8. сахадхаммикавагго

1. сахадхаммикасиккха̄пада-аттхайоджана̄

434. сахадхаммикаваггасса пат̣хаме йанти йам̣ пан̃н̃аттам̣. ‘‘сиккхама̄нена̄’’ти еттха ма̄напаччайасса ана̄гататтхабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сиккхитука̄мена̄’’ти. ‘‘сиккхама̄нена̄’’типадам̣ ‘‘бхиккхуна̄’’типаде ева на кевалам̣ ка̄ракависесанам̣ хоти, атха кхо ‘‘ан̃н̃а̄табба’’нтиа̄дипадесупи кирийа̄висесанам̣ хотӣти дассенто а̄ха ‘‘хутва̄’’ти. падаттхатоти падато ча аттхато ча, пада̄нам̣ аттхато ва̄ти. пат̣хамам̣.

2. вилекханасиккха̄падам̣

438. дутийе винайе пат̣исам̣йутта̄ катха̄ винайакатха̄ти дассенто а̄ха ‘‘винайакатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди. танти винайакатхам̣. падабха̄джанена ван̣н̣ана̄ винайасса ван̣н̣о на̄ма̄ти йоджана̄. танти винайасса ван̣н̣ам̣. парийа̄пун̣анам̣ парийатти, винайасса парийатти винайапарийатти, винайапарийаттисан̇кха̄там̣ мӯламасса ван̣н̣асса̄ти винайапарийаттимӯлако, там̣. винайадхаро лабхатӣти самбандхо. хӣти виттха̄ро. те саббе бхагава̄ бха̄сатӣти самбандхо. хӣти саччам̣.

асса̄ти винайадхарасса. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. аладжджита̄тиа̄дӣсу каран̣аттхе паччаттавачанам̣. аладжджита̄йа̄ти хи аттхо. тена вуттам̣ ‘‘катхам̣ аладжджита̄йа̄’’тиа̄ди. ча̄ти саччам̣. ‘‘сан̃чичча̄’’ти падам̣ тӣсу ва̄кйесу йоджетаббам̣. сан̃чичча а̄паттим̣ а̄паджджати, сан̃чичча а̄паттим̣ паригӯхати, сан̃чичча агатигаманан̃ча гаччхатӣти аттхо. мандоти ба̄ло. момӯхоти атисаммӯл̣хо. вира̄дхетӣти вираджджха̄пети. куккучче уппаннети ‘‘каппати ну кхо, но’’ти винайакуккучче уппанне. айам̣ пана̄ти айам̣ пуггало пана вӣтиккаматийева̄ти самбандхо. аччхамам̣сена сӯкарамам̣сасса ван̣н̣асан̣т̣ха̄нена садисатта̄, дӣпимам̣сена ча мигамам̣сасса садисатта̄ вуттам̣ ‘‘аччхамам̣сам̣ сӯкарамам̣са’’нтиа̄ди.

а̄паттим̣ча сатисаммоса̄йа̄ти еттха часаддо авуттава̄кйасампин̣д̣анаттхо, каттаббан̃ча на хи каротӣти аттхо. евантиа̄ди нигаманам̣.

евам̣ авинайадхарасса досам̣ дассетва̄ винайадхарасса гун̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘винайадхаро пана̄’’тиа̄ди. соти винайадхаро. хӣти виттха̄ро. парӯпава̄данти паресам̣ упава̄дам̣. суддхантети суддхасса кот̣т̣ха̄се. татоти патит̣т̣ха̄нато паранти самбандхо. асса̄ти винайадхарасса. евантиа̄ди нигаманам̣. асса̄ти винайадхарасса. куккуччапаката̄нанти куккуччена абхибхӯта̄нам̣. соти винайадхаро. техӣти куккуччапакатехи. сан̇гхамаджджхе катхентасса авинайадхарасса̄ти йоджана̄. танти бхайам̣ са̄раджджам̣.

пат̣ипаккхам̣, пат̣ивируддхам̣ ва̄ аттхайанти иччхантӣти паччаттхӣка̄, н̣йасаддо бахулам̣ катта̄бхидха̄йако, аттано паччаттхика̄ аттапаччаттхика̄. таттха̄ти дувидхесу паччаттхикесу. имети меттийабхуммаджакавад̣д̣халиччхавино. ан̃н̃епи йе ва̄ пана бхиккхӯти самбандхо. арит̣т̣хабхиккху ча кан̣т̣акаса̄ман̣еро ча веса̄ликаваджджипуттака̄ ча арит̣т̣ха…пе… ваджджӣпуттака̄. те ча са̄санапаччаттхика̄ на̄ма̄ти самбандхо. парӯпаха̄ро ча ан̃н̃а̄н̣о ча кан̇кха̄паравитаран̣о ча парӯ…пе… витаран̣а̄. те а̄дайо йесам̣ ва̄да̄нанти парӯ…пе… витаран̣а̄дайо. те ева ва̄да̄ етесанти парӯ…пе… витаран̣а̄дива̄да̄. те ча са̄санапаччаттхика̄ на̄ма̄ти самбандхо. абуддхаса̄санам̣ буддхаса̄сананти ватва̄ катапаггаха̄ маха̄сан̇гхика̄дайо ча са̄санапаччаттхика̄ на̄ма̄ти йоджана̄. кан̇кха̄паравитаран̣а̄дӣти еттха а̄дисаддена катха̄ваттхупакаран̣е а̄гата̄ ва̄да̄ сан̇гайханти. маха̄сан̇гхика̄дайоти еттха а̄дисаддена дӣпавам̣се а̄гата̄ ган̣а̄ сан̇гайханти. а̄димхи ‘‘випарӣтадассана̄’’ти падам̣ саббападехи йоджетаббам̣. ‘‘сахадхаммена̄’’ти падассаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘саха ка̄ран̣ена̄’’ти. йатха̄ти йена̄ка̄рена ниггайхама̄нети самбандхо.

таттха̄ти тивидхесу саддхаммесу. маха̄ватта̄ни санти, айам̣ сабботи йоджана̄. чатта̄ри пхала̄ни ча̄ти лин̇гавипалла̄сена йоджетаббам̣. еттха чака̄рена абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄ сан̇гахита̄ та̄сампи адхигамаса̄санабха̄вато.

таттха̄ти тивидхесу саддхаммесу. кечи тхера̄ти дхаммакатхика̄ кечи тхера̄. ‘‘йо кхо’’ти кан̣т̣хаджадутийаккхарена пат̣хитаббо. поттхакесу пана ‘‘йо во’’ти вака̄рена па̄т̣хо аттхи, со айутто. касма̄? ‘‘со во’’ти парато вуттатта̄, екасмим̣ ва̄кйе двиннам̣ сама̄насутисадда̄нам̣ айуттатта̄ ча. кечи тхера̄ти пам̣сукӯлика̄ кечи тхера̄ а̄хам̣сӯти самбандхо. итаре пана тхера̄ти дхаммакатхикатхерехи ча пам̣сукӯликатхерехи ча ан̃н̃е тхера̄. тети пан̃ча бхиккхӯ кариссантӣти самбандхо. джамбудӣпасса паччанте тит̣т̣хатӣти паччантимо, тасмим̣. джамбудӣпасса маджджхе вемаджджхе тит̣т̣хатӣти маджджхимо. атха ва̄ маджджха̄нам̣ суддха̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ нива̄со маджджхимо, тасмим̣. вӣсати вагга̄ имасса̄ти вӣсативагго, сойева ган̣о вӣсативаггаган̣о, там̣. евантиа̄ди нигаманам̣.

тасса̄дхеййоти тасса̄йатто, тасса сантакоти вуттам̣ хоти. пава̄ран̣а̄ а̄дхеййа̄, сан̇гхакаммам̣ а̄дхеййам̣, паббаджджа̄ а̄дхеййа̄, упасампада̄ а̄дхеййа̄ти йоджана̄.

йепи име нава упосатха̄ти самбандхо. йа̄пи ча има̄ нава пава̄ран̣а̄йоти йоджана̄. тасса̄ти винайадхарасса. та̄санти навапава̄ран̣а̄нам̣.

йа̄нипи има̄ни чатта̄ри сан̇гхакамма̄нӣти йоджетаббам̣. еттха ча та̄ни винайадхара̄йатта̄нева̄ти па̄т̣хасесо аджджха̄харитаббо.

йа̄пи ча айам̣ паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ка̄табба̄ти йоджана̄. хӣти саччам̣. ан̃н̃оти винайадхарато паро. со ева̄ти винайадхаро ева. ‘‘упаджджха’’нти дха̄тукаммам̣, ‘‘са̄ман̣ерена̄’’ти ка̄ритакаммам̣ упанетаббам̣. еттха ча̄ти упосатха̄дӣсу ча. ниссайада̄нан̃ча са̄ман̣ерӯпат̣т̣ха̄нан̃ча висум̣ катва̄ два̄даса̄нисам̣се лабхатӣтипи сакка̄ ваттум̣.

висум̣ висум̣ катва̄ти ‘‘пан̃ча̄ти ча…пе… ека̄даса̄’’ти ча кот̣т̣ха̄сам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄, сатта кот̣т̣ха̄се катва̄ бха̄сатӣти адхиппа̄йо. тхометӣти саммукха̄ тхомети. пасам̣сатӣти параммукха̄ пасам̣сати. ‘‘уггахетабба’’нтипадассаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘парийа̄пун̣итабба’’нти. аддхани дӣгхе са̄дхӯти аддханийам̣ аддхаккхамам̣ аддхайогйанти аттхо са̄дхуаттхе нийапаччайо (моггалла̄не 4.33.73).

тхера̄ ча нава̄ ча маджджхима̄ ча бахӯ те бхиккхӯ парийа̄пун̣антӣти йоджана̄.

439. ‘‘уддиссама̄не’’ти падасса каммарӯпаттам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘уддисийама̄не’’ти. со пана̄ти па̄тимоккхо пана. йасма̄ уддиссама̄но на̄ма хоти, тасма̄ти йоджана̄. уддисанте ва̄ти уддисийама̄не ва̄. уддиса̄пенте ва̄ти уддиса̄пийама̄не ва̄. антасаддо хи ма̄насаддака̄рийо. йоти бхиккху. нанти там̣ па̄тимоккхам̣. часаддо кхудда̄нукхуддакападасса дваннава̄кйам̣ дассети, пуббападе кака̄ралопо дат̣т̣хаббо. тесанти кхудда̄нукхудда̄ка̄нам̣. хӣти саччам̣. ета̄нӣти кхудда̄нукхуддака̄ни. йети бхиккхӯ. ‘‘йа̄ва уппаджджатийева, та̄ва сам̣ваттанти ити вуттам̣ хотӣти йоджана̄ имасса найасса па̄т̣хасесехи йоджетаббатта̄. гарукабха̄вам̣ саллаккхенто лахукабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. ативийа̄ти ати и ева. ика̄ро хи сандхивасена адассанам̣ гато. вийасаддо евака̄раттхава̄чако ‘‘варамха̄кам̣ бхуса̄мива̄’’ти еттха (джа̄. 1.3.108) ивасаддо вийа, ати хутва̄ ева̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘упасампаннасса̄’’ти еттха самӣпе са̄мивачананти (рупасиддхийам̣ 316 сутте) а̄ха ‘‘упасампаннасса сантике’’ти. тасса̄ти упасампаннасса. тасминти винайе. виван̣н̣етӣти на кевалам̣ тассева виван̣н̣аматтамева, атха кхо ниндатийева̄ти а̄ха ‘‘ниндатӣ’’ти. гарахатӣти тассева вевачанам̣. атха ва̄ ниндатӣти упасампаннасса саммукха̄ ниндати. гарахатӣти параммукха̄ гарахатӣти. дутийам̣.

3. моханасиккха̄падам̣

444. татийе анусаддо пат̣ипа̄т̣иаттхам̣ антокатва̄ виччхаттхава̄чакоти а̄ха ‘‘анупат̣ипа̄т̣ийа̄ аддхама̄се аддхама̄се’’ти. соти па̄тимоккхо. упосатхе упосатхе уддиситаббанти анупосатхикам̣. еттха̄пи хи анусаддо виччхаттхава̄чако. соти па̄тимоккхо. уддисийама̄но на̄ма хотӣти йоджана̄. ‘‘тасмим̣ ана̄ча̄ре’’ти падена ‘‘таттха̄’’ти падассаттхам̣ дассети. ‘‘йам̣ а̄патти’’нти падена йам̣саддасса висайам̣ дассети. йатха̄дхаммоти еттха дхаммасаддена дхаммо ча винайо ча адхиппетоти а̄ха ‘‘дхаммо ча винайо ча̄’’ти. йатха̄ти йена̄ка̄рена. са̄дхусаддо сундараттхо, касаддо падапӯран̣оти а̄ха ‘‘сут̣т̣хӯ’’ти. ат̣т̣хинти ча ‘‘катва̄’’ти ча две пада̄ни дат̣т̣хабба̄ни. ‘‘ат̣т̣хикатва̄’’ти ва̄ екам̣ падам̣. таттха пуббанайе аттхо йассаттхӣти ат̣т̣хи ттхака̄расса т̣т̣хака̄рам̣ катва̄, там̣ ат̣т̣хим̣. катва̄ти тва̄паччайантауттарападена сама̄со на хоти. ат̣т̣хикабха̄ванти еттха икасаддена ‘‘ат̣т̣хӣ’’ти еттха ӣпаччайам̣ дассети. ‘‘бха̄ва’’нтипадена бха̄вапаччайена вина̄ бха̄ваттхасса н̃а̄петаббатам̣ дассети. аттхо паневам̣ дат̣т̣хаббо – ат̣т̣хибха̄вам̣ катва̄ти. паччхиманайе аттхо йассаттхӣти ат̣т̣хико пуриманайенева ттхака̄расса т̣т̣хака̄рам̣ катва̄. аттхайитаббо иччхитабботи ва̄ ат̣т̣хико, ат̣т̣хикаити на̄масаддато тва̄паччайо ка̄таббо. ‘‘ат̣т̣хикатва̄’’ти идам̣ падам̣ кирийа̄висесанам̣. кирийа̄висесане ваттама̄не карадха̄ту ва̄ бхӯдха̄ту ва̄ йоджетабба̄ти дассебхум̣ вуттам̣ ‘‘катва̄ хутва̄’’ти. там̣ саббам̣ дассенто а̄ха ‘‘ат̣т̣хикатва̄ти ат̣т̣хикабха̄вам̣ катва̄, ат̣т̣хико хутва̄’’ти. татийам̣.

4. паха̄расиккха̄падам̣

449. чатуттхе касма̄ чхаббаггийа̄ саттарасаваггийа̄нам̣ паха̄рам̣ денти, нану ака̄ран̣ена паха̄рам̣ дентӣти а̄ха ‘‘а̄вусо’’тиа̄ди. имина̄ йатха̄ ваданти, татха̄ акататта̄ паха̄рам̣ дентӣти дассети.

451. сачепӣти еттха писаддена саче амарати, ка̄ на̄ма катха̄, па̄читтийамева̄ти дассети. паха̄рена̄ти паха̄рахетуна̄. йатха̄ти йена̄ка̄рена. айанти бхиккху. на вирочатӣти на собхати.

452. ‘‘анупасампаннасса̄’’ти еттха ака̄расса ан̃н̃аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘гахат̣т̣хасса ва̄’’тиа̄ди. паббаджитасса ва̄ти парибба̄джакасса ва̄ са̄ман̣ерасса ва̄.

453. ‘‘кеначӣ’’ти падасса аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘мануссена ва̄’’тиа̄ди. татоти вихет̣ханато, имина̄ моккхасса апа̄да̄нам̣ дассети, ‘‘аттано’’ти имина̄ самбандхам̣ дассети. ‘‘паттхайама̄но’’ти имина̄ ‘‘адхиппа̄йо’’ти падассаттхам̣ дассети. муггарена ва̄ти чатухаттхадан̣д̣асса аддхена дан̣д̣ена ва̄. соти чора̄дикоти. чатуттхам̣.

5. таласаттикасиккха̄падам̣

454. пан̃чаме таланти хаттхаталам̣. тан̃хи талати йам̣кин̃чи гахитаваттху патит̣т̣ха̄ти еттха̄ти ‘‘тала’’нти вуччати. саттӣти кунто. со хи сакати виджджхитум̣ саматтхетӣти ‘‘саттӣ’’ти вуччати. таламева саттисадисатта̄ таласаттикам̣, садисаттхе ко, там̣ таласаттикам̣ упача̄рена гахетва̄ ‘‘ка̄йампӣ’’ти вуттам̣. ка̄йато ан̃н̃ам̣ ваттхумпи таласаттикасан̇кха̄тена ка̄йена гахетва̄ уггиратта̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йапат̣ибаддхампӣ’’ти. ‘‘паха̄расамуччита̄’’ти еттха сам̣пуббо ча упуббо ча чисаддо пагун̣анасан̇кха̄те паричите ваттатӣти а̄ха ‘‘паха̄рапаричита̄’’ти. паха̄рена сам̣ пунаппунам̣ уччита̄ паричита̄ти аттхо. имамеваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пуббепи…пе… аттхо’’ти. ан̃н̃ампи саджджха̄йананайам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘паха̄расса уббига̄’’ти. тасса̄ти тасса па̄т̣хасса. паха̄расса̄ти паха̄рато. ниссаккаттхе четам̣ са̄мивачанам̣. ‘‘бхӣта̄’’ти имина̄ ‘‘уббига̄’’ти еттха упубба виджадха̄туссаттхам̣ дассети.

457-8. вираддхоти пан̣н̣ако хутва̄. пуббети пуримасиккха̄паде. вуттесу ваттхӯсӯти ‘‘чорам̣ ва̄ паччаттхӣкам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ вуттесу ваттхӯсӯти. пан̃чамам̣.

6. амӯлакасиккха̄падам̣

459. чхат̣т̣хе тети чхаббаггийа̄. чоденти кира̄ти самбандхо. а̄кин̣н̣адосатта̄ти тесам̣ а̄кулаа̄дӣнаватта̄. еванти чодийама̄не. аттапаритта̄н̣анти аттано парисамантато та̄н̣ам̣ раккханам̣ каронта̄ чодентӣти йоджана̄ти. чхат̣т̣хам̣.

7. сан̃чиччасиккха̄падам̣

464. саттаме упапуббадахадха̄тусса сакаммикатта̄ ка̄ритантогадхабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘уппа̄дентӣ’’ти. ‘‘анупасампаннасса̄’’ти еттха ака̄расса садисаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘са̄ман̣ерасса̄’’ти. са̄ман̣еропи хи упасампаннена садисо хоти сан̣т̣ха̄нена ча пурисабха̄вена ча. са̄ман̣ерасса куккуччам̣ упадахатӣти самбандхо. нисиннам̣ ман̃н̃е, нипаннам̣ ман̃н̃е, бхуттам̣ ман̃н̃е, пӣтам̣ ман̃н̃е, катам̣ ман̃н̃ети йоджана̄. нисиннанти нисӣдитам̣. нипаннанти нипаджджитанти. саттамам̣.

8. упассутисиккха̄падам̣

471. ат̣т̣хаме ‘‘адхикаран̣аджа̄та̄на’’нти еттха адхикаран̣асса пакаран̣ато вива̄да̄дхикаран̣абха̄ван̃ча висесанапарападабха̄ван̃ча дассенто а̄ха ‘‘уппаннавива̄да̄дхикаран̣а̄на’’нти. таттха уппаннасаддена джа̄тасаддассаттхам̣ дассети. вива̄дасаддена адхикаран̣асса сарӯпам̣ дассети. суййатӣти сути вачанам̣, сутийа̄ самӣпам̣ упассути т̣ха̄нанти аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сутисамӣпа’’нти. ‘‘самӣпа’’нти имина̄ упасаддассаттхам̣ дассети. ‘‘йаттха̄’’тиа̄дина̄ ‘‘упассутӣ’’ти еттха упасаддасса падха̄натта̄ тасса сарӯпам̣ дассети. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не. мантентанти еттха упайогавачанасса бхумматтхе адхиппетатта̄ вуттам̣ ‘‘мантайама̄не’’ти.

473. ‘‘вӯпасамисса̄мӣ’’ти еттха идха̄туйа̄ гатйаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘вӯпасамам̣ гамисса̄мӣ’’ти. ака̄ракабха̄ванти ниддосабха̄вам̣. сотука̄мата̄йа гаманавасена сийа̄ кирийанти йоджана̄. паратопи есева найоти. ат̣т̣хамам̣.

9. каммапат̣иба̄ханасиккха̄падам̣

474. наваме майанти чхаббаггийана̄мака̄ амхе. кататта̄ти камма̄нам̣ кататта̄. дхаммоти бхӯто сабха̄во. етесӯти чатӯсу сан̇гхакаммесӯти. навамам̣.

10. чхандам̣ адатва̄гаманасиккха̄падам̣

481. дасаме чодети парасса досам̣ а̄ропетӣти чодако. тена ча чодакена чодетаббо досам̣ а̄ропетабботи чудито, сойева чудитако, тена ча. ‘‘анувиджджакоти ча винайадхаро. со хи чодакачудитака̄нам̣ матам̣ ануминетва̄ видати джа̄на̄тӣти анувиджджако. етта̄вата̄пӣти еттакенапи пама̄н̣ена̄ти. дасамам̣.

11. дуббаласиккха̄падам̣

484. ека̄дасаме ‘‘аладжджӣта̄’’тиа̄дӣсу (пари. 295) вийа йака̄ралопена ниддесоти а̄ха ‘‘йатха̄миттата̄йа̄’’ти. ‘‘йо йо’’ти имина̄ йатха̄саддасса виччхаттхам̣ дассети. йатха̄вуд̣д̣хантиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 311 а̄дайо) вийа йо йо митто ‘‘йатха̄митта’’нти вачанаттхо ка̄таббо. саббападесӯти ‘‘йатха̄сандит̣т̣хата̄’’тиа̄дӣсу саббесу падесӯти. ека̄дасамам̣.

12. парин̣а̄манасиккха̄падам̣

489. два̄дасаме йанти падаттхавиниччхайаттхасан̇кха̄там̣ йам̣ вачанам̣. таттха̄ти тим̣сакакан̣д̣е. идха̄ти двенавутикан̣д̣е, сиккха̄паде ва̄. пуггаласса̄ти парапуггаласса̄ти. два̄дасамам̣.

сахадхаммикавагго ат̣т̣хамо.