па̄читтийайоджана̄

маха̄ка̄рун̣икам̣ на̄тхам̣, абхинатва̄ сама̄сато;

па̄читйа̄диван̣н̣ана̄йа, карисса̄маттхайоджанам̣.

5. па̄читтийакан̣д̣ам̣

1. муса̄ва̄дасиккха̄пада-аттхайоджана̄

кхуддака̄нанти сукхума̄паттипака̄сакатта̄ аппака̄нам̣, ган̣анато ва̄ пачуратта̄ бахука̄нам̣. йесам̣ сиккха̄пада̄нанти самбандхо. ‘‘йеса’’нти падам̣ ‘‘сан̇гахо’’ти паде са̄мйаттхачхат̣т̣хӣ. сан̇гахӣйате сан̇гахо. ‘‘навахи ваггехӣ’’типадам̣ ‘‘сан̇гахо, суппатит̣т̣хито’’ти пададвайе каран̣ам̣. да̄нӣти ка̄лава̄чако саттамйантанипа̄то ида̄ни-парийа̄йо, имасмим̣ ка̄лети аттхо. тесанти кхуддака̄нам̣, айам̣ ван̣н̣ана̄ти самбандхо. бхаватӣти еттха ти-саддо екам̣саттхе ана̄гатака̄лико хоти ‘‘нирайам̣ нӯна гаччха̄ми, еттха ме наттхи сам̣сайо’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.331) вийа. кин̃ча̄петтха хи йатха̄ екам̣сава̄чако нӯнасаддо аттхи, на евам̣ ‘‘бхаватӣ’’ти паде, аттхато пана айам̣ ван̣н̣ана̄ нӯна бхависсатӣти аттхо гахетаббо. атха ва̄ авассамбха̄вийаттхе ана̄гатака̄лава̄чако хоти ‘‘дхувам̣ буддхо бхава̄маха’’нтиа̄дӣсу (бу. вам̣. 2.109-114) вийа. ка̄ман̃хеттха йатха̄ авассамбха̄вийаттхава̄чако дхувасаддо аттхи, на евам̣ ‘‘бхаватӣ’’ти паде, аттхато пана дхувам̣ бхависсати айам̣ ван̣н̣ана̄ти аттхо гахетабботи дат̣т̣хаббам̣.

1. ‘‘таттха̄’’ти падам̣ ‘‘муса̄ва̄даваггасса̄’’ти паде ниддха̄ран̣асамуда̄йо, тесу навасу ваггесӯти аттхо. пат̣хамасиккха̄падети ва̄, тесу кхуддакесу сиккха̄падесӯти аттхо. сакйа̄нам̣ путтоти бхагинӣхи сам̣ва̄сакаран̣ато локамарийа̄дам̣ чхиндитум̣, джа̄тисамбхедато ва̄ раккхитум̣ саккун̣антӣти сакйа̄. са̄каванасан̣д̣е нагарам̣ ма̄пентӣти ва̄ сакйа̄, пуббара̄джа̄но. тесам̣ вам̣се бхӯтатта̄ етарахипи ра̄джа̄но сакйа̄ на̄ма, тесам̣ путтоти аттхо. ‘‘буддхака̄ле’’ти падам̣ ‘‘паббаджим̣сӯ’’ти паде а̄дха̄ро. сакйакулато никкхамитва̄ти самбандхо. ‘‘ва̄даккхитто’’тйа̄дина̄ ва̄дена кхитто, ва̄дамхи ва̄ти аттхам̣ дассети. йатра йатра̄ти йассам̣ йассам̣ дит̣т̣хийам̣ паваттатӣти самбандхо. аваджа̄нитва̄ти пат̣иссавена вийогам̣ катва̄. авасаддо хи вийогаттхава̄чако. ‘‘ападжа̄нитва̄’’типи па̄т̣хо, пат̣ин̃н̃а̄там̣ апанӣтам̣ катва̄ти аттхо. досанти айуттидосам̣, саллаккхенто хутва̄ти самбандхо. катхенто катхентоти антасаддо ма̄насаддака̄рийо. катхийама̄но катхийама̄ноти хи аттхо. пат̣иджа̄нитва̄ти пат̣ин̃н̃а̄там̣ катва̄. а̄нисам̣санти ниддосам̣ гун̣ам̣. пат̣ипуббо чарасаддо пат̣иччха̄данаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ичарати пат̣иччха̄детӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти вутте ‘‘аничча’’нти вадати. касма̄ти вутте ‘‘джа̄нитаббато’’ти вадати. йади евам̣ нибба̄нампи джа̄нитаббатта̄ аниччам̣ на̄ма сийа̄ти вутте аттано хетумхи досам̣ дисва̄ ахам̣ ‘‘джа̄нитаббато’’ти хетум̣ на вада̄ми, ‘‘джа̄тидхаммато’’ти пана вада̄ми. тайа̄ пана дуссутатта̄ евам̣ вуттанти ватва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати. ‘‘курундийа’’нти падам̣ ‘‘вутта’’нти паде а̄дха̄ро. етасса̄ти ‘‘рӯпам̣ аниччам̣ джа̄нитаббато’’ти вачанасса. татра̄ти курундийам̣. тасса̄ти пат̣иджа̄нана̄ваджа̄нанасса. ‘‘пат̣иччха̄данаттха’’нти падам̣ ‘‘бха̄сатӣ’’типаде сампада̄нам̣. ‘‘маха̄ат̣т̣хакатха̄йа’’нтипадам̣ ‘‘вутта’’нти паде а̄дха̄ро. ‘‘дива̄т̣т̣ха̄на̄дӣсӯ’’ти падам̣ упанетаббам̣. идам̣ ‘‘асукасмим̣ на̄мападесе’’ти паде ниддха̄ран̣асамуда̄йо.

3. самма̄ вадати анена̄ти сам̣ва̄данам̣, уджуджа̄тикачиттам̣, на сам̣ва̄данам̣ висам̣ва̄данам̣, ван̃чана̄дхиппа̄йавасаппаваттам̣ читтанти дассенто а̄ха ‘‘висам̣ва̄даначитта’’нти. ‘‘ва̄ча̄’’тйа̄дина̄ вачати ета̄йа̄ти ва̄ча̄ти аттхам̣ дассети. хӣти дал̣хӣкаран̣аджотакам̣, тадамина̄ саччанти аттхо. ‘‘ва̄ча̄йева̄’’ти падам̣ ‘‘бйаппатхо’’ти паде тулйаттхам̣, ‘‘вуччатӣ’’ти паде каммам̣. патхасаддапаратта̄ ва̄ча̄саддасса бйа̄десо като. суддхачетана̄ катхита̄ти самбандхо. там̣самут̣т̣хитасаддасахита̄ти та̄йа четана̄йа самут̣т̣хитена саддена саха паватта̄ четана̄ катхита̄ти йоджана̄.

‘‘ева’’нти падам̣ ‘‘дассетва̄’’ти паде нидассанам̣, каран̣ам̣ ва̄. ‘‘дассетва̄’’ти падам̣ ‘‘дассенто а̄ха̄’’ти пададвайе пуббака̄лакирийа̄. антети ‘‘ва̄ча̄’’тиа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ аваса̄не. ‘‘а̄ха̄’’ти еттха ваттама̄на-тивачанасса ака̄ро паччуппаннака̄лава̄чакена ‘‘ида̄нӣ’’ти падена йоджитатта̄. ‘‘таттха̄’’ти падам̣ ‘‘аттхо ведитаббо’’ти паде а̄дха̄ро. еттха̄ти ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’тиа̄дӣсу. ‘‘па̄л̣ийа’’нти падам̣ ‘‘десана̄ ката̄’’ти паде а̄дха̄ро. нисситавин̃н̃а̄н̣авасена аватва̄ ниссайапаса̄давасена ‘‘чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти вуттанти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикенева̄’’ти.

4. тасса̄ти ‘‘тӣха̄ка̄рехӣ’’тиа̄дивачанасса. ‘‘аттхо’’ти падам̣ ‘‘ведитаббо’’ти паде каммам̣. хӣти висесаджотакам̣, висесам̣ катхайисса̄мӣти аттхо. таттха̄ти чатуттхапа̄ра̄джике. идха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде.

9. а̄дӣнампӣти писаддо сампин̣д̣анаттхо.

11. мандасаддо джал̣аттхава̄чакоти а̄ха ‘‘мандатта̄ джал̣атта̄’’ти. йо пана ан̃н̃ам̣ бхан̣атӣти самбандхо. ‘‘са̄ман̣ерена̄’’ти падам̣ ‘‘вутто’’ти паде катта̄. аписаддо пуччха̄ва̄чако, ‘‘пасситтха̄’’ти падена йоджетаббо, апи пасситтха̄ти аттхо. ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’тиа̄дивачанато ан̃н̃а̄ пӯран̣акатха̄пи та̄ва аттхӣти дассенто а̄ха ‘‘ан̃н̃а̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма хотӣ’’ти. аппата̄йа ӯнасса аттхасса пӯран̣авасена паватта̄ катха̄ пӯран̣акатха̄. еса̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма ка̄ти а̄ха ‘‘еко’’тиа̄ди. еса̄ хи га̄ме аппакампи телам̣ ва̄ пӯвакхан̣д̣ам̣ ва̄ пасситва̄ ва̄ лабхитва̄ ва̄ бахукам̣ катва̄ пӯран̣авасена катхитатта̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма. бахука̄ни тела̄ни ва̄ пӯве ва̄ пассантопи лабхантопи аппакам̣ катва̄ ӯнавасена катхитатта̄ ӯнакатха̄пи аттхӣти сакка̄ ваттум̣. ат̣т̣хакатха̄су пана авуттатта̄ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. бахука̄йа пӯран̣асса аттхасса ӯнавасена паватта̄ катха̄ ӯнакатха̄ти виггахо ка̄табботи. пат̣хамам̣.

2. омасава̄да сиккха̄падам̣

12. дутийе масадха̄ту виджджханаттхе паваттати ‘‘омат̣т̣хам̣ уммат̣т̣ха’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.21) вийа̄ти дассенто а̄ха ‘‘омасантӣти овиджджхантӣ’’ти.

13. ‘‘идам̣ ваттху’’нти падам̣ ‘‘а̄харӣ’’ти паде каммам̣. нандитабботи нандо ван̣н̣абала̄ди, со етассаттхӣти нандӣ. виса̄ла̄ни маханта̄ни виса̄н̣а̄ни етассаттхӣти виса̄ло, нандӣ ча со виса̄ло чети нандивиса̄лоти вачанаттхам̣ дассети ‘‘нандивиса̄ло на̄ма̄’’тиа̄дина̄. соти нандивиса̄ло, ‘‘а̄ха̄’’ти паде катта̄. таттхева̄ти йун̃джитат̣т̣ха̄нейева. ахетукапат̣исандхика̄лепӣти пи-саддо ануггахаттхава̄чако, пагева двихетука тихетука пат̣исандхика̄лети аттхо. ‘‘тена ча̄’’ти чака̄расса авуттасампин̣д̣анаттхатта̄ ‘‘аттано каммена ча̄’’ти аттхам̣ сампин̣д̣етӣти а̄ха ‘‘аттано каммена ча̄’’ти. аттаноти нандивиса̄ласса.

15. еттха̄ти етиссам̣ падабха̄джанийам̣, ‘‘а̄ха̄’’ти паде а̄дха̄ро. ‘‘йасма̄’’ти падам̣ вибхаджитука̄мо’’ти паде хету. ат̣т̣хуппаттийам̣йева ‘‘хӣнена̄пӣ’’ти ватва̄ падабха̄джанийам̣ авуттатта̄ идам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. вен̣ука̄раджа̄тӣти вилӣвака̄раджа̄ти. неса̄даджа̄тӣти еттха кеват̣т̣аджа̄типи сан̇гахита̄.

пу вуччати карӣсам̣, там̣ кусати апанетӣти пуккусо. пуппхам̣ вуччати карӣсам̣, кусумам̣ ва̄, там̣ чхад̣д̣етӣти пуппхачхад̣д̣ако.

кут̣ати чхиндатӣти кот̣т̣хо, сойева кот̣т̣хако. йака̄рабхака̄ре екато йоджетва̄ ‘‘йабха̄’’ти йо аккосо аттхи, есо хӣно на̄ма аккосоти йоджана̄.

16. саббападесӯти на̄ма̄дӣсу саббападесу. еттха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде. аликанти асаччам̣, миччха̄ва̄чанти самбандхо. йопи вадатӣти йоджана̄.

26. парихаритва̄ти паримукхам̣ катханам̣ апанетва̄. давам̣ париха̄сам̣ ка̄метӣти давака̄мо, тасса бха̄во давакамйам̣, там̣йева давакамйата̄. анупасампаннанти еттха ака̄расса садисаттхамаггахетва̄ ан̃н̃аттхова гахетабботи а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ бхиккху’’нтиа̄ди. йади хи садисаттхо бхавеййа, са̄ман̣ерова анупасампанно на̄ма сийа̄ сан̣т̣ха̄нена ча пурисабха̄вена ча садисатта̄, тасма̄ ан̃н̃аттхова гахетабботи дат̣т̣хаббам̣. саббасатта̄ти еттха саббасаддо анавасесаттхо мануссе упа̄да̄йа вачанаттхаджа̄нана̄джа̄нанапакатика̄нам̣ саббасатта̄нампи гахитатта̄.

35. аттхапуреккха̄ро на̄ма̄ти ведитабботи самбандхо. сиккха̄падамапеккхийа напум̣сакалин̇гавасена ‘‘кирийа’’нтиа̄ди вуттам̣. а̄паттимапеккхийа иттхилин̇гавасена ‘‘кирийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. ваджджакаммасадда̄ сиккха̄падамапеккханта̄пи а̄патти, мапеккханта̄пи нийатанапум̣сакалин̇гатта̄ напум̣сака̄йева, тасма̄ те две а̄паттит̣т̣ха̄не на вутта̄ти дат̣т̣хаббанти. дутийам̣.

3. песун̃н̃асиккха̄падам̣

36. татийе ‘‘джа̄табхан̣д̣ана̄на’’нти ваттаббе агйа̄хитотиа̄дӣсу вийа висесанапаранипа̄тавасена ‘‘бхан̣д̣анаджа̄та̄на’’нти вуттанти а̄ха ‘‘сан̃джа̄табхан̣д̣ана̄на’’нти. ‘‘пуббабха̄го’’ти ватва̄ тасса сарӯпам̣ дассети ‘‘имина̄ ча имина̄ ча̄’’тиа̄дина̄. вируддхам̣ вадати етена̄ти вива̄до, вигга̄хикакатха̄, там̣ а̄панна̄ти вива̄да̄панна̄, тесам̣. писати сан̃чун̣н̣етӣти писун̣о, пуггало, тасса иданти песун̃н̃ам̣, вачананти аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘песун̃н̃анти писун̣ава̄ча’’нти.

37. бхиккхупесун̃н̃ети бхиккхӯнам̣ сантикам̣ упасам̣хат̣е песун̃н̃авачанети чхат̣т̣хӣсама̄со.

38. ‘‘дисва̄’’ти падам̣ ‘‘бхан̣антасса̄’’ти паде пуббака̄лакирийа̄, дассанам̣ хутва̄ти аттхо. татийам̣.

4. падасодхаммасиккха̄падам̣

44. чатуттхе пат̣имукхам̣ а̄дарена сун̣антӣти патисса̄, на патисса̄ аппатисса̄ти дассенто а̄ха ‘‘аппатиссава̄’’ти.

45. ‘‘падасо’’ти еттха со-паччайо виччхаттхава̄чакоти а̄ха ‘‘падам̣ пада’’нти. таттха̄ти тесу чатуббидхесу. падам̣ на̄ма идха аттхаджотакам̣ ва̄ вибхатйантам̣ ва̄ на хоти, атха кхо локийехи лаккхито га̄тха̄йа чатуттхам̣со па̄дова адхиппетоти а̄ха ‘‘паданти еко га̄тха̄па̄до’’ти. ану паччха̄ вуттападатта̄ дутийапа̄до анупадам̣ на̄ма. ану садисам̣ бйан̃джанам̣ анубйан̃джананти аттхам̣ дассети ‘‘анубйан̃джана’’нтиа̄дина̄. бйан̃джанасаддо пада-парийа̄йо. йам̣кин̃чи падам̣ анубйан̃джанам̣ на̄ма на хоти, пуримападена пана садисам̣ паччхимападамева анубйан̃джанам̣ на̄ма.

ва̄ченто хутва̄ нит̣т̣ха̄петӣти йоджана̄. ‘‘екамекам̣ пада’’нти падам̣ ‘‘нит̣т̣ха̄петӣ’’ти паде ка̄ритакаммам̣. ‘‘тхерена̄’’ти падам̣ ‘‘вутте’’ти паде катта̄, ‘‘екато’’ти паде сахаттхо. са̄ман̣еро апа̄пун̣итва̄ бхан̣атӣти самбандхо. маттамева̄ти еттха евасаддо маттасаддасса авадха̄ран̣аттхам̣ дассети, тена пака̄рам̣ пат̣иккхипати. ‘‘аничча’’нти ча ‘‘аничча̄’’ти ча двиннам̣ пада̄нам̣ сатипи лин̇гависесатте анубйан̃джанатта̄ а̄паттимоккхо наттхӣти а̄ха ‘‘анубйан̃джанаган̣ана̄йа па̄читтийа̄’’ти.

брахмаджа̄ла̄дӣнӣти еттха а̄дисаддена са̄ман̃н̃апхаласутта̄дӣни дӣгхасутта̄ни (дӣ. ни. 1.150 а̄дайо) сан̇гахита̄ни. часаддена огхатаран̣асутта̄дӣни сам̣йуттасутта̄ни (сам̣. ни. 1.1) ча читтапарийа̄да̄насутта̄дӣни ан̇гуттарасутта̄ни (а. ни. 1.2 а̄дайо) ча сан̇гахита̄ни. соти девата̄бха̄сито ведитабботи йоджана̄.

кин̃ча̄пи вадатӣти самбандхо. еттха ча кин̃ча̄писаддо гарахаттхава̄чако, панасаддо ануггахаттхава̄чако. мен̣д̣акамилиндапан̃хесӯти мен̣д̣акапан̃хе ча милиндапан̃хе ча. йанти суттам̣ вуттанти самбандхо. а̄рамман̣акатха̄ буддхикакатха̄ дан̣д̣акакатха̄ н̃а̄н̣аваттхукатха̄ти йоджетаббам̣ пеййа̄лавасена вуттатта̄. има̄йо пакаран̣а̄ни на̄ма̄ти ваданти. маха̄паччарийа̄дӣсу ватва̄ париггахитоти йоджана̄. йанти суттам̣.

48. татра̄ти ‘‘екато уддиса̄пенто’’ти вачане. уддиса̄пентӣти а̄чарийам̣ деса̄пенти бахукатта̄рамапеккхийа бахувачанавасена вуттам̣. техӣти упасампанна̄нупасампаннехи. двепӣти упасампанно ча анупасампанно ча.

упача̄ранти два̄дасахаттхӯпача̄рам̣. йесанти бхиккхӯнам̣. пала̄йанакагантханти париваджджетва̄ гаччхантам̣ пакаран̣ам̣. са̄ман̣еро ган̣ха̄тӣти йоджана̄.

опа̄тетӣти авапа̄тети, гал̣ита̄петӣти аттхо. суттепӣти веййа̄каран̣асуттепи. танти йебхуййена пагун̣агантхам̣. парисан̇кама̄нанти са̄раджджама̄нам̣. йам̣ пана вачанам̣ вуттанти самбандхо. кирийасамут̣т̣ха̄натта̄ти имасса сиккха̄падасса кирийасамут̣т̣ха̄натта̄ти. чатуттхам̣.

5. сахасеййасиккха̄падам̣

49. пан̃чаме мут̣т̣ха̄ сати етесанти мут̣т̣хассатӣ. наттхи сампаджа̄нам̣ етесанти асампаджа̄на̄. бхаван̇готин̣н̣ака̄лети ниддоккаманака̄ле.

50. ‘‘пакатийа̄’’ти падам̣ ‘‘дентӣ’’ти паде висесанам̣. те бхиккхӯ дентӣти самбандхо. ‘‘га̄равена̄’’ти падан̃ча ‘‘сиккха̄ка̄мата̄йа̄’’ти падан̃ча ‘‘дентӣ’’ти паде хету. сӣсасса упадха̄нам̣ уссӣсам̣, тасса карӣйате уссӣсакаран̣ам̣, там̣йева аттхо пайоджанам̣ уссӣсакаран̣аттхо, тадаттха̄йа. татра̄ти пуримавачана̄пеккхам̣, ‘‘сиккха̄ка̄мата̄йа̄’’ти вачанети аттхо. нидассананти сесо. атха ва̄ сиккха̄ка̄мата̄йа̄ти паччатте бхуммавачанам̣. ‘‘идамписса хоти сӣласми’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.195 а̄дайо) вийа. идампи сиккха̄ка̄мата̄йа айам̣ сиккха̄ка̄мата̄ сиккха̄ка̄мабха̄во хотӣти йоджана̄. еса найо ‘‘татридам̣ самантапа̄са̄дика̄йа самантапа̄са̄дикаттасми’’нтиа̄дӣсупи. бхиккхӯ кхипантӣти йоджана̄. танти а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣. атха̄ти кхипанато паччха̄. иданти ваттху. саммун̃чаникачаварачхад̣д̣анака̄ни сандха̄йа вуттам̣. тена̄йасмата̄ ра̄хулена па̄титам̣ ну кхоти йоджана̄. со пана̄йасма̄ гаччхатӣти самбандхо. апарибхога̄ ан̃н̃есанти ан̃н̃ехи на парибхун̃джитабба̄.

51. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. сайанам̣ сеййа̄, ка̄йапаса̄ран̣акирийа̄, сайанти еттха̄ти сеййа̄, ман̃чапӣт̣ха̄ди. тадубхайампи екасесена ва̄ са̄ман̃н̃аниддесена ва̄ екато катва̄ ‘‘сахасеййа’’нти вуттанти дассенто а̄ха ‘‘сеййа̄’’тиа̄ди. таттха̄ти двӣсу сеййа̄су. тасма̄ти йасма̄ две сеййа̄ дассита̄, тасма̄. ‘‘саббаччханна̄’’тиа̄дина̄ лаккхан̣ам̣ вуттанти йоджана̄. па̄кат̣авоха̄ранти локе видитам̣ вачанам̣. дуссакут̣ийанти дуссена чха̄дитакут̣ийам̣. ат̣т̣хакатха̄су йатха̄вутте пан̃чавидхаччхаданейева гайхама̄не ко досоти а̄ха ‘‘пан̃чавидхаччхаданейева̄’’тиа̄ди. йам̣ пана сена̄санам̣ париккхиттанти самбандхо. па̄ка̄рена ва̄ти ит̣т̣хакасила̄да̄руна̄ ва̄. ан̃н̃ена ва̄ти килан̃джа̄дина̄ ва̄. ваттхенапӣти писаддо пагева ит̣т̣хака̄дина̄ти дассети. йасса̄ти сена̄санасан̇кха̄та̄йа сеййа̄йа. упарӣти ва̄ самантатоти ва̄ йоджана̄. екена два̄рена пависитва̄ саббапа̄са̄дасса вал̣ан̃джитаббатам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘екӯпача̄ро’’ти. сатагаббхам̣ ва̄ чатусса̄лам̣ екӯпача̄рам̣ хотӣти самбандхо. танти сена̄санасан̇кха̄там̣ сеййам̣.

таттха̄ти сена̄санасан̇кха̄та̄йам̣ сеййа̄йам̣. самбахула̄ са̄ман̣ера̄ саче хонти, еко бхиккху саче хотӣти йоджана̄. ‘‘са̄ман̣ера̄’’ти идам̣ пачча̄саннавасена вуттам̣, упалаккхан̣авасена ва̄ ан̃н̃ехипи сахасеййа̄нам̣ а̄паттисамбхавато. тети са̄ман̣ера̄. саббесанти бхиккхӯнам̣. тасса̄ти са̄ман̣ерасса. есева найоти есо ева найо, на ан̃н̃о найоти аттхо. атха ва̄ есева найоти есо ива найо, есо ета̄дисо найо ива айам̣ найо дат̣т̣хабботи аттхо.

апи ча̄ти екам̣сена. еттха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде. чатукканти ека̄ва̄саека̄нупасампаннам̣, ека̄ва̄сана̄нупасампаннам̣, на̄на̄ва̄саека̄нупасампаннам̣, на̄на̄ва̄сана̄нупасампаннанти чатусамӯхам̣, чатупарима̄н̣ам̣ ва̄. йоти бхиккху. хисаддо виттха̄раджотако, там̣ вачанам̣ виттха̄райисса̄мӣти аттхо, виттха̄ро майа̄ вуччатети ва̄. девасиканти дивасе дивасе. н̣икапаччайо хи виччхаттхава̄чако. йопи сахасеййам̣ каппети, тасса̄пи а̄паттӣти йоджетаббо. татра̄ти ‘‘тираччха̄нагатена̄пӣ’’ти вачане.

‘‘апада̄нам̣ ахимаччха̄, двипада̄нан̃ча куккут̣ӣ;

чатуппада̄нам̣ маджджа̄рӣ, ваттху па̄ра̄джикассима̄’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55);

имам̣ га̄тхам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘вуттанайенева̄’’ти. тасма̄ти йасма̄ ведитаббо, тасма̄. годха̄ти кун̣д̣о. бил̣а̄лоти а̄кхубхуджо. ман̇гусоти накуло.

асамбаддхабхиттикасса катапа̄са̄дасса̄ти йоджана̄. тула̄ти еттха тула̄ на̄ма тхамбха̄на, мупари даккхин̣уттаравиттха̄равасена т̣хапито да̄рувисесо тхалати тхамбхесу патит̣т̣ха̄тӣти катва̄. та̄ пана хет̣т̣химапариччхедато тиссо, уккат̣т̣хапариччхедена пана пан̃часаттанава̄дайо. на̄нӯпача̄ре па̄са̄дети самбандхо.

ва̄л̣асан̇гха̄т̣а̄дӣсӯти ва̄л̣арӯпам̣ дассетва̄ катесу сан̇гха̄т̣а̄дӣсу. а̄дисаддена тулам̣ сан̇ган̣ха̄ти. еттха ча сан̇гха̄т̣о на̄ма тула̄на, мупари пуббапаччхима̄йа̄мавасена т̣хапито кат̣т̣хависесо самма̄ гхат̣енти еттха гопа̄насйа̄дайоти катва̄. те пана тайо хонти. ниббакосаббхантарети чхаданакот̣иаббхантаре. париман̣д̣алам̣ ва̄ чатурассам̣ ва̄ сена̄санам̣ хотӣти самбандхо. татра̄ти тасмим̣ сена̄сане. апариччхинно габбхасса упача̄ро етесанти апариччхиннагаббхӯпача̄ра̄ саббагаббха̄, те пависантӣти аттхо. нипанна̄нам̣ бхиккхӯнанти йоджана̄. татра̄ти тасмим̣ памукхе. памукхасса саббаччханнатта̄, саббапариччханнатта̄ ча а̄паттим̣ каротӣти йоджана̄. нану памукхе чханнамева аттхи, но париччханнанти а̄ха ‘‘габбхапариккхепо’’тиа̄ди. хӣти саччам̣.

йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти самбандхо. джагатӣти патхавийа̄ ча мандира̄линдаваттхусса ча на̄маметам̣. идха пана мандира̄линдаваттхусан̇кха̄та̄ бхӯбхеда̄ гахита̄. таттха̄ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣. касма̄ па̄л̣ийа̄ на саметӣти а̄ха ‘‘дасахаттхуббедха̄пӣ’’тиа̄ди. хӣти йасма̄. таттха̄ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣. йепи маха̄па̄са̄да̄ хонтӣти йоджана̄. тесупӣти маха̄па̄са̄десупи.

судха̄чхаданаман̣д̣апасса̄ти еттха ‘‘судха̄’’ти идам̣ упалаккхан̣авасена вуттам̣ йена кеначи чхаданаман̣д̣апасса̄пи адхиппетатта̄. ман̣д̣ам̣ вуччати сӯрийарасми, там̣ па̄ти раккхати, тато ва̄ джананти ман̣д̣апам̣. нану екӯпача̄рам̣ хоти па̄ка̄расса чхиддатта̄ти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. вал̣ан̃джанаттха̄йа ева̄ти евака̄ро йоджетаббо. тена̄ха ‘‘на вал̣ан̃джанӯпаччхеданаттха̄йа̄’’ти. атха ва̄ ‘‘саддантараттха̄поханена саддо аттхам̣ вадатӣ’’ти (уда̄. ат̣т̣ха. 1; дӣ. ни. т̣и. 1.1; ма. ни. т̣ӣ. 1.мӯлапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.огхатаран̣асуттаван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 1.1.рупа̄диваггаван̣н̣ана̄) вуттатта̄ ‘‘на вал̣ан̃джанӯпаччхеданаттха̄йа̄’’ти вуттам̣. кава̄т̣анти еттха два̄рамева адхиппетам̣ парийа̄йена вуттатта̄, асати ча два̄ре кава̄т̣асса̄бха̄вато. сам̣варан̣авиваран̣ака̄ле кавати саддам̣ каротӣти кава̄т̣ам̣.

татра̄ти ‘‘екӯпача̄ратта̄’’ти вачане. йасса̄ти парава̄дино. ануйого сийа̄ти йоджана̄. идха̄ти имасмим̣ сахасеййасиккха̄паде, вуттанти самбандхо. таттха̄ти пихитадва̄ре габбхе. соти парава̄дӣ. саббаччханнатта̄ а̄патти ити вуттети йоджана̄. есева найо ‘‘саббапариччханната̄ на хотӣ’’ти еттха̄пи. пачча̄гамиссатӣти пати а̄гамиссати, пуна а̄гамиссатӣти аттхо.

бйан̃джанаматтенева̄ти ‘‘саббаччханна̄’’тиа̄диаккхарападаматтенева, на аттхавасена. ‘‘еван̃ча сатӣ’’ти имина̄ абйа̄питадосам̣ дассети. татоти ана̄паттито, париха̄йеййа̄ти самбандхо. тасма̄ти йасма̄ анийатесу вуттам̣, тасма̄. таттха̄ти анийатесу. идха̄пӣти имасмим̣ сиккха̄падепи. йам̣ йанти сена̄санам̣. саббаттха̄ти саббесу сена̄санесу, сахасеййа̄патти хотӣти самбандхо.

53. двӣсу ат̣т̣хакатха̄ва̄десу маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дова йуттоти со паччха̄ вутто.

имина̄пӣти сенамбаман̣д̣апена̄пи. етанти джагатийа̄ апариккхиттатам̣. йатха̄ти йам̣саддаттхо татийантанипа̄то, йена сенамбаман̣д̣апена̄ти аттхоти. пан̃чамам̣.

6. дутийасахасеййасиккха̄падам̣

55. чхат̣т̣хе а̄гантука̄ васанти еттха̄ти а̄васатхо, а̄васатхо ча со ага̄ран̃чети а̄васатха̄га̄ранти дассенто а̄ха ‘‘а̄гантука̄нам̣ васана̄га̄ра’’нти. манусса̄нам̣ сантика̄ вачанам̣ сутва̄ти вачанасесо йоджетаббо. са̄т̣аканти уттараса̄т̣акам̣, ниваттхаваттхантипи ваданти. ачча̄гамма̄ти тва̄паччайантападасса самбандхам̣ дассетума̄ха ‘‘паватто’’ти. йатха̄ омасава̄дасиккха̄паде аккосетука̄мата̄йа кхаттийам̣ ‘‘чан̣д̣а̄ло’’ти вадато аликам̣ бхан̣атопи муса̄ва̄дасиккха̄падена ана̄патти, омасава̄дасиккха̄паденева а̄патти, евамидха̄пи ма̄туга̄мена саха сайато пат̣хамасахасеййасиккха̄падена ана̄патти, имина̄ва а̄паттӣти дат̣т̣хаббанти. чхат̣т̣хам̣.

7. дхаммадесана̄сиккха̄падам̣

60. саттаме маха̄два̄рети бахи т̣хите маха̄два̄ре. а̄гамма, пависитва̄ ва̄ васанат̣т̣ха̄натта̄ оварако а̄васатхо на̄ма̄ти а̄ха ‘‘оваракадва̄ре’’ти. суниггатена̄ти сут̣т̣ху бахи никкхамитва̄ гатена саддена. ‘‘ан̃н̃а̄ту’’нти падасса ‘‘на н̃а̄ту’’нти аттхам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘а̄джа̄ниту’’нти. имина̄ нака̄равика̄ро аити нипа̄то на хоти, а̄ити упасагготи пана дассети. ‘‘вин̃н̃уна̄ пурисена̄’’ти еттакамева аватва̄ ‘‘пурисавиггахена̄’’ти ваданто мануссапурисавиггахам̣ гахетва̄ т̣хитена йаккхена петена тираччха̄нагатена саддхим̣ т̣хита̄йа ма̄туга̄масса десетум̣ на ват̣т̣атӣти дассети. на йаккхена̄ти йаккхена саддхим̣ т̣хита̄йа ма̄туга̄масса десетум̣ на ват̣т̣атӣти йоджана̄. еса найо ‘‘на петена, на тираччха̄нагатена̄’’ти еттха̄пи.

66. чхаппан̃чава̄ча̄хӣти еттха ‘‘пан̃ча̄’’ти ва̄ча̄силит̣т̣хавасена вуттам̣ кассачи пайоджанасса̄бха̄ва̄. таттха̄ти ‘‘чхаппан̃чава̄ча̄хӣ’’ти паде. еко га̄тха̄па̄до ека̄ ва̄ча̄ти ваданто чун̣н̣ийе вибхатйантам̣ екам̣ падам̣ ека̄ ва̄ча̄ на̄ма̄ти дассети, аттхаджотакападам̣ ва̄ ва̄кйападам̣ ва̄ на гахетаббам̣. ‘‘екам̣ падам̣ па̄л̣ито, пан̃ча ат̣т̣хакатха̄то’’ти имина̄ ‘‘две пада̄ни па̄л̣ито, чатта̄ри ат̣т̣хакатха̄то’’тиа̄динайопи гахетаббо. чхапада̄натиккамойева хи пама̄н̣ам̣. тасминти еттха сати вибхаттивипалла̄се лин̇гасса̄пи випалла̄со хоти ‘‘тасми’’нти пуллин̇гена вуттатта̄. сати ча вибхаттивипалла̄се ‘‘тасса̄’’ти иттхилин̇габха̄вена паватта̄. ‘‘ма̄туга̄масса̄’’ти нийатапуллин̇га̄пеккханасса асамбхавато аттхавасена ‘‘екисса̄’’ти иттхилин̇габха̄вена вуттам̣. имина̄ бхедалин̇ганиссито висесанависесйопи аттхӣти дассети. тумха̄канти ниддха̄ран̣асамуда̄йо. ‘‘сун̣а̄тха̄’’ти аватва̄ а̄бхогопи ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘пат̣хама’’нтиа̄ди. пат̣хаманти ча пат̣хамамева. тена вуттам̣ ‘‘на паччха̄’’ти. пут̣т̣хо хутва̄ бхиккху катхетӣти йоджана̄ти. саттамам̣.

8. бхӯта̄рочанасиккха̄падам̣

67. ат̣т̣хаме таттха̄ти чатуттхапа̄ра̄джикасиккха̄паде. идха̄ти бхӯта̄рочанасиккха̄паде. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. пайуттава̄ча̄ти паччайехи йутта̄ ва̄ча̄. татха̄ти тато гун̣а̄рочанака̄ран̣а̄, арийа̄ са̄дийим̣сӯти йоджана̄.

йатасадда̄нам̣ ниччасамбандхатта̄ вуттам̣ ‘‘йе’’тиа̄ди. саббепӣти путхуджджана̄рийа̄пи. бхӯтанти виджджама̄нам̣. касма̄ саббепи пат̣иджа̄ним̣су, нану арийехи аттано гун̣а̄нам̣ ана̄рочитатта̄ на пат̣иджа̄нитаббанти а̄ха ‘‘арийа̄нампӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. арийа̄нампи аббхантаре уттаримануссадхаммо йасма̄ бхӯто хоти, тасма̄ саббепи ‘‘бхӯтам̣ бхагава̄’’ти пат̣иджа̄ним̣сӯти йоджана̄. йасма̄ бха̄сито вийа хоти, тасма̄ти йоджана̄. арийа̄ пат̣иджа̄ним̣сӯти самбандхо. ана̄дӣнавадассиноти досасса адассанадхамма̄. техӣти арийехи, бха̄ситоти самбандхо. йам̣ пин̣д̣апа̄там̣ уппа̄десунти йоджана̄. ан̃н̃ети путхуджджана̄. саббасан̇га̄хикенева̄ти саббесам̣ путхуджджана̄рийа̄нам̣ сан̇гахан̣е паваттенева. сиккха̄падавибхан̇гепӣти сиккха̄падасса падабха̄джанийепи. таттха̄ти чатуттхапа̄ра̄джике. идха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде.

77. уттаримануссадхаммамева сандха̄йа вуттам̣, на сута̄дигун̣анти аттхо. антара̄ ва̄ти паринибба̄нака̄лато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле ва̄. атикад̣д̣хийама̄нена̄ти атиниппӣл̣ийама̄нена. умматтакасса̄ти идам̣ пана̄ти еттха ити-саддо а̄дйаттхо. тена ‘‘кхиттачиттасса̄’’тиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. дит̣т̣хисампанна̄нанти маггапан̃н̃а̄йа, пхалапан̃н̃а̄йа ча сампанна̄нам̣. ана̄паттӣти па̄читтийа̄паттийа̄ ана̄патти на ваттабба̄, а̄паттийева хоти, тасма̄ ‘‘умматтакасса ана̄паттӣ’’ти на ваттаббанти адхиппа̄йоти. ат̣т̣хамам̣.

9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падам̣

78. наваме татра̄ти тассам̣ ‘‘дут̣т̣хулла̄ на̄ма̄’’тиа̄дипа̄л̣ийам̣, та̄су ва̄ па̄л̣иат̣т̣хакатха̄су. вича̄ран̣а̄ти вӣмам̣сана̄. упасампаннасаддети упасампаннасаддаттхабха̄ве. еттха хи садде вуччама̄не авина̄бха̄вато саддена аттхопи вутто, вина̄пи бха̄вапаччайена бха̄ваттхасса н̃а̄таббатта̄ бха̄вопи гахетаббо, тасма̄ вуттам̣ ‘‘упасампаннасаддаттхабха̄ве’’ти. есева найо ‘‘дут̣т̣хулласадде’’ти еттха̄пи. етам̣ парима̄н̣ам̣ йасса̄ти етам̣, ‘‘тераса сан̇гха̄дисеса̄’’ти вачанам̣. етам̣ ева ваттаббам̣, на ‘‘чатта̄ри ча па̄ра̄джика̄нӣ’’ти иданти аттхо. таттха̄ти па̄л̣ийам̣. кассачи вимати бхавеййа, ким̣ бхавеййа̄ти йоджана̄. а̄паттим̣ а̄рочентена аккосантасса сама̄натта̄ вуттам̣ ‘‘евам̣ сатӣ’’тиа̄ди. па̄читтийамева ча̄ти часаддо бйатирекаттхо, на дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣти аттхо. хӣти саччам̣. етанти па̄читтийа̄паджджанатам̣, ‘‘асуддхо хоти…пе… омасава̄дасса̄’’ти вачанам̣ ва̄, вуттанти самбандхо. еттха̄ти па̄л̣ийам̣. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄вети еттха евака̄ро ат̣т̣ха̄найого, пама̄н̣анти еттха йоджетаббо, ка̄ран̣амева̄ти аттхо. тена вуттам̣ ‘‘на ан̃н̃а̄ вича̄ран̣а̄’’ти. атха ва̄ ан̃н̃а̄ти са̄мйаттхе паччаттавачанаметам̣, на ан̃н̃есам̣ вича̄ран̣а̄ пама̄н̣анти аттхо. еван̃хи сати евака̄ро т̣ха̄найогова. пуббепи ча̄ти гантха̄рамбхака̄лепи ча.

етанти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ пама̄н̣атам̣. сам̣вараттха̄йа ева, ана̄паджджанаттха̄йа ева ча анун̃н̃а̄танти йоджана̄. тена̄ха ‘‘на тасса’’тйа̄ди. тасма̄ти йасма̄ бхиккхубха̄во на̄ма на аттхи, тасма̄ сувуттамева̄ти самбандхо.

80. са̄ти бхиккхусаммути, сан̇гхена ка̄табба̄ти йоджана̄. каттхачӣти кисмин̃чи т̣ха̄не. идха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде. ‘‘вуттатта̄’’ти падам̣ ‘‘ка̄табба̄’’ти паде хету. еса̄ти есо бхиккху. хитесита̄йа̄ти хитасса есита̄йа, аттхасса иччхата̄йа̄ти аттхо.

82. сеса̄нӣти а̄димхи пан̃часиккха̄падато сеса̄ни упари пан̃ча сиккха̄пада̄ни. асса̄ти анупасампаннасса. гхат̣етва̄ти самбандхам̣ катва̄ти. навамам̣.

10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падам̣

86. дасаме бхагава̄ дассетӣти йоджана̄. еттха̄ти патхавийам̣. таттха̄ти тесу па̄са̄н̣а̄дӣсу. мут̣т̣хиппама̄н̣атоти кхат̣акапама̄н̣ато. са̄ти адад̣д̣хапатхавӣ. хаттхикуччхийанти евам̣на̄маке т̣ха̄не. екапаччхипӯрам̣ патхавинти самбандхо. тесам̣йева̄ти аппапам̣суаппаматтика̄пада̄нам̣ ева. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. етанти йебхуййенапа̄са̄н̣а̄дипан̃чакам̣. танти кусӣтам̣. а̄н̣а̄петва̄ти еттха ‘‘а̄н̣а песане’’ти дха̄тупа̄т̣хесу вуттатта̄ а̄н̣адха̄туйева песанасан̇кха̄там̣ хетваттхам̣ вадати, на н̣а̄пепаччайо, со пана дха̄тваттхейева ваттати. на хи тасса висум̣ вутто абхидхеййо аттхи дха̄тваттхато ан̃н̃асса абхидхеййасса̄бха̄ва̄. та̄ва̄ти пат̣хамам̣ па̄л̣имуттакавиниччхайасса, тато ва̄.

поккхарам̣ падумам̣ нетӣти поккхаран̣ӣ. ‘‘содхентехӣ’’ти падам̣ ‘‘уссин̃читум̣ апанету’’нти падесу бха̄вакатта̄. йоти ‘‘танукаддамо’’ти падена йоджетаббо. йо танукаддамоти хи аттхо. кут̣ехӣти гхат̣ехи. уссин̃читунти уккхипитва̄, уддхаритва̄ ва̄ син̃читум̣. татра̄ти суккхакаддаме, ‘‘йо’’ти паде авайавӣа̄дха̄ро. йоти суккхакаддамо.

тат̣анти кӯлам̣. удакаса̄манта̄ти удакасса самӣпе. омакачатума̄санти чатума̄сато ӯнакам̣. оват̣т̣ханти девена овасситам̣ хоти сачети йоджана̄. пататӣти тат̣ам̣ патати. удакейева̄ти пакатиудакейева. удакасса̄ти вассодакасса. таттха̄ти па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣. пат̣хамамева̄ти сон̣д̣икхан̣анато пат̣хамам̣ ева. удаке парийа̄дин̣н̣ети удаке суккхе. паччха̄ти удакапӯрато паччха̄. таттха̄ти сон̣д̣ийам̣. удакейева̄ти мӯлаудакейева. удаканти а̄гантукаудакам̣. аллӣйатӣти пит̣т̣хипа̄са̄н̣е лаггати. тампӣти сукхумараджампи. акатапаббха̄рети вал̣ан̃джена акате паббха̄ре. упачика̄хи вамӣйати, гхарагол̣ика̄дайо ва̄ сатте ваматӣти ваммико.

га̄вӣнам̣ кхуро кан̣т̣акасадисатта̄ гокан̣т̣ако на̄ма, тена чхинно каддамо ‘‘гокан̣т̣ако’’ти вуччати. аччхаданам̣ ва̄ винат̣т̣хаччхаданам̣ ва̄ пура̄н̣асена̄санам̣ хотӣти йоджана̄. татоти пура̄н̣асена̄санато, ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣти самбандхо. авасесанти винат̣т̣хаччхаданато. авасесам̣ ит̣т̣хакам̣ ган̣ха̄ми ити сан̃н̃а̄йа̄ти йоджетаббо. тена̄ти ит̣т̣хака̄дина̄. йа̄ йа̄ти маттика̄. атинта̄ти аналла̄, акилинна̄ти аттхо.

тасминти маттика̄пун̃дже. сабботи сакало маттика̄пун̃джо. асса̄ти маттика̄пун̃джасса. ‘‘каппийака̄ракехӣ’’ти падам̣ ‘‘апана̄метва̄’’ти паде ка̄ритакаммам̣. касма̄ ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘удакена̄’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄.

таттха̄ти маттика̄па̄ка̄ре. ан̃н̃ампӣти ман̣д̣апатхамбхато ан̃н̃ампи. тена ападесена̄ти тена па̄са̄н̣а̄дипават̣т̣аналесена.

пасса̄вадха̄ра̄йа̄ти муттасота̄йа. каттарайат̣т̣хийа̄ти каттарадан̣д̣ена. еттха хи каттарайати ан̇гапаччан̇га̄нам̣ ситхилабха̄вена ситхило хутва̄ бхаватӣти катва̄ каттаро вуччати джин̣н̣амануссо, тена екантато гахетаббатта̄ каттарена гахита̄ йат̣т̣хи, каттарасса йат̣т̣хӣти ва̄ катва̄ каттарайат̣т̣хи вуччати каттарадан̣д̣о. дантаджапат̣хамаккхарена саджджха̄йитаббо. вӣрийасампаггахан̣аттханти вӣрийасса сут̣т̣ху пагган̣ханаттхам̣, вӣрийасса уккхипанаттханти аттхо. кечи бхиккхӯти йоджана̄.

87. татра̄пӣти ит̣т̣хакакапа̄ла̄дӣсупи. хӣти саччам̣. тесам̣ анупа̄да̄натта̄ти тесам̣ ит̣т̣хака̄дӣнам̣ аггисса аниндханатта̄. хӣти саччам̣, йасма̄ва̄. та̄нӣти ит̣т̣хака̄дӣни. ависайатта̄ти а̄паттийа̄ анока̄сатта̄. тин̣укканти тин̣амайам̣ уккам̣. таттхева̄ти маха̄паччарийам̣ ева. арӣйати аггиниппха̄данаттхам̣ гхам̣сӣйати еттха̄ти аран̣ӣ, хет̣т̣ха̄ нимантханӣйада̄ру. саха дхануна̄ ети паваттатӣти сахито, упари нимантханада̄ру. аран̣ӣ ча сахито ча аран̣ӣсахито, тена аггим̣ ниббаттетва̄ти йоджана̄. йатха̄ карийама̄не на д̣айхати, татха̄ карохӣти самбандхо.

88. а̄ва̄т̣ам̣ джа̄на̄ти а̄ва̄т̣ам̣ ка̄тум̣, кхан̣итум̣ ва̄ джа̄на̄хӣти аттхо. ‘‘евам̣ маха̄маттикам̣ джа̄на, тхусаматтикам̣ джа̄на̄’’ти еттха̄пи йатха̄ла̄бхам̣ сампада̄нава̄чакападам̣ аджджха̄харитва̄ йоджана̄ ка̄табба̄. са̄ти патхавӣ. тена̄ти пават̣т̣ана̄дина̄ти. дасамам̣.

муса̄ва̄давагго пат̣хамо.

2. бхӯтага̄мавагго

1. бхӯтага̄масиккха̄пада-аттхайоджана̄

89. дутийаваггасса пат̣хаме тасса̄ти девата̄йа. уккхиттам̣ пхарасунти уддхам̣ кхиттам̣ кут̣ха̄рим̣. ниггахетунти сан̣т̣ха̄тум̣, ниваттетум̣ ва̄. чаккхувисайа̄тӣтети паса̄дачаккхусса гочара̄тикканте. маха̄ра̄джасантика̄ти вессаван̣амаха̄ра̄джасса сантика̄. тханамӯлейева̄ти тханасамӣпейева. химавантети химауггиран̣е ване, химайутте ва̄. таттха̄ти химаванте, девата̄саннипа̄те ва̄. руккхадхаммоти руккхасабха̄во. руккхадхаммо ча на̄ма чхеданабхедана̄дӣсу руккха̄нам̣ ачетанатта̄ копасса акаран̣ам̣, тасмим̣ руккхадхамме т̣хита̄ девата̄ руккхадхамме т̣хита̄ на̄ма, чхеданабхедана̄дӣсу руккхасса вийа руккхат̣т̣хакадевата̄йа акопанам̣ руккхадхамме т̣хита̄ на̄ма̄ти адхиппа̄йо. таттха̄ти та̄су саннипа̄тадевата̄су. итӣти имасса алабханасса, имасмим̣ алабхане ва̄, а̄дӣнаванти самбандхо. бхагавато ча̄ти ча-саддо ‘‘пуббачарита’’нти еттха йоджетаббо. иман̃ча а̄дӣнавам̣ аддаса, бхагавато пуббачаритан̃ча ануссарӣти ва̄кйасампин̣д̣анавасена йоджана̄ ка̄табба̄. тена̄ти дассана̄нуссаран̣ака̄ран̣ена. асса̄ти девата̄йа. сам̣виджджати пита̄ асса̄ти сапитико, путто. (та̄ва̄ти ативийа, пат̣исан̃чиккхантийа̄ти самбандхо) ‘‘марийа̄дам̣ бандхиссатӣ’’ти ватва̄ тасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘сиккха̄падам̣ пан̃н̃апессатӣ’’ти. ити пат̣исан̃чиккхантийа̄ асса̄ девата̄йа етадахосӣти йоджана̄.

йоти йо кочи джано. вети екантена. уппатитанти уппаджджанавасена аттано упари патитам̣. бхантанти бхамантам̣ дха̄вантам̣, ва̄райети нива̄реййа нигган̣хеййа̄ти аттхо. танти джанам̣. айам̣ панеттха йоджана̄ – са̄ратхи бхантам̣ ратхам̣ ва̄райе ива, татха̄ йо ве уппатитам̣ кодхам̣ ва̄райе, там̣ ахам̣ са̄ратхим̣ ити брӯми. итаро кодханива̄ракато ан̃н̃о ра̄джаупара̄джа̄дӣнам̣ са̄ратхибхӯто джано расмигга̄хо раджджугга̄хо на̄ма̄ти.

дутийага̄тха̄йа веджджо висат̣ам̣ виттхатам̣ саппависам̣ саппасса а̄сӣвисасса висам̣ гарал̣ам̣ осадхехи бхесаджджена, мантена ча винети ива, татха̄ йо бхиккхаве уппатитам̣ кодхам̣ метта̄йа винети, со бхиккху ураго бхуджаго пура̄н̣ам̣ пуре бхавам̣ джин̣н̣ам̣ пура̄н̣атта̄ джин̣н̣ам̣ тачам̣ джаха̄ти ива, татха̄ орапа̄рам̣ апа̄расан̇кха̄там̣ пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанам̣ джаха̄тӣти йоджана̄ ка̄табба̄.

татра̄ти двӣсу га̄тха̄су. ваттху пана винайе а̄рӯл̣ханти йоджана̄. атха̄ти паччха̄. йасса девапуттасса̄ти йена девапуттена. париггахоти париччхиндитва̄ гахито. соти девапутто. татоти упагаманато. йада̄ хоти, тада̄ти йоджана̄. махесаккхадевата̄сӯти маха̄парива̄ра̄су девата̄су, маха̄теджа̄су ва̄. пат̣иккамантӣти апенти. девата̄ йампи пан̃хам̣ пуччхантӣти йоджана̄. таттхева̄ти аттано васанат̣т̣ха̄нейева. упат̣т̣ха̄нанти упат̣т̣ха̄наттха̄йа, сампада̄наттхе четам̣ упайогавачанам̣. атха ва̄ упагантва̄ тит̣т̣хати еттха̄ти упат̣т̣ха̄нам̣, бхагавато самӣпат̣т̣ха̄нам̣, там̣ а̄гантва̄ти аттхо. нанти там̣, айамева ва̄ па̄т̣хо.

90. ‘‘бхавантӣ’’ти имина̄ вирӯл̣хе мӯле нӣлабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ вад̣д̣хама̄наке тарун̣аруккхагаччха̄дике дассети. ‘‘ахуваттху’’нти имина̄ пана вад̣д̣хитва̄ т̣хите махантаруккхагаччха̄дике дассети. ‘‘ахуваттху’’нти ча хиййаттанисан̇кха̄та̄йа ттхум̣-вибхаттийа̄ хӯ-дха̄тусса ӯка̄расса ува̄десо хоти. поттхакесу пана ‘‘ахуватӣ’’ти па̄т̣хо диссати, со апа̄т̣хоти дат̣т̣хаббо. ‘‘джа̄йантӣ’’ти имина̄ бхӯ-дха̄тусса саттаттхабха̄вам̣ дассети, ‘‘вад̣д̣хантӣ’’ти имина̄ вад̣д̣ханаттхабха̄вам̣. етанти ‘‘бхӯтага̄мо’’ти на̄мам̣. пӣйате йатха̄ка̄мам̣ парибхун̃джӣйате, па̄таббам̣ парибхун̃джитаббанти ва̄ па̄табйам̣, па̄саддо йатха̄ка̄мапарибхун̃джанаттхо. тена̄ха – ‘‘чхеданабхедана̄дӣхи йатха̄ручи парибхун̃джитаббата̄ти аттхо’’ти.

91. ‘‘ида̄нӣ’’ти падам̣ ‘‘а̄ха̄’’ти паде ка̄ласаттамӣ. йасминти бӣдже. танти бӣджам̣. пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣти еттха джа̄тасаддасса таббха̄ваттхатам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄су евам̣ вуттам̣. таббха̄ваттхасса ‘‘мӯле джа̄йантӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ асам̣санданатам̣ сандха̄йа вуттам̣ сан̇гахака̄рена ‘‘на саментӣ’’ти. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ матена сати джа̄тасаддасса таббха̄ваттхабха̄ве ‘‘мӯле джа̄йантӣ’’тиа̄дӣсу мӯле мӯла̄ни джа̄йантӣти досо бхавеййа̄ти манаси катва̄ а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. та̄нӣти руккха̄дӣни. тасса̄ти ‘‘бхӯтага̄мо на̄ма пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣ’’ти падасса. етанти ‘‘бӣджаджа̄та̄нӣ’’ти на̄мам̣. бӣджесу джа̄та̄ни бӣджаджа̄та̄нӣти вутте ‘‘мӯле джа̄йантӣ’’тиа̄дина̄ самети. етена̄ти ‘‘бӣджато’’тиа̄дина̄ сан̇гахоти самбандхо.

‘‘йехӣ’’ти падам̣ ‘‘джа̄татта̄’’ти паде апа̄да̄нам̣, хету ва̄ ‘‘вутта̄нӣ’’ти паде каран̣ам̣, катта̄ ва̄. тесанти бӣджа̄нам̣. руккха̄дӣнам̣ вируханам̣ джанетӣти бӣджам̣. ‘‘бӣджато’’тиа̄дина̄ ка̄рийопача̄рена ка̄ран̣асса дасситатта̄ ка̄ран̣ӯпача̄рам̣ падӣпети. ан̃н̃а̄нипи йа̄ни ва̄ пана гаччхаваллируккха̄дӣни аттхи сам̣виджджанти, та̄ни гаччхаваллируккха̄дӣни джа̄йанти сан̃джа̄йантӣти йоджана̄. та̄нӣти гаччхаваллируккха̄дӣни. тан̃ча мӯлам̣, па̄л̣ийам̣ вуттахалидда̄ди ча аттхи, саббампи етам̣ мӯлабӣджам̣ на̄ма̄ти самбандхо. еттха̄ти бӣджесу, кхандхабӣджесу ва̄.

92. сан̃н̃а̄васена̄ти ‘‘бӣджа’’нти сан̃н̃а̄васена. ‘‘таттха̄’’ти падам̣ ‘‘ведитаббо’’ти паде а̄дха̄ро. ‘‘йатха̄’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣опача̄рена ка̄рийасса вуттатта̄ пхалӯпача̄рам̣ дассети. йам̣ бӣджам̣ вуттам̣, там̣ дуккат̣аваттхӯти йоджана̄. йадетам̣ а̄дипаданти йоджетаббам̣. тена̄ти а̄дипадена. равӣйати бхагавата̄ катхӣйатӣти рутам̣, па̄л̣и, тасса анурӯпам̣ йатха̄рутам̣, па̄л̣ианатиккантанти аттхо.

еттха̄ти ‘‘бӣдже бӣджасан̃н̃ӣ’’тиа̄дипаде, имасмим̣ сиккха̄паде ва̄. удаке т̣ха̄ти паваттатӣти удакат̣т̣хо, евам̣ тхалат̣т̣хопи. таттха̄ти удакат̣т̣хатхалат̣т̣хесу. са̄сапасса маттам̣ пама̄н̣ам̣ асса сева̄ласса̄ти са̄сапаматтико. тиласса бӣджапама̄н̣ам̣ асса сева̄ласса̄ти тилабӣджако. пама̄н̣аттхе ко. а̄дисаддена сан̇кхапан̣ака̄дайо сева̄ле сан̇ган̣ха̄ти. таттха тилабӣджапама̄н̣о джаласан̣т̣хито нӣла̄диван̣н̣айутто сева̄ло тилабӣджам̣ на̄ма, сапатто аппакан̣д̣о уккхалипидха̄на̄дипама̄н̣о самӯло еко сева̄лависесо сан̇кхо на̄ма, бхамарасан̣т̣ха̄но нӣлаван̣н̣о еко сева̄лависесо пан̣ако на̄ма. удакам̣ севатӣти сева̄ло. таттха̄ти сева̄лесу. йоти сева̄ло. патит̣т̣хитам̣ сева̄ланти самбандхо. йаттха каттхачӣти мӯле ва̄ нал̣е ва̄ патте ва̄. уддхаритва̄ти уппа̄т̣етва̄. ‘‘хаттхехӣ’’ти падам̣ ‘‘вийӯхитва̄’’ти паде каран̣ам̣. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. тасса̄ти сева̄ласса. етта̄вата̄ти ито чито ча вийӯханаматтена. йо сева̄ло никкхамати, там̣ сева̄ланти йоджана̄. парисса̄ванантарена̄ти парисса̄ваначхиддена. уппала̄ни асмим̣ гаччхети уппалинӣ. падума̄ни асмим̣ гаччхети падуминӣ, ино, иттхилин̇гаджотако ӣ. таттхева̄ти удакейева. та̄нӣти валлӣтин̣а̄ни. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. анантакоти са̄сапаматтико сева̄ло. со хи наттхи аттато анто ла̄мако сева̄ло етасса̄ти катва̄ ‘‘анантако’’ти вуччати. аттана̄йева хи сукхумо, тато сукхумо сева̄ло наттхӣти адхиппа̄йо. таттха̄ти дуккат̣аваттхубха̄ве. тампӣти ‘‘сампун̣н̣абхӯтага̄мам̣ на хотӣ’’ти вачанампи. писаддо маха̄паччариа̄диат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачана̄пеккхо. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. на а̄гато, тасма̄ на саметӣти йоджана̄. атха̄ти тасмим̣ ана̄гате. етанти анантакасева̄ла̄дим̣. гаччхиссатӣти вадеййа̄ти самбандхо. тампӣти ‘‘гаччхиссатӣ’’ти вачанампи. писаддо пуримат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачана̄пеккхо.

абхӯтага̄мамӯлатта̄ та̄дисасса бӣджага̄масса̄ти еттха бӣджага̄мо тивидхо хоти – йо сайам̣ бхӯтага̄мато хутва̄ ан̃н̃ампи бхӯтага̄мам̣ джанети, амбат̣т̣хиа̄дико. йо пана сайам̣ бхӯтага̄мато хутва̄ ан̃н̃ам̣ пана бхӯтага̄мам̣ на джанети, та̄лана̄л̣икера̄дикха̄н̣у. йо пана сайампи бхӯтага̄мато ахутва̄ ан̃н̃ампи бхӯтага̄мам̣ на джанети. па̄нӣйагхат̣а̄дӣнам̣ бахи сева̄лоти. бхӯтага̄мо пана чатуббидхо хоти – йо сайам̣ бӣджага̄мато хутва̄ ан̃н̃ампи бӣджага̄мам̣ джанети, етарахи амбаруккха̄дико. йо пана сайам̣ бӣджага̄мато ахутва̄ва ан̃н̃ам̣ бӣджага̄мам̣ джанети, а̄дикаппака̄ле амбаруккха̄дико. йо пана сайам̣ бӣджага̄мато хутва̄ ан̃н̃ам̣ пана бӣджага̄мам̣ на джанети, нӣлаван̣н̣о пхалитакадалӣруккха̄дико. йо пана сайампи бӣджага̄мато ахутва̄ ан̃н̃ампи бӣджага̄мам̣ на джанети, идха вутто анантакасева̄ла̄дикоти. таттха чатуттхам̣ бхӯтага̄мам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘абхӯтага̄мамӯлакатта̄ та̄дисасса бӣджасса̄’’ти. айам̣ пана татийабӣджага̄масса ча чатуттхабхӯтага̄масса ча висесо – татийабӣджага̄ме мӯлапан̣н̣а̄ни на пан̃н̃а̄йанти, чатуттхабхӯтага̄ме та̄ни пан̃н̃а̄йантӣти. мӯлапан̣н̣а̄нам̣ апан̃н̃а̄йанатта̄ бӣджага̄моти вутто, тесам̣ пан̃н̃а̄йанатта̄ бхӯтага̄моти вутто. итаратха̄ хи виродхо бхавеййа̄ти. аттано ва̄де па̄читтийабха̄вато гарукам̣, маха̄паччариа̄дӣнам̣ ва̄де дуккат̣аматтабха̄вато лахукам̣. етанти т̣ха̄нам̣.

евам̣ удакат̣т̣хам̣ дассетва̄ тхалат̣т̣хам̣ дассенто а̄ха ‘‘тхалат̣т̣хе’’тиа̄ди. тхалат̣т̣хе виниччхайо евам̣ ведитабботи йоджана̄. таттха̄ти харитакха̄н̣ӯсу. уддхам̣ вад̣д̣хатӣти наваса̄кха̄ниггаманена чхиннато упари вад̣д̣хати. соти кха̄н̣у. пхалита̄йа кадалийа̄ кха̄н̣у бӣджага̄мена сан̇гахитоти йоджана̄. пхалам̣ сан̃джа̄там̣ етисса̄ти пхалита̄. татха̄ти ‘‘бхӯтага̄менева сан̇гахита̄’’ти пада̄ни а̄кад̣д̣хати. йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. ратанаппама̄н̣а̄пӣти хаттхаппама̄н̣а̄пи. атха̄ти апа̄да̄наттхо, тато ра̄сикаран̣ато ан̃н̃анти аттхо. бхӯмийам̣ никхан̣антӣти самбандхо. ‘‘мӯлесу чева пан̣н̣есу ча̄’’ти еттха часаддо самуччайаттхова, на викаппаттхоти а̄ха ‘‘мӯламаттесу пана̄’’тиа̄ди.

бӣджа̄нӣти мӯла̄дибӣджа̄ни. т̣хапита̄ни хонтӣти самбандхо. ‘‘упарӣ’’ти падена хет̣т̣ха̄ мӯла̄ни ча̄ти аттхам̣ найена н̃а̄пети. на ан̇куре ниггатаматтейева, атха кхо харите нӣлапан̣н̣аван̣н̣е джа̄тейева бхӯтага̄масан̇гахо ка̄табботи а̄ха ‘‘харите’’тиа̄ди. та̄лат̣т̣хӣнам̣ мӯланти самбандхо. дантасӯчи вийа̄ти хаттхидантасӯчи вийа. йатха̄ асампун̣н̣абхӯтага̄мо татийо кот̣т̣ха̄со на а̄гато, на евам̣ амӯлакабхӯтага̄мо. со пана а̄гатойева̄ти а̄ха ‘‘амӯлакабхӯтага̄ме’’ти. амӯликалата̄ вийа амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣти аттхо.

ванда̄ка̄ти руккха̄данӣ. са̄ хи сайам̣ руккхам̣ нисса̄йа джа̄йантӣпи аттано ниссайа̄нам̣ руккха̄нам̣ аданатта̄ бхаккханатта̄ вадӣйати тхутӣйатӣти ‘‘ванда̄ка̄’’ти вуччати. ан̃н̃а̄ ва̄ти ванда̄ка̄йа ан̃н̃а̄ ва̄. танти ванда̄ка̄дим̣. татоти руккхато. вананти кхуддако гаччхо. пагумботи маха̄гаччхо. дан̣д̣акоти руккхо дан̣д̣айогато. тасса̄пӣти амӯликалата̄йапи. айамева виниччхайоти ванда̄ка̄дикасса виниччхайо вийа айам̣ виниччхайо дат̣т̣хабботи йоджана̄. ‘‘две тӣн̣и патта̄нӣ’’ти вуттатта̄ екапатто сан̃джа̄йантопи аггабӣджасан̇гахам̣ гаччхатӣти аттхо. ‘‘анупасампаннена̄’’ти падам̣ ‘‘литтасса̄’’ти паде катта̄. нида̄гхасамайети гимхака̄ле. аббоха̄рикоти а̄паттийа̄ ан̇ганти на вохаритаббо. вохаритум̣ на арахатӣти аттхо. етанти аббоха̄рикатам̣, ‘‘саче…пе… памаджджитабба̄’’ти вачанам̣ ва̄.

ахим̣ саппам̣ чха̄детӣти ахиччхаттам̣, там̣йева ахиччхаттакам̣. йатха̄катхан̃чи хи бйуппатти, рул̣хийа̄ аттхавиниччхайо. тасма̄ти тато викопанато. таттха̄ти ахиччхаттаке. хет̣т̣ха̄ ‘‘удакапаппат̣ако’’ти ватва̄ идха ‘‘руккхапаппат̣ика̄йапӣ’’ти вуттатта̄ паппат̣акасаддо двилин̇готи дат̣т̣хаббо. танти паппат̣икам̣. т̣хитам̣ ниййа̄санти самбандхо. евам̣ ‘‘лагга’’нти еттха̄пи. хаттхакуккуччена̄ти хаттхалолена. ‘‘чхиндантасса̄пӣ’’ти паде хету.

ва̄саттхикена̄ти ва̄сам̣ иччхантена. ‘‘очина̄петабба̄’’ти паде катта̄. уппа̄т̣ентехӣти уддхарантехи. тесанти са̄ман̣ера̄нам̣. са̄кхам̣ гахитанти самбандхо. т̣хапитасса син̇гӣверасса̄ти йоджана̄.

чхиджджанаканти чхиджджанайуттам̣, чхиджджана̄раханти аттхо. ‘‘чан̇камитат̣т̣ха̄нам̣ дассесса̄мӣ’’ти имина̄ ваттасӣсена чан̇каманам̣ ват̣т̣атӣти дассети. ‘‘бхиджджатӣ’’ти имина̄ абхиджджама̄не ган̣т̣хипи ка̄табботи дассети. да̄румаккат̣аканти маккат̣асса хаттхо маккат̣о упача̄рена, маккат̣о вийа̄ти маккат̣ако, садисаттхе ко. да̄русан̇кха̄то маккат̣ако да̄румаккат̣ако. там̣ а̄кот̣ентӣти самбандхо. анийа̄митатта̄ти иманти анийа̄митатта̄ вачанасса. идам̣ маха̄са̄ман̃н̃ам̣, висесаса̄ман̃н̃ампи ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘на̄мам̣ гахетва̄пӣ’’тиа̄ди. саббанти саббам̣ вачанам̣.

‘‘имам̣ джа̄на̄тиа̄дӣсӯ’’ти падам̣ ‘‘еваматтхо дат̣т̣хаббо’’ти паде а̄дха̄ро. имам̣ мӯлабхесаджджам̣ джа̄на̄ти имам̣ мӯлабхесаджджам̣ йоджитум̣ джа̄на̄ти йоджана̄. етта̄вата̄ти ‘‘имам̣ джа̄на̄’’тиа̄дивачанаматтена. каппийанти саман̣авоха̄рена, воха̄расса ва̄ йуттам̣ анурӯпам̣. еттха̄ти ‘‘каппийам̣ ка̄табба’’нти вачане. ниббат̣т̣абӣджамева̄ти пхалато ниббат̣т̣етва̄ висум̣ катам̣ бӣджам̣ ева. таттха̄ти сутте. каронтена бхиккхуна̄ ка̄таббанти йоджана̄. ‘‘каппийанти ватва̄ва̄’’ти имина̄ пат̣хамам̣ катва̄ аггисаттханакха̄ни уддхаритва̄ паччха̄ ваттум̣ на ват̣т̣атӣти дассети. лохамайасаттхасса̄ти айатамба̄дилохамайасса саттхасса. техӣти манусса̄дӣнам̣ накхехи. техӣти асса̄дӣнам̣ кхурехи. техӣти хаттхинакхехи. йехӣти накхехи. таттхаджа̄такехипӣти тасмим̣ саттхе джа̄такехипи, накхехӣти самбандхо.

таттха̄ти пуримавачана̄пеккхам̣. ‘‘каппийам̣ каронтена̄’’тиа̄дивачанамапеккхати. ‘‘уччхум̣ каппийам̣ карисса̄мӣ’’ти уччхумева виджджхати, пагева. ‘‘да̄рум̣ каппийам̣ карисса̄мӣ’’ти уччхум̣ виджджхати, ‘‘да̄рум̣ каппийам̣ карисса̄мӣ’’ти да̄румева ва̄ виджджхати, ват̣т̣ати ека̄баддхатта̄ти ваданти. танти раджджум̣ ва̄ валлим̣ ва̄. саббам̣ кхан̣д̣анти самбандхо. таттха̄ти маричапаккесу. кат̣а̄ханти ека̄йа бха̄джанавикатийа̄ на̄маметам̣. идха пана бӣджа̄нам̣ бха̄джанабха̄вена там̣садисатта̄ пхалапхеггупи ‘‘кат̣а̄ха’’нти вуччати. ека̄баддханти кат̣а̄хена екато а̄баддхам̣.

та̄нӣти тин̣а̄ни. тена̄ти руккхапават̣т̣ана̄дина̄. татра̄ти тасмим̣ т̣хапанапа̄танат̣т̣ха̄не. ‘‘мануссавиггахапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄йа’’нти падам̣ ‘‘вутта’’нти паде са̄ман̃н̃а̄дха̄ро. бхиккху аджджхоттхат̣о хотӣти самбандхо. опа̄тети а̄ва̄т̣е. со хи авапатанат̣т̣ха̄натта̄ ‘‘опа̄то’’ти вуччати. руккханти аджджхоттхат̣аруккхам̣. бхӯминти опа̄татхирабхӯмим̣. джӣвитахетӯти нимиттаттхе паччаттавачанам̣, джӣвитака̄ран̣а̄ти аттхо. ‘‘бхиккхуна̄’’ти падам̣ ‘‘никкха̄мету’’нти паде бха̄вакатта̄, ка̄ритакатта̄ ва̄. ‘‘аджджхоттхат̣абхиккху’’нти ва̄ ‘‘опа̄табхиккху’’нти ва̄ ка̄ритакаммам̣ аджджха̄харитаббам̣. таттха̄ти ана̄паттибха̄ве, ана̄паттибха̄васса ва̄. етасса̄ти суттасса. паро пана ка̄рун̃н̃ена каротӣти самбандхо. етампӣти ка̄рун̃н̃ампи. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄ти. пат̣хамам̣.

2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падам̣

94. дутийе ана̄ча̄ранти ачаритаббам̣ ка̄йавачӣдва̄равӣтиккамам̣. саббана̄масса анийаматтхатта̄ идха вачананти а̄ха ‘‘ан̃н̃ена вачанена ан̃н̃ам̣ вачана’’нти. соти бхиккху, вадатӣти самбандхо. коти ко пуггало. кинти ким̣ а̄паттим̣. кисминти кисмим̣ ваттхусмим̣. кинти ким̣ каммам̣. канти кам̣ пуггалам̣. кинти ким̣ вачанам̣.

еттха̄ти ‘‘ко а̄панно’’тиа̄дипа̄л̣ийам̣. ‘‘бхиккхӯхӣ’’ти падам̣ ‘‘вутто’’ти паде катта̄. аса̄руппанти бхиккхӯнам̣ аса̄руппам̣. есоти есо аттхо, вибхавоти аттхо. етанти ваттху. бхан̣анто ва̄ хутва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти самбандхо. еттха̄ти пат̣иччханна̄сане. сотанти сотадва̄рам̣. чаккхунти чаккхудва̄рам̣.

98. ан̃н̃анти пуччхитаттхато ан̃н̃ам̣ апуччхитаматтхам̣. бха̄ваппадха̄нойам̣ каттуниддесоти а̄ха ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ассетам̣ на̄ма’’нти. тун̣хӣбха̄васса̄ти абха̄санасса. а̄тйӯпасагго луттаниддит̣т̣хоти а̄ха ‘‘а̄ропетӯ’’ти. евам̣ ‘‘аропите’’ти еттхапи. тена̄ха ‘‘ана̄ропите’’ти.

101. танти ан̃н̃ава̄дакавихесакаропанакаммам̣. асса̄ти бхавеййа, хоти ва̄.

102. кинти ким̣ вачанам̣. йена̄ти йена бйа̄дхина̄ катхетум̣ на саккоти, та̄дисо бйа̄дхи мукхе хотӣти йоджана̄. таппаччайа̄ти тато катхитака̄ран̣а̄ти. дутийам̣.

3. уджджха̄панакасиккха̄падам̣

103. татийе бхиккхӯ уджджха̄пентӣти еттха ‘‘бхиккхӯ’’ти ка̄ритакамматта̄ каран̣аттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘техи бхиккхӯхӣ’’ти. ока̄равипарӣто ука̄роти ча джхесаддо н̃а̄н̣аттхоти ча дассенто а̄ха ‘‘аваджа̄на̄пентӣ’’ти. ‘‘там̣ а̄йасманта’’нти падам̣ ‘‘аваджа̄на̄пентӣ’’ти паде дха̄тукаммам̣. анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣ джхесаддо олоканаттхо ча чинтанаттхо ча хоти, тена̄ха ‘‘олока̄пентӣ’’тиа̄ди. еттха̄ти ‘‘бхиккхӯ уджджха̄пентӣ’’ти паде. чханда̄йа̄ти чхандаттхам̣. йесам̣ сена̄сана̄ни ча пан̃н̃апети, бхатта̄ни ча уддисати, тесам̣ аттани пематтханти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чханда̄йа̄ти чхандена̄’’ти вуттам̣. имина̄ лин̇гавипалла̄санайо вутто. паресам̣ аттано пемена̄ти аттхо. паккхапа̄тена̄ти аттано паккхе па̄та̄панена.

105. уджджха̄пенти анена̄ти уджджха̄панакам̣. кхиййанти анена̄ти кхиййанаканти дассенто а̄ха ‘‘йена вачанена̄’’тиа̄ди.

106. упасампаннам̣ сан̇гхена самматам̣ ман̇кукаттука̄моти самбандхам̣ дассенто а̄ха ‘‘упасампаннам̣ сан̇гхена саммата’’нтиа̄ди. самбаджджханам̣ самбандхо, ка̄табботи йоджана̄. упасампаннасса сан̇гхена самматасса аван̣н̣ам̣ каттука̄мо айасам̣ каттука̄моти вибхаттивипарин̣а̄мена самбандхам̣ дассенто а̄ха ‘‘вибхаттивипарин̣а̄мо ка̄таббо’’ти. ‘‘васена̄’’ти падам̣ вибхаттивипарин̣а̄мо ка̄таббо’’ти паде висесанам̣. йасма̄ висесо наттхи, тасма̄ катанти йоджана̄. танти ‘‘кхиййанака’’нти падам̣. со ча бхиккхӯти уджджха̄панако ча кхиййанако ча со ча бхиккху. атха̄ти тасма̄ уджджха̄панакакхиййанакакаратта̄. асса̄ти бхиккхуно. асса̄ти бхавеййа.

‘‘упасампанна’’нти падам̣ ‘‘уджджха̄петӣ’’ти паде дха̄тукаммам̣ ‘‘анупасампанна’’нти падам̣ ка̄ритакаммам̣, ‘‘анупасампанна’’нти падам̣ ‘‘уджджха̄петӣ’’ти ка̄ритакирийам̣ апеккхитва̄ каммам̣ хоти. ‘‘кхиййатӣ’’ти суддхакирийа̄йа апеккха̄йа вибхаттивипалла̄со хотӣти а̄ха ‘‘тасса ва̄’’тиа̄ди. тасса̄ти анупасампаннасса сантикети самбандхо. танти сан̇гхена самматам̣ упасампаннам̣. ‘‘сан̇гхена асаммата’’нти еттха на апалоканакаммена асамматам̣, каммава̄ча̄йа пана асамматанти а̄ха ‘‘каммава̄ча̄йа̄’’тиа̄ди. две тайо хутва̄ каммава̄ча̄йа самманитумасаккун̣еййатта̄ асамматанти ча дассенто а̄ха ‘‘йатра̄’’тиа̄ди. йатра̄ти йасмим̣ виха̄ре. ‘‘анупасампаннам̣ сан̇гхена саммата’’нти еттха анупасампаннасса саммутийо да̄тумасаккун̣еййатта̄ пуббавоха̄равасена самматанти вуттанти дассенто а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. танти анупасампаннабха̄ве т̣хитам̣. бйаттасса̄ти вийаттасса. сан̇гхена ва̄ катоти йоджана̄ти. татийам̣.

4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падам̣

108. чатуттхе химамева химанто, химанте нийутто хемантико, ка̄лоти а̄ха ‘‘хемантака̄ле’’ти. ота̄пента̄ паккамим̣сӯти самбандхо. ка̄ласаддасса самбандхисаддатта̄ самбандха̄пеккхоти а̄ха ‘‘йасса кассачӣ’’ти. химавассена̄ти химена ча вассена ча.

110. ‘‘вассико’’ти на сан̇кета̄ти авассикасан̇кета̄. ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти са̄ман̃н̃ато вуттепи ‘‘авассикасан̇кете’’ти висеситатта̄ хемантикагимхикама̄са̄йева гахетабба̄ти а̄ха ‘‘чатта̄ро хемантике’’тиа̄ди. йаттха̄ти йасмим̣ руккхе. на ӯхадантӣти самбандхо. ‘‘ка̄ка̄ ва̄’’ти еттха ва̄саддо сампин̣д̣анаттхо. тена̄ха ‘‘ан̃н̃е ва̄ сакунта̄’’ти. тасма̄ти йасма̄ ануджа̄на̄ти, тасма̄. йаттха̄ти йасмим̣ руккхе, виссамитва̄ гаччхантӣти йоджана̄. йасминти руккхе, катва̄ васантӣти йоджана̄. ат̣т̣ха ма̄се ева̄ти самбхавато а̄ха ‘‘йесу джанападесӯ’’тиа̄ди. тесупӣти джанападесупи. авассикасан̇кете ева̄ти самбхавато а̄ха ‘‘йаттха̄’’тиа̄ди. йаттха̄ти йесу джанападесу. ‘‘вигатавала̄хакам̣ висуддхам̣ набхам̣ хотӣ’’ти имина̄ саче авигатавала̄хакам̣ ависуддхам̣ набхам̣ хоти, никкхипитум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпети. ‘‘еварӯпе ка̄ле’’ти падам̣ ‘‘никкхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти паде а̄дха̄ро.

аббхока̄сикена̄пӣти аббхока̄садхутан̇гайуттена̄пи. писаддо руккхамӯликасса апеккхако. ваттам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди. тасса̄ти аббхока̄сикасса. хисаддо виттха̄раджотако. таттхева̄ти пуггаликаман̃чакейева. сан̇гхикам̣ ман̃чанти самбандхо. вӣтаман̃чакоти ва̄йитаман̃чако. тасминти вӣтаман̃чаке. пура̄н̣аман̃чако нассантопи анаггхоти а̄ха ‘‘пура̄н̣аман̃чако гахетаббо’’ти. чаммена аванахитабботи онаддхо, со ева онаддхако. гахетва̄ ча пана пан̃н̃апетва̄ нипаджджитум̣ на ват̣т̣атӣти йоджана̄. асамайети вассикасан̇кха̄те ака̄ле. чатуггун̣ена̄пӣти чатупат̣аленапи. ват̣т̣анти вала̄хака̄ а̄ват̣т̣анти асмим̣ самайети ват̣т̣уло, со ева ват̣т̣алико, сатта̄хам̣ ват̣т̣алико, сатта̄хо ва̄ ват̣т̣алико сатта̄хават̣т̣алико, со а̄ди йесам̣ та̄нӣти сатта̄хават̣т̣алика̄дӣни. а̄дисаддена сатта̄хато ӯна̄дхика̄ни гахетабба̄ни. ка̄йа̄нугатикатта̄ти ка̄йам̣ анугамакатта̄ ка̄йасадисатта̄ти аттхо.

пан̣н̣акут̣ӣсӯти пан̣н̣ена чха̄дитакут̣ӣсу. сабха̄габхиккхӯнанти аттана̄ сабха̄габхиккхӯнам̣, сантиканти самбандхо. ановассаке т̣ха̄нети йоджана̄. лаггетва̄ти ламбетва̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. ‘‘саммаджджани’’нти падам̣ ‘‘гахетва̄’’ти паде авуттакаммам̣, ‘‘т̣хапетабба̄’’ти паде вуттакаммам̣. дховитва̄ти саммаджджаним̣ суддхам̣ катва̄. упосатха̄га̄ра̄дӣсӯтиа̄дисаддена паривен̣а̄дӣни гахетабба̄ни.

йо пана бхиккху гантука̄мо хоти, тена̄ти йоджана̄. таттха̄ти са̄ла̄йам̣. йаттха каттхачӣти йасмим̣ кисмин̃чи т̣ха̄не. па̄катикат̣т̣ха̄нети пакатийа̄ гахитат̣т̣ха̄не. татра татрева̄ти тесу тесу четийан̇ган̣а̄дӣсуйева. асанаса̄ланти асанти бхаккханти ассам̣ са̄ла̄йанти асана̄, асана̄ ча са̄ са̄ла̄ чети асанаса̄ла̄, бходжанаса̄ла̄ти аттхо. татра̄ти тасса саммаджджантасса, тасмим̣ ‘‘ваттам̣ джа̄нитабба’’нти па̄т̣хе ва̄. маджджхатоти павиттато, суддхат̣т̣ха̄натоти аттхо. па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти саммаджджантасса па̄дат̣т̣ха̄нам̣ абхимукха̄. ва̄лика̄ харитабба̄ти пам̣су ча ва̄лика̄ ча апанетабба̄. саммун̃чанӣсала̄ка̄йа парам̣ пеллетабба̄ти адхиппа̄йо. бахӣти саммаджджитаббаталато бахи.

111. маса̄ракотӣти еттха итисаддо на̄мапарийа̄йо, маса̄рако на̄ма̄ти аттхо. евам̣ бундика̄баддхотӣтиа̄дӣсупи. па̄де маситва̄ виджджхитва̄ таттха ат̣анийо павесетабба̄ еттха̄ти маса̄рако. бундо ева бундико, па̄до, тасмим̣ а̄баддха̄ бандхита̄ ат̣анӣ йасса̄ти бундика̄баддхо. кул̣ӣрасса па̄до вийа па̄до йасса̄ти кул̣ӣрапа̄дако, йатха̄ кул̣ӣро ван̇капа̄до хоти, евам̣ ван̇капа̄доти вуттам̣ хоти. а̄хачча ан̇ге виджджхитва̄ таттха павесито па̄до йасса̄ти а̄хаччапа̄дако. а̄н̣инти аггакхилам̣. ман̃чати пуггалам̣ дха̄ретӣти ман̃чо. пӣт̣хати висамадуккхам̣ хим̣сатӣти пӣт̣хам̣. пан̣авоти еко тӯрийависесо, тасса сан̣т̣ха̄нам̣ катва̄ти аттхо. тан̃хи етарахи буддхапат̣имасса паллан̇касан̣т̣ха̄нам̣ хоти. танти коччхам̣. каронти кира̄ти самбандхо. еттха̄ти сена̄санапарибхоге. хӣти саччам̣. танти коччхам̣ махаггхам̣ хоти, махаггхатта̄ бхаддапӣт̣хантипи вуччати. йена̄ти йена бхиккхуна̄. ‘‘тха̄мамаджджхимасса̄’’ти падена пама̄н̣амаджджхимам̣ ниваттети.

еттха̄ти ‘‘ана̄пуччхам̣ ва̄ гаччхеййа̄’’ти паде. тхеро а̄н̣а̄петӣти йоджана̄. а̄н̣а̄петӣти ча а̄н̣а-дха̄туйа̄ ева песанасан̇кха̄тасса хетваттхасса ва̄чакатта̄ н̣а̄песаддо сваттхова. соти дахаро. татха̄ти йатха̄ тхерена вутто, татха̄ катва̄ти аттхо. таттха̄ти дива̄т̣т̣ха̄не, ман̃чапӣт̣хе ва̄. татоти т̣хапанака̄лато. парибундхети хим̣ сетӣти палибодхо, парисаддо упасагго, со вика̄равасена ан̃н̃атха̄ джа̄то. со палибодхо ан̃н̃аттха а̄ва̄са̄дико, идха пана сантхара̄питаман̃ча̄дико. са̄йанти са̄йанхе, бхумматтхе четам̣ упайогавачанам̣. тхеро бхан̣атӣти самбандхо. таттха̄ти ман̃чапӣт̣хе. ‘‘ба̄ло хотӣ’’ти ватва̄ тасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ануггахитаватто’’ти. ануггахитам̣ ваттам̣ йена̄ти ануггахитаватто, тхеро. таджджетӣти уббеджети. тасминти дахаре. асса̄ти тхерасса.

а̄н̣аттиккхан̣ейева̄ти тхерасса песанаккхан̣ейева. дахаро вадатӣти йоджана̄. ‘‘тхеро’’ти падам̣ ‘‘ватва̄ гаччхатӣ’’ти пададвайе катта̄, ‘‘ка̄ретаббо’’ти паде каммам̣. нанти ман̃чапӣт̣хам̣, ‘‘пан̃н̃апетва̄’’типадамапеккхийа евам̣ вуттам̣. нанти дахарам̣ ва̄. ‘‘ватва̄’’ти падамапеккхийа евам̣ вуттам̣. таттхева̄ти ман̃чапӣт̣хейева. асса̄ти тхерасса. таттха̄ти дива̄т̣т̣ха̄не. бходжанаса̄лато ан̃н̃аттха гаччхантоти бходжанаса̄лато никкхамитва̄ ман̃чапӣт̣хапан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄нато ан̃н̃ам̣ т̣ха̄нам̣ гаччханто, тхероти йоджана̄. таттхева̄ти дива̄т̣т̣ха̄нейева. йатриччхатӣти йам̣ т̣ха̄нам̣ гантумиччхатӣти аттхо. антарасаннипа̄тети сакалам̣ ахораттам̣ асаннипа̄тетва̄ антаре саннипа̄те сатӣти йоджана̄.

таттха̄ти тасмим̣ т̣ха̄не. а̄гантука̄ ган̣хантӣти самбандхо. татоти ган̣ханато. тесанти а̄гантука̄нам̣. йехӣти а̄ва̄сико ва̄ хоту, а̄гантуко ва̄, йехи бхиккхӯхи. тети нисиннакабхиккхӯ. уддхам̣ па̄л̣ипа̄т̣хам̣ са̄рети паваттетӣти усса̄рако. дхаммакатха̄йам̣ са̄дхӯти дхаммакатхико. тасминти усса̄раке ва̄ дхаммакатхике ва̄. ахораттанти ахо ча ратти ча ахораттам̣, аччантасам̣йогападам̣. итарасминти пат̣хамам̣ нисиннабхиккхуто ан̃н̃асмим̣ бхиккхумхӣти йоджана̄. антоупача̄рат̣т̣хейева̄ти лед̣д̣упа̄тасан̇кха̄тасса упача̄расса анто т̣хитейева, ана̄даре четам̣ бхуммам̣. саббаттха̄ти а̄паттива̄раана̄паттива̄ресу.

112. чимиликам̣ ва̄тиа̄дӣсу виниччхайо евам̣ ведитабботи йоджана̄. танти чимиликаттхаран̣ам̣. уттари аттхаритаббанти уттараттхаран̣анти дассенто а̄ха ‘‘уттараттхаран̣ам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди. бхӯмийанти судха̄дипарикаммена аката̄йам̣ пакатибхӯмийам̣. чаммакхан̣д̣оти еттха чаммам̣йева анте кхан̣д̣атта̄ чхиннатта̄ чаммакхан̣д̣оти вуччати. нану сӣхачамма̄дӣни на каппантӣти а̄ха ‘‘ат̣т̣хакатха̄су хӣ’’тиа̄ди. хӣти саччам̣. тасма̄ти йасма̄ на диссати, тасма̄. парихаран̣ейева̄ти аттано сантаканти париччхиндитва̄, пуггаликанти ва̄ париггахетва̄ там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ харан̣ейева. па̄до пун̃чхӣйати содхӣйати ета̄йа̄ти па̄дапун̃чханӣти катва̄ раджджупилотика̄йо па̄дапун̃чханӣти вуччатӣти а̄ха ‘‘па̄дапун̃чханӣ на̄ма̄’’тиа̄ди. майасаддалопам̣ катва̄ пхалакапӣт̣ханти вуттанти а̄ха ‘‘пхалакапӣт̣хам̣ на̄ма пхалакамайам̣ пӣт̣ха’’нти. пхалакан̃ча пӣт̣хан̃ча пхалакапӣт̣ханти ва̄ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘атха ва̄’’ти. етена̄ти ‘‘пхалакапӣт̣ха’’нти падена. ‘‘сан̇гахита’’нти паде каран̣ам̣, катта̄ ва̄. бӣджанипаттаканти чатурассабӣджанӣйева сакун̣апаттасадисатта̄ бӣджанипаттакам̣, садисаттхе ко. ‘‘аджджхока̄се’’ти падам̣ ‘‘пачитва̄’’ти паде а̄дха̄ро. аггиса̄ла̄йанти аггина̄ пачанаса̄ла̄йам̣. паббха̄рети лен̣асадисе паббха̄ре. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не.

йасминти пуггале. ‘‘аттано пуггаликамива хотӣ’’ти имина̄ ана̄паттӣти дассети.

113. йо бхиккху ва̄ ладжджӣ хоти, татха̄рӯпам̣ бхиккхум̣ ва̄ ти йоджана̄. ‘‘ладжджӣ хотӣ’’ти ватва̄ тасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘аттано палибодхам̣ вийа ман̃н̃атӣ’’ти. йоти а̄пуччхако бхиккху. ‘‘кеначи упаддутам̣ хотӣ’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄ренто а̄ха ‘‘сачепи хӣ’’тиа̄ди. хисаддо виттха̄раджотако. вуд̣д̣хатаро бхиккху ган̣ха̄тӣти самбандхо. там̣ падесанти сена̄санат̣т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣. а̄пада̄сӯти випаттӣсӯти. чатуттхам̣.

5. дутийасена̄санасиккха̄падам̣

116. пан̃чаме ман̃чакабхисӣти ман̃че аттхаритаббо ман̃чако, сойева бхисӣти ман̃чакабхиси. евам̣ пӣт̣хакабхисипи. па̄ва̄ро коджавоти двейева паччаттхаран̣анти вутта̄ти а̄ха ‘‘па̄ва̄ро’’тиа̄ди. вуттанти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. дутийа̄тиккамети дутийапа̄да̄тиккаме. сена̄санатоти саче екам̣ сена̄санам̣ хоти, тато. атха бахӯни сена̄сана̄ни хонти, саббапаччхимасена̄санато. еко лед̣д̣упа̄то сена̄санасса упача̄ро хоти, еко париккхепа̄рахоти а̄ха ‘‘две лед̣д̣упа̄та̄’’ти.

саче бхиккху, са̄ман̣еро, а̄ра̄мико ча̄ти тайо хонти, бхиккхум̣ ана̄пуччхитва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ на а̄пуччхитаббо. атха са̄ман̣еро, а̄ра̄мико ча̄ти две хонти, са̄ман̣ерам̣ ана̄пуччхитва̄ а̄ра̄микова на а̄пуччхитабботи дассенто а̄ха ‘‘бхиккхумхи сатӣ’’тиа̄ди. тӣсупи асантесу а̄пуччхитаббавидхим̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘тасмимпи асатӣ’’тиа̄ди. йена̄ти упа̄сакена, ‘‘ка̄рито’’ти паде катта̄. тасса̄ти виха̄раса̄микасса. тасмимпи асати гантаббанти йоджана̄. па̄са̄н̣есӯти па̄са̄н̣апхалакесу. саче уссахатӣти саче саккоти. уссахантена бхиккхуна̄ т̣хапетаббанти йоджана̄. тепӣти упа̄сака̄пи, на сампат̣иччхантӣти самбандхо. таттха̄ти да̄рубхан̣д̣а̄дӣсу.

париччхеда̄ка̄рена вен̣ӣйати диссатӣти паривен̣ам̣. ‘‘атха кхо’’ти падам̣ ‘‘ведитабба’’нти паде аручилаккхан̣ам̣. ‘‘а̄санне’’ти имина̄ упача̄расаддасса упат̣т̣ха̄наттхаан̃н̃аропанаттхе ниваттети. йасма̄ ваммикара̄сийева хоти, тасма̄ти йоджана̄. упачинантӣти упачика̄, та̄хи нимиттабхӯта̄хи палуджджати нассатӣти аттхо. сена̄сананти виха̄рам̣. кха̄йитунти кха̄дитум̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. танти ман̃чапӣт̣хам̣. ман̃чапӣт̣хам̣ виха̄ре апан̃н̃апетва̄ виха̄рӯпача̄ре пан̃н̃а̄панасса висесапхалам̣ дассетум̣ а̄ха ‘‘виха̄рӯпача̄ре пана̄’’тиа̄ди. виха̄рӯпача̄ре пан̃н̃апитанти самбандхо.

118. ‘‘гаччхантена̄’’ти падам̣ ‘‘гантабба’’нти паде катта̄. татхева̄ти йатха̄ пуримабхиккху кароти, татхева. васантена бхиккхуна̄ пат̣иса̄метаббанти йоджана̄. раттит̣т̣ха̄нанти раттим̣ васанат̣т̣ха̄нам̣.

йа̄ дӣгхаса̄ла̄ ва̄ йа̄ пан̣н̣аса̄ла̄ ва̄ упачика̄нам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ хоти, татоти йоджана̄. тасминти дӣгхаса̄ла̄дике. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄, сантит̣т̣хантӣти самбандхо. силуччайоти паббато, тасмим̣ лен̣ам̣ силуччайален̣ам̣, паббатагуха̄ти аттхо. упачика̄сан̇ка̄ти упачика̄нам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти а̄сан̇ка̄. татоти па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ ва̄ па̄са̄н̣атхамбхесу ва̄ катасена̄сана̄дито. а̄гантуко йо бхиккху ануваттанто васатӣти самбандхо. соти а̄гантуко бхиккху. пуна соти а̄гантуко бхиккхуйева. татоти гахетва̄ иссарийена васанато. убхопӣти а̄ва̄сикопи а̄гантукопи две бхиккхӯ. тесӯти двӣсу тӣсу. паччхимасса̄ти саббапаччхимасса. а̄бхогена̄ти а̄бхогаматтена мутти наттхи, а̄пуччхитаббамева̄ти адхиппа̄йо. ан̃н̃атоти ан̃н̃а̄ва̄сато. ан̃н̃атра̄ти ан̃н̃асмим̣ а̄ва̄се. таттхева̄ти а̄нӣта̄ва̄сейева. тена̄ти вуд̣д̣хатарена, ‘‘сампат̣иччхите’’ти паде катта̄. сампат̣иччхитети вуд̣д̣хатарена сампат̣иччхитепи итарасса гантум̣ ват̣т̣ати а̄пуччхитатта̄ти ваданти. нат̣т̣хам̣ ва̄ти нат̣т̣хе ва̄ сена̄сане сати гӣва̄ на хотӣти йоджана̄. ан̃н̃асса̄ти ависса̄сикапуггаласса. нат̣т̣ха̄нӣти нат̣т̣хесу ман̃чапӣт̣хесу сантесу.

вуд̣д̣хатаро бхиккху ча иссарийо ча йаккхо ча сӣхо ча ва̄л̣амиго ча кан̣хасаппо ча вуд̣д̣ха…пе… кан̣хасаппа̄, те а̄дайо йесам̣ тети вуд̣д̣ха…пе… кан̣хасаппа̄дайо, тесу. а̄дисаддена пета̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не. асса̄ти бхиккхуно. ‘‘палибуддхо’’ти падасса аттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘упаддуто’’ти. пан̃чамам̣.

6. анупакхаджджасиккха̄падам̣

119. чхат̣т̣хе рӯмбхитва̄ти нива̄ретва̄, а̄варан̣ам̣ катва̄ти аттхо. вассаггена̄ти вассаган̣ана̄йа. анупакхаджджа̄ти еттха кхада хим̣са̄йанти дха̄тупа̄т̣хесу (садданӣтидха̄тума̄ла̄йам̣ 15 дака̄рантадха̄ту) вуттатта̄ кхадасаддо хим̣саттхо хоти. анусамӣпам̣ упагантва̄ кхаданам̣ хим̣ санам̣ на̄ма анусамӣпам̣ пависанамева̄ти дассенто а̄ха ‘‘анупависитва̄’’ти.

120. ‘‘джа̄на’’нти еттха джа̄нана̄ка̄рам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘анут̣т̣ха̄панӣйо айа’’нти. тенева̄ти джа̄нанахетуна̄ ева. асса̄ти ‘‘джа̄на’’нтипадасса. хӣти виттха̄раджотако. сан̇гхо пана детӣти самбандхо. йасса̄ти вуд̣д̣ха̄дӣсу ан̃н̃атарасса. еттха̄ти вуд̣д̣хагила̄на̄дӣсу. гила̄нассапи детӣти йоджана̄. ‘‘гила̄но’’ти падам̣ ‘‘на пӣл̣етаббо, анукампитаббо’’типададвайе вуттакаммам̣. ‘‘ка̄ман̃ча̄’’ти падасса ануггахаттхаджотакатта̄ панасаддо гарахаттхаджотако.

121. ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ упача̄ро на̄ма̄ти самбандхо. йатоти йато куточи т̣ха̄нато. йа̄ва ман̃чапӣт̣хам̣ аттхи, та̄ва упача̄ро на̄ма̄ти йоджана̄. тасмим̣ упача̄ре т̣хитасса бхиккхуно упача̄рети самбандхо.

‘‘абхинисӣдати ва̄ абхинипаджджати ва̄’’ти еттха ва̄саддасса анийамавикаппаттхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘абхинисӣданаматтена̄’’тиа̄ди.

122. итоти ва̄рато. идха̄ти имасмим̣ па̄читтийава̄ре. йатха̄ вутто, еванти самбандхо. саббаттхева̄ти саббесу ева виха̄рапаривен̣есу. асса̄ти висабха̄гапуггаласса. идха̄пӣти имасмимпи сиккха̄паде. таттха̄ти висса̄сикапуггале.

123. па̄л̣ийам̣ ‘‘а̄пада̄сӯ’’типадам̣ ‘‘пависатӣ’’ти аджджха̄ха̄рападена самбандхитаббанти а̄ха ‘‘а̄пада̄сӯтиа̄дӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. никкад̣д̣ханасиккха̄падам̣

126. саттаме йе па̄са̄да̄ ва̄ йа̄ни ва̄ чатусса̄ла̄нӣти йоджана̄. чатассо бхӯмийо етесанти чатубхӯмака̄. евам̣ пан̃чабхӯмака̄. кот̣т̣хака̄нӣти два̄ракот̣т̣хака̄ни. ‘‘па̄са̄да̄’’типадамапеккхийа вуттам̣ ‘‘йе’’типадам̣, ‘‘чатусса̄ла̄нӣ’’типаде апеккхите ‘‘йа̄нӣ’’ти лин̇гавипалла̄со хоти. сена̄санесу екена пайогена бахуке два̄ре бхиккхум̣ атикка̄метӣти самбандхо. на̄на̄пайогехи на̄на̄два̄ре бхиккхум̣ атикка̄ментасса̄ти йоджана̄. ‘‘два̄раган̣ана̄йа̄’’тиимина̄ пайогаган̣ана̄йа̄типи аттхам̣ н̃а̄пети аттхато па̄кат̣атта̄. ана̄маситва̄ти ачхупитва̄.

еттака̄нӣти етапама̄н̣а̄ни. тасса̄ти никкад̣д̣хийама̄насса бхиккхусса. га̄л̣ханти дал̣хам̣.

127. идха̄пӣти имасмимпи сиккха̄паде. писаддо пуримасиккха̄пада̄пеккхо. саббаттха̄ти саббесу сиккха̄падесу. йатра̄ти йасмим̣ сиккха̄паде.

128. соти бхан̣д̣анака̄ракакалахака̄рако бхиккху. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. паккханти аттано паккхам̣. никкад̣д̣хийама̄напуггалапаккхе умматтакасса никкад̣д̣хати ва̄ никкад̣д̣ха̄пети ва̄ти самбандхитаббам̣. никкад̣д̣хакапуггалапаккхе умматтакасса ана̄паттӣти самбандхитаббанти. саттамам̣.

8. веха̄сакут̣исиккха̄падам̣

129. ат̣т̣хаме аччханнаталатта̄ упари веха̄со етисса̄ти упаривеха̄са̄, са̄ ча са̄ кут̣и чети упаривеха̄сакут̣ӣти дассенто а̄ха ‘‘упариаччханнатала̄йа̄’’ти. тасса̄ кут̣ийа̄ сарӯпам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘двибхӯмикакут̣ийа̄ ва̄’’тиа̄ди. ‘‘ман̃ча’’нти падам̣ ‘‘абхӣ’’тиупасаггена самбандхитаббанти а̄ха ‘‘абхибхавитва̄’’ти. ‘‘нисӣдатӣ’’ти кирийа̄падена ва̄ йоджетабботи а̄ха ‘‘бхумматтхе ва̄’’тиа̄ди. етанти ‘‘ман̃ча’’нтипаде етам̣ вачанам̣ упайогавачанам̣. атха ва̄ етанти ‘‘ман̃ча’’нтипадам̣ упайогавачанавантам̣. еттха ча паччхимасамбандхе абхӣтйӯпасагго пада̄лан̇ка̄раматто падавибхӯсанаматтоти а̄ха ‘‘абхӣти идам̣ пана̄’’тиа̄ди. падасобхан̣аттханти падасса алан̇ка̄раттхам̣ вибхӯсанаттхам̣ падасса пхуллитаттханти адхиппа̄йо. нипатитва̄ти еттха нӣтйӯпасагго дха̄тваттха̄нуваттакоти а̄ха ‘‘патитва̄’’ти. атха ва̄ никкхантаттхава̄чакоти а̄ха ‘‘никкхамитва̄ ва̄’’ти. имина̄ нӣтйӯпасаггасса дха̄тваттхависесакатам̣ дӣпети, никкханто хутва̄ патитва̄ти аттхо. хӣти йасма̄. а̄н̣ӣти аггакхӣла̄.

131. йа̄ кут̣и сӣсам̣ на гхат̣т̣ети, са̄ асӣсагхат̣т̣а̄ на̄ма̄ти йоджана̄. ‘‘пама̄н̣амаджджхимасса̄’’тиимина̄ тха̄мамаджджхимам̣ ниваттети. саббахет̣т̣хима̄хӣти саббесам̣ даббасамбха̄ра̄нам̣ хет̣т̣ха̄ т̣хита̄хи. тула̄хӣти гехатхамбха̄намупари виттха̄равасена т̣хитехи кат̣т̣хависесехи. имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена ча тула̄йа сарӯпам̣ па̄кат̣ам̣. кечи пана тула̄йа сарӯпам̣ ан̃н̃атха̄ ваданти. етена̄ти ‘‘маджджхимасса пурисасса асӣсагхат̣т̣а̄’’тивачанена дассита̄ хотӣти самбандхо. хӣти саччам̣. йа̄ ка̄чи кут̣и вуччатӣти йоджана̄. упарӣти двибхӯмикакут̣ийам̣ бхӯмито упари бхӯмийам̣. аччханнатала̄ти ануллочатала̄, авита̄натала̄ти аттхо. идха пана̄ти имасмим̣ пана сиккха̄паде.

133. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. йа̄йанти йа̄ айам̣ кут̣и. таттха̄ти тассам̣ сӣсагхат̣т̣акут̣ийам̣. анон̣атена бхиккхуна̄ти йоджана̄. йасса̄ти кут̣ийа̄. апарибхоганти на парибхун̃джитаббам̣, на парибхун̃джана̄раханти аттхо. пата̄н̣ӣти патанасса нива̄ран̣а̄ а̄н̣и аггакхӣла̄. са̄ хи а̄бандхам̣ найати паваттетӣти а̄н̣ӣти вуччати. йаттха̄ти йасмим̣ ман̃чапӣт̣хе. на ниппатантӣти никкханто хутва̄ на патанти. а̄хаччапа̄дакети ан̇ге а̄ханитва̄ виджджхитва̄ таттха павеситапа̄даке. на̄гадантака̄дӣсӯти на̄гасса данто вийа̄ти на̄гадантако, садисаттхе ко, со а̄ди йесам̣ тети на̄гадантака̄дайо, тесу. а̄дисаддена бхиттикхӣла̄дайо сан̇ган̣ха̄тӣти. ат̣т̣хамам̣.

9. махаллакавиха̄расиккха̄падам̣

135. наваме пит̣т̣хасан̇гха̄т̣асса̄ти два̄раба̄ха̄йа. са̄ хи пит̣т̣хе двиннам̣ кава̄т̣а̄нам̣ сам̣ екато гха̄т̣о гхат̣анам̣ сама̄гамо етассаттхӣти пит̣т̣хасан̇гха̄т̣оти вуччати. курундийам̣ вуттанти самбандхо. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти йоджана̄. танти маха̄ат̣т̣хакатха̄йа вуттавачанам̣. евам̣ ‘‘тадева̄’’ти еттха̄пи. хӣти саччам̣, йасма̄ ва̄. бхагавата̄пӣти на маха̄ат̣т̣хакатха̄чарийехи ева вуттам̣, атха кхо бхагавата̄пи катоти йоджана̄. два̄рабандхена аггал̣асса авина̄бха̄вато ‘‘аггал̣ат̣т̣хапана̄йа̄’’ти вуттепи аггал̣ена саха два̄рабандхат̣т̣хапана̄йа̄ти аттхова гахетабботи а̄ха ‘‘сакава̄т̣акадва̄рабандхат̣т̣хапана̄йа̄’’ти. аггал̣оти кава̄т̣апхалако. имамеваттханти майа̄ вуттам̣ имам̣ ева аттхам̣ сандха̄йа̄ти самбандхо. еттха̄ти ‘‘аггал̣ат̣т̣хапана̄йа̄’’тивачане. адхиппа̄йоти бхагавато абхисандхи. хи-саддо виттха̄раджотако. кампатӣти бхусам̣ кампати. чалатӣти ӣсам̣ чалати. тена̄ти тена ситхилапатанахетуна̄. ма̄тика̄йам̣, падабха̄джанӣйан̃ча ‘‘аггал̣ат̣т̣хапана̄йа̄’’типадасса самбандха̄бха̄вато тасса самбандхам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. таттха таттха̄ти ‘‘аггал̣ат̣т̣хапана̄йа̄’’тивачане на вуттанти самбандхо. аттхасса ка̄ран̣асса уппатти аттхуппатти, са̄йева ат̣т̣хуппаттӣти вуччати ттхака̄расса т̣т̣хака̄рам̣ катва̄. адхика̄рато дат̣т̣хабботи йоджана̄.

йам̣ пана вачанам̣ вуттанти самбандхо. йасса̄ти маха̄виха̄расса. упарӣти два̄рато упари. тӣсу диса̄сӯти убхосу пассесу, упарӣти тӣсу диса̄су. татра̄пӣти кхуддаке виха̄репи. са̄ти бхитти. апарипӯраупача̄ра̄пӣти саманта̄ кава̄т̣апама̄н̣ена апарипӯраупача̄ра̄пи. уккат̣т̣хапариччхедена̄ти уккам̣сапама̄н̣ена. хаттхапа̄сато атирекам̣ на лимпитабботи адхиппа̄йо. тӣсу диса̄су ева лимпитаббо на хоти, лепока̄се сати адхобха̄гепи лимпитабботи а̄ха ‘‘саче панасса̄’’тиа̄ди. асса̄ти виха̄расса. а̄локам̣ сандхенти пидахантӣти ‘‘а̄локасандхӣ’’ти вутте ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄йева̄ти дассенто а̄ха ‘‘ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄ вуччантӣ’’ти. ва̄там̣ пиватӣти ва̄тапа̄нам̣, два̄рам̣, тасмим̣ т̣хита̄ кава̄т̣ака̄ ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄. тети ва̄тапа̄накава̄т̣ака̄ пахарантӣти самбандхо. еттха̄ти а̄локасандхимхи. саббадиса̄сӯти убхосу пассесу, хет̣т̣ха̄, упарӣти чатӯсу диса̄су. ‘‘тасма̄’’типадам̣ ‘‘лимпитаббо ва̄ лепа̄петаббо ва̄’’типададвайе хету. еттха̄ти ‘‘а̄локасандхипарикамма̄йа̄’’типаде.

имина̄ти сетаван̣н̣а̄дина̄. саббаметанти етам̣ саббам̣ сетаван̣н̣а̄дикам̣.

йанти киччам̣. каттаббам̣ киччанти самбандхо. саддантарабйавахитопи дваттисаддо парийа̄йасаддена сама̄со хотӣти а̄ха ‘‘чхаданасса дваттипарийа̄йа’’нти. две ва̄ тайо ва̄ парийа̄йа̄ сама̄хат̣а̄ти дваттипарийа̄йам̣, сама̄ха̄ре дигу, тисадде паре двисса ака̄ро хоти. париккхепоти ануккамена париккхепо. апатйӯпасаггасса пат̣иседхава̄чакатта̄ ‘‘ахарите’’ти вуттам̣. еттха̄ти ‘‘апахарите’’ти паде. ‘‘харита’’нти имина̄ адхиппетанти самбандхо. а̄дикаппака̄ле апаран̣н̣ато пуббе паваттам̣ аннам̣ пуббан̣н̣ам̣, апарасмим̣ пуббан̣н̣ато паччха̄ паваттам̣ аннам̣ апаран̣н̣ам̣, нака̄радвайасса н̣ака̄радвайам̣ катва̄. тенева̄ти адхиппетатта̄ ева.

вуттанти вапитам̣, йатха̄ ‘‘сумедхабхӯто бхагава̄’’тиеттха бодхим̣ асампаттопи бодхисатто сумедхабхӯто ‘‘бхагава̄’’ти вуччати авассамбха̄вийатта̄, евам̣ харитам̣ асампаттампи кхеттам̣ ‘‘харита’’нти вуччати авассамбха̄вийатта̄ти аттхам̣ дассети ‘‘йасмимпи кхетте’’тиа̄дина̄.