1. муса̄ва̄дасиккха̄пада-аттхайоджана̄

кхуддака̄нанти сукхума̄паттипака̄сакатта̄ аппака̄нам̣, ган̣анато ва̄ пачуратта̄ бахука̄нам̣. йесам̣ сиккха̄пада̄нанти самбандхо. ‘‘йеса’’нти падам̣ ‘‘сан̇гахо’’ти паде са̄мйаттхачхат̣т̣хӣ. сан̇гахӣйате сан̇гахо. ‘‘навахи ваггехӣ’’типадам̣ ‘‘сан̇гахо, суппатит̣т̣хито’’ти пададвайе каран̣ам̣. да̄нӣти ка̄лава̄чако саттамйантанипа̄то ида̄ни-парийа̄йо, имасмим̣ ка̄лети аттхо. тесанти кхуддака̄нам̣, айам̣ ван̣н̣ана̄ти самбандхо. бхаватӣти еттха ти-саддо екам̣саттхе ана̄гатака̄лико хоти ‘‘нирайам̣ нӯна гаччха̄ми, еттха ме наттхи сам̣сайо’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.331) вийа. кин̃ча̄петтха хи йатха̄ екам̣сава̄чако нӯнасаддо аттхи, на евам̣ ‘‘бхаватӣ’’ти паде, аттхато пана айам̣ ван̣н̣ана̄ нӯна бхависсатӣти аттхо гахетаббо. атха ва̄ авассамбха̄вийаттхе ана̄гатака̄лава̄чако хоти ‘‘дхувам̣ буддхо бхава̄маха’’нтиа̄дӣсу (бу. вам̣. 2.109-114) вийа. ка̄ман̃хеттха йатха̄ авассамбха̄вийаттхава̄чако дхувасаддо аттхи, на евам̣ ‘‘бхаватӣ’’ти паде, аттхато пана дхувам̣ бхависсати айам̣ ван̣н̣ана̄ти аттхо гахетабботи дат̣т̣хаббам̣.

1. ‘‘таттха̄’’ти падам̣ ‘‘муса̄ва̄даваггасса̄’’ти паде ниддха̄ран̣асамуда̄йо, тесу навасу ваггесӯти аттхо. пат̣хамасиккха̄падети ва̄, тесу кхуддакесу сиккха̄падесӯти аттхо. сакйа̄нам̣ путтоти бхагинӣхи сам̣ва̄сакаран̣ато локамарийа̄дам̣ чхиндитум̣, джа̄тисамбхедато ва̄ раккхитум̣ саккун̣антӣти сакйа̄. са̄каванасан̣д̣е нагарам̣ ма̄пентӣти ва̄ сакйа̄, пуббара̄джа̄но. тесам̣ вам̣се бхӯтатта̄ етарахипи ра̄джа̄но сакйа̄ на̄ма, тесам̣ путтоти аттхо. ‘‘буддхака̄ле’’ти падам̣ ‘‘паббаджим̣сӯ’’ти паде а̄дха̄ро. сакйакулато никкхамитва̄ти самбандхо. ‘‘ва̄даккхитто’’тйа̄дина̄ ва̄дена кхитто, ва̄дамхи ва̄ти аттхам̣ дассети. йатра йатра̄ти йассам̣ йассам̣ дит̣т̣хийам̣ паваттатӣти самбандхо. аваджа̄нитва̄ти пат̣иссавена вийогам̣ катва̄. авасаддо хи вийогаттхава̄чако. ‘‘ападжа̄нитва̄’’типи па̄т̣хо, пат̣ин̃н̃а̄там̣ апанӣтам̣ катва̄ти аттхо. досанти айуттидосам̣, саллаккхенто хутва̄ти самбандхо. катхенто катхентоти антасаддо ма̄насаддака̄рийо. катхийама̄но катхийама̄ноти хи аттхо. пат̣иджа̄нитва̄ти пат̣ин̃н̃а̄там̣ катва̄. а̄нисам̣санти ниддосам̣ гун̣ам̣. пат̣ипуббо чарасаддо пат̣иччха̄данаттхоти а̄ха ‘‘пат̣ичарати пат̣иччха̄детӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти вутте ‘‘аничча’’нти вадати. касма̄ти вутте ‘‘джа̄нитаббато’’ти вадати. йади евам̣ нибба̄нампи джа̄нитаббатта̄ аниччам̣ на̄ма сийа̄ти вутте аттано хетумхи досам̣ дисва̄ ахам̣ ‘‘джа̄нитаббато’’ти хетум̣ на вада̄ми, ‘‘джа̄тидхаммато’’ти пана вада̄ми. тайа̄ пана дуссутатта̄ евам̣ вуттанти ватва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати. ‘‘курундийа’’нти падам̣ ‘‘вутта’’нти паде а̄дха̄ро. етасса̄ти ‘‘рӯпам̣ аниччам̣ джа̄нитаббато’’ти вачанасса. татра̄ти курундийам̣. тасса̄ти пат̣иджа̄нана̄ваджа̄нанасса. ‘‘пат̣иччха̄данаттха’’нти падам̣ ‘‘бха̄сатӣ’’типаде сампада̄нам̣. ‘‘маха̄ат̣т̣хакатха̄йа’’нтипадам̣ ‘‘вутта’’нти паде а̄дха̄ро. ‘‘дива̄т̣т̣ха̄на̄дӣсӯ’’ти падам̣ упанетаббам̣. идам̣ ‘‘асукасмим̣ на̄мападесе’’ти паде ниддха̄ран̣асамуда̄йо.

3. самма̄ вадати анена̄ти сам̣ва̄данам̣, уджуджа̄тикачиттам̣, на сам̣ва̄данам̣ висам̣ва̄данам̣, ван̃чана̄дхиппа̄йавасаппаваттам̣ читтанти дассенто а̄ха ‘‘висам̣ва̄даначитта’’нти. ‘‘ва̄ча̄’’тйа̄дина̄ вачати ета̄йа̄ти ва̄ча̄ти аттхам̣ дассети. хӣти дал̣хӣкаран̣аджотакам̣, тадамина̄ саччанти аттхо. ‘‘ва̄ча̄йева̄’’ти падам̣ ‘‘бйаппатхо’’ти паде тулйаттхам̣, ‘‘вуччатӣ’’ти паде каммам̣. патхасаддапаратта̄ ва̄ча̄саддасса бйа̄десо като. суддхачетана̄ катхита̄ти самбандхо. там̣самут̣т̣хитасаддасахита̄ти та̄йа четана̄йа самут̣т̣хитена саддена саха паватта̄ четана̄ катхита̄ти йоджана̄.

‘‘ева’’нти падам̣ ‘‘дассетва̄’’ти паде нидассанам̣, каран̣ам̣ ва̄. ‘‘дассетва̄’’ти падам̣ ‘‘дассенто а̄ха̄’’ти пададвайе пуббака̄лакирийа̄. антети ‘‘ва̄ча̄’’тиа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ аваса̄не. ‘‘а̄ха̄’’ти еттха ваттама̄на-тивачанасса ака̄ро паччуппаннака̄лава̄чакена ‘‘ида̄нӣ’’ти падена йоджитатта̄. ‘‘таттха̄’’ти падам̣ ‘‘аттхо ведитаббо’’ти паде а̄дха̄ро. еттха̄ти ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’тиа̄дӣсу. ‘‘па̄л̣ийа’’нти падам̣ ‘‘десана̄ ката̄’’ти паде а̄дха̄ро. нисситавин̃н̃а̄н̣авасена аватва̄ ниссайапаса̄давасена ‘‘чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти вуттанти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикенева̄’’ти.

4. тасса̄ти ‘‘тӣха̄ка̄рехӣ’’тиа̄дивачанасса. ‘‘аттхо’’ти падам̣ ‘‘ведитаббо’’ти паде каммам̣. хӣти висесаджотакам̣, висесам̣ катхайисса̄мӣти аттхо. таттха̄ти чатуттхапа̄ра̄джике. идха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде.

9. а̄дӣнампӣти писаддо сампин̣д̣анаттхо.

11. мандасаддо джал̣аттхава̄чакоти а̄ха ‘‘мандатта̄ джал̣атта̄’’ти. йо пана ан̃н̃ам̣ бхан̣атӣти самбандхо. ‘‘са̄ман̣ерена̄’’ти падам̣ ‘‘вутто’’ти паде катта̄. аписаддо пуччха̄ва̄чако, ‘‘пасситтха̄’’ти падена йоджетаббо, апи пасситтха̄ти аттхо. ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’тиа̄дивачанато ан̃н̃а̄ пӯран̣акатха̄пи та̄ва аттхӣти дассенто а̄ха ‘‘ан̃н̃а̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма хотӣ’’ти. аппата̄йа ӯнасса аттхасса пӯран̣авасена паватта̄ катха̄ пӯран̣акатха̄. еса̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма ка̄ти а̄ха ‘‘еко’’тиа̄ди. еса̄ хи га̄ме аппакампи телам̣ ва̄ пӯвакхан̣д̣ам̣ ва̄ пасситва̄ ва̄ лабхитва̄ ва̄ бахукам̣ катва̄ пӯран̣авасена катхитатта̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма. бахука̄ни тела̄ни ва̄ пӯве ва̄ пассантопи лабхантопи аппакам̣ катва̄ ӯнавасена катхитатта̄ ӯнакатха̄пи аттхӣти сакка̄ ваттум̣. ат̣т̣хакатха̄су пана авуттатта̄ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. бахука̄йа пӯран̣асса аттхасса ӯнавасена паватта̄ катха̄ ӯнакатха̄ти виггахо ка̄табботи. пат̣хамам̣.