57. хаттхаччхинна̄диваттхукатха̄
119. хаттхаччхинна̄диваттхӯсу хаттха̄ чхинна̄ йасса̄ти хаттхаччхиннотиа̄дивачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. ман̣ибандхети пакот̣т̣ханте. со хи йасма̄ еттха ман̣исан̇кха̄там̣ алан̇ка̄равикатим̣ бандхати, тасма̄ ман̣ибандхоти вуччати. каппарети капон̣ийам̣. са̄ хи паресам̣ пит̣т̣хӣсу капати хим̣сати анена̄ти ‘‘каппаро’’ти вуччати. йасса хаттха̄ чхинна̄ хонти, айам̣ хаттхаччхинно на̄ма̄ти йоджана̄. есева найо сесесупи. еко ва̄ па̄доти йоджана̄. хет̣т̣ха̄ ‘‘еко ва̄ две ва̄ хаттха̄’’ти еттха̄пи есева найо. чатӯсу хаттхапа̄десу две ва̄ти еко хаттхо, еко па̄доти две ва̄. кан̣н̣а̄ти саддаггаха̄. те хи кан̣н̣ати савати етехӣти кан̣н̣а̄ти вуччанти. кан̣н̣а̄баддхети кан̣н̣аччхиддасса а̄баддхе. сан̇гха̄т̣етунти сан̇гхат̣анам̣ ка̄тум̣, а̄бандханам̣ ка̄тунти аттхо. аджападакети аджападасан̣т̣ха̄не т̣ха̄не. на̄са̄ти гха̄на̄ни. та̄ни хи на̄сати абйаттасаддам̣ кароти ета̄хӣти на̄са̄ти вуччанти. на̄сика̄ти на̄са̄йева. сан̣т̣ха̄петунти сут̣т̣ху т̣хапетум̣, пакатийа̄ т̣хапетунти аттхо. накхасесанти накхойева сесо чхиннан̇гулитоти накхасесо, там̣. агге пуре ут̣т̣хахатӣти ан̇гут̣т̣хо. ‘‘вуттанайенева̄’’ти имина̄ ‘‘накхасесам̣ адассетва̄’’ти вачанам̣ атидисати. кан̣д̣арана̄мака̄ти маха̄сирана̄мака̄. те хи кам̣ сарӣрам̣ дха̄рентӣти кан̣д̣ара̄ти вуччанти дхака̄расса д̣ака̄рам̣ катва̄. йесӯти кан̣д̣аресу, ниддха̄ран̣е бхуммам̣.
йасса ваггулипаккхака̄ вийа ан̇гулийо самбандхо хонти, айам̣ пхан̣ахаттхако на̄ма̄ти йоджана̄. етанти пхан̣ахаттхакам̣. чхал̣ан̇гула̄дайопи пхан̣ахаттхакейева сан̇гахетабба̄ти а̄ха ‘‘йассапи чха ан̇гулийо’’тиа̄ди. йассапи чха ан̇гулийо хонти, айампи пхан̣ахаттхако на̄ма упача̄рена.
кхуджджоти еттха кхуджджо сарӣро йассаттхӣти кхуджджоти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘кхуджджасарӣро’’ти. касма̄ кхуджджоти а̄ха ‘‘урасса ва̄’’тиа̄ди. йасса пана ван̇кам̣, айампи кхуджджо на̄ма̄ти йоджана̄. ван̇канти ча кут̣илам̣. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. брахмуджугаттоти уджум̣ гаттам̣ уджугаттам̣, брахмуно уджугаттам̣ вийа уджугаттам̣ имасса маха̄пурисасса̄ти брахмуджугатто, маха̄пурисо.
сам̣кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рена дассенто а̄ха ‘‘джан̇гхава̄манасса хӣ’’тиа̄ди. йесанти убхиннам̣ ка̄йа̄нам̣. бхӯта̄нанти аманусса̄нам̣ писа̄чакапета̄нам̣. аттабха̄во хоти вийа̄ти йоджана̄. париват̣умоти парисамантато ват̣т̣уласарӣро.
галаган̣д̣ӣти еттха гале ган̣д̣о йассаттхӣти галаган̣д̣ӣти вачанаттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. етанти ‘‘галаган̣д̣ӣ’’ти етам̣ вачанам̣. таттха̄ти галаган̣д̣ипабба̄джане. йанти вачанам̣.
сипадӣти еттха ситхилам̣ падам̣ имасса̄ти сипадӣти вутте бха̄рапа̄дойева гахетабботи а̄ха ‘‘бха̄рапа̄до вуччатӣ’’ти. бха̄рам̣ па̄дам̣ йасса̄ти бха̄рапа̄до. ете две тхӯлапа̄дарогӣсу ваттантӣти дат̣т̣хаббам̣. сан̃джа̄тапил̣акоти сан̃джа̄тапхот̣о. упана̄ханти бхусам̣ бандханам̣. удакаа̄ва̄т̣ети удакена пун̣н̣а̄йам̣ ка̄суйам̣. удакава̄лика̄йа̄ти удакатинтена маруна̄. йатха̄ сира̄ пан̃н̃а̄йанти, евам̣ мила̄петунти йоджана̄. ӣдисанти сира̄пан̃н̃а̄йанаджан̇гхателана̄л̣икасабха̄вам̣. татха̄ти йатха̄ паббаджджа̄ка̄ле кароти, татха̄ катва̄ти аттхо.
па̄парогӣти еттха па̄парогасса сарӯпам̣ дассенто а̄ха ‘‘ариса’’итиа̄ди. таттха арисо ча бхагандаро ча питтан̃ча семхо ча ка̄со ча сосо ча̄ти двандо, те а̄дайо йесам̣ тети ариса…пе… соса̄дайо. а̄дисаддена хет̣т̣ха̄ вутте а̄ба̄дхе сан̇ган̣ха̄ти. таттха питтасемхасаддехи там̣самут̣т̣ха̄но рого гахетаббо. ‘‘ничча̄туро’’ти имина̄ па̄парогӣти еттха мантуттхе паваттасса ӣпаччайасса ниччайогаттхам̣ дассети.
парисадӯсаноти еттха итисаддо на̄мапарийа̄йо, парисадӯсано на̄ма̄ти хи аттхо. йо аттано вирӯпата̄йа парисам̣ дӯсети, айам̣ парисадӯсано на̄ма̄ти йоджана̄. чхасарӣрадосам̣ а̄дим̣ катва̄ парисадӯсанабха̄вам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘атидӣгхо ва̄’’тиа̄ди. атидӣгхо ва̄ти еттха на кевалам̣ паресам̣ дван̇гула̄диматтадӣгхо, атха кхо дигун̣а̄дидӣгхова̄дхиппетоти а̄ха ‘‘ан̃н̃еса’’нтиа̄ди. на̄бхипадесоти аттано на̄бхипадесо. йатха̄ хи атидӣгхе паравачанена атидӣгхасса сарӯпам̣ ведитаббам̣, татха̄ атирасса̄дӣсупи атирассасарӯпанти дат̣т̣хаббам̣. маходароти маха̄ударо. каппасӣсо ва̄ти хаттхисӣсо вийа йугасӣсо ва̄. каппасаддо хеттха йугаттхава̄чако. кан̣н̣икакесо ва̄ти кан̣н̣икасадисехи кесехи саманна̄гато. ‘‘джа̄типалитехӣ’’ти имина̄ джара̄ва̄тена пахатам̣ палитам̣ ниваттети. пакатитамбакесоти еттха пакатисаддена кеначи пайогена тамбакесам̣ ниваттети. а̄ват̣т̣асӣсоти пунаппунам̣ ват̣т̣атӣти а̄ват̣т̣о, кеса̄ват̣т̣о, со етасса сӣсе аттхӣти а̄ват̣т̣асӣсо. уддхаггехӣти уддхам̣ кот̣ӣхи. джа̄лабаддхена вийа̄ти джа̄лена баддхена ива.
самбаддхабхамуко ва̄ти ан̃н̃аман̃н̃асамбаддхабхамуко ва̄. маккат̣абхамукоти маккат̣асса бхаму вийа бхаму етасса̄ти маккат̣абхамуко. ва̄сикон̣ена̄ти таччханӣкот̣ийа̄. висамачаккалоти еттха чакка̄ка̄рена ла̄ти паваттати, чакка̄ка̄рам̣ ва̄ ла̄ти ган̣ха̄тӣти чаккало. кекароти валиро. со хи куччхитам̣ каротӣти кекароти вуччати. каккат̣ассева̄ти каккат̣асса ива. мӯсикакан̣н̣оти а̄кхукан̣н̣о. джат̣укакан̣н̣оти ваггуликан̣н̣о. авиддхакан̣н̣оти аччхиддакан̣н̣о. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. соти авиддхакан̣н̣о. кан̣н̣е бхагандаро етасса̄ти кан̣н̣абхагандаро, сойева кан̣н̣абхагандарико. ган̣д̣о кан̣н̣е етасса̄ти ган̣д̣акан̣н̣о. паггхаритапуббена̄ти паггхаритапӯйена. т̣ан̇кито кан̣н̣о йасса̄ти т̣ан̇китакан̣н̣о. гобхаттана̄л̣ика̄йа̄ти гуннам̣ бхаттапа̄наттхам̣ ката̄йа на̄л̣ика̄йа. бил̣а̄раккхи вийа атипин̇галам̣ аккхи етасса̄ти атипин̇галаккхи. мадхуван̣н̣о вийа пин̇галам̣ аккхи етасса̄ти мадхупин̇галаккхи. ниппакхумаккхӣти еттха пакхумам̣ вуччати аккхамхи джа̄там̣ ломам̣. тан̃хи аккхино паккхадвайе джа̄татта̄ пакхуманти вуччати. наттхи пакхумам̣ аккхимхи етасса̄ти ниппакхумаккхи. ассупаггхаран̣ам̣ аккхимха̄ етасса̄ти ассупаггхаран̣аккхи. пуппхам̣ сан̃джа̄там̣ йасса аккхиноти пуппхитам̣. пуппхитам̣ аккхи йасса̄ти пуппхитаккхи. аккхипа̄кена̄ти аккхино далапарийантесу паччанакена рогена.
чипит̣ана̄сикоти ануннатана̄сико. сукатун̣д̣асадиса̄йа̄ти сува̄нам̣ мукхена садиса̄йа.
пат̣ан̇гаман̣д̣ӯкассева̄ти пат̣ан̇гана̄макасса ман̣д̣ӯкасса мукханимиттам̣ ива мукханимиттам̣йева̄ти йоджана̄. уккхалимукхават̣т̣исадисехӣти уккхалийа̄ мукхават̣т̣ина̄ садисехи. бхеричаммасадисехӣти бхерийа̄ мукхе нахитачаммена садисехи. ел̣амукхоти ел̣а̄йа ниччапаггхаритам̣ мукхаметассети ел̣амукхо. уппаккамукхоти уппаккам̣ кутхикам̣ мукхаметасса̄ти уппаккамукхо. сан̇кхатун̣д̣акоти сан̇кхасса тун̣д̣ена садисо от̣т̣хо етасса̄ти сан̇кхатун̣д̣ако.
ат̣т̣хакадантасадисехӣти ат̣т̣хакана̄макасса нан̇галасса дантехи садисехи. данте пидахитунти самбандхо. дантантарети дантавиваре, дантамаджджхе ва̄. каландакаданто вийа̄ти ка̄л̣ака̄нам̣ данто вийа.
маха̄ханукоти маханто хану етасса̄ти маха̄хануко. чипит̣аханукоти ануннатахануко. ниммассуда̄т̣хикоти наттхи массу ча да̄т̣хи ча етасса̄ти ниммассуда̄т̣хико. бхат̣т̣хаам̣сакӯт̣оти бхат̣т̣хо патито ам̣сакӯт̣о имасса̄ти бхат̣т̣хаам̣сакӯт̣о. годха̄гаттоти годха̄йа гаттам̣ вийа гаттам̣ имасса̄ти годха̄гатто. саббам̣петанти саббампи етам̣ ‘‘каччхугатто’’тиа̄дивачанам̣. еттха̄ти ‘‘каччхугатто’’тиа̄дивачане. виниччхайо ведитабботи йоджана̄.
бхат̣т̣хакат̣икоти бхат̣т̣ха̄ панна̄ кат̣и етасса̄ти бхат̣т̣хакат̣ико. аччуггатехи а̄нисадамам̣сехӣти самбандхо. ва̄тан̣д̣икоти ва̄тена пӯрито ан̣д̣акосо етасса̄ти ва̄тан̣д̣ико. сан̇гхат̣т̣анаджа̄н̣укоти анто нататта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гхат̣т̣анам̣ джа̄н̣у етасса̄ти сан̇гхат̣т̣анаджа̄н̣уко. викат̣оти тирийагаманапа̄до. упад̣д̣хапин̣д̣икасса аттхам̣ саха бхедена дассенто а̄ха ‘‘со дувидхо’’тиа̄ди. таттха дувидхо со упад̣д̣хапин̣д̣ико саманна̄гатоти йоджана̄. атха ва̄ со упад̣д̣хапин̣д̣ико хет̣т̣ха̄ орӯл̣ха̄хи махантӣхи джан̇гхапин̣д̣ика̄хи саманна̄гато ва̄ упари а̄рӯл̣ха̄хи махантӣхи джан̇гхапин̣д̣ика̄хи саманна̄гато ва̄ти дувидхоти йоджана̄. пит̣т̣хикапа̄доти пит̣т̣хийам̣ ут̣т̣хито па̄до етасса̄ти пит̣т̣хикапа̄до. ган̣д̣икан̇гули ва̄ти ган̣д̣ена ут̣т̣хито ан̇гули етасса̄ти ган̣д̣икан̇гули. саббопеса̄ти еса саббопи джано. парисам̣ дӯсетӣти парисадӯсано.
пубба̄дӣхӣтиа̄дисаддена чаккхупаса̄дасса антара̄йакара̄ни ан̃н̃а̄нипи ваттхӯни гахетабба̄ни. двӣхи ва̄ аккхӣхи, екена ва̄ аккхина̄ти йоджана̄. убхайампӣти двиннам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ убхайампи вачанам̣. па̄л̣ийам̣ ‘‘андхам̣ пабба̄джентӣ’’ти аватва̄ ‘‘ка̄н̣ам̣ пабба̄джентӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘парийа̄йена̄’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йан̃хи ‘‘джаччандхо’’ти имина̄ двеаккхика̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. кун̣ӣти кун̣анам̣ сам̣кочанам̣ кун̣ам̣, таметассаттхӣти кун̣ӣ. кхан̃джоти кхан̃джати гативекаллабха̄вена паваттатӣти кхан̃джо. кун̣д̣апа̄дакоти еттха кун̣д̣оти кхан̃джассева на̄мам̣. кхан̃джо хи куд̣ати гаманам̣ пат̣иханатӣти кун̣д̣оти вуччати. касма̄ кун̣д̣апа̄дако? касма̄ пит̣т̣хипа̄дамаджджхена чан̇камантоти а̄ха ‘‘маджджхе сам̣кут̣итапа̄датта̄’’ти. имина̄ хи кун̣д̣апа̄дасса ча пит̣т̣хипа̄дамаджджхена чан̇каманасса ча хетум̣ дассети. есева найо анантарава̄кйепи. саббопеса̄ти еса саббопи джано.
паккхахатоти еттха еко паккхо хато вина̄со етасса̄ти паккхахатоти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘еко хаттхо ва̄’’тиа̄ди. ‘‘паккхапа̄то’’типи па̄т̣хо, со апа̄т̣хойева. паккхасаддо хи кот̣т̣ха̄сава̄чако, на пан̇гулапарийа̄йо, пӣт̣хасаббӣ вуччатӣти пӣт̣хена саббати гаччхати сӣлена̄ти пӣт̣хасаббӣ вуччати. ‘‘джин̣н̣абха̄вена дуббало’’ти имина̄ джӣран̣ам̣ джара̄, та̄йа дуббало джара̄дуббалоти вачанаттхам̣ дассети. балава̄ хотӣти а̄гантукарога̄намабха̄вена балава̄ хоти, ‘‘вачӣбхедо наппаваттатӣ’’ти имина̄ мукхаматтамева гаччхати паваттати, на вачӣбхедо еттха джанети мӯготи дассети. йасса вачӣбхедо на паваттати, айам̣ мӯго на̄ма̄ти йоджана̄. маммананти кхалитавачанам̣. йо екамева аккхарам̣ чатупан̃чаккхаттум̣ вадати, тассетамадхивачанам̣.
бадхӣроти сутихӣно. со хи хананам̣ сотапаса̄дасса на̄санам̣ вадхо, там̣ ӣрати гаччхатӣти бадхӣроти вуччати. йо саббена саббам̣ на сун̣а̄ти, айам̣ бадхӣро на̄ма̄ти йоджана̄. имина̄ нат̣т̣хапаса̄датам̣ дассети. убхайадосавасена̄ти упалаккхан̣авасена вуттам̣ андхамӯгабадхирапабба̄джане тидосавасенапи вуттатта̄. тети хаттхаччхинна̄дайо дваттим̣саджане. оса̄ран̣ам̣ апатто пуггало аттхи, там̣ пуггалам̣ сан̇гхо оса̄рети чети йоджана̄. оса̄ретӣти сан̇гхе павесети.