2. маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄
185. чхавиван̣н̣ена со ка̄л̣о, на на̄мена. пала̄ласантха̄роти а̄дӣнӣти а̄ди-саддена коччхачимилика̄кат̣аса̄ра̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. ган̣абхиккхӯнанти ган̣абандханавасена бхиккхӯнам̣.
йади сам̣сайо на̄ма наттхи, ‘‘самбахула̄ ну кхо’’ти идам̣ катханти а̄ха ‘‘витаккапуббабха̄га̄’’тиа̄ди. таттха витакко пуббабха̄го етисса̄ти витаккапуббабха̄га̄, пуччха̄. са̄ ‘‘самбахула̄ но еттха бхиккхӯвихарантӣ’’ти вачанам̣, витакко пана ‘‘самбахула̄ ну кхо идха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти имина̄ а̄ка̄рена тада̄ бхагавато уппанно читтасан̇каппо, тасса паривитаккасса таббха̄ваджотанойам̣ ну-ка̄ро вуттоти дассенто а̄ха – ‘‘витаккапуббабха̄ге ча̄йам̣ ну-ка̄ро нипа̄таматто’’ти. кин̃ча̄пи гаччханто дисва̄, ‘‘самбахула̄ но еттха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти пуччха̄васена бхагавата̄ вутто, атха кхо ‘‘на кхо, а̄нанда, бхиккху собхати сан̇ган̣ика̄ра̄мо’’тиа̄ди (ма. ни. 3.185) упаридесана̄васена маттхакам̣ гаччханте авиниччхито на̄ма на хоти, атха кхо висум̣ виниччхито ева хоти, дисва̄ ниччхинитва̄ва катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ татха̄ пуччхати. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘джа̄нанта̄пи татха̄гата̄ пуччхантӣ’’ти (па̄ра̄. 16). тена̄ха ‘‘ито кира̄’’тиа̄ди.
йатха̄ надӣотин̣н̣ам̣ удакам̣ йатха̄ниннам̣ паккхандати, евам̣ сатта̄ дха̄тусо сам̣санданти, тасма̄ ‘‘ган̣ава̄со надӣотин̣н̣аудакасадисо’’ти вуттам̣. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ – ‘‘нирайатираччха̄найонӣ’’тиа̄ди вуттам̣. курувинда̄динха̄нӣйачун̣н̣а̄ни сан̣хасукхумабха̄вато на̄л̣ийам̣ паккхитта̄ни нирантара̄нева тит̣т̣хантӣти а̄ха – ‘‘чун̣н̣абхарита̄ на̄л̣и вийа̄’’ти. саттапан̣н̣а̄са куласатасахасса̄нӣти саттасатасахасса̄дхика̄ни пан̃н̃а̄са кула̄нам̣йева сатасахасса̄ни, манусса̄нам̣ пана васена сатта кот̣ийо тада̄ таттха васим̣су.
тато чинтеси, катхам̣? ка̄ман̃ча̄йам̣ локапакати, майхам̣ пана са̄сане айуттова соти а̄ха – ‘‘майа̄’’тиа̄ди. дхамманти сабха̄васиддхам̣. сам̣веготи сахоттаппан̃а̄н̣ам̣ вуччати. на кхо панетам̣ сакка̄ гила̄нупат̣т̣ха̄наова̄да̄нуса̄саниа̄дивасена сама̄гамасса иччхитаббатта̄. ган̣абхедананти ган̣асан̇ган̣ика̄йа вивечанам̣.
186. катапарибхан̣д̣анти пуббе катасам̣видха̄насса чӣварасса вутта̄ка̄рена пат̣исан̇кхаран̣ам̣. ноти амха̄кам̣. анаттаманоти ана̄ра̄дхитачитто.
сакаган̣ена сахабха̄вато сан̇ган̣ика̄ти а̄ха ‘‘сакапарисасамодха̄на’’нти. ган̣оти пана идха джанасамӯхоти вуттам̣ ‘‘на̄на̄джанасамодха̄на’’нти. собхати йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄нато. ка̄мато никкхаматӣти никкхамо, евам̣ никкхамавасена уппаннам̣ сукхам̣. ган̣асан̇ган̣ика̄килесасан̇ган̣ика̄хи павивитти павивеко. павивекавасена уппаннам̣ сукхам̣. ра̄га̄дӣнам̣ упасама̄вахам̣ сукхам̣ упасамасукхам̣. маггасамбодха̄вахам̣ сукхам̣ самбодхисукхам̣. ника̄метаббасса, ника̄мам̣ ва̄ ла̄бхӣ ника̄мала̄бхӣ. нидуккхам̣ сукхенева лабхатӣти адуккхала̄бхӣ. касирам̣ вуччати аппаканти а̄ха – ‘‘акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ’’ти.
са̄ма̄йиканти самайе килесавимуччанам̣ аччантамева̄ти са̄ма̄йикам̣ ма-ка̄ре а-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄. тена̄ха – ‘‘аппитаппитасамайе килесехи вимутта’’нти. кантанти ан̇гасантата̄йа а̄рамман̣асантата̄йа ча каманӣйам̣ манораммам̣. аса̄ма̄йикам̣ аччантавимуттам̣.
етта̄вата̄тиа̄дина̄ сан̇ган̣ика̄ра̄масса висеса̄дхигамасса антара̄йикабха̄вам̣ анвайато бйатирекато ча саха нидассанена дассети. таттха са̄ дувидха̄ антара̄йиката̄ вода̄надхамма̄нам̣ ануппаттихетука̄, сам̣килесадхамма̄нам̣ уппаттихетука̄ ча.
те пат̣хамам̣ ‘‘сан̇ган̣ика̄ра̄мо’’тиа̄дина̄ вибха̄ветва̄ итарам̣ вибха̄ветум̣, ‘‘ида̄ни досуппаттим̣ дассенто’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ат̣т̣хин̃ча пат̣ичча нха̄рун̃ча пат̣ичча чамман̃ча пат̣ичча мам̣сан̃ча пат̣ичча а̄ка̄со парива̄рито рӯпантвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.306) вийа идха рӯпасаддо караджака̄йапарийа̄йоти ‘‘рӯпанти сарӣра’’нти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, а̄нанда…пе… доманассупа̄йа̄са̄’’ти касма̄ вуттам̣? нану ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхачитта̄нам̣ а̄раддхавипассака̄нампи асаппа̄йаваджджанасаппа̄йасеванавасена ка̄йасса парихаран̣ам̣ хотӣти? саччам̣, там̣ пана йо калласарӣрам̣ нисса̄йа дхаммаса̄дхана̄йа ануйун̃джитука̄мо хоти, тассева дхаммаса̄дханата̄васена. дхаммаса̄дханабха̄ван̃хи апеккхитва̄ асаппа̄йам̣ ваджджетва̄ саппа̄йавасена посетва̄ сут̣т̣хутарам̣ хутва̄ ануйун̃джанато ка̄йасса парихаран̣ам̣, на со ка̄йе абхирато на̄ма хоти паччавеккхан̣а̄йаттатта̄ апеккха̄йа винодитаббо та̄дисоти. упа̄лигахапатиноти еттха̄пи ‘‘дасабаласа̄вакаттупагаманасан̇кха̄тена̄’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.
187. маха̄карун̣а̄васена паривута̄йа париса̄йа маджджхе нисиннопи екантавивекаджджха̄сайатта̄ екакова. етена саттхуно павивиттасса павивекаттена вивиттатам̣ дассети. рӯпа̄рӯпапат̣ибха̄ганимиттехи ниваттанаттхам̣ ‘‘рӯпа̄дӣнам̣ сан̇кхатанимитта̄на’’нти вуттам̣. ативийа сантатарапан̣ӣтатамабха̄вена висесато синоти бандхатӣти висайо, со ева сасантатипарийа̄панната̄йа аджджхаттам̣. ким̣ пана танти а̄ха – ‘‘сун̃н̃атанти сун̃н̃атапхаласама̄патти’’нти. упадхививеката̄йа асан̇кхата̄ дха̄ту идха вивекоти адхиппетоти а̄ха – ‘‘вивеканиннена̄’’тиа̄ди. бхан̇гаматтампи асесетва̄ а̄сават̣т̣ха̄нийа̄нан̃ча дхамма̄нам̣ таттха вигататта̄ тесам̣ васена вигатантена, евам̣бхӯтам̣ тесам̣ бйантибха̄вам̣ паттанти па̄л̣ийам̣ ‘‘бйантибхӯтена̄’’ти вуттам̣. уййоджанам̣ виссаджджанам̣, там̣ етасса аттхи, уййоджети виссаджджетӣти ва̄ уййоджаникам̣. йасма̄ на саббакатха̄ уййоджанавасенева паваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘уййоджаникапат̣исам̣йутта’’нти.
телапа̄кам̣ ган̣ханто вийа̄ти йатха̄ телапа̄ко на̄ма париччхиннака̄ло на атиккамитаббо, евам̣ аттано сама̄паттика̄лам̣ анатиккамитва̄. йатха̄ хи кусало веджджо телам̣ пачанто там̣ там̣ телакиччам̣ чинтетва̄ йади ва̄ паттхиннапа̄ко, йади ва̄ маджджхимапа̄ко, йади ва̄ кхарапа̄ко иччхитаббо, тасса ка̄лам̣ упадха̄ретва̄ пачати, евам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десенто венеййа̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ упадха̄ретва̄ там̣ там̣ ка̄лам̣ анатиккамитва̄ дхаммам̣ десетва̄ парисам̣ уййодженто ча вивеканинненева читтена уййоджети. две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нипи тадабхинӣхатамановин̃н̃а̄н̣авасена нибба̄нанинна̄нева. буддха̄нан̃хи сан̇кха̄ра̄нам̣ сут̣т̣ху парин̃н̃а̄тата̄йа пан̣ӣта̄нампи рӯпа̄дӣнам̣ а̄па̄тхагамане пагева итаресам̣ пат̣икӯлата̄ва супа̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ гхамма̄бхитаттасса вийа сӣтаджалат̣т̣ха̄нанинната̄ нибба̄наниннамева читтам̣ хоти, тасса ативийа сантапан̣ӣтабха̄вато.
188. аджджхаттамева̄ти идха джха̄на̄рамман̣ам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘гочараджджхаттамева̄’’ти. идха нийакаджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣. апагун̣апа̄дакаджджха̄нан̃хи еттха ‘‘нийакаджджхатта’’нти адхиппетам̣ випассана̄висесасса адхиппетатта̄, нийакаджджхаттам̣ ниджджӣваниссаттатам̣, анаттатанти аттхо. асампаджджанабха̄ваджа̄нанена̄ти ида̄ни ме каммат̣т̣ха̄нам̣ вӣтхипат̣ипаннам̣ на хоти, уппатхамева паваттатӣти джа̄нанена.
касма̄ панеттха бхагавата̄ випассана̄йа ева па̄даке джха̄не аватва̄ па̄дакаджджха̄нам̣ гахитанти а̄ха – ‘‘аппагун̣апа̄дакаджджха̄нато’’тиа̄ди. на паккхандати самма̄ на сама̄хитатта̄. со пана ‘‘аджджхаттадхамма̄ майхам̣ ниджджат̣а̄ нигумба̄ хутва̄ на упат̣т̣хаханти, ханда̄хам̣ бахиддха̄дхамме манаси кареййам̣ екаччесу сан̇кха̄ресу упат̣т̣хитесу итарепи упат̣т̣хахеййумева̄’’ти парасса…пе… манаси кароти. па̄дакаджджха̄навасена вийа саммаситаджджха̄навасенапи убхатобха̄гавимутто хотийева̄ти а̄ха – ‘‘арӯпасама̄паттийам̣ ну кхо катханти а̄нен̃джам̣ манаси каротӣ’’ти. на ме читтам̣ паккхандатӣти майхам̣ випассана̄читтам̣ вӣтхипат̣ипаннам̣ хутва̄ на вахатӣти. па̄дакаджджха̄намева̄ти випассана̄йа па̄дакабхӯтамева джха̄нам̣. пунаппунам̣ манаси ка̄таббанти пунаппунам̣ сама̄паджджитаббам̣ випассана̄йа тиккхависадата̄па̄дана̄йа. аваханте нипун̣а̄бха̄вена чхеданакирийа̄йа аппаваттанте. сама̄паджджитва̄ випассана̄йа тиккхакаммакаран̣ам̣ саматхавипассана̄виха̄рена̄ти а̄ха – ‘‘каммат̣т̣ха̄не манасика̄ро вахатӣ’’ти.
189. сампаджджати мети вӣтхипат̣ипаттийа̄ пуббена̄парам̣ висеса̄бха̄вато сампаджджати ме каммат̣т̣ха̄нанти джа̄нанена. ирийа̄патхам̣ аха̄петва̄ти йатха̄ париссамо на̄гаччхати, евам̣ аттано бала̄нурӯпам̣ тасса ка̄лам̣ нетва̄ пама̄н̣амева паваттанена ирийа̄патхам̣ ахопетва̄. саббава̄ресӯти т̣ха̄нанисаджджа̄сайанава̄ресу. катха̄ва̄ресу пана висесам̣ таттха таттха ваданти. идам̣ вуттанти идам̣, ‘‘имина̄ виха̄рена̄’’тиа̄дивачанам̣ вуттам̣.
190. ка̄мавитакка̄дайо ол̣а̄рикака̄мара̄габйа̄па̄дасабха̄га̄ти а̄ха – ‘‘витаккапаха̄нена две магге катхетва̄’’ти. ка̄магун̣есӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. кисмин̃чидева килесуппаттика̄ран̣ети тасса пуггаласса килесуппаттика̄ран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃атха̄ саббепи пан̃ча ка̄магун̣а̄ килесуппаттика̄ран̣амева. самуда̄чаратӣти самуда̄ча̄роти а̄ха ‘‘самуда̄чаран̣ато’’ти. со пана йасма̄ читтасса, на саттасса, тасма̄ вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘четасо’’ти. ма-ка̄ро падасандхикаро е-ка̄расса ча ака̄ро катоти а̄ха ‘‘евам̣ санте етанти.
191. анусайоти ма̄на̄нусайо бхавара̄га̄нусайо авиджджа̄нусайоти тивидхопи анусайо пахӣйати арахаттамаггена. вуттанайенева̄ти, ‘‘тато магга̄нантарам̣ пхалам̣, пхалато вут̣т̣ха̄йа паччавеккхама̄но пахӣнабха̄вам̣ джа̄на̄ти, тасса джа̄нанена сампаджа̄но хотӣ’’ти вуттанайена.
кусалато а̄йа̄тӣти а̄йато, со етесанти кусала̄йатика̄. тена̄ха ‘‘кусалато а̄гата̄’’ти. там̣ пана несам̣ кусала̄йатикаттам̣ упаниссайавасена хоти сахаджа̄тавасенапӣти тадубхайам̣ дассетум̣, ‘‘сеййатхида’’нтиа̄ди вуттам̣.
йасма̄ пана йатха̄вуттадхаммесу кечи локийа̄, кечи локуттара̄; атха касма̄ висесена ‘‘локуттара̄’’ти вуттанти а̄ха – ‘‘локе уттара̄ висит̣т̣ха̄’’ти. тена локийадхаммесу уттамабха̄вена джха̄на̄дайо локуттара̄ вутта̄, на локасса уттаран̣атоти дассети. йам̣ кин̃чи махаггатачиттам̣ ма̄расса ависайо ака̄ма̄вачаратта̄, пагева там̣ випассана̄йа па̄дакабхӯтам̣ сувиккха̄литамаланти а̄ха – ‘‘джа̄нитум̣ на саккотӣ’’ти. еко а̄нисам̣со аттхи бха̄вана̄нуйогасса саппа̄йадхаммакатха̄пат̣ила̄бхо.
192. етадаттханти кеваласса сутасса аттха̄йа. саппа̄йа̄саппа̄йавасена̄ти касма̄ вуттам̣? нану саппа̄йавасена дасакатха̄ваттхӯни а̄гата̄нӣти? саччаметам̣, асаппа̄йакатха̄ваджджанапуббика̄йа саппа̄йа катха̄йа васена а̄гататта̄ ‘‘саппа̄йа̄саппа̄йавасена а̄гата̄нӣ’’ти вуттам̣. сутапарийаттивасена̄ти сарӯпена таттха ана̄гата̄нипи дасакатха̄ваттхӯни суттагеййа̄диантогадхатта̄, ‘‘сутапарийаттивасена а̄гата̄нӣ’’ти вуттам̣. парипӯран̣авасена сарӯпато а̄гататта̄ имасмим̣ т̣ха̄не т̣хатва̄ катхетабба̄ни. аттхоти са̄ман̃н̃аттхо.
193. ануа̄ваттантӣти ануану абхимукха̄ хутва̄ ваттанти, пайирупа̄сана̄дивасена анукӯлайанти. муччханатан̣ханти паччайесу муччхана̄ка̄рам̣. тан̣ха̄йа паттхана̄ на̄ма тена̄ка̄рена паваттӣти а̄ха – ‘‘паттхети паваттетӣ’’ти. килесӯпаддавена̄ти килесасан̇кха̄тена упаддавена. килеса̄ хи сатта̄нам̣ маха̄наттхакаран̣ато ‘‘упаддаво’’ти вуччанти. аттано аббхантаре уппаннена килесӯпаддавена антева̄сино, упаддаво антева̄сӯпаддаво, брахмачарийасса упаддаво брахмача̄рупаддавоти имаматтхам̣ ‘‘сесупаддавесупи есева найо’’ти имина̄ атидисати. гун̣амаран̣ам̣ катхитам̣, на джӣвитамаран̣ам̣.
аппала̄бха̄ти аппаматтакала̄бхӣ висеса̄нам̣. евам̣ вуттоти йатха̄вуттабрахмача̄рупаддаво дуккхавипа̄катаро чева кат̣укавипа̄катаро ча̄ти евам̣ вутто. а̄чарийантева̄сикӯпаддаво хи ба̄хиракасамайавасена вутто, брахмача̄рупаддаво пана са̄санавасена. дураккха̄те хи дхаммавинайе дуппат̣ипатти на маха̄са̄ваджджа̄ миччха̄бхинивесасса ситхилава̄йа̄мабха̄вато; сва̄кхйа̄те пана дхаммавинайе дуппат̣ипатти маха̄са̄ваджджа̄ махато аттхасса ба̄хирабха̄вакаран̣ато. тена̄ха ‘‘са̄сане пана̄’’тиа̄ди.
196. тасма̄ти идам̣ пуббапара̄пеккхам̣ пуримасса ча аттхасса ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масананти а̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. миттам̣ етасса аттхӣти миттава̄, тасса бха̄во миттавата̄, та̄йа. миттавасена пат̣ипаджджананти а̄ха ‘‘миттапат̣ипаттийа̄’’ти. сапаттавата̄йа̄ти еттха̄пи есева найо.
дуккат̣адуббха̄ситаматтампӣти имина̄ пагева итарам̣ вӣтиккамантоти дассети. са̄вакесу хитапараккаманам̣ ова̄да̄нуса̄санӣхи пат̣ипаджджананти а̄ха – ‘‘татха̄ на пат̣ипаджджисса̄мӣ’’ти. а̄макаматтанти кула̄лабха̄джанам̣ вуччати. на̄хам̣ тумхесу татха̄ пат̣ипаджджисса̄мӣти кумбхака̄ро вийа а̄макабха̄джанесу ахам̣ тумхесу кевалам̣ джа̄на̄пенто на пат̣ипаджджисса̄ми. нигган̣хитва̄ти нӣхаритва̄. локийагун̣а̄пи идха са̄ротвева адхиппета̄ локуттарагун̣а̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.