила̄дайо ниваттетум̣ вуттам̣ ‘‘нибба̄насса̄’’ти. име сатта̄ сун̣антӯти самбандхо. вималена̄ти еттха висаддо абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘абха̄вато’’ти. имина̄ наттхи малам̣ етасса̄ти вималоти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘самма̄самбуддхена̄’’ти имина̄ ан̃н̃ападаттхасарӯпам̣ дассети. ануккамена маггена буджджхитаббанти анубуддханти вутте чатусаччадхаммо гахетабботи а̄ха ‘‘чатусаччадхамма’’нти.
‘‘селамайе’’ти имина̄ сила̄йа ниббатто селоти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена̄’’ти имина̄ самантачаккхусарӯпам̣ дассети. бхагава̄ твампӣти йоджана̄. дхаммасаддо пан̃н̃а̄парийа̄йоти а̄ха ‘‘дхаммамайам̣ пан̃н̃а̄майа’’нти. апето соко имасса̄ти апетасоко, бхагава̄. сокам̣ аватаратӣти сока̄ватин̣н̣а̄, джаната̄. сока̄ватин̣н̣ан̃ча джа̄тиджара̄бхибхӯтан̃ча̄ти часаддо йоджетаббо. имина̄ часаддо луттаниддит̣т̣хоти дассети.
‘‘бхагава̄’’типадам̣ ‘‘вӣро’’тиа̄дӣсу йоджетаббам̣. ‘‘вӣрийавантата̄йа̄’’ти имина̄ вӣрам̣ йассаттхӣти вӣроти вачанаттхам̣ дассети. саддасаттхесу а̄лапанападесу виггахо на ка̄табботи идам̣ а̄лапана̄ваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣, идха пана тесаматтхадассанаттха̄йа виггахо вуттоти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘девапутта…пе… виджитатта̄’’ти имина̄ виджито ма̄рехи сам̣га̄мо анена̄ти виджитасан̇га̄моти вачанаттхам̣ дассети. еттха ча кхандхама̄ро маччума̄рена сан̇гахито двиннам̣ ма̄ра̄нам̣ екато виджитатта̄. ‘‘саттава̄хо’’ти пат̣хамаккхарена ча ‘‘саттхава̄хо’’ти дутийаккхарена ча йутто. таттха саттхава̄хо вийа̄ти ‘‘саттхава̄хо’’ти упача̄рена вутте дутийаккхарена йутто, сатте вахахӣти саттава̄хоти мукхйато вутте пат̣хамаккхарена йутто. идха пана пат̣хамаккхарена йуттоти а̄ха ‘‘сатте вахатӣти саттава̄хо’’ти. наттхи ин̣ам̣ имасса̄ти ан̣ан̣о бхагава̄.
9. буддхачаккхуна̄ти еттха чаккху дувидхам̣ мам̣сачаккхун̃а̄н̣ачаккхувасена. таттха̄пи мам̣сачаккху дувидхам̣ паса̄дачаккхусасамбха̄рачаккхувасена. таттха паса̄дарӯпам̣ паса̄дачаккху на̄ма, бхамукат̣т̣хипариччхинно мам̣сапин̣д̣о сасамбха̄рачаккху на̄ма. н̃а̄н̣ачаккху пана пан̃чавидхам̣ (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.3) диббадхаммапан̃н̃а̄буддхасамантачаккхувасена. таттха диббачаккхуабхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ам̣ диббачаккху на̄ма, хет̣т̣химамаггаттайам̣ дхаммачаккху на̄ма, арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄чаккху на̄ма, индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ан̃ча буддхачаккху на̄ма, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ самантачаккху на̄ма. идха пана ‘‘буддхачаккхуна̄’’ти вуттатта̄ йатха̄вуттадвен̃а̄н̣а̄нийева̄ти а̄ха ‘‘индрийа…пе… н̃а̄н̣ена ча̄’’ти. хӣти саччам̣. йесанти сатта̄нам̣. саддха̄дӣнӣти а̄дисаддена вӣрийасатисама̄дхипан̃н̃индрийа̄ни сан̇ган̣ха̄ти. тиккха̄нӣти тикхин̣а̄ни. мудӯнӣти сукхуматара̄ни. а̄ка̄ра̄ти ка̄ран̣а̄. има̄ни тӣн̣и дука̄ни ба̄хираттхасама̄савасена вутта̄ни. сукхена вин̃н̃а̄петабба̄ти сувин̃н̃а̄пайа̄, татха̄ дувин̃н̃а̄пайа̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йе катхитака̄ран̣а’’нтиа̄ди. паралоко ча ваджджан̃ча паралокаваджджа̄ни, та̄ни бхайато пассантӣти паралокаваджджабхайадасса̄виноти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йе’’тиа̄ди. има̄ни две дука̄ни китавасена вутта̄ни, идха паччхимадуке ‘‘на аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино’’ти дутийападам̣ на вуттам̣, пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣ийам̣ (пат̣и. ма. 1.111) пана йугал̣авасена вуттам̣. уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣти вачанаттхена гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ поккхаран̣ӣ ва̄ ванам̣ ва̄ ‘‘уппалинӣ’’ти вуччати, идха пана ‘‘вана’’нти а̄ха ‘‘уппалаване’’ти. нимугга̄нева хутва̄ти самбандхо. посайантӣти вад̣д̣ханти, имина̄ антонимугга̄нева хутва̄ посайантӣти антонимуггапосӣнӣти вачанаттхам̣ дассети. ‘‘удакена сама’’нти имина̄ удакена самам̣ самодакам̣, самодакам̣ хутва̄ т̣хита̄нӣти аттхам̣ дассети. ‘‘атиккамитва̄’’ти имина̄ аччуггамма̄типадасса атиуггантва̄ти аттхам̣ дассети.
пат̣иччханнена а̄ропита̄ти па̄рута̄, на па̄рута̄ апа̄рута̄. апа̄рута̄ на̄ма аттхато виваран̣а̄ти а̄ха ‘‘виват̣а̄’’ти соти арийамагго. хӣти саччам̣. паччхимапададвайети га̄тха̄йа уттамапададвайе. айамеваттхоти айам̣ ваккхама̄но евам̣ аттхо дат̣т̣хабботи йоджана̄. хӣти виттха̄ро. на бха̄синти еттха уттамапурисатта̄ ‘‘аха’’нти вуттам̣. ‘‘девамануджесу’’ти ваттаббе екасесавасена ‘‘мануджесӯ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘девамануссесӯ’’ти.
6. пан̃чаваггийакатха̄
10. т̣ха̄нуппаттийа̄ти ка̄ран̣ена уппаттийа̄. никкилесо джа̄ти сабха̄во имасса̄ти никкилесаджа̄тико. ‘‘н̃а̄н̣а’’нти ависесена вуттепи аттхато ана̄варан̣ан̃а̄н̣амева̄ти а̄ха ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а’’нти. итоти ‘‘дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти паривитаккадивасато, хет̣т̣ха̄ти самбандхо. девата̄ пана а̄л̣а̄расса ка̄лан̇каран̣амева джа̄на̄ти, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане ниббаттабха̄вам̣. бхагава̄ пана саббам̣ джа̄на̄ти, тена вуттам̣ ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане ниббатто’’ти. ‘‘парихӣнатта̄’’ти имина̄ маха̄джа̄нийоти еттха ха̄дха̄туйа̄ аттхам̣ дассети. асса̄ти а̄л̣а̄расса. махатӣ джа̄ниасса̄ти ‘‘маха̄джа̄нико’’ти ваттаббе кака̄расса йака̄рам̣ катва̄ ‘‘маха̄джа̄нийо’’ти вуттам̣. аккхан̣ети брахмачарийава̄са̄йа анока̄се, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанети аттхо. хиййоти анантара̄тӣта̄хе. сопӣти удако ра̄мапуттопи. писаддо а̄л̣а̄ра̄пеккхо. таттха а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо йа̄ваа̄кин̃чан̃н̃а̄йатанаджха̄нала̄бхӣ хоти, тасма̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане ниббатто. удако ра̄мапутто йа̄ваневасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаджха̄нала̄бхӣ хоти, тасма̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане ниббаттоти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘бахука̄ра̄’’ти ча ‘‘бахӯпака̄ра̄’’ти ча па̄т̣хасса двидха̄ йуттабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘бахука̄ра̄ти бахӯпака̄ра̄’’ти. песитаттабха̄вам̣ манти йоджана̄. имина̄ пахитаттанти еттха аттасаддо ка̄йава̄чакоти дассети.
11. антара̄саддена йуттатта̄ ‘‘гайам̣, бодхи’’нти еттха са̄мйаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘гайа̄йа ча бодхиман̣д̣асса ча̄’’ти.
га̄тха̄йа чатӯсу саббасаддесу дутийо саббасаддо анавасесаттхо, сеса̄ са̄васесаттха̄ти дассенто а̄ха ‘‘саббам̣ тебхӯмакадхамма’’нтиа̄ди. вачанаттхо сувин̃н̃еййова. арахаттапхаласса̄пи тан̣ха̄ккхайатта̄ вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄ккхайе нибба̄не’’ти. сайам̣саддо аттапарийа̄йо, абхин̃н̃а̄йасаддо ту тва̄паччайантоти а̄ха ‘‘аттана̄ва джа̄нитва̄’’ти. ‘‘саббам̣ чатубхӯмакадхамма’’нти имина̄ н̃а̄дха̄туйа̄ каммам̣ дассети. ‘‘айам̣ ме а̄чарийо’’ти уддисана̄ка̄радассанам̣.
‘‘локуттарадхамме’’ти имина̄ локийадхамме пана а̄чарийо (ми. па. 4.5.11) аттхӣти дассети. пат̣ипуггалоти еттха пат̣исаддо пат̣ибха̄гаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ибха̄гапуггало’’ти. садисапуггало на̄ма наттхӣти аттхо. сӣтибхӯтоти сӣти хутва̄ бхӯто, сӣтибха̄вам̣ ва̄ патто.
ка̄сӣнанти бахувачанавасена вуттатта̄ джанапада̄нам̣ на̄мам̣. джанападасамӯхасса рат̣т̣хана̄матта̄ вуттам̣ ‘‘ка̄сират̣т̣хе’’ти. ‘‘нагара’’нти имина̄ пурасаддо нагарапарийа̄йоти дассети. пат̣ила̄бха̄йа̄ти пат̣ила̄бха̄панаттха̄йа. ‘‘бхери’’нти имина̄ дундубхисаддо бхерива̄чакоти дассети. бхери хи ‘‘дум̣ду’’нтисаддена убхи пӯран̣аметтха̄ти дундубхӣти вуччати. дака̄рарака̄ра̄нам̣ сам̣йогам̣ катва̄ дундрубхӣтипи па̄т̣хо аттхи, со апа̄т̣хойева. ‘‘пахарисса̄мӣ’’ти еттха паха̄расаддена а̄хан̃н̃инти еттха а̄пуббаханадха̄туйа̄ аттхам̣ дассети, сса̄мисаддена аджджатаниим̣вибхаттийа̄ ана̄гатака̄ле паваттабха̄вам̣, итисаддена гамана̄ка̄рава̄чакасса итисаддасса лопабха̄вам̣ дассети.
анантаджиноти анантасан̇кха̄тасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса падат̣т̣ха̄набхӯтена арахаттамагган̃а̄н̣ена саббакилеса̄рӣнам̣ джитава̄, етена пхалӯпача̄рена анантаджинабха̄вам̣ дассети. хувеййа па̄вусоти еттха ‘‘хувеййа апи а̄вусо’’ти падавибха̄гам̣ катва̄ худха̄ту саттаттхава̄чако, аписаддо евам̣на̄мава̄чакоти дассенто а̄ха а̄вусо ‘‘евам̣ на̄ма бхавеййа̄’’ти. вака̄расса пака̄рам̣ катва̄ ‘‘хупеййа̄’’ти па̄т̣хопи йуджджатийева.
12. ‘‘аттха̄йа пат̣ипанно’’ти имина̄ ба̄хулласса аттха̄йа пат̣ипанно ба̄хулликоти вачанаттхам̣ дассети. падха̄натоти дуккарачарийа̄йа падаханато. ‘‘бхат̣т̣хо’’ти имина̄ виббхантоти еттха випуббабхамудха̄туйа̄ анават̣т̣ха̄наттхо на̄ма аттхато бхат̣т̣хоти дассети. сотанти еттха сотасаддасса сотавин̃н̃а̄н̣а̄дива̄чакатта̄ ‘‘сотиндрийа’’нти вуттам̣. ирийа̄йа̄ти еттха ирийанам̣ чаран̣ам̣ ирийа̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘дуккарачарийа̄йа̄’’ти. абхиджа̄на̄тха ноти еттха носаддо нусаддаттхоти а̄ха ‘‘абхиджа̄на̄тха нӯ’’ти. ва̄кйанти ва̄чакам̣. сан̃н̃а̄петунтипадасса сан̃н̃а̄пана̄ка̄рам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ахам̣ буддхо’’ти.
13. итоти ‘‘чаккхукаран̣ӣ’’тиа̄дито. падаттхатоти падато ча аттхато ча, пада̄нам̣ аттхато ва̄. итоти йатха̄вуттато. хӣти саччам̣. суттантакатханти суттантавасена вуттавачанам̣.
18. девата̄кот̣ӣхӣти брахмасан̇кха̄та̄хи девата̄кот̣ӣхи. патит̣т̣хитасса тасса а̄йасматоти самбандхо. са̄ва ехибхиккхуупасампада̄ти йоджана̄.
19. дутийадивасе дхаммачаккхум̣ удапа̄дӣти самбандхо. ‘‘дутийадивасе’’тиа̄ди па̄т̣ипададивасам̣ упанидха̄йа вуттам̣. паккхасса̄ти а̄сал̣хӣма̄сака̄л̣апаккхасса. саббева те бхиккхӯти йоджана̄. анаттасуттена̄ти анатталаккхан̣асуттантена (маха̄ва. 20; сам̣. ни. 3.59).
пан̃чамийа̄ паккхасса̄ти паккхасса пан̃чамийа̄. локасминти сатталоке. ‘‘мануссаарахантоти имина̄ деваараханто бахӯти дассети.
7. паббаджджа̄катха̄
31. пора̄н̣а̄нупора̄н̣а̄нанти пура̄н̣е ча анупура̄н̣е ча бхава̄нам̣. екасат̣т̣хӣти еко ча сат̣т̣хи ча, екена ва̄ адхика̄ сат̣т̣хи екасат̣т̣хи.
татра̄ти тесу екасат̣т̣химануссаарахантесу. пуббайоготи пуббе като упа̄йо, пуббӯпаниссайоти аттхо. ваггабандхена̄ти самӯхам̣ катва̄ бандхена. тети пан̃чапан̃н̃а̄са джана̄. джха̄песса̄ма̄ти д̣айхисса̄ма. нӣхарим̣сӯти га̄мато нӣхарим̣су. тесӯти пан̃чапан̃н̃а̄саджанесу. пан̃ча джане т̣хапетва̄ти самбандхо. сеса̄ти пан̃чахи джанехи авасеса̄. соти йасо да̄рако. тепӣти чатта̄ропи джана̄. таттха̄ти сарӣре. те саббепӣти йасасса ма̄та̄питубхарийа̄хи саддхим̣ саббепи те саха̄йака̄. тена̄ти пуббайогена.
а̄мантесӣти катхеси.
32. диббесу висайесу бхава̄ дибба̄ лобхапа̄са̄ти дассенто а̄ха ‘‘дибба̄ на̄ма̄’’тиа̄ди. лобхапа̄са̄ти лобхасан̇кха̄та̄ бандхана̄. асаваната̄ти еттха каран̣аттхе паччаттавачананти а̄ха ‘‘асаваната̄йа̄’’ти. париха̄йантӣти еттха кена париха̄йантӣти а̄ха ‘‘висеса̄дхигамато’’ти. висеса̄дхигаматоти маггапхаласан̇кха̄тасса висесасса адхигамато.
33. антам̣ ла̄макам̣ каротӣти антакоти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ла̄мака̄’’ти. ‘‘хӣнасатта̄’’ти имина̄ антакасса сарӯпам̣ дассети. а̄мантанападаметам̣. танти ра̄гапа̄сам̣. хӣти саччам̣. соти ма̄ро па̄пима̄. анталиккхе чаранта̄нам̣ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄нампи бандханатта̄ анталиккхе чарати паваттатӣти анталиккхачароти вачанаттхена ра̄гапа̄со ‘‘анталиккхачаро’’ти ма̄рена па̄пимата̄ вутто.
34. на̄на̄джанападатоти екисса̄пи диса̄йа на̄на̄джанападато. ‘‘ануджа̄на̄ми…пе… пабба̄джетха̄’’тиа̄димхи виниччхайо евам̣ ведитабботи йоджана̄. пабба̄джентена бхиккхуна̄ пабба̄джетабботи самбандхо. йе пат̣иккхитта̄ пуггала̄ти йоджана̄. паратоти парасмим̣. ‘‘на бхиккхаве…пе… пабба̄джетаббо’’ти па̄л̣им̣ (маха̄ва. 89) а̄дим̣ катва̄ти йоджана̄. тети пат̣иккхиттапуггале. сопи ча̄ти сопи ча пуггало. анун̃н̃а̄тойева пабба̄джетабботи самбандхо. тасса ча̄ти пуггаласса ча, атха ва̄ тесан̃ча ма̄та̄питӯнам̣. вачанавипалла̄со хеса. ануджа̄наналаккхан̣ам̣ ван̣н̣айисса̄ма̄ти самбандхо.
еванти имина̄ вуттанайена. часаддо ва̄кйасампин̣д̣анаттхо. саче аччхиннакесо хоти ча, саче екасӣма̄йа ан̃н̃епи бхиккхӯ аттхи ча̄ти аттхо. ан̃н̃епӣти аттана̄ апарепи. бхан̣д̣ӯти мун̣д̣о, сойева каммам̣ бхан̣д̣укаммам̣. тасса̄ти бхан̣д̣укаммасса. ока̄соти паббаджджа̄йа кхан̣о. ‘‘ока̄сам̣ на лабхатӣ’’ти ватва̄ тасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘саче’’тиа̄ди.
авуттопӣти еттха писаддо вутто пана ка̄ на̄ма катха̄ти дассети. упаджджха̄йам̣ уддисса пабба̄джетӣти еттха паббаджджа̄ чатуббидха̄ та̄пасапаббаджджа̄ парибба̄джакапаббаджджа̄ са̄ман̣ерапаббаджджа̄ упасампадапаббаджджа̄ти. таттха кесамассухаран̣ам̣ та̄пасапаббаджджа̄ на̄ма ваккала̄дигахан̣ато пат̣хамамева ваджитаббатта̄. исипаббаджджа̄типи тасса̄йева на̄мам̣. кесамассухаран̣амева парибба̄джакапаббаджджа̄ на̄ма ка̄са̄йа̄дигахан̣ато пат̣хамамева ваджитаббатта̄. кесамассухаран̣ан̃ча ка̄са̄йаччха̄данан̃ча са̄ман̣ерапаббаджджа̄ на̄ма саран̣агахан̣ато пат̣хамамева ваджитаббатта̄. упасампадапаббаджджа̄ тивидха̄ ехибхиккхуупасампадапаббаджджа̄ саран̣агахан̣ӯпасампадапаббаджджа̄ н̃аттичатуттхава̄чикӯпасампадапаббаджджа̄ти. таттха ехибхиккхӯпасампадапаббаджджа̄йам̣ кесамассухаран̣а̄ди саббам̣ екатова сампаджджати ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти бхагавато вачанена абхиниппханнатта̄. саран̣агахан̣ӯпасампадапаббаджджа̄ са̄ман̣ерапаббаджджасадиса̄йева. кесамассухаран̣ан̃ча ка̄са̄йаччха̄данан̃ча саран̣агахан̣ан̃ча н̃аттичатуттхава̄чикӯпасампадапаббаджджа̄ на̄ма каммава̄ча̄гахан̣ато пат̣хамамева ваджитаббатта̄. таттха са̄ман̣ерапаббаджджам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘упаджджха̄йам̣ уддисса пабба̄джетӣ’’ти. упаджджха̄йам̣ уддисса̄ти упаджджха̄йасса веййа̄ваччакарат̣т̣ха̄нанийамам̣ катва̄. паббаджджа̄камме аттано иссарийамакатва̄ти аттхо. дахарена бхиккхуна̄ кесаччхеданам̣ ка̄са̄йаччха̄данам̣ саран̣ада̄нанти тӣн̣и кичча̄ни ка̄табба̄нийева. кечи ‘‘саран̣а̄ни пана сайам̣ да̄табба̄нӣ’’ти па̄т̣хам̣ идха̄нетва̄ дахарена бхиккхуна̄ саран̣а̄ни на да̄табба̄нӣти ваданти, там̣ на гахетаббам̣ дахарасса бхиккхутта̄, бхиккхӯнам̣ пабба̄джетум̣ лабханатта̄ ча. упаджджха̄йо че кесаччхеданан̃ча ка̄са̄йаччха̄данан̃ча акатва̄ паббаджджаттхам̣ саран̣а̄нийева дети, на рухати паббаджджа̄ паббаджджа̄йа акаттаббатта̄. каммава̄чам̣ са̄ветва̄ упасампа̄дети, рухати упасампада̄ апаттачӣвара̄нам̣ упасампадасиддхито, каммавипаттийа̄ абха̄вато ча. кхан̣д̣асӣманти упача̄расӣмат̣т̣хам̣ баддхасӣмам̣. пабба̄джетва̄ти кесаччхеданам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄’’ти ка̄са̄йаччха̄данасса висум̣ вуттатта̄. са̄ман̣ерасса саран̣ада̄насса арухатта̄ ‘‘саран̣а̄ни пана сайам̣ да̄табба̄нӣ’’ти вуттам̣. пурисам̣ пабба̄джетунти самбандхо. хӣти саччам̣. а̄н̣аттийа̄ти бхиккхӯнам̣ а̄н̣аттийа̄. йена кеначӣти гахат̣т̣хапаббаджитесу йена кеначи.
‘‘бхаббарӯпо’’ти ватва̄ тасса аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сахетуко’’ти. сахетукоти маггапхала̄нам̣ упаниссайехи саха паватто. йасассӣти парива̄райасена ча киттийасена ча саманна̄гато. ока̄сам̣ катва̄пӣти ока̄сам̣ катва̄ ева. сайамева̄ти на ан̃н̃о а̄н̣а̄петаббо. еттойева̄ти дассанат̣т̣ха̄натойева. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса. кхаджджу ва̄ти кан̣д̣уванам̣ ва̄. ‘‘каччху ва̄’’типи па̄т̣хо, па̄мам̣ ва̄ти аттхо. пил̣ака̄ ва̄ти пхот̣а̄ ва̄. еттакена̄ти етапама̄н̣ена гхам̣ситва̄ нха̄панаматтена. аниваттидхамма̄ти гихибха̄вам̣ аниваттанасабха̄ва̄. катан̃н̃ӯти катассӯпака̄расса джа̄нанасӣла̄. катавединоти катан̃н̃ӯпака̄расса ведам̣ па̄кат̣ам̣ каронто.
аниййа̄никакатха̄ти йа̄вадаттхам̣ супитва̄ йа̄вадаттхам̣ бхун̃джӣтва̄ читтакел̣им̣ каронто ануккан̣т̣хито вихара̄хӣтиа̄дика̄ катха̄. накатхетаббам̣ дассетва̄ катхетаббам̣ дассенто а̄ха ‘‘атхакхвасса̄’’ти. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса. а̄чиккхана̄ка̄рам̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄чиккхантена ча̄’’тиа̄ди. ван̣н̣а…пе… васена̄ти ван̣н̣о ча сан̣т̣ха̄нан̃ча гандхо ча а̄сайо ча ока̄со ча, тесам̣ васена, а̄чиккхитаббанти самбандхо. хӣти пхаладжотако, а̄чиккханасса пхалам̣ ваккха̄мӣти аттхо. соти паббаджджа̄пеккхо. пуббети пуббабхаве, паббаджанато пуббе ва̄. кан̣т̣акаведха̄пеккхо парипаккаган̣д̣о вийа н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти йоджана̄. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса. инда̄санӣти саккасса ваджира̄вудхо. со хи индена асӣйати кхипӣйатӣти инда̄санӣти вуччати. инда̄сани паббате чун̣н̣айама̄на̄ вийа саббе килесе чун̣н̣айама̄нам̣йева̄ти йоджана̄. кхураггейева̄ти кхурасса кот̣ийамева. кхуракаммапарийоса̄нейева̄ти аттхо. хӣти саччам̣. тасма̄ти йасма̄ патта̄, тасма̄. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса.
гихигандханти гехе т̣хитасса джанасса гандхам̣. атха̄пӣти йадипи аччха̄детӣти самбандхо. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса. а̄чарийо ва̄ти саран̣ада̄на̄чарийо ва̄ каммава̄ча̄чарийо ва̄ ова̄да̄чарийо ва̄. там̣йева ва̄ти паббаджджа̄пеккхамева ва̄. тена бхиккхуна̄ва̄ти а̄чарийупаджджха̄йабхиккхуна̄ ева.
ана̄н̣аттийа̄ти а̄чарийупаджджха̄йехи ана̄н̣аттийа̄. имина̄ а̄чарийупаджджха̄йехи ана̄н̣аттена йена кеначи нива̄сана̄дӣни на ка̄табба̄нӣти дассети. бхиккхуна̄ти а̄чарийупаджджха̄йабхиккхуна̄. тассева̄ти паббаджджа̄пеккхассева. упаджджха̄йамӯлакети упаджджха̄йамӯлаке нива̄санапа̄рупане. айанти виниччхайо.
таттха̄ти паббаджджӯпасампадат̣т̣ха̄не. тесанти бхиккхӯнам̣. атха̄ти ванда̄панато паччха̄, ванда̄панасса анантара̄ ва̄. ‘‘евам̣ вадехӣ’’ти па̄л̣инайанидассанамукхена ‘‘йамахам̣ вада̄ми, там̣ вадехӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄найам̣ нидассети. атха̄ти таданантарам̣. асса̄ти паббаджджа̄пеккхасса, да̄табба̄нӣти самбандхо. екападампӣти тӣсу ва̄кйападесу екам̣ ва̄кйападампи, навасу ва̄ вибхатйантападесу екападампи. екаккхарампӣти чатувӣсатаккхаресу екаккхарампи.
екато суддхийа̄ти екассева каммава̄ча̄чарийасса т̣ха̄накаран̣асампаттийа̄ суджджханена. убхато суддхийа̄ва̄ти убхайесам̣ саран̣ада̄на̄чарийаса̄ман̣ера̄нам̣ суджджханена ева. т̣ха̄накаран̣асампаданти ураа̄дит̣т̣ха̄на̄нан̃ча сам̣вута̄дикаран̣а̄нан̃ча сампадам̣. ваттунти т̣ха̄накаран̣асампадам̣ ваттум̣. на саккотӣти ваттум̣ на саккотӣти йоджана̄.
има̄нӣти саран̣а̄ни. часаддо упанйа̄со, панасаддо пада̄лан̇ка̄ро. екасамбандха̄нӣти екато самбандха̄ни. ануна̄сикантам̣ катва̄ да̄нака̄ле ‘‘буддхам̣’’ити ‘‘саран̣ам̣’’ити пада̄нан̃ча ‘‘саран̣ам̣’’ити ‘‘гаччха̄ми’’ити пада̄нан̃ча антара̄ виччхедамакатва̄ екасамбандхамева катва̄ да̄табба̄нӣти вуттам̣ хоти. касма̄ тин̣н̣ам̣ пада̄намантара̄ бйавадха̄насса кассачи аккхарасса абха̄вато. виччхиндитва̄ти виччхедам̣ катва̄. мака̄рантам̣ катва̄ да̄нака̄ле тин̣н̣ам̣ пада̄намантара̄ екасамбандхамакатва̄ виччхиндитва̄ ева катва̄ да̄табба̄нӣти вуттам̣ хоти. касма̄? тин̣н̣ам̣ пада̄намантара̄ бйавадха̄насса ниссарасса мака̄расса аттхибха̄вато. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти самбандхо. танти вачанам̣, ‘‘наттхӣ’’типаде катта̄, ‘‘на вутта’’нтипаде каммам̣. татха̄ти ‘‘ахам̣ бханте буддхараккхито’’тиа̄дина̄ а̄ка̄рена, авадантасса саран̣ам̣ на куппати, бука̄радака̄ра̄дӣнам̣ бйан̃джана̄нам̣ т̣ха̄накаран̣асампадам̣ ха̄пентассева саран̣ам̣ куппатӣти адхиппа̄йо.
‘‘тиккхатту’’нти имина̄ саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ на ват̣т̣атӣти дӣпети. тиккхаттуто адхикам̣ пана сахассаккхаттумпи ват̣т̣атийева. таттха̄ти та̄су паббаджджа̄упасампада̄су. паратоти парасмим̣. са̄ти упасампада̄. паббаджджа̄ пана анун̃н̃а̄та̄ ева̄ти самбандхо. паратопӣти писаддо пубба̄пеккхо. са̄ти паббаджджа̄. етта̄вата̄ти еттакена кесаччхеданака̄са̄йаччха̄данасаран̣ада̄нена. хӣти пхаладжотако.
еса̄ти есо са̄ман̣ероти аттхо. ‘‘гатима̄’’ти ватва̄ тассаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пан̣д̣итаджа̄тико’’ти. атха̄ти евам̣ сати. асса̄ти са̄ман̣ерасса. тасмим̣йева т̣ха̄нети са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нейева. йатха̄ бхагавата̄ уддит̣т̣ха̄ни, татха̄ уддиситабба̄нӣти йоджана̄. етанти ‘‘ануджа̄на̄ми…пе… джа̄тарӯпа раджатапат̣иггахан̣а̄ вераман̣ӣ’’ти вачанам̣.
танти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттавачанам̣. йатха̄па̄л̣ийа̄ва̄ти евасаддо саннит̣т̣ха̄наттхо, тена йатха̄па̄л̣ийа̄ва уддиситабба̄ни. йатха̄па̄л̣им̣ висаджджетва̄ ан̃н̃атха̄ ева уддиситабба̄нӣти ва̄дам̣ нива̄рети. йатха̄па̄л̣им̣ висаджджетва̄ ан̃н̃атха̄ ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣им̣ сиккха̄падам̣ сама̄дийа̄мӣ’’ти уддисантопи ниддосойева. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. та̄нӣти сиккха̄пада̄ни. йа̄ва̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣ на джа̄на̄ти, на кусало хотӣти самбандхо. сантика̄вачаройева̄ти а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ самӣпе авача̄рова. асса̄ти са̄ман̣ерасса. каппийа̄каппийанти дасасиккха̄падавинимуттам̣ каппийам̣ пара̄ма̄са̄дин̃ча акаппийам̣ апара̄ма̄са̄дин̃ча. тена̄пӣти са̄ман̣ерена̄пи. на̄санан̇га̄нӣти лин̇гана̄санаан̇га̄ни. са̄дхукам̣ сиккхитаббанти са̄дхукам̣ асиккхантасса лин̇гана̄санан̃ча дан̣д̣акаммана̄санан̃ча хотӣти адхиппа̄йо.
10. дутийама̄ракатха̄
35. майхантипадасса ‘‘ануппатта̄ саччхиката̄’’типадесу чхат̣т̣хӣкаттубха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘майа̄ кхоти аттхо’’ти. ‘‘атха ва̄’’тиа̄дина̄ ‘‘майха’’нтипадасса ‘‘йонисо манасика̄ра̄, йонисо саммаппадха̄на̄’’типадесу самбандхабха̄вам̣ дассети. ‘‘йонисо манасика̄ра̄, йонисо саммаппадха̄на̄’’ти еттха ка̄ран̣аттхе ниссаккавачананти а̄ха ‘‘тена хетуна̄’’ти. ‘‘пуна̄’’тиа̄дина̄ ‘‘майха’’нтипадам̣ ‘‘йонисо манасика̄ра̄, йонисо саммаппадха̄на̄’’типадесу са̄мйаттхе са̄мибха̄вена йоджетва̄ пуна ‘‘ануппатта̄, саччхиката̄’’ти падесу каттуттхе са̄мибха̄вена вибхаттивипалла̄со ка̄табботи дассети.
11. бхаддаваггийакатха̄
36. бхаддам̣ рӯпан̃ча читтан̃ча етесаматтхӣти бхаддака̄. ваггабандханам̣ вагго уттарападалопена, ваггена чарантӣти ваггийа̄. бхаддака̄ ча те ваггийа̄ ча̄ти бхаддаваггийа̄ кака̄ралопена̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘бхаддаваггийа̄’’тиа̄ди. ‘‘вока̄ро нипа̄таматто’’ти имина̄ тумхасаддасса ча йовачанасса ча ка̄рийабха̄вам̣ ниваттети. хӣти саччам̣. тети бхаддаваггийа̄. иданти пан̃часӣлараккханам̣. пуббакамманти пуббе упачитам̣ кусалакаммам̣.
12. урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄
38. парийа̄дийеййанти еттха да̄дха̄тусса парӣти ча а̄ти ча упасаггавасена абхибхаванаттхоти а̄ха ‘‘абхибхавеййа’’нти.
39. паччха̄ паккхитта̄ти сан̇гӣтито парам̣ поттхака̄рӯл̣хехи т̣хапита̄ти аттхо.
44. ‘‘евам̣ ваданто вийа он̣ато’’ти имина̄ ‘‘а̄харахаттхо’’типадасса таддхитабха̄вам̣ дассети. виттхин̣н̣амукхатта̄ мандам̣ хӣнам̣ атимукхамета̄санти вачанаттхена аггикапа̄ла̄ манда̄мукхийоти вуччантӣти а̄ха ‘‘аггибха̄джана̄ни вуччантӣ’’ти.
51. йасма̄ йо на̄гадаманака̄ло чирам̣ патати паваттати, тасма̄ со чирапатикоти вуччати, тасма̄ чирапатика̄ пат̣т̣ха̄йа абхиппасанна̄ти йоджана̄. ити имаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти.
52. саббаттха̄ти саббесу ‘‘джат̣а̄мисса’’нтиа̄дипадесу. кха̄рика̄джанти еттха каман̣д̣алуа̄дика̄ та̄пасапариккха̄ра̄ кха̄рӣти вуччанти, кха̄рисан̇кха̄тена бха̄рена пӯрито ка̄джо кха̄рика̄джоти аттхам̣ екадесена дассенто а̄ха ‘‘кха̄рибха̄ро’’ти.
13. бимбиса̄расама̄гамакатха̄
55. лат̣т̣хисаддо тарун̣аруккхава̄чако ‘‘амбалат̣т̣хика̄йа’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.2), идха̄пи тарун̣ата̄ларуккхо лат̣т̣хи на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘та̄луййа̄не’’ти. ват̣аруккхети нигродхаруккхе. еттха ‘‘ват̣а’’ити имина̄ ват̣аруккхо бахумӯлатта̄ сут̣т̣хум̣ патит̣т̣ха̄тӣти аттхена суппатит̣т̣хо на̄ма̄ти дассети. ‘‘руккхе’’ити имина̄ четийасаддо четийаруккхе ваттатӣти дассети, дева̄лайан̃ча тхӯпан̃ча ниваттети. тасса̄ти ват̣аруккхасса. етанти ‘‘суппатит̣т̣хе четийе’’ти етам̣ на̄мам̣. локавоха̄равасена дасасахассасан̇кха̄те сан̇кхйа̄висесе нӣхаритва̄ йуджджитаббанти нийутанти вачанаттхена дасасахассам̣ нийутам̣ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘еканийутам̣ дасасахасса̄нӣ’’ти. ‘‘нахута’’нтипи па̄т̣хо, со айутто нахутасан̇кха̄тена сан̇кхйа̄висесена миссӣбха̄вена пасан̇гатта̄. тесанти два̄дасанийута̄нам̣ бра̄хман̣агахапатика̄нам̣.
‘‘кисасарӣратта̄’’ти имина̄ кисо ко атта̄ етесанти кисака̄ти вачанаттхам̣ дассети. кака̄ро хеттха аттава̄чако. ‘‘ова̄дако’’ти имина̄ овада̄ноти еттха йупаччайо каттуттхоти дассети. га̄тха̄бандхатта̄ ака̄расса дӣгхо. ‘‘атха ва̄’’тиа̄дина̄ кисако хутва̄ ан̃н̃е овада̄но кисаковада̄ноти вачанаттхам̣ дассети. иданти идам̣ аттхаджа̄там̣, айаматтхо ва̄. твам̣ паха̄сӣти самбандхо. танти тувам̣. ити вуттам̣ хотӣти йоджана̄.
ка̄миттхийоти ека̄ралопавасена сандхӣти а̄ха ‘‘ка̄ме иттхийо ча̄’’ти. упачӣсӯти еттха ка̄макхандхакилесаабхисан̇кха̄расан̇кха̄тесу чатӯсу упадхӣсу кхандхупадхи адхиппетоти а̄ха ‘‘кхандхупадхӣсӯ’’ти.
кочарахӣти еттха косаддо ‘‘ко те балам̣ маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.1880) вийа квасаддаттхоти а̄ха ‘‘квачарахӣ’’ти. нипа̄тойевеса.
падасаддасса чаран̣апада̄дайо ниваттетум̣ вуттам̣ ‘‘нибба̄напада’’нти. ‘‘сантасабха̄вата̄йа̄’’тиа̄дина̄ санто сабха̄во имасса падасса̄ти сантам̣. наттхи упадхайо еттха̄ти анупадхикам̣. наттхи кин̃чанаметтха̄ти акин̃чанам̣. тӣсу бхавесу на сан̃джатӣти асаттам̣. ан̃н̃атха̄ на бхаватӣти анан̃н̃атха̄бха̄ви. ан̃н̃ена кеначи на нетаббанти анан̃н̃анеййанти вачанаттхам̣ дассети. тена̄ти ‘‘санта’’нтиа̄дипадена. мети мама, маноти самбандхо. еттха девамануссалоке ме мано рато на̄ма̄ти ким̣ ваккха̄ми. ити имаматтхам̣ дассетӣти йоджана̄.
56. тан̃ча̄ти са̄вакабха̄ван̃ча.
57. асса̄сака̄ти еттха а̄пуббо са̄садха̄ту а̄пубба сисадха̄туна̄ садисо, ‘‘ме’’ти чхат̣т̣хӣйогатта̄ н̣вупаччайо ча бха̄ваттхоти а̄ха ‘‘а̄сисана̄’’ти. ‘‘паттхана̄’’ти имина̄ а̄пуббасисадха̄туйа̄ аттхам̣ дассети. асса̄ти бимбиса̄раран̃н̃о. таттха̄ти ратанаттайе. ниччхайагаманамева̄ти ‘‘саран̣а’’итиниччхайена джа̄нанамева гато. аттасанниййа̄тананти аттано атта̄нам̣ ратанаттайе санниййа̄танам̣. имина̄ аттасанниййа̄тана, пан̣ипа̄та, таппара̄йана, сиссабха̄вӯпагаманасан̇кха̄тесу чатӯсу саран̣агаманесу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.250; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.56; кху. па̄. ат̣т̣ха. 1.саран̣агаманагамакавибха̄вана̄) аттасанниййа̄танасаран̣агаманам̣ дӣпети. айанти бимбиса̄ро ра̄джа̄. танти нийатасаран̣атам̣. пан̣ипа̄тагаманан̃ча̄ти еттха пан̣ӣти каро. йатха̄ хи па̄дападасадда̄ дӣгхарассавасена хутва̄ чаран̣ам̣ ваданти, евам̣ па̄н̣ипан̣исадда̄ карам̣ ваданти. тасма̄ вуттам̣ ‘‘пан̣ӣти каро’’ти. патанам̣ па̄то, пан̣ино па̄то пан̣ипа̄то. аттхато ан̃джалипан̣амананти вуттам̣ хоти. тасса гаманан̃ча гаччхантоти аттхо. имина̄ пан̣ипа̄тасаран̣агаманам̣ дӣпети. часаддо ‘‘па̄кат̣а’’нти еттха̄пи йоджетаббо. па̄кат̣ан̃ча каронтоти хи аттхо.
58. син̇гӣниккхасаван̣н̣оти еттха син̇гӣсан̇кха̄то никкхо син̇гӣниккхо, тена сама̄но ван̣н̣о етасса̄ти син̇гӣниккхасаван̣н̣оти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘син̇гӣсуван̣н̣аниккхена сама̄наван̣н̣о’’ти. таттха ‘‘суван̣н̣а’’итипадена никкхасаддасса суван̣н̣аттхам̣ дассети, пан̃часуван̣н̣а̄дайо аттхе ниваттети. ‘‘сама̄на’’итипадена саван̣н̣оти еттха сака̄ро сама̄насаддассева ка̄рийоти дассети. саббесӯти акхилесу чаккха̄дииндрийесу. дантоти дамито. индрийасам̣вароти вуттам̣ хоти. тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто а̄ха ‘‘бхагавато хӣ’’тиа̄ди.
59. он̣ӣто паттато па̄н̣и йена̄ти он̣ӣтапаттапа̄н̣ӣти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘паттато ча̄’’тиа̄ди. ‘‘апанӣтапа̄н̣и’’нти имина̄ он̣ӣтасаддо апанӣтаттхо, па̄н̣исаддена ча самбандхитабботи дассети. ‘‘саллаккхетва̄’’ти имина̄ ‘‘бхагаванта’’нти имам̣ каммам̣ ‘‘саллаккхетва̄’’ти па̄т̣хасесена йоджетаббанти дассети. екамантанти еттха антасаддо самӣпадесаттхо, кот̣идесаттхо ва̄ хоти, упайогавачанан̃ча бхумматтхе хотӣти дассенто а̄ха ‘‘екасмим̣ падесе’’ти. аттхикапайоге каран̣асса самбхавато а̄ха ‘‘буддха̄бхива̄данагаманена ва̄ дхаммассаванагаманена ва̄’’ти. аппа̄кин̣н̣анти еттха аппасаддо пат̣иседхаттхоти а̄ха ‘‘ана̄кин̣н̣а’’нти. ‘‘аббокин̣н̣а’’нтипи па̄т̣хо. аппаниггхосанти еттха ‘‘аппасадда’’нтипадена вачанасаддасса гахитатта̄ имина̄ па̄рисесанайена нагараниггхосасаддойева гахетабботи а̄ха ‘‘нагараниггхосасаддена аппаниггхоса’’нти. тӣсу па̄т̣хесу пат̣хамена па̄т̣хена джанасса ва̄то джанава̄то, тена вирахитам̣ виджанава̄танти викаппам̣ дассети. дутийена джанасса ва̄до джанава̄до, тена вирахитам̣ виджанава̄данти викаппам̣ дассети. татийена джанасса па̄то сан̃чаран̣ам̣ джанапа̄то, тена вирахитам̣ виджанапа̄танти викаппам̣ дассети. рахассам̣ карӣйати еттха̄ти ра̄хассеййакам̣. манусса̄нам̣ ра̄хассеййакам̣ мануссара̄хассеййаканти вачанаттхам̣ дассети ‘‘манусса̄на’’нтиа̄дина̄.
14. са̄рипуттамоггалла̄на паббаджджа̄катха̄
60. ‘‘тети са̄рипуттамоггалла̄на̄. агамам̣су кира̄ти йоджана̄. татра̄ти гираггасамадждже. атха̄ти паривитаккана̄нантарам̣. тасса̄ти сан̃чайасса. па̄ранти паратӣрам̣. еттха̄ти тумха̄кам̣ ва̄де. иданти айам̣ ва̄до еттакойева̄ти аттхо. йоти йо кочи. тван̃ча ахан̃ча амхе, тесу. на̄матумхасан̇кха̄тесу хи тӣсу саддесу екасесена каттаббесу паччхимассева екасесо ка̄таббо. тена̄ти катикакаран̣ахетуна̄.
сам̣кхепена вуттам̣ виттха̄рена дассенто а̄ха ‘‘идам̣ хӣ’’тиа̄ди. аттхӣкехӣти аматена аттхикехи. упан̃н̃а̄там̣ магганти аматасса магго упагантва̄ н̃а̄то. н̃а̄то чева упагато ча̄ти саха упасаггена падам̣ париваттитва̄ аттхам̣ катхенто упасаггаттхо ча дха̄туттхо ча висум̣йева хотӣти н̃а̄пети. аттхикехи амхехи упан̃н̃а̄там̣ нибба̄нам̣ маггам̣ магганто анубандхеййанти ва̄ дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ехи упагантва̄ н̃а̄таббанти упан̃н̃а̄там̣ нибба̄нам̣. маггадха̄тхуйа̄ анвесанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘парийесанто’’ти.
са̄рипуттопи пан̃хам̣ пуччхӣти самбандхо. каман̣д̣алутоти кун̣д̣икато. аттано ча паресан̃ча акатханена антаре виварам̣ пат̣исандахатӣти пат̣исандха̄ро, там̣. еттха̄ти ‘‘на тйа̄хам̣ саккомӣ’’типаде. адхиппа̄йо евам̣ ведитабботи йоджана̄. еттаканти еттакам̣ пан̃хам̣. имасса̄ти парибба̄джакасса. ависайабха̄ванти аттано ависайабха̄вам̣.
хетум̣ пат̣ичча бхавантӣти хетуппабхава̄ти вачанаттхена пан̃чаккхандха̄ хетуппабхава̄ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘хетуппабхава̄ на̄ма пан̃чаккхандха̄’’ти. тена̄ти ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’ти падена. асса̄ти са̄рипуттапарибба̄джакасса. ‘‘тесам̣ хету на̄ма самудайасачча’’нти имина̄ хиноти етасма̄ пхаланти хетӯти вачанаттхена самудайасаччам̣ хету на̄ма̄ти дассети. тан̃ча̄ти самудайасаччан̃ча. тесанти еттха тасаддасса висайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘убхиннампи сачча̄на’’нти. апаваттивасена нируджджхати еттха̄ти ниродхо. тан̃ча̄ти ниродхан̃ча. тена̄ти ‘‘тесан̃ча йо ниродхо’’типадена. асса̄ти са̄рипуттапарибба̄джакасса. еттха̄ти имиссам̣ га̄тха̄йам̣, чатӯсу саччесу ва̄. найатоти на̄нантариканайато, авина̄бха̄ванайато ва̄, неттидесана̄ха̄ранайато ва̄. тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто а̄ха ‘‘ниродхе хӣ’’тиа̄ди. екадесасарӯпекасесанайена ва̄ маггасаччам̣ гахетаббанти дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. ниродхо ча ниродхӯпа̄йо ча ниродхоти екадесасарӯпекасесо ка̄таббо. тесан̃ча̄ти еттха авуттасампин̣д̣анаттхена часаддена маггасаччам̣ гахетаббантипи ваданти. айам̣ найо ат̣т̣хакатха̄йам̣ на вутто. тамеваттханти чатусаччасан̇кха̄там̣ тамеваттхам̣. пат̣ипа̄дентоти нигаменто.
‘‘сачепӣ’’ти имина̄ йадӣти падассаттхам̣ ван̣н̣ети. ‘‘еттакамева̄’’ти имина̄ та̄вадева̄ти падассаттхам̣ ван̣н̣ети. ‘‘ито уттари наттхӣ’’ти имина̄ евака̄расса пхалам̣ дассети. итоти сота̄паттипхалато. ‘‘идам̣…пе… паттабба’’нти имина̄ ‘‘еттакамева̄’’ти падасса аттхасарӯпам̣ дассети. ‘‘есо ева дхаммо’’ти имина̄ ‘‘есева дхаммо’’типадасса аттхам̣ ван̣н̣ети. паччабйаттха̄ти патиавапуббо идха̄ту пат̣ивиддхаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ивиддхаттха̄’’ти. тумхехӣти ассаджиттхерам̣ сандха̄йа̄ха. имина̄ ‘‘паччабйаттха̄’’ти еттха хиййаттанӣпарассападамаджджхимапурисабахувачанаттхавибхаттим̣ дӣпети. каппанахутехӣти каппа̄нам̣ нахутехи, кот̣ипакот̣исатасахасса̄нам̣ сатехи нахутехӣти аттхо. аббхатӣтанти абхиатӣтам̣. амхехи адит̣т̣хамева хутва̄ атиккама̄питанти аттхо.
62. а̄рамман̣абхӯтасса нибба̄насса гамбхӣратта̄ а̄рамман̣икабхӯтам̣ н̃а̄н̣ампи гамбхӣрамева̄дхиппетанти а̄ха ‘‘гамбхӣрасса ча н̃а̄н̣асса̄’’ти. йатха̄ хи сан̣хаваттхасса сиббанаттха̄йа сан̣хасӯчи адхиппета̄ти. упадхӣнам̣ самма̄ кхайат̣т̣хена нибба̄нам̣ упадхисан̇кхайам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘упадхисан̇кхайети нибба̄не’’ти. тада̄рамман̣а̄йа̄ти там̣нибба̄на̄рамман̣а̄йа. вимуттийа̄ти пхалавимуттийа̄. са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ети аггаса̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е. тесӯти са̄рипуттамоггалла̄несу. ад̣д̣хама̄сена арахатте патит̣т̣хитоти самбандхо.
атӣтети каппасатасахасса̄дхике асан̇кхйеййаматтхаке. тасса̄ти буддхасса сантике аггаса̄вакабха̄вам̣ паттхесӣти йоджана̄. ассамети мунӣнам̣ т̣ха̄не. тан̃хи а̄ кодхам̣, а̄ бхусо ва̄ ра̄га̄дайо саменти еттха̄ти ассамоти вуччати, тасмим̣. паттхайитва̄ ча песесӣти самбандхо. таттха̄ти нӣлуппаламан̣д̣апе. тесӯти та̄пасасет̣т̣хӣсу.
63. йесанти кула̄нам̣. ‘‘видхавабха̄ва̄йа̄’’ти имина̄ видхава̄йа бха̄во ведхабйанти вачанаттхам̣ дассети. видхава̄ти ча патисун̃н̃а̄. са̄ хи дхавена вигата̄ти ‘‘видхава̄’’ти ча, вигато дхаво имисса̄ти ‘‘видхава̄’’ти ча вуччати. убхайена̄пӣти путтапаббаджджапатипаббаджджасан̇кха̄тена дувидхенапи.
сан̃чайа̄нӣти еттха ниссайӯпача̄рена ниссайе нисситӯпача̄ро хотӣти а̄ха ‘‘сан̃чайасса антева̄сика̄нӣ’’ти. атха ва̄ н̣апаччайо тасседаматтхе хотӣти а̄ха ‘‘сан̃чайасса антева̄сика̄нӣ’’ти. ‘‘магадха̄на’’нти бахувачанавасена вуттатта̄ джанападасса на̄манти а̄ха ‘‘магадха̄нам̣ джанападасса̄’’ти. гириббаджанти еттха ваджо вийа̄ти ваджо, гири. ваджасадисо гири еттха̄ти гириббаджам̣ падахет̣т̣хупарийавасена, нагарам̣. ‘‘маха̄вӣрийаванто’’ти имина̄ маханто вӣро етесам̣ татха̄гата̄нанти маха̄вӣра̄ти вачанаттхам̣ дассети. дхаммена найама̄на̄нам̣ ка̄ усӯйа̄ виджа̄натанти еттха качча̄йананайена (качча̄йане 277 сутте) усӯйапайоге сампада̄нам̣ хотӣти а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘бхумматтхе са̄мивачанам̣, упайогаттхе ва̄’’ти. виджа̄нанта̄нанти виджа̄нантесу татха̄гатесу, виджа̄нанте ва̄.
15. упаджджха̄йаваттакатха̄
64. анупаджджха̄йака̄ти еттха ваджджа̄ваджджам̣ упагантва̄ джха̄йатӣти упаджджха̄йо, со наттхи етесанти анупаджджха̄йака̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ваджджа̄ваджджа’’нтиа̄ди. ‘‘пин̣д̣а̄йа чаран̣акапатта’’нти имина̄ пин̣д̣а̄йа уддисса, ут̣т̣хахитва̄ ва̄ тит̣т̣хати анена̄ти уттит̣т̣хо, сойева патто уттит̣т̣хапаттоти аттхам̣ дассети. ‘‘уттит̣т̣хе на памаджджеййа̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 168) пана пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ ‘‘уттит̣т̣ха’’нти вуччати. тасма̄ таттха пин̣д̣а̄йа уддисса, ут̣т̣хахитва̄ ва̄ тит̣т̣ханам̣ уттит̣т̣ханти вачанаттхо ка̄таббо. ‘‘пин̣д̣а̄йа чаран̣апатта’’нти идам̣ вачанам̣ ‘‘тасмин̃хи манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино’’типадам̣ лан̇гхитва̄ ‘‘тасма̄ уттит̣т̣хапаттанти вутта’’нтипадена йоджетаббам̣, тасма̄ пин̣д̣а̄йа чаран̣акапаттатта̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттанти вуттам̣ хоти. тасмим̣ манусса̄ ким̣сан̃н̃иноти а̄ха ‘‘тасмин̃хи манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино’’ти. тасмин̃хи тасмим̣ ева уттит̣т̣хапатте паббаджита̄нам̣ парибхогабха̄вена мануссехи авасаджджитаббатта̄, авачхад̣д̣етаббатта̄ ва̄ манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино хонтӣти йоджана̄. паббаджита̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаран̣акапаттатта̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттам̣, манусса̄нам̣ пана авасаджджитапаттатта̄ уччхит̣т̣хапаттанти вуттанти адхиппа̄йо. уттит̣т̣ха паттантипадам̣ ва̄кйамева, на сама̄сотипи дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. ‘‘ут̣т̣хахитва̄’’ти имина̄ уттит̣т̣ха̄ти еттха тва̄лопоти дассети. ‘‘гахету’’нти имина̄ па̄т̣хасесам̣ дассети. гехаситапемавасена̄ти гехе нисситапемавасена, метта̄пуббан̇гамапемавасена̄ти аттхо. сага̄рава̄ хутва̄ саппатисса̄ хутва̄ вихаранта̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘упат̣т̣хапетва̄’’ти. ‘‘сабха̄гаджӣвика̄’’ти имина̄ сабха̄гавуттика̄ти еттха вуттисаддо джӣвикаттхойева, на виваран̣а̄дйаттхоти дассети. упаджджха̄йабха̄вам̣ сампат̣иччхати етехӣти упаджджха̄йабха̄васампат̣иччхана̄ни, та̄нийева вевачана̄ни упаджджха̄йабха̄васампат̣иччханавевачана̄ни. тиккхаттунти уккат̣т̣хавасена вуттам̣, сакимпи ват̣т̣атийева. падасса васена вин̃н̃а̄петӣти самбандхо. хӣти саччам̣. еттха̄ти упаджджха̄йагахан̣ат̣т̣ха̄не. йадидам̣ ва̄ча̄йа ва̄ са̄ванам̣, йадидам̣ ка̄йена ва̄ аттхавин̃н̃а̄панам̣ аттхи, идамева са̄ванааттхавин̃н̃а̄панамева упаджджха̄йагахан̣анти йоджана̄. са̄дхӯти сампат̣иччхананти упаджджха̄йена пан̃часу падесу йасмим̣ кисмим̣чи вутте саддхивиха̄рикасса ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччханам̣. танти кесан̃чи вачанам̣. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. еттха̄ти упаджджха̄йагахан̣е. ‘‘на сампат̣иччханам̣ ан̇га’’нти имина̄ а̄йа̄чанада̄на̄нийева ан̇га̄ни на̄ма̄ти дассети. саддхивиха̄рикена̄пи н̃а̄тунти самбандхо. имина̄ падена̄ти ‘‘са̄дхӯ’’ти имина̄ падена.
татра̄йам̣ самма̄ваттана̄ти еттха тасаддасса висайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘йам̣ вуттам̣ самма̄ ваттитабба’’нти. имина̄ кирийа̄висайабха̄вамева дӣпети, на даббависайабха̄вам̣. айанти вуччама̄на̄. асса̄ти саддхивиха̄рикасса. дхотапа̄дапарихаран̣аттха̄йа̄ти дхотасса па̄дасса пам̣сумаккхана̄дӣнам̣ парихаран̣аттха̄йа. та̄ти упа̄хана̄йо. ка̄лассева̄ти паччӯсака̄латойева, ниссаккаттхе четам̣ са̄мивачанам̣. татоти техи тӣхи дантакат̣т̣хехи, вибхаттаапа̄да̄наметам̣. тесу ва̄ тӣсу дантакат̣т̣хесу. йанти йам̣ дантакат̣т̣хам̣. атха̄ти тасмим̣ гахан̣е.
татоти сӣтун̣ходакехи, сӣтун̣ходакесу ва̄. вал̣ан̃джетӣти парибхун̃джати. удаканти мукхадхованодакам̣. ‘‘ваччакут̣ито’’ти имина̄ пасса̄вакут̣ӣпи гахетабба̄. еванти саммаджджийама̄не. асун̃н̃анти джанасаддато атуччхам̣. а̄сананти тхерасса а̄санам̣. тасминти а̄сане. нисиннасса тхерасса ваттам̣ ка̄таббанти самбандхо. укла̄по асмим̣ десе аттхӣти укла̄поти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘кеначи качаварена сам̣кин̣н̣о’’ти. еттха ча сан̇ка̄ро уччхит̣т̣хо кала̄по самӯхо укла̄поти вачанаттхена укла̄поти вуччати. качӣйати бандхӣйати асмим̣ десети качо, со варӣйати иччхӣйати анена̄ти качавароти вачанаттхена качавароти вуччати. хаттхенапӣти еттха писаддо пилотикенапӣтиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
екато катва̄ти екато сама̄напат̣алам̣ катва̄. касма̄ сан̇гха̄т̣ӣти а̄ха ‘‘саббам̣ хӣ’’тиа̄ди. ‘‘сан̇гхат̣итатта̄’’ти имина̄ сам̣харитабба̄ти сан̇гха̄т̣ӣти вачанаттхам̣ дассети. ниваттитва̄ олокентам̣ упаджджха̄йам̣ сам̣па̄пун̣а̄тӣти йоджана̄. екена ва̄ падавӣтиха̄рена̄ти самбандхо. паттойева ун̣хабха̄рикесу парийа̄панноти паттапарийа̄панно, патте парийа̄панно йа̄гуа̄дико паттапарийа̄паннотипи йуджджатийева. бхиккха̄ча̄рети бхиккха̄ча̄рат̣т̣ха̄не. йа̄гуйа̄ ва̄ ладдха̄йа̄ти самбандхо. тасса̄ти упаджджха̄йасса. со паттоти ун̣ха̄дӣсу парийа̄панно со патто. ан̃н̃атра ва̄ти а̄ра̄ма̄дӣсу ва̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. вачане анит̣т̣хитети самбандхо. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса̄’’ти еттха вуттанака̄рато пат̣т̣ха̄йа. имина̄ хет̣т̣ха̄ вуттесу ‘‘на̄тидӯре гантабба’’нтиа̄дӣсу нака̄рапат̣исиддхесу а̄патти наттхӣти дассети. йаттха каттхачӣти ‘‘на ча ун̣хе чӣварам̣ нидахитабба’’нтиа̄дӣсу йесу кесучи. айанти дуккат̣а̄патти. хӣти саччам̣. а̄паттиса̄манта̄ти еттха а̄паттийа̄ са̄манта̄ а̄паттиса̄манта̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄паттийа̄ а̄санна’’нти. ‘‘а̄санна’’нти имина̄ са̄манта̄саддасса а̄саннавевачанатан̃ча упайогаттхе ниссаккавачанатан̃ча дассети. ӣдисам̣ вачанам̣ бханте ваттум̣ ват̣т̣ати на̄ма̄ти йоджана̄.
га̄мато пат̣хаматаранти га̄мато упаджджха̄йасса пат̣хаматарам̣. тенева̄ти упаджджха̄йенева. ниваттантена саддхивиха̄рикена̄ти самбандхо. ‘‘тинта’’нти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘седаггахита’’нти. имина̄ седена сӣдатӣти синнанти аттхам̣ дассети. ‘‘атирекам̣ катва̄’’ти имина̄ усса̄ретва̄типадасса адхиппа̄йаттхам̣ дассети, уддхам̣ уддхам̣ са̄ретва̄ти вуттам̣ хоти. паччхимава̄кйасса пуббава̄кйака̄ран̣абха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти. маджджхе бхан̇гасса досам̣ а̄викаронто а̄ха ‘‘самам̣ катва̄’’тиа̄ди. татоти самам̣ катва̄ сам̣харан̣ато, ниччам̣ бхиджджама̄нанти самбандхо. маджджхе бхан̇гато ва̄, дуббаланти самбандхо. етанти ‘‘чатуран̇гулам̣ кан̣н̣ам̣ усса̄ретва̄’’ти етам̣ вачанам̣. йатха̄ти йена̄ка̄рена сам̣харийама̄нети самбандхо. чӣварабхогасса оро анто обхоготи аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ка̄йабандхана’’нтиа̄ди.
йоти упаджджха̄йо. ‘‘га̄мейева̄’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘антарагхаре ва̄ пат̣иккамане ва̄’’ти. пат̣иккамане ва̄ти бходжанаса̄ла̄йам̣ ва̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. ладдха̄ бхиккха̄ йена̄ти ладдхабхиккхо, тасса ва̄. пин̣д̣апа̄то хотӣти йоджана̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. пин̣д̣апа̄то на хотӣти самбандхо. аттана̄ ладдхопӣти писаддо упаджджха̄йена ладдхопӣти аттхам̣ сампин̣д̣ети. а̄харийатӯти еттха тувибхатти пуччха̄йам̣ хоти, а̄харийату кинти аттхо. ка̄лоти бходжанака̄ло. бхун̃джиттха̄ти бхутто, тасмим̣ сатӣти самбандхо. упакат̣т̣хоти маджджханхикасса а̄санно.
анантарахита̄йа̄ти еттха антарадха̄йатӣти антарахито, тат̣т̣икачаммакхан̣д̣а̄ди, наттхи антарахито етасмим̣ паттабхӯмӣнамантарети анантарахитоти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘анаттхата̄йа̄’’ти. ка̄л̣аван̣н̣аката̄ ва̄ судха̄баддха̄ ва̄ нираджаматтика̄ хотӣти йоджана̄. танти паттам̣. дхотава̄лика̄йапӣти суддхава̄лика̄йапи. таттха̄ти пам̣сураджасаккхара̄дӣсу. пуна таттха̄ти пан̣н̣а̄дха̄ракесу. идам̣ вачанам̣ вуттанти самбандхо. абхимукхена̄ти аттано абхимукхена. сан̣иканти синнам̣. анте пана̄ти чӣварасса кот̣ийам̣ пана. никкхипантасса саддхивиха̄рикасса чӣварасса бхоготи йоджана̄.
чун̣н̣ам̣ саннетаббанти еттха чун̣н̣асамодха̄нена нетаббанти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пин̣д̣и ка̄табба̄’’ти. ‘‘екасмим̣ ниддхӯме т̣ха̄не’’ти имина̄ екамантанти еттха екасмим̣ анте т̣ха̄нети аттхам̣ дассети. джанта̄гхарети аггиса̄ла̄йам̣. са̄ хи джалати диббати агги еттха̄ти джанта̄, джанети сарӣраседаметтха̄ти ва̄ джанта̄, са̄ ева гхарам̣ джанта̄гхаранти вуччати, тасмим̣. парипӯджа̄васена карӣйатӣти парикамманти аттхена ан̇га̄рада̄на̄дикам̣ парикаммам̣ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘парикаммам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди.
‘‘на кеначи гелан̃н̃ена̄’’тиа̄дина̄ уссаханасса ка̄ран̣ам̣ дассети. хӣти саччам̣. агила̄нена сат̣т̣хивассена саддхивиха̄рикена̄пи ка̄таббанти йоджана̄. ана̄дарена̄ти ваттакаран̣асса ана̄дарена. нака̄рапат̣исам̣йуттесӯти пат̣иседхава̄чакена нака̄рена пат̣исам̣йуттесу. падесӯти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса антарантара̄ катха̄ опа̄тетабба̄’’тиа̄дӣсу ва̄кйесу. бхӯмийанти упалаккхан̣авасена вуттам̣ бхиттийампи апат̣игхам̣ситаббатта̄. ‘‘пит̣хасан̇гха̄т̣ан̃ча̄’’ти имина̄ кава̄т̣апӣл̣анти еттха пӣт̣хасаддена пит̣хасан̇гха̄т̣ам̣ вуччати уттарападалопавасена ва̄ екадесавоха̄равасена ва̄ти дассети. ‘‘аччхупантена̄’’ти имина̄ аппат̣игхам̣сантена̄ти еттха гхам̣садха̄туйа̄ аттхам̣ дассети. самма̄ та̄йати атта̄нан̃ча паран̃ча анена̄ти санта̄нам̣, тамева санта̄наканти аттхена кӣт̣акула̄вакамаккат̣акасутта̄ди санта̄накам̣ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘санта̄нака’’нтиа̄ди. уллокатоти вита̄нато. тан̃хи уддхам̣ лучӣйате бандхӣйатети уллоканти вуччати, чака̄расса кака̄рамакатва̄ ‘‘уллоча’’нтипи вуччати. тосаддена а̄ка̄расса сма̄вачанасса ка̄рийабха̄вам̣ дассети. апахаритаббанти апанетаббам̣. ‘‘авахаритабба’’нтипи па̄т̣хо, хет̣т̣ха̄ харитаббам̣ па̄тетаббанти аттхо.
а̄локасандхибха̄га̄ти еттха бха̄гасаддасса двандато паратта̄ пуббападесупи паччекам̣ йоджетабботи а̄ха ‘‘а̄локасандхибха̄га̄ ча кан̣н̣абха̄га̄ ча̄’’ти. тасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘антараба̄хира̄’’тиа̄ди. ‘‘ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄нӣ’’ти имина̄ а̄локасандхисаддасса ва̄тапа̄накава̄т̣акапарийа̄йабха̄вам̣ дассети. ‘‘кон̣а̄’’ти имина̄ кан̣н̣асаддасса кон̣авевачанабха̄вам̣ дассети.
‘‘йатха̄ пат̣хама’’нтиа̄дина̄ пат̣хамапан̃н̃аттамева пан̃н̃апетаббам̣, на ан̃н̃атха̄ти дассети. идам̣ патирӯпам̣ пат̣хамапан̃н̃аттам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣хамапан̃н̃атте апатирӯпе ан̃н̃атха̄пи пан̃н̃апетаббам̣. етадаттхамева̄ти йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апетаббасса аттха̄йа ева. саче пан̃н̃аттам̣ ахоси, евам̣ сатӣти йоджана̄. иданти бхиттим̣ мочетва̄ пан̃н̃а̄панам̣. кат̣есу кил̣ан̃джесу са̄ратта̄ уттаматта̄ кат̣аса̄ракоти вуччати. ниваттетва̄ти сам̣харитва̄. пураттхима̄ти еттха йака̄ралопена ниддесоти а̄ха ‘‘пураттхима̄йа̄’’ти.
вӯпака̄сетабботи еттха касадха̄ту гатйаттхоти а̄ха ‘‘ан̃н̃аттха нетаббо’’ти. упаджджха̄йам̣ гахетва̄ ан̃н̃аттха гантабботи аттхо. ан̃н̃аттха̄ти ан̃н̃ам̣ т̣ха̄нам̣. вивечетаббанти еттха дит̣т̣хигатато упаджджха̄йам̣ вивечетаббанти дассенто а̄ха ‘‘виссаджджа̄петабба’’нти. ‘‘ан̃н̃о ваттаббо’’ти ватва̄ тасса а̄ка̄рам̣ дассети ‘‘тхера’’нтиа̄дина̄. со со бхиккху йа̄читабботи самбандхо. ан̃н̃ена да̄петабботи аттана̄ ан̃н̃ена бхиккхуна̄ упаджджха̄йасса парива̄со да̄петабботи аттхо. кинти ну кхоти кена ева упа̄йена дадеййа нукхоти аттхо. итисаддо хи авадха̄ран̣аттхо. ат̣т̣хакатха̄йапи имамева найам̣ дассети ‘‘кена ну кхо упа̄йена̄’’ти имина̄. саббаттха̄ти саббесу ‘‘кинти ну кхо пат̣икассеййа̄’’тиа̄дива̄кйесу. саттасу каммесу тивидхасса уккхепанӣйакаммасса гарукатта̄ вуттам̣ ‘‘уккхепанӣйам̣ акатва̄’’ти. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘тена хӣ’’тиа̄ди.
тена саддхивиха̄рикена йа̄читабба̄ти самбандхо. саче каронтийева̄ти бхиккхӯ саче каммам̣ каронтийева. пуна саче каронтийева̄ти бхиккхӯ саче уккхепанӣйакаммам̣ каронтийева. атха̄ти тасмим̣ камме кате. итӣти евам̣ йа̄чанена. нанти там̣ упаджджха̄йам̣.
сампариваттаканти еттха ‘‘пин̣д̣уккхепака’’нтиа̄дӣсу (па̄чи. 620) вийа сампариваттакантипадам̣ кирийа̄висесанам̣, капаччайо ча виччхаттхоти а̄ха ‘‘сампариваттетва̄ сампариваттетва̄’’ти. йадӣти йа̄ва. йадисаддо хи йа̄вапарийа̄йо, тена вуттам̣ ‘‘на та̄ва паккамитабба’’нти. йа̄ва аппаматтакампи раджанам̣ галати, на та̄ва паккамитаббанти йоджана̄. висабха̄гапуггалена̄ти висабха̄гена пуггалена каран̣абхӯтена. на упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ га̄мо пависитабботи еттха на ан̃н̃енева каран̣ӣйена пависитаббо. пин̣д̣а̄йа пана пависитабботи а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘пин̣д̣а̄йа ва̄’’тиа̄ди. ‘‘ана̄пуччхитва̄’’ти имина̄ ана̄пуччха̄ти еттха а̄ка̄ро тва̄паччайасса ка̄рийоти дассети. бхиккха̄ча̄ранти бхиккха̄йа чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, упаджджха̄йена гантаббанти йоджана̄. паривен̣анти упаджджха̄йасса паривен̣ам̣. пассатӣти упаджджха̄йам̣ пассати.
дассанаттха̄йа ва̄ти асубхадассанаттха̄йа ва̄. имина̄пи ва̄саттха̄йа ева на гантаббанти а̄сан̇кам̣ ниваттети. камманти паккаманасса ка̄ран̣ам̣ каммам̣. анануджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄вататийа’’нти. танти упаджджха̄йам̣. асса̄ти саддхивиха̄рикасса. ‘‘на сампаджджатӣ’’ти имина̄ саче сампаджджати, на паккамитабба̄ти дассети. кеваланти вина̄ уддеса̄дисампаджджанехи. еварӯпе упаджджха̄йе нива̄рентепӣти йоджана̄. ‘‘гелан̃н̃ато’’ти имина̄ вут̣т̣ха̄насаддасса авадхиапеккхатам̣ дассети. асса̄ти упаджджха̄йасса. ан̃н̃оти аттана̄ ан̃н̃о. тасса̄ти ан̃н̃асса бхиккхусса.
16. саддхивиха̄рикаваттакатха̄
67. самма̄ваттана̄йам̣ виниччхайо евам̣ ведитабботи йоджана̄. уддеса̄дӣхӣти а̄дисаддена парипуччха̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. сан̇гахасаддасса сан̇кхепагахан̣есупи вуттито ‘‘ануггахо’’ти вуттам̣. атха ва̄ саммукха̄ сан̇гахо ча параммукха̄ ануггахо ча ка̄таббо. а̄мисена ва̄ сан̇гахо, дхаммена ва̄ ануггахо. дит̣т̣хадхаммикаттха̄йа ва̄ сан̇гахо, сампара̄йикаттха̄йа ва̄ ануггахо. локийаттха̄йа ва̄ сан̇гахо, локуттараттха̄йа ва̄ ануггахо ка̄таббо. таттха̄ти йам̣ вуттам̣ ‘‘уддесена парипуччха̄йа ова̄дена ануса̄санӣйа̄’’ти. таттха уддисанам̣ уддесоти вачанаттхена па̄л̣ива̄чана̄ уддесо на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘уддесоти па̄л̣ива̄чана̄’’ти. ‘‘па̄л̣ийа̄ аттхаван̣н̣ана̄’’ти имина̄ пунаппунам̣, самантато ва̄ па̄л̣ийа̄ аттхасса пуччханам̣ парипуччха̄ти аттхам̣ дассети. ваттхусминти ча̄риттава̄риттаваттхусмим̣. иданти ча̄риттам̣. пуна иданти ва̄риттам̣. ‘‘вачана’’нти имина̄ оваданам̣ ова̄доти вачанаттхам̣ дассети. отин̣н̣е ваттхусмим̣ ‘‘идам̣ карохи, идам̣ ма̄ кариттха̄’’ти вачанам̣ ануса̄санӣ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘пунаппунам̣ вачана’’нти имина̄ ануса̄санӣти еттха анусаддасса наупаччхиннаттхам̣ дассети. ‘‘саче упаджджха̄йасса патто хотӣ’’ти са̄ман̃н̃ато вуттепи на пакатипатто хоти, атха кхо атириттапатто хотӣти а̄ха ‘‘атирекапатто’’ти. саббаттха̄ти саббесу ‘‘саче упаджджха̄йасса чӣварам̣ хотӣ’’тиа̄дӣсу падесу. ан̃н̃опӣти паттачӣварехи ан̃н̃опи. саман̣апариккха̄роти чхаттупа̄хана̄ди саман̣апариккха̄ро. идха̄ти саддхивиха̄рикаватте. найена̄ти н̃а̄йена. уппаджджама̄наупа̄йапарийесананти уппаджджама̄насса, уппаджджама̄наттха̄йа ва̄ упа̄йасса парийесанам̣. итоти ‘‘кинти ну кхо саддхивиха̄рикасса париккха̄ро уппаджджийетха̄’’ти па̄л̣ито. чӣварам̣ раджантена̄ти еттха раджантена упаджджха̄йена̄ти аттхо на дат̣т̣хаббо, саддхивиха̄рикена̄ти аттхо ева̄ти дассенто а̄ха ‘‘упаджджха̄йато упа̄йам̣ сутва̄ раджантена̄’’ти. упаджджха̄йато упа̄йанти упаджджха̄йато ладдхам̣ упа̄йам̣.
насамма̄ваттана̄дикатха̄
68. упаджджха̄йаваттанти упаджджха̄йамхи ваттитаббам̣ ваттам̣. соти саддхивиха̄рико. дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣти асса, со ва̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣти йоджана̄. пан̣а̄метабботи еттха папубба намудха̄ту аттхапакаран̣а̄дивасена идха апаса̄данаттхоти а̄ха ‘‘апаса̄детаббо’’ти. адхиматтанти адхикаппама̄н̣ам̣. гехаситапеманти метта̄синехам̣. вуттапат̣ипаккханайена̄ти кан̣хапаккхе вуттена пат̣ипаккхена найена. алам̣ пан̣а̄метунти еттха алам̣саддасса арахаттхапат̣иккхиттесу двӣсу аттхесу арахаттхоти а̄ха ‘‘йутто пан̣а̄мету’’нти.
са̄тиса̄ро хотӣти еттха пакатибха̄вам̣ атиккамитва̄ саран̣ам̣ паваттанам̣ атиса̄ро, досо. сам̣виджджати со етасса̄ти са̄тиса̄роти дассенто а̄ха ‘‘садосо хотӣ’’ти. тассаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти. а̄паттинти дуккат̣а̄паттим̣. танти ваттам̣.
тесанти саддхивиха̄рика̄нам̣. ваттанти бахука̄нам̣ саддхивиха̄рика̄нам̣ ваттам̣. са̄дийанам̣ ва̄…пе… ба̄ло хотӣти еттха ба̄ласса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘са̄дийанам̣ ва̄ аса̄дийанам̣ ва̄ на джа̄на̄тӣ’’ти. са̄дийанасса ва̄ аса̄дийанасса ва̄ аджа̄нанатта̄ ба̄ло хотӣти вуттам̣ хоти. аджа̄нанасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ба̄ло хотӣ’’ти. ба̄латта̄ са̄дийанам̣ ва̄ аса̄дийанам̣ ва̄ на джа̄на̄тӣти вуттам̣ хоти. тесӯти бахукесу саддхивиха̄рикесу. тасса̄ти ваттасампаннабхиккхусса. тесанти итаресам̣ саддхивиха̄рика̄нам̣.
ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄
69. кин̃ча̄пи а̄йасма̄ са̄рипутто джа̄на̄тӣти йоджана̄. имина̄ ‘‘ким̣ ну кхо аджа̄нанто пуччхӣ’’ти а̄сан̇кам̣ нива̄рети. бхагава̄ анун̃н̃а̄тука̄мо хотӣти самбандхо. панасаддо гарахаттхо, татха̄ джа̄нантопӣти аттхо. лахуканти хетуантогадхависесанам̣. лахукатта̄ пат̣иккхипитва̄ти вуттам̣ хоти. асса̄ти бхагавато, аджджха̄сайанти самбандхо. ‘‘аджджха̄сайам̣ видитва̄’’тивачанасса йуттим̣ дассенто а̄ха ‘‘буддха̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣. айан̃ча̄ти са̄рипуттаттхеро ча. агготи кот̣иуккам̣со. сет̣т̣хоти паваро уттамо.
‘‘бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена̄’’ти еттха бйаттапат̣ибала̄нам̣ висесам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘бйатто на̄ма̄’’тиа̄ди. таттха йасса са̄т̣т̣хакатхам̣ винайапит̣акава̄чуггатам̣ паваттати, айам̣ бйатто на̄ма̄ти йоджана̄. тасминти винайапит̣акам̣ ва̄чуггатабхиккхумхи. йасса̄ти бхиккхуно. суггахитанти са̄т̣т̣хакатха̄йа сут̣т̣ху гахитам̣. айампӣти писаддо пуримабхиккхум̣ апеккхати. имасмим̣ аттхети имасмим̣ ваттхумхи, имасмим̣ висайети аттхо. бйатирека̄нвайавасена пат̣ибалам̣ дассенто а̄ха ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. йо пана на саккотӣти самбандхо. касма̄ти а̄ха ‘‘ка̄сасосасемха̄дина̄ ва̄’’тиа̄ди. таттха ка̄со ча сосо ча семхо ча, те а̄дайо йасса гелан̃н̃асса̄ти ка̄сасосасемха̄ди, а̄дисаддена ел̣амӯга̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. от̣т̣хо ча данто ча дживха̄ ча, та̄ а̄дайо йесам̣ та̄луа̄дӣнанти от̣т̣хадантадживха̄дайо, тесам̣. падабйан̃джанехӣти падааккхарехи. бйан̃джанасаддо хеттха аккхарава̄чако. ха̄петӣти галатта̄ ха̄пети. ан̃н̃атха̄ ва̄ ваттаббанти ан̃н̃ена ситхила̄дина̄ а̄ка̄рена ва̄ ваттаббам̣. ан̃н̃атха̄ вадатӣти ан̃н̃ена дханита̄диа̄ка̄рена вадати. таббипарӣтоти тасса апат̣ибаласса випарӣто бхиккхӯти самбандхо. татоти джа̄на̄петаббато. йанти йам̣ а̄ка̄рам̣ дха̄тукаммаметам̣, сан̇гхоти ка̄ритакаммаметам̣. идха ка̄ритакаммам̣ кито вадати.
71. упасампаннасаманантара̄ти еттха упасампаннасса саманантара̄ти аттхам̣ нива̄ренто а̄ха ‘‘упасампанно хутва̄ва саманантара̄’’ти. евасаддена чирака̄лам̣ ниваттети. уллумпатӯти еттха упуббалупадха̄туйа̄ упасаггавасена ва̄ аттха̄тисайавасена ва̄ дха̄тӯнаманекаттхатта̄ идха упуббадхарадха̄туйа̄ аттхе ваттатӣти дассенто а̄ха ‘‘уддхаратӯ’’ти. ут̣т̣ха̄петва̄, уккхипитва̄ ва̄ дхаратӯти аттхо. тамеваттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘акусала̄’’тиа̄ди. таттха ‘‘акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄’’ти имина̄ саха̄вадхина̄ утйӯпасаггасса аттхам̣ дассети. ‘‘кусале патит̣т̣ха̄петӯ’’ти имина̄ саха̄дха̄рена дхарадха̄тусса аттхам̣ дассети. утйӯпасаггасса уккхипанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘са̄ман̣ерабха̄ва̄ ва̄ уддхаритва̄’’ти. ‘‘пат̣ичча̄’’ти имина̄ упа̄да̄йа̄ти еттха самӣпе а̄дийитва̄ти саддаттхамагахетва̄ сан̇кетаттхавасена па̄кат̣атта̄ тасса сан̇кетаттхам̣ дассети, адхиппа̄йаттхам̣ дассетӣти аттхо.
73. адхит̣т̣хита̄ти еттха адхи ниччавасена т̣ха̄ти паваттатӣти адхит̣т̣хита̄ти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ниччаппаваттинӣ’’ти. касма̄ чатта̄ро паччайа̄ ниссайа̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. ‘‘чатта̄ро’’тиа̄дина̄ чатта̄ро паччайе нисса̄йа аттабха̄во сети паваттатӣти нисса̄йа̄ти авуттакамматтхам̣ дассети.
18. а̄чарийаваттакатха̄
75. кинта̄йанти еттха ека̄ралопавасена сандхи хотӣти а̄ха ‘‘ким̣те айа’’нти. ‘‘овадитабботи’’имина̄ овадийоти еттха н̣йапаччайасса камматтхам̣ дассети. ‘‘тадаттха̄йа̄’’ти имина̄ ‘‘йадидам̣ ган̣абандхика’’нти уттарава̄кйе йам̣саддам̣ дисва̄ пуббава̄кйе там̣саддам̣ н̃а̄пети, тасса ба̄хулласса аттха̄йа̄ти аттхо.
76. соти пасӯро парибба̄джако. тена̄ти уда̄йиттхерена. сахадхаммиканти саха дхаммена ка̄ран̣ена. бйатто та̄ва пуббе вутталаккхан̣о хоту, пат̣ибало пана катхам̣ н̃а̄табботи а̄ха ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. йо пана саккотӣти самбандхо. ча̄ти саччам̣. етанти пат̣ибалаттам̣, ‘‘пан̃чахи…пе… винету’’нтивачанам̣ ва̄.
77. титтхийапаккхасан̇кантесӯти титтхийасан̇кха̄там̣ са̄санасса пат̣ипаккхам̣ сан̇камантесу. а̄ча̄расама̄ча̄расиккха̄панаканти ативийа чаритаббам̣ а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ сиккха̄панакам̣. имина̄ а̄ча̄рам̣ сиккха̄петӣти а̄чарийоти вачанаттхам̣ дассети. на̄маматтамева̄ти ‘‘а̄чарийо’’ти ва̄ ‘‘антева̄сико’’ти ва̄ на̄маматтамева. на̄нанти упаджджха̄йато ва̄ саддхивиха̄рикато ва̄ на̄нам̣.
20. пан̣а̄мана̄кхама̄пана̄катха̄
80. йам̣ лаккхан̣ам̣ вуттанти самбандхо. ниссайантева̄сикена ка̄таббанти йоджана̄. паббаджджа̄упасампада̄дхаммантева̄сикехӣти паббаджджантева̄сикена ча упасампадантева̄сикена ча дхаммантева̄сикена ча. етесанти паббаджджа̄упасампада̄дхаммантева̄сика̄нам̣. етесӯти етесу тӣсу антева̄сикесу. а̄чарийасса̄ти паббаджджантева̄сико паббаджджа̄чарийасса, упасампадантева̄сико упасампада̄чарийасса̄ти аттхо. самӣпети ниссайа̄чарийасса ча дхамма̄чарийасса ча а̄санне. тасма̄ти йасма̄ антева̄сикена а̄чарийамхи самма̄ ваттитаббам̣, тасма̄. а̄чарийена̄пӣти ниссайапаббаджджа̄ упасампада̄ дхамма̄чарийена̄пи. ова̄да̄чарийо тесу сан̇гахам̣ гаччхати. тесӯти чатӯсу антева̄сикесу.
22. ниссайапат̣иппассаддхикатха̄
а̄н̣аттивиниччхайо
83. ‘‘ниссайапат̣ипассаддхӣсӯ’’ти самӯха̄дха̄ро. ‘‘упаджджха̄йо пакканто ва̄тиа̄дӣсӯ’’ти авайава̄дха̄ро. ‘‘виппаваситука̄мо’’ти имина̄ нира̄лайабха̄вам̣ дассети. евам̣ гатети евам̣ упаджджха̄йе гатети йоджана̄. ан̃н̃ада̄пӣти ан̃н̃асмимпи ка̄ле. упаджджха̄йена пава̄ситака̄лети аттхо. екасамбхогапарибхоготи аттана̄ ва̄ упаджджха̄йена ва̄ еко паччайасамбхого ча дхаммапарибхого ча. екадивасампӣти писаддо гарахаттхо, двиха̄дикам̣ пана пагева̄ти аттхо. париха̄ро наттхӣти а̄паттипариха̄ро наттхи, а̄паттийа̄ парихаран̣ам̣ апанайанам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. ладжджӣ песалоти ладжджӣ хутва̄ пийасӣло бхиккхӯти самбандхо. тадахева̄ти тасмим̣ упаджджха̄йасса паккантаахани ева. татха̄ти йатха̄ ‘‘упаджджха̄йо лахум̣ а̄гамиссатӣ’’ти пуччхати, татха̄ ‘‘ахам̣ лахум̣ а̄гамисса̄мӣ’’ти вуттанти аттхо. саче вадатӣти саче а̄чарийо вадатӣти йоджана̄. асса̄ти бхиккхусса. сабха̄гатанти ладжджипесалабха̄вам̣.
йа̄ва а̄гамана̄ти упаджджха̄йасса йа̄ва а̄гамана̄. нанти упаджджха̄йам̣. ‘‘ва̄сентийева̄’’типаде ка̄ритакаммам̣. таттха̄ти упаджджха̄йасса гатат̣т̣ха̄не. тена̄ти упаджджха̄йена. паваттӣти паваттанам̣. надӣпӯрена ва̄ упаддутоти самбандхо. надӣпӯратта̄ удакосакканам̣ а̄гамети, чора̄дӣнам̣ упаддутатта̄ саха̄йе парийесати. соти упаджджха̄йо.
‘‘ниссайапан̣а̄мана̄’’ти имина̄ а̄н̣а̄панам̣ а̄н̣аттӣти вачанаттхена ниссайапан̣а̄мана̄ а̄н̣аттӣти вуччатӣти дассети. ниссайапан̣а̄мана̄ти ниссайасса упаджджха̄чарийасса пан̣а̄мана̄. тасма̄ пан̣а̄мито хотӣти самбандхо. ‘‘а̄пуччхӣтиа̄дина̄’’ти еттха а̄дисаддена ‘‘ма̄ мам̣ суса̄нагаманам̣ а̄пуччхӣ’’тиа̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. тена̄ти саддхивиха̄рикена. кхама̄петабботи титиккха̄петаббо.
та̄ва̄ти маха̄тхерехи, маха̄тхера̄нам̣ ва̄ пат̣хамам̣. ан̃н̃аттха̄ти упаджджха̄йасса виха̄рато ан̃н̃ам̣ виха̄рам̣. аппева̄ти апи ева на̄ма кхамеййа̄ти йоджана̄. татрева̄ти ан̃н̃аттхева. дуббхиккха̄дидосена̄ти еттха а̄дисаддена н̃а̄тивийога̄дидосо гахетаббо. там̣йева̄ти аттана̄ васитам̣ тамева т̣ха̄нам̣. ан̃н̃асса̄ти упаджджха̄йато ан̃н̃асса бхиккхусса̄ти самбандхо. имина̄ упаджджха̄йена париччаттатта̄ упаджджха̄йасамодха̄не ниссайапат̣иппассаддхи наттхӣти дӣпети.
самодха̄навиниччхайо
а̄пуччхитва̄ти =00 антева̄сикам̣ а̄пуччхитва̄. татра̄пӣти а̄чарийантева̄сикесупи. када̄ти касмим̣ ка̄ле. са̄йанхе ва̄ раттим̣ва̄ти аджджа са̄йанхе ва̄ раттим̣ ва̄. там̣кхан̣ейева̄ти тасмим̣ сампат̣иччханаккхан̣ейева.
со ча̄ти антева̄сико ча. татоти га̄мато. сугатоти сут̣т̣ху гато, ниссайо пат̣иппассамбхатӣти адхиппа̄йо. атха̄пӣти пуна ча парам̣. а̄пуччхитва̄ паккамане виниччхайам̣ дассетва̄ а̄пуччхитва̄ паккамане там̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄чарийам̣ ана̄пуччха̄’’тиа̄ди. упача̄расӣма̄тиккамети упача̄расӣма̄йа атиккаме сати, атиккаманахету ва̄ти йоджана̄. еттха ча упача̄расӣма̄ на̄ма париккхиттасса виха̄расса париккхепойева, апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣.
са̄йанхе ва̄ раттибха̄ге ва̄ти аджджа са̄йанхе ва̄ раттибха̄ге ва̄. свети суве.
бахисӣманти упача̄расӣмато бахи. татоти бахисӣмато. двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нанти антева̄сикато двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣. атиккамитва̄ти упача̄расӣмато бахи антева̄сикасаддхивиха̄рика̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нато атиккамитва̄.
муччитука̄моти антева̄сикамха̄ муччитука̄мо ева. пан̣а̄метӣти ка̄йава̄ча̄хи пан̣а̄мети. са̄лайоти а̄чарийе са̄пеккхо. ‘‘нира̄лайо’’ти ватва̄ тасса аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘на да̄нӣ’’тиа̄ди. евампӣти дхуре никкхиттепи. убхиннам̣ дхураниккхепе сати, дхураниккхепахету ва̄ пат̣иппассамбхатӣти йоджана̄. пан̣а̄митена пат̣ипаджджитаббанти самбандхо.
вуттамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди. а̄чарийанти ниссайа̄чарийам̣. четийам̣ ва̄ вандантам̣ упаджджха̄йанти самбандхо, маггаппат̣ипаннам̣ ва̄ упаджджха̄йанти йоджана̄. дӯратта̄ти дӯрабха̄вато. упарипа̄са̄дети па̄са̄дасса упари. танти упаджджха̄йам̣. нисиннам̣ упаджджха̄йанти самбандхо.
саванавасена самодха̄не виниччхайо евам̣ ведитабботи йоджана̄. упаджджха̄йасса садданти самбандхо.