5. ачелакавагго
1. ачелакасиккха̄пада-аттхайоджана̄
269. ачелакаваггасса пат̣хаме паривисати еттха̄ти паривесананти дассенто а̄ха ‘‘паривесанат̣т̣ха̄на’’нти. парибба̄джакапаббаджасадда̄ сама̄на̄ти а̄ха ‘‘парибба̄джакасама̄панноти паббаджджам̣ сама̄панно’’ти. титтхена самам̣ пӯратӣти саматиттхӣкам̣, надӣа̄дӣсу удакам̣, саматиттхикам̣ вийа̄ти саматиттхикам̣, паттабха̄джанесу йа̄губхаттам̣. тесанти ма̄та̄питӯнам̣ дентасса̄ти самбандхо. ‘‘да̄петӣ’’ти еттха да̄дха̄туйа̄ сампада̄насса сувиджа̄нитатта̄ там̣ адассетва̄ ка̄ритакаммамева дассенто а̄ха ‘‘анупасампаннена̄’’ти.
273. ‘‘сантике’’тиимина̄ ‘‘упаниккхипитва̄’’ти еттха упасаддасса самӣпаттхам̣ дассети. тесанти титтхийа̄нам̣. таттха̄ти бха̄джане. итоти паттато. идха̄ти майхам̣ бха̄джане. нанти кха̄данӣйабходжанӣйам̣. тасса̄ти титтхийасса̄ти. пат̣хамам̣.
2. уййоджанасиккха̄падам̣
274. дутийе пат̣иккаманаасанаса̄ласадда̄нам̣ парийа̄йатта̄ вуттам̣ ‘‘асанаса̄ла̄йапӣ’’ти. бхаттасса виссаджджанам̣ бхаттависсагготи кате бхаттакиччанти а̄ха ‘‘бхаттакичча’’нти. самбхӯдха̄тусса папуббаападха̄тваттхатта̄ вуттам̣ ‘‘на па̄пун̣ӣ’’ти.
276. вутта̄васесанти вуттехи ма̄туга̄мена саддхим̣ хаситука̄мата̄дӣхи авасесам̣. тасминти уййоджитабхиккхумхи. аттхатоти виджахантавиджахитабхиккхӯнам̣ авина̄бха̄васан̇кха̄тааттхато. итарена̄ти уййоджакабхиккхуна̄. таттха̄ти ‘‘дассанӯпача̄рам̣ ва̄ саванӯпача̄рам̣ ва̄’’тивачане. еттха̄ти ниддха̄ран̣асамуда̄йо, дассанӯпача̄расаванӯпача̄ресӯти аттхо. ‘‘татха̄тиимина̄ два̄дасахаттхапама̄н̣ам̣ атидисати. техӣти кут̣т̣а̄дӣхи. тасса̄ти дассанӯпача̄ра̄тиккамасса. ‘‘вуттапака̄рамана̄ча̄ра’’нти имина̄ ‘‘на ан̃н̃о кочи паччайо’’ти еттха ан̃н̃асаддасса апа̄да̄нам̣ дассети, ‘‘ка̄ран̣а’’нтиимина̄ паччайасаддассаттхам̣.
277. калисаддасса па̄папара̄джайасан̇кха̄тесу двӣсу аттхесу па̄пасан̇кха̄то кодхоти а̄ха ‘‘калӣти кодхо’’ти. ‘‘а̄н̣а’’нтиимина̄ са̄санасаддассаттхам̣ дассети. вуттан̃хи ‘‘а̄н̣а̄ ча са̄санам̣ н̃еййа’’нти. кодхавасена вадатӣти самбандхо. дассетва̄ вадатӣти йоджана̄. имасса т̣ха̄нам̣ нисаджджам̣ а̄локитам̣ вилокитам̣ пассатха бхоти йоджана̄. имина̄пӣти амана̄павачанам̣ вачанена̄пӣти. дутийам̣.
3. сабходжанасиккха̄падам̣
279. татийе ‘‘сайанийагхаре’’ти ваттаббе йака̄ралопам̣ катва̄ ‘‘сайанигхаре’’ти вуттанти а̄ха ‘‘сайанигхаре’’ти. йатоти еттха тосаддо пат̣хама̄дӣсу аттхесу диссати. ‘‘йатонида̄на’’нтиа̄дӣсу (су. ни. 275) пат̣хаматтхе. ‘‘антара̄йе асесато’’тиа̄дӣсу (дха. са. ат̣т̣ха. гантха̄рамбхакатха̄ 7) дутийаттхе. ‘‘аниччато’’тиа̄дӣсу (пат̣т̣ха̄. 1.1.409) татийаттхе. ‘‘ма̄тито питито’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.311) пан̃чамйаттхе. ‘‘йам̣ парато да̄напаччайа̄’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.585) чхат̣т̣хйаттхе. ‘‘пурато паччхато’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 576) саттамйаттхе. ‘‘падамато’’тиа̄дӣсу ка̄ран̣аттхе диссати. идха̄пи ка̄ран̣аттхейева̄ти а̄ха ‘‘йасма̄’’ти. йасма̄ ка̄ран̣а̄ аййасса бхиккха̄ динна̄, тасма̄ гаччхатха бханте тумхети аттхо. йанти бхиккхам̣. воти тумхехи. адхиппа̄йоти пурисасса аджджха̄сайо. ‘‘парийут̣т̣хито’’ти са̄ман̃н̃ато вуттепи аттхапакаран̣а̄дито ра̄гапарийут̣т̣хитова̄дхиппетоти а̄ха ‘‘ра̄гапарийут̣т̣хито’’ти, ра̄гена парибхавитва̄ ут̣т̣хитоти аттхо.
280. сабходжананти еттха сака̄ро сахасаддака̄рийо ча ака̄рука̄ра̄нам̣ асарӯпатта̄ ака̄рато ука̄расса лопо ча тӣсу падесу паччхима̄нам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ тулйаттханисситасама̄со ча пуббападена саха бхеданисситаба̄хираттхасама̄со ча хоти, ити имаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘саха убхохи джанехӣ’’ти. атха ва̄ бхун̃джитаббанти бходжанам̣, сам̣ виджджати бходжанам̣ асмим̣ кулети сабходжананти дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. хӣти саччам̣. тенева̄ти тенева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхун̃джитаббатта̄. асса̄ти ‘‘сабходжане’’типадасса. гхарети еттха пуббо сайанисаддо лопоти а̄ха ‘‘сайанигхаре’’ти. имина̄ ‘‘датто’’тиа̄дӣсу вийа пуббападалопасама̄сам̣ дассети. пит̣т̣хасан̇гха̄т̣асса̄ти еттха пит̣т̣хасан̇гха̄т̣о на̄ма на ан̃н̃асса йасса кассачи, атха кхо сайанигхарагаббхассева̄ти а̄ха ‘‘тасса сайанигхарагаббхасса̄’’ти. йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ти йена ва̄ те на ва̄ а̄ка̄рена. катасса̄ти пит̣т̣хивам̣сам̣ а̄ропетва̄ ва̄ ана̄ропетва̄ ва̄ катасса̄ти. татийам̣.
284. чатуттхапан̃чамесу йатха̄ ча сабходжанасиккха̄падам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄нам̣, евамева та̄нипӣти йоджана̄ти. чатуттхапан̃чама̄ни.
6. ча̄риттасиккха̄падам̣
294. чхат̣т̣хе касма̄ техи ‘‘детха̄вусо бхатта’’нти вуттам̣, нану бхиккхӯнам̣ евам̣ ваттум̣ на ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘еттха там̣ кира̄’’тиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ абхихат̣ам̣ ахоси, тасма̄.
295. идам̣ пана вачанам̣ а̄ха̄ти самбандхо. паса̄дан̃н̃атхаттанти паса̄дасса ан̃н̃ена̄ка̄рена бха̄во. нанти кха̄данӣйам̣. ‘‘гахетва̄ а̄гамам̣сӯ’’тиимина̄ ‘‘усса̄рийиттха̄’’ти еттха ука̄расса уггахаттхатан̃ча сарадха̄тусса гатйаттхатан̃ча аджджатанин̃ум̣вибхаттийа̄ ттхаттан̃ча дассети, уггахетва̄ са̄рим̣су агамам̣сӯти аттхо.
298. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не. т̣хитасса бхиккхуно читтам̣ уппаннанти йоджана̄. татоти читтуппаннато. йанти бхиккхум̣. пакативачанена̄ти учча̄саддамакатва̄ паваттена сабха̄вавачанена. антовиха̄рети вачанасса атисамба̄дхатта̄ айуттабха̄вам̣ ман̃н̃ама̄но а̄ха ‘‘апи ча антоупача̄расӣма̄йа̄’’ти.
302. га̄масса антаре а̄ра̄мо тит̣т̣хатӣти антара̄ра̄мо виха̄ро, там̣ гаччхатӣти дассенто а̄ха ‘‘антога̄ме’’тиа̄дӣти. чхат̣т̣хам̣.
7. маха̄на̄масиккха̄падам̣
303. саттаме ‘‘бхагавато’’типадам̣ ‘‘чӯл̣апитупутто’’типаде самбандхо, ‘‘махаллакатаро’’типаде апа̄да̄нам̣. чӯл̣апитупуттоти суддходано, саккодано, суккодано, дхотодано, амитоданоти пан̃ча джана̄ бха̄таро, амита̄, па̄лита̄ти две бхагинийо. тесу бхагава̄ ча нандо ча джет̣т̣хабха̄тубхӯтасса суддходанасса путта̄, а̄нандо канит̣т̣хабха̄тубхӯтасса амитоданасса путто, маха̄на̄мо ча ануруддхо ча татийасса суккоданасса путта̄. саккоданадхотодана̄нам̣ путта̄ апа̄кат̣а̄. тиссаттхеро амита̄йа на̄ма бхагинийа̄ путто, па̄лита̄йа путтадхӣтара̄ апа̄кат̣а̄. тасма̄ чӯл̣апитуно суккоданасса путто чӯл̣апитупуттоти аттхо дат̣т̣хаббо. двӣсу пхалесӯти хет̣т̣химесу двӣсу пхалесу. уссаннасаддо бахупарийа̄йоти а̄ха ‘‘бахӯ’’ти. ваджатоти гот̣т̣хато. тан̃хи га̄во гочарат̣т̣ха̄нато пат̣иккамитва̄ нива̄саттха̄йа ваджанти гаччханти асминти ваджоти вуччати.
306. тасмим̣ самайети тасмим̣ пава̄ран̣асамайе. ‘‘еттакехӣ’’типадасса на̄мавасена ва̄ парима̄н̣авасена ва̄ дувидхасса аттхасса адхиппетатта̄ вуттам̣ ‘‘на̄мавасена парима̄н̣авасена̄’’ти. тесу на̄мам̣ сандха̄йа етам̣ на̄мам̣ етесам̣ бхесаджджа̄нанти еттака̄нӣти вачанаттхо ка̄таббо, парима̄н̣ам̣ сандха̄йа етам̣ парима̄н̣ам̣ етесанти еттака̄нӣти вачанаттхо ка̄таббо. ‘‘ан̃н̃ам̣ бхесаджджа’’нти еттха ан̃н̃асаддасса апа̄да̄нам̣ на̄мам̣ ва̄ парима̄н̣ам̣ ва̄ бхавеййа̄ти а̄ха ‘‘саббина̄ пава̄рито’’тиа̄ди.
310. йети да̄йака̄, пава̄рита̄ хонтӣти самбандхоти. саттамам̣.
8. уййуттасена̄сиккха̄падам̣
311. ат̣т̣хаме ‘‘абхимукха’’нтиимина̄ абхисаддассаттхам̣ дассети. ‘‘уййа̄то’’типадасса ут̣т̣хахитва̄ йа̄тоти дассенто а̄ха ‘‘нагарато ниггато’’ти. ‘‘катауййога’’нти имина̄ ут̣т̣хахитва̄ йун̃джати гаччхатӣти уййутта̄ти дассети. дха̄тӯна, манекаттхатта̄ вуттам̣ ‘‘га̄мато никкханта’’нти.
314. два̄даса пуриса̄ имасса хаттхиноти два̄дасапурисо, а̄вудхо хаттхесу етесанти а̄вудхахаттха̄. ниннанти ниннат̣т̣ха̄нам̣, пассато бхиккхуноти самбандхоти. ат̣т̣хамам̣.
9. сена̄ва̄сасиккха̄падам̣
319. наваме ‘‘тит̣т̣хату ва̄’’тиа̄дина̄ васана̄ка̄рам̣ дассети. ва̄саддо ‘‘чан̇камату ва̄’’тиаттхам̣ сампин̣д̣ети. кин̃чи ирийа̄патханти чатӯсу ирийа̄патхесу кин̃чи ирийа̄патхам̣. йатха̄ руддхама̄не сан̃ча̄ро чхиджджати, евам̣ руддха̄ сам̣вута̄ хотӣти йоджана̄. ‘‘руддхо’’ти имина̄ ‘‘палибуддхо’’ти еттха парипуббасса будхидха̄тусса адхиппа̄йаттхам̣ дассетӣти. навамам̣.
10. уййодхикасиккха̄падам̣
322. дасаме йуджджхантӣти сам̣пахаранти. ‘‘баласса аггам̣ еттха̄’’тиимина̄ бхинна̄дхикаран̣аба̄хираттхасама̄сам̣ дассети. ‘‘джа̄нантӣ’’типадам̣ аттхасампун̣н̣аттха̄йа паккхиттам̣. агганти кот̣т̣ха̄сам̣. балам̣ ган̣ӣйати еттха̄ти балагганти вачанаттхопи йуджджати. тена̄ха ‘‘балаган̣анат̣т̣ха̄на’’нти. идан̃хи вачанам̣ амбасечанагарусинанайена вуттам̣. катхам̣? ‘‘балаган̣анат̣т̣ха̄на’’нти вадантена ат̣т̣хакатха̄чарийена ‘‘баласса аггам̣ джа̄нанти еттха̄ти балагга’’нти вачанаттхасса пин̣д̣аттхо ча н̃а̄пӣйати, ‘‘балам̣ ган̣ӣйати еттха̄ти балагга’’нти вачанаттхо ча дассӣйати. вийӯхӣйате сампин̣д̣ӣйате бйӯхо, сена̄йа бйӯхо сена̄бйӯхоти аттхам̣ дассети ‘‘сена̄йа вийӯха’’нтиа̄дина̄. ан̣ати бхеравасаддам̣ каротӣти ан̣ӣкам̣, муддхаджан̣ака̄ро, хаттхӣйева ан̣ӣкам̣ хаттха̄н̣ӣкам̣. есева найо сесесупи. йо хаттхӣ пуббе вутто, тена хаттхина̄ти йоджана̄ти. дасамам̣.
ачелакавагго пан̃чамо.