15. упаджджха̄йаваттакатха̄
64. анупаджджха̄йака̄ти еттха ваджджа̄ваджджам̣ упагантва̄ джха̄йатӣти упаджджха̄йо, со наттхи етесанти анупаджджха̄йака̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ваджджа̄ваджджа’’нтиа̄ди. ‘‘пин̣д̣а̄йа чаран̣акапатта’’нти имина̄ пин̣д̣а̄йа уддисса, ут̣т̣хахитва̄ ва̄ тит̣т̣хати анена̄ти уттит̣т̣хо, сойева патто уттит̣т̣хапаттоти аттхам̣ дассети. ‘‘уттит̣т̣хе на памаджджеййа̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 168) пана пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ ‘‘уттит̣т̣ха’’нти вуччати. тасма̄ таттха пин̣д̣а̄йа уддисса, ут̣т̣хахитва̄ ва̄ тит̣т̣ханам̣ уттит̣т̣ханти вачанаттхо ка̄таббо. ‘‘пин̣д̣а̄йа чаран̣апатта’’нти идам̣ вачанам̣ ‘‘тасмин̃хи манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино’’типадам̣ лан̇гхитва̄ ‘‘тасма̄ уттит̣т̣хапаттанти вутта’’нтипадена йоджетаббам̣, тасма̄ пин̣д̣а̄йа чаран̣акапаттатта̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттанти вуттам̣ хоти. тасмим̣ манусса̄ ким̣сан̃н̃иноти а̄ха ‘‘тасмин̃хи манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино’’ти. тасмин̃хи тасмим̣ ева уттит̣т̣хапатте паббаджита̄нам̣ парибхогабха̄вена мануссехи авасаджджитаббатта̄, авачхад̣д̣етаббатта̄ ва̄ манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино хонтӣти йоджана̄. паббаджита̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаран̣акапаттатта̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттам̣, манусса̄нам̣ пана авасаджджитапаттатта̄ уччхит̣т̣хапаттанти вуттанти адхиппа̄йо. уттит̣т̣ха паттантипадам̣ ва̄кйамева, на сама̄сотипи дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. ‘‘ут̣т̣хахитва̄’’ти имина̄ уттит̣т̣ха̄ти еттха тва̄лопоти дассети. ‘‘гахету’’нти имина̄ па̄т̣хасесам̣ дассети. гехаситапемавасена̄ти гехе нисситапемавасена, метта̄пуббан̇гамапемавасена̄ти аттхо. сага̄рава̄ хутва̄ саппатисса̄ хутва̄ вихаранта̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘упат̣т̣хапетва̄’’ти. ‘‘сабха̄гаджӣвика̄’’ти имина̄ сабха̄гавуттика̄ти еттха вуттисаддо джӣвикаттхойева, на виваран̣а̄дйаттхоти дассети. упаджджха̄йабха̄вам̣ сампат̣иччхати етехӣти упаджджха̄йабха̄васампат̣иччхана̄ни, та̄нийева вевачана̄ни упаджджха̄йабха̄васампат̣иччханавевачана̄ни. тиккхаттунти уккат̣т̣хавасена вуттам̣, сакимпи ват̣т̣атийева. падасса васена вин̃н̃а̄петӣти самбандхо. хӣти саччам̣. еттха̄ти упаджджха̄йагахан̣ат̣т̣ха̄не. йадидам̣ ва̄ча̄йа ва̄ са̄ванам̣, йадидам̣ ка̄йена ва̄ аттхавин̃н̃а̄панам̣ аттхи, идамева са̄ванааттхавин̃н̃а̄панамева упаджджха̄йагахан̣анти йоджана̄. са̄дхӯти сампат̣иччхананти упаджджха̄йена пан̃часу падесу йасмим̣ кисмим̣чи вутте саддхивиха̄рикасса ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччханам̣. танти кесан̃чи вачанам̣. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. еттха̄ти упаджджха̄йагахан̣е. ‘‘на сампат̣иччханам̣ ан̇га’’нти имина̄ а̄йа̄чанада̄на̄нийева ан̇га̄ни на̄ма̄ти дассети. саддхивиха̄рикена̄пи н̃а̄тунти самбандхо. имина̄ падена̄ти ‘‘са̄дхӯ’’ти имина̄ падена.
татра̄йам̣ самма̄ваттана̄ти еттха тасаддасса висайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘йам̣ вуттам̣ самма̄ ваттитабба’’нти. имина̄ кирийа̄висайабха̄вамева дӣпети, на даббависайабха̄вам̣. айанти вуччама̄на̄. асса̄ти саддхивиха̄рикасса. дхотапа̄дапарихаран̣аттха̄йа̄ти дхотасса па̄дасса пам̣сумаккхана̄дӣнам̣ парихаран̣аттха̄йа. та̄ти упа̄хана̄йо. ка̄лассева̄ти паччӯсака̄латойева, ниссаккаттхе четам̣ са̄мивачанам̣. татоти техи тӣхи дантакат̣т̣хехи, вибхаттаапа̄да̄наметам̣. тесу ва̄ тӣсу дантакат̣т̣хесу. йанти йам̣ дантакат̣т̣хам̣. атха̄ти тасмим̣ гахан̣е.
татоти сӣтун̣ходакехи, сӣтун̣ходакесу ва̄. вал̣ан̃джетӣти парибхун̃джати. удаканти мукхадхованодакам̣. ‘‘ваччакут̣ито’’ти имина̄ пасса̄вакут̣ӣпи гахетабба̄. еванти саммаджджийама̄не. асун̃н̃анти джанасаддато атуччхам̣. а̄сананти тхерасса а̄санам̣. тасминти а̄сане. нисиннасса тхерасса ваттам̣ ка̄таббанти самбандхо. укла̄по асмим̣ десе аттхӣти укла̄поти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘кеначи качаварена сам̣кин̣н̣о’’ти. еттха ча сан̇ка̄ро уччхит̣т̣хо кала̄по самӯхо укла̄поти вачанаттхена укла̄поти вуччати. качӣйати бандхӣйати асмим̣ десети качо, со варӣйати иччхӣйати анена̄ти качавароти вачанаттхена качавароти вуччати. хаттхенапӣти еттха писаддо пилотикенапӣтиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
екато катва̄ти екато сама̄напат̣алам̣ катва̄. касма̄ сан̇гха̄т̣ӣти а̄ха ‘‘саббам̣ хӣ’’тиа̄ди. ‘‘сан̇гхат̣итатта̄’’ти имина̄ сам̣харитабба̄ти сан̇гха̄т̣ӣти вачанаттхам̣ дассети. ниваттитва̄ олокентам̣ упаджджха̄йам̣ сам̣па̄пун̣а̄тӣти йоджана̄. екена ва̄ падавӣтиха̄рена̄ти самбандхо. паттойева ун̣хабха̄рикесу парийа̄панноти паттапарийа̄панно, патте парийа̄панно йа̄гуа̄дико паттапарийа̄паннотипи йуджджатийева. бхиккха̄ча̄рети бхиккха̄ча̄рат̣т̣ха̄не. йа̄гуйа̄ ва̄ ладдха̄йа̄ти самбандхо. тасса̄ти упаджджха̄йасса. со паттоти ун̣ха̄дӣсу парийа̄панно со патто. ан̃н̃атра ва̄ти а̄ра̄ма̄дӣсу ва̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. вачане анит̣т̣хитети самбандхо. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса̄’’ти еттха вуттанака̄рато пат̣т̣ха̄йа. имина̄ хет̣т̣ха̄ вуттесу ‘‘на̄тидӯре гантабба’’нтиа̄дӣсу нака̄рапат̣исиддхесу а̄патти наттхӣти дассети. йаттха каттхачӣти ‘‘на ча ун̣хе чӣварам̣ нидахитабба’’нтиа̄дӣсу йесу кесучи. айанти дуккат̣а̄патти. хӣти саччам̣. а̄паттиса̄манта̄ти еттха а̄паттийа̄ са̄манта̄ а̄паттиса̄манта̄ти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄паттийа̄ а̄санна’’нти. ‘‘а̄санна’’нти имина̄ са̄манта̄саддасса а̄саннавевачанатан̃ча упайогаттхе ниссаккавачанатан̃ча дассети. ӣдисам̣ вачанам̣ бханте ваттум̣ ват̣т̣ати на̄ма̄ти йоджана̄.
га̄мато пат̣хаматаранти га̄мато упаджджха̄йасса пат̣хаматарам̣. тенева̄ти упаджджха̄йенева. ниваттантена саддхивиха̄рикена̄ти самбандхо. ‘‘тинта’’нти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘седаггахита’’нти. имина̄ седена сӣдатӣти синнанти аттхам̣ дассети. ‘‘атирекам̣ катва̄’’ти имина̄ усса̄ретва̄типадасса адхиппа̄йаттхам̣ дассети, уддхам̣ уддхам̣ са̄ретва̄ти вуттам̣ хоти. паччхимава̄кйасса пуббава̄кйака̄ран̣абха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти. маджджхе бхан̇гасса досам̣ а̄викаронто а̄ха ‘‘самам̣ катва̄’’тиа̄ди. татоти самам̣ катва̄ сам̣харан̣ато, ниччам̣ бхиджджама̄нанти самбандхо. маджджхе бхан̇гато ва̄, дуббаланти самбандхо. етанти ‘‘чатуран̇гулам̣ кан̣н̣ам̣ усса̄ретва̄’’ти етам̣ вачанам̣. йатха̄ти йена̄ка̄рена сам̣харийама̄нети самбандхо. чӣварабхогасса оро анто обхоготи аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ка̄йабандхана’’нтиа̄ди.
йоти упаджджха̄йо. ‘‘га̄мейева̄’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘антарагхаре ва̄ пат̣иккамане ва̄’’ти. пат̣иккамане ва̄ти бходжанаса̄ла̄йам̣ ва̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. ладдха̄ бхиккха̄ йена̄ти ладдхабхиккхо, тасса ва̄. пин̣д̣апа̄то хотӣти йоджана̄. тасса̄ти упаджджха̄йасса. пин̣д̣апа̄то на хотӣти самбандхо. аттана̄ ладдхопӣти писаддо упаджджха̄йена ладдхопӣти аттхам̣ сампин̣д̣ети. а̄харийатӯти еттха тувибхатти пуччха̄йам̣ хоти, а̄харийату кинти аттхо. ка̄лоти бходжанака̄ло. бхун̃джиттха̄ти бхутто, тасмим̣ сатӣти самбандхо. упакат̣т̣хоти маджджханхикасса а̄санно.
анантарахита̄йа̄ти еттха антарадха̄йатӣти антарахито, тат̣т̣икачаммакхан̣д̣а̄ди, наттхи антарахито етасмим̣ паттабхӯмӣнамантарети анантарахитоти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘анаттхата̄йа̄’’ти. ка̄л̣аван̣н̣аката̄ ва̄ судха̄баддха̄ ва̄ нираджаматтика̄ хотӣти йоджана̄. танти паттам̣. дхотава̄лика̄йапӣти суддхава̄лика̄йапи. таттха̄ти пам̣сураджасаккхара̄дӣсу. пуна таттха̄ти пан̣н̣а̄дха̄ракесу. идам̣ вачанам̣ вуттанти самбандхо. абхимукхена̄ти аттано абхимукхена. сан̣иканти синнам̣. анте пана̄ти чӣварасса кот̣ийам̣ пана. никкхипантасса саддхивиха̄рикасса чӣварасса бхоготи йоджана̄.
чун̣н̣ам̣ саннетаббанти еттха чун̣н̣асамодха̄нена нетаббанти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘пин̣д̣и ка̄табба̄’’ти. ‘‘екасмим̣ ниддхӯме т̣ха̄не’’ти имина̄ екамантанти еттха екасмим̣ анте т̣ха̄нети аттхам̣ дассети. джанта̄гхарети аггиса̄ла̄йам̣. са̄ хи джалати диббати агги еттха̄ти джанта̄, джанети сарӣраседаметтха̄ти ва̄ джанта̄, са̄ ева гхарам̣ джанта̄гхаранти вуччати, тасмим̣. парипӯджа̄васена карӣйатӣти парикамманти аттхена ан̇га̄рада̄на̄дикам̣ парикаммам̣ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘парикаммам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди.
‘‘на кеначи гелан̃н̃ена̄’’тиа̄дина̄ уссаханасса ка̄ран̣ам̣ дассети. хӣти саччам̣. агила̄нена сат̣т̣хивассена саддхивиха̄рикена̄пи ка̄таббанти йоджана̄. ана̄дарена̄ти ваттакаран̣асса ана̄дарена. нака̄рапат̣исам̣йуттесӯти пат̣иседхава̄чакена нака̄рена пат̣исам̣йуттесу. падесӯти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса антарантара̄ катха̄ опа̄тетабба̄’’тиа̄дӣсу ва̄кйесу. бхӯмийанти упалаккхан̣авасена вуттам̣ бхиттийампи апат̣игхам̣ситаббатта̄. ‘‘пит̣хасан̇гха̄т̣ан̃ча̄’’ти имина̄ кава̄т̣апӣл̣анти еттха пӣт̣хасаддена пит̣хасан̇гха̄т̣ам̣ вуччати уттарападалопавасена ва̄ екадесавоха̄равасена ва̄ти дассети. ‘‘аччхупантена̄’’ти имина̄ аппат̣игхам̣сантена̄ти еттха гхам̣садха̄туйа̄ аттхам̣ дассети. самма̄ та̄йати атта̄нан̃ча паран̃ча анена̄ти санта̄нам̣, тамева санта̄наканти аттхена кӣт̣акула̄вакамаккат̣акасутта̄ди санта̄накам̣ на̄ма̄ти дассенто а̄ха ‘‘санта̄нака’’нтиа̄ди. уллокатоти вита̄нато. тан̃хи уддхам̣ лучӣйате бандхӣйатети уллоканти вуччати, чака̄расса кака̄рамакатва̄ ‘‘уллоча’’нтипи вуччати. тосаддена а̄ка̄расса сма̄вачанасса ка̄рийабха̄вам̣ дассети. апахаритаббанти апанетаббам̣. ‘‘авахаритабба’’нтипи па̄т̣хо, хет̣т̣ха̄ харитаббам̣ па̄тетаббанти аттхо.
а̄локасандхибха̄га̄ти еттха бха̄гасаддасса двандато паратта̄ пуббападесупи паччекам̣ йоджетабботи а̄ха ‘‘а̄локасандхибха̄га̄ ча кан̣н̣абха̄га̄ ча̄’’ти. тасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘антараба̄хира̄’’тиа̄ди. ‘‘ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄нӣ’’ти имина̄ а̄локасандхисаддасса ва̄тапа̄накава̄т̣акапарийа̄йабха̄вам̣ дассети. ‘‘кон̣а̄’’ти имина̄ кан̣н̣асаддасса кон̣авевачанабха̄вам̣ дассети.
‘‘йатха̄ пат̣хама’’нтиа̄дина̄ пат̣хамапан̃н̃аттамева пан̃н̃апетаббам̣, на ан̃н̃атха̄ти дассети. идам̣ патирӯпам̣ пат̣хамапан̃н̃аттам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣хамапан̃н̃атте апатирӯпе ан̃н̃атха̄пи пан̃н̃апетаббам̣. етадаттхамева̄ти йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апетаббасса аттха̄йа ева. саче пан̃н̃аттам̣ ахоси, евам̣ сатӣти йоджана̄. иданти бхиттим̣ мочетва̄ пан̃н̃а̄панам̣. кат̣есу кил̣ан̃джесу са̄ратта̄ уттаматта̄ кат̣аса̄ракоти вуччати. ниваттетва̄ти сам̣харитва̄. пураттхима̄ти еттха йака̄ралопена ниддесоти а̄ха ‘‘пураттхима̄йа̄’’ти.
вӯпака̄сетабботи еттха касадха̄ту гатйаттхоти а̄ха ‘‘ан̃н̃аттха нетаббо’’ти. упаджджха̄йам̣ гахетва̄ ан̃н̃аттха гантабботи аттхо. ан̃н̃аттха̄ти ан̃н̃ам̣ т̣ха̄нам̣. вивечетаббанти еттха дит̣т̣хигатато упаджджха̄йам̣ вивечетаббанти дассенто а̄ха ‘‘виссаджджа̄петабба’’нти. ‘‘ан̃н̃о ваттаббо’’ти ватва̄ тасса а̄ка̄рам̣ дассети ‘‘тхера’’нтиа̄дина̄. со со бхиккху йа̄читабботи самбандхо. ан̃н̃ена да̄петабботи аттана̄ ан̃н̃ена бхиккхуна̄ упаджджха̄йасса парива̄со да̄петабботи аттхо. кинти ну кхоти кена ева упа̄йена дадеййа нукхоти аттхо. итисаддо хи авадха̄ран̣аттхо. ат̣т̣хакатха̄йапи имамева найам̣ дассети ‘‘кена ну кхо упа̄йена̄’’ти имина̄. саббаттха̄ти саббесу ‘‘кинти ну кхо пат̣икассеййа̄’’тиа̄дива̄кйесу. саттасу каммесу тивидхасса уккхепанӣйакаммасса гарукатта̄ вуттам̣ ‘‘уккхепанӣйам̣ акатва̄’’ти. тамеваттхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘тена хӣ’’тиа̄ди.
тена саддхивиха̄рикена йа̄читабба̄ти самбандхо. саче каронтийева̄ти бхиккхӯ саче каммам̣ каронтийева. пуна саче каронтийева̄ти бхиккхӯ саче уккхепанӣйакаммам̣ каронтийева. атха̄ти тасмим̣ камме кате. итӣти евам̣ йа̄чанена. нанти там̣ упаджджха̄йам̣.
сампариваттаканти еттха ‘‘пин̣д̣уккхепака’’нтиа̄дӣсу (па̄чи. 620) вийа сампариваттакантипадам̣ кирийа̄висесанам̣, капаччайо ча виччхаттхоти а̄ха ‘‘сампариваттетва̄ сампариваттетва̄’’ти. йадӣти йа̄ва. йадисаддо хи йа̄вапарийа̄йо, тена вуттам̣ ‘‘на та̄ва паккамитабба’’нти. йа̄ва аппаматтакампи раджанам̣ галати, на та̄ва паккамитаббанти йоджана̄. висабха̄гапуггалена̄ти висабха̄гена пуггалена каран̣абхӯтена. на упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ га̄мо пависитабботи еттха на ан̃н̃енева каран̣ӣйена пависитаббо. пин̣д̣а̄йа пана пависитабботи а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘пин̣д̣а̄йа ва̄’’тиа̄ди. ‘‘ана̄пуччхитва̄’’ти имина̄ ана̄пуччха̄ти еттха а̄ка̄ро тва̄паччайасса ка̄рийоти дассети. бхиккха̄ча̄ранти бхиккха̄йа чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, упаджджха̄йена гантаббанти йоджана̄. паривен̣анти упаджджха̄йасса паривен̣ам̣. пассатӣти упаджджха̄йам̣ пассати.
дассанаттха̄йа ва̄ти асубхадассанаттха̄йа ва̄. имина̄пи ва̄саттха̄йа ева на гантаббанти а̄сан̇кам̣ ниваттети. камманти паккаманасса ка̄ран̣ам̣ каммам̣. анануджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄вататийа’’нти. танти упаджджха̄йам̣. асса̄ти саддхивиха̄рикасса. ‘‘на сампаджджатӣ’’ти имина̄ саче сампаджджати, на паккамитабба̄ти дассети. кеваланти вина̄ уддеса̄дисампаджджанехи. еварӯпе упаджджха̄йе нива̄рентепӣти йоджана̄. ‘‘гелан̃н̃ато’’ти имина̄ вут̣т̣ха̄насаддасса авадхиапеккхатам̣ дассети. асса̄ти упаджджха̄йасса. ан̃н̃оти аттана̄ ан̃н̃о. тасса̄ти ан̃н̃асса бхиккхусса.