4. са̄мага̄масуттаван̣н̣ана̄

41. дведхикаджа̄та̄ти джа̄тадведхика̄ сан̃джа̄табхеда̄. дведжджхаджа̄та̄ти дувидхабха̄вам̣ патта̄. бхан̣д̣анти парибха̄санти етена̄ти бхан̣д̣анам̣, вируддхачиттата̄. танти бхан̣д̣анам̣. дхаммавинайанти па̄вачанам̣. витуджджанта̄ мукхасаттӣхи. сахитам̣ мети майхам̣ вачанам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣ пубба̄парасамбандхам̣ аттхайуттам̣. тена̄ха ‘‘аттхасам̣хита’’нти. адхичин̣н̣анти а̄чин̣н̣ам̣. випара̄ваттанти виродхадассанавасена пара̄ваттитам̣, пара̄ваттам̣ дӯситанти аттхо. тена̄ха – ‘‘чирака̄лавасена…пе… ниватта’’нти. парийесама̄но чара, таттха таттха гантва̄ сиккха̄хӣти аттхо. саче саккоси, ида̄нимева майа̄ вет̣хитадосам̣ ниббет̣хехи. маран̣амева̄ти ан̃н̃аман̃н̃агха̄тавасена маран̣амева.

на̄т̣апуттасса имети на̄т̣апуттийа̄. те пана тасса сисса̄ти а̄ха ‘‘антева̄сикесӯ’’ти. пуримапат̣ипаттито пат̣иниваттанам̣ пат̣ива̄нам̣, там̣ рӯпам̣ сабха̄во етесанти пат̣ива̄нарӯпа̄. тена̄ха ‘‘ниваттанасабха̄ва̄’’ти. катханам̣ аттхасса а̄чиккханам̣. паведанам̣ тасса хетуда̄харан̣а̄ни а̄харитва̄ бодханам̣. на упасама̄йа сам̣ваттатӣти анупасамасам̣ваттанам̣, тадева анупасамасам̣ваттаникам̣, тасмим̣. самусситам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄хетубха̄вато тхӯпам̣ патит̣т̣ха̄ти а̄ха – ‘‘бхиннатхӯпети бхиннапатит̣т̣хе’’ти. тхӯпоти ва̄ дхаммасса ниййа̄набха̄во ведитаббо, ан̃н̃адхамме абхибхуййа самусситат̣т̣хена. со ниган̣т̣хасса самайе кехичи абхиннасамматопи бхинно винат̣т̣хойева саббена саббам̣ абха̄ватоти бхиннатхӯпо. со ева ниййа̄набха̄во ват̣т̣адуккхато муччитука̄ма̄нам̣ пат̣исаран̣ам̣, там̣ еттха наттхӣти аппат̣исаран̣о, тасмим̣ бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣ети еваметтха аттхо ведитаббо.

а̄чарийаппама̄н̣анти а̄чарийамут̣т̣хи хутва̄ пама̄н̣абхӯтам̣. на̄на̄нӣха̄рена̄ти на̄на̄ка̄рена. ‘‘вива̄до на уппаджджӣ’’ти ватва̄ тасса ануппаттика̄ран̣ам̣ дассенто, ‘‘саттха̄ хи…пе… авива̄дака̄ран̣ам̣ катва̄ва паринибба̄йӣ’’ти ватва̄ там̣ виваритум̣ ‘‘бхагавата̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. патит̣т̣ха̄ ча авассайо ча, ‘‘айам̣ дхаммо айам̣ винайо идам̣ саттхуса̄сана’’нти виниччхайане маха̄падеса̄, пан̃хабйа̄каран̣а̄ни ча, йасма̄ тесу патит̣т̣ха̄йа те авасса̄йа дхаммавинайадхара̄ ча ниччхайам̣ гаччханти. татха̄ хи суттантамаха̄падесато винайе кеначи пуччхито аттхо чатуннам̣ пан̃хабйа̄каран̣а̄нам̣ васена сувиниччхитарӯпо, тасма̄ дхаммавинайо идха саттху киччам̣ ка̄тум̣ саккотӣти а̄ха – ‘‘тенева̄’’тиа̄ди, тасма̄ ул̣а̄ра̄йа десана̄йа бха̄джананти адхиппа̄йо.

42. пат̣ипавит̣т̣хам̣ катва̄ а̄харитаббато, саччам̣ ка̄ритаббато па̄бхатам̣ мӯланти а̄ха – ‘‘катха̄па̄бхата’’нти, дхаммакатха̄йа мӯлака̄ран̣анти аттхо. йесам̣ васена вива̄до уппанно, тейева адхаммава̄дино, тесам̣ та̄ва со ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттату, тато ан̃н̃есам̣ деваманусса̄нам̣ катханти, чодана̄ парампара̄йа сам̣килесаваттхубха̄ватоти париха̄ро. тена̄ха – ‘‘косамбакаккхандхаке вийа̄’’тиа̄ди.

43. абхин̃н̃а̄ десита̄ти абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ бодхита̄. патиссайама̄нарӯпа̄ти ападисса патиссайама̄на̄ гарукавасена ниссайама̄насабха̄ва̄. тена̄ха – ‘‘упанисса̄йа вихарантӣ’’ти, гарутарам̣ ниссайам̣ катва̄ вихарантӣти аттхо. парива̄ре пан̃н̃атта̄нӣти, ‘‘а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄’’ти, евам̣ ниддха̄ретва̄ парива̄рапа̄л̣ийам̣ (пари. 336) а̄сан̇каравасена т̣хапита̄ни. ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄’’ти (па̄ра̄. 39, 42, 43) вибхан̇гапа̄т̣хавасенева хи та̄ни бхагавата̄ пан̃н̃атта̄ни. та̄ни т̣хапетва̄ сеса̄ни саббасиккха̄пада̄ни адхипа̄тимоккхам̣ на̄ма̄ти, идам̣ гобалӣбаддан̃а̄йена вуттанти дат̣т̣хаббам̣ тесампи адхипа̄тимоккхабха̄вато.

татра̄йам̣ найоти тасмим̣ суппаджахана̄йа аппаматтакабха̄ве айам̣ ваккхама̄но. та̄нӣти пан̣ӣтабходжана̄ни. йо кочӣти бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄. дуккат̣аваттхуканти йам̣ кин̃чи дуккат̣а̄паттиваттхукам̣. тена̄ти суппаджаханабха̄вена мӯла̄паттивӣтиккамасса ан̣уматтата̄йа.

пуббабха̄гамагганти локийамаггам̣. татра̄ти тасмим̣ пуббабха̄гамаггам̣ нисса̄йа вива̄дуппа̄де. обха̄сан̃а̄н̣анти обха̄сасса уппаттихетубхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣. таттха пана со маггасан̃н̃ибха̄вена магго ча чатуббидхоти сутатта̄, ‘‘пат̣т̣хамамагго на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. еванти евам̣ асандиддхам̣ апарисан̇китам̣ париччаттам̣ катва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетум̣ на саккоти.

четийам̣ на дит̣т̣ханти тасса катам̣ тхӯпам̣ вадати. ниндийе путхуджджанабха̄ве т̣хитам̣ па̄сам̣сам̣ арийабха̄вам̣ а̄ропетва̄ там̣ миччха̄ладдхим̣ абхинивисса паггайха вохаран̣ато саггопи маггопи ва̄ритойева̄ти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘йо ниндийам̣ пасам̣сати, там̣ ва̄ ниндати йо пасам̣сийо;

вичина̄ти мукхена со калим̣, калина̄ тена сукхам̣ на виндатӣ’’ти. (су. ни. 663; сам̣. ни. 1.180-181; а. ни. 4.3; нетти. 92);

‘‘кхан̣енева арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ саматтхакаммат̣т̣ха̄накатхам̣ а̄чиккхисса̄мӣ’’ти хи имина̄ таттха кохан̃н̃ампи диссати; итаресу пана ваттаббамева наттхи. уппа̄т̣етва̄ти уддхаритва̄. ‘‘атха те бхиккхӯ’’тиа̄ди сесам̣ на̄ма. ‘‘аматам̣ те парибхун̃джанти, йе ка̄йагата̄сатим̣ парибхун̃джантӣ’’ти (а. ни. 1.600) вачанам̣ дуггахитам̣ ган̣ха̄петва̄, ‘‘етта̄вата̄ во аматам̣ парибхуттам̣ на̄ма бхависсатӣ’’ти а̄ха.

44. еванти а̄ка̄ралаккхан̣аметам̣, на а̄ка̄ранийаманам̣. тена имина̄ва ка̄ран̣ена ча йо вива̄до уппаджджеййа̄ти вуттам̣ хоти. гарусмим̣ гарӯти паваттам̣ читтам̣ гарувисайатта̄ там̣сахачаритатта̄ гару, тасса бха̄во га̄равам̣, гарукаран̣ам̣, там̣ еттха наттхӣти ага̄раво. тена̄ха ‘‘га̄рававирахито’’ти. гарусса га̄рававасена патиссайанам̣ патиссоти вуччати нӣчавуттита̄, таппат̣ипаккхато аппатиссоти а̄ха – ‘‘аппатиссайо анӣчавуттӣ’’ти. еттха йатха̄йам̣ пуггало саттхари ага̄раво на̄ма хоти, там̣ дассетум̣, ‘‘еттха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тӣсука̄лесу упат̣т̣ха̄нам̣ на йа̄тӣтиа̄ди самуда̄йакиттанаанавасесадассанам̣, авайавато пана ага̄равасиддхи йатха̄ там̣ са̄ман̃н̃ато сиккха̄падасама̄да̄нам̣ таббисесо бхедо. еса найо сесесупи.

саккаччам̣ на гаччхатӣти а̄даравасена на гаччхати. сан̇гхе катойева хоти сан̇гхапарийа̄паннатта̄ тасса, йатха̄ сан̇гхам̣ уддисса диннам̣ екена бхиккхуна̄ пат̣иггахитам̣ сан̇гхасса диннамева хоти. апарипӯрайама̄нова сиккха̄йа ага̄раво. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ’’ти (ма. ни. 2.135). аттано париса̄йа уппаннам̣ вива̄дамӯлам̣ висесато аттана̄ вӯпасаметаббато аттано ча анаттха̄вахато ‘‘аджджхатта’’нтвева вуттам̣. еса найо бахиддха̄ти еттха̄пи.

46. чхат̣ха̄на̄нӣти чхамӯла̄ни. йатха̄ саманавасена саматха̄нам̣ вива̄да̄дӣсу адхикаттубха̄во, евам̣ вива̄да̄дӣнам̣ техи адхикаттаббата̄пӣти а̄ха – ‘‘вӯпасаманаттха̄йа…пе… адхикаран̣а̄нӣ’’ти. тена адхикаран̣асаддасса камматтхатам̣ а̄ха. саматха̄ ва̄ саманавасена адхикарӣйанти еттха̄ти адхикаран̣а̄ни, вива̄да̄дайо.

вива̄до уппаннаматтова хутва̄ парато каккхал̣аттха̄йа сам̣ваттанато йам̣ ваттхум̣ нисса̄йа пат̣хамам̣ уппанно вива̄да̄нуса̄рена мӯлакам̣ вийа анубандхарого тамева тадан̃н̃ам̣ ва̄ ваттхум̣ катва̄ павад̣д̣ханто вива̄да̄дхикаран̣ам̣ патва̄ упари вад̣д̣хати на̄ма, анува̄да̄паттикичча̄дхикаран̣ам̣ патва̄ вива̄дасса ча вад̣д̣ханам̣ па̄кат̣амева. тена вуттам̣ – ‘‘чатта̄ри адхикаран̣а̄ни патва̄ упари вад̣д̣ханто со вива̄до’’ти. уппанна̄нам̣ уппанна̄нанти (дӣ. ни. т̣ӣ. 3.331) ут̣т̣хита̄нам̣ ут̣т̣хита̄нам̣. саматхаттханти саманаттхам̣.

ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхӣти лаккхан̣авачанаметам̣ йатха̄ ‘‘йади ме бйа̄дхӣ да̄хеййум̣. да̄таббамидамосадха’’нти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.3.39-42; кан̇кха̄. абхи. т̣ӣ. адхикаран̣асаматхаван̣н̣ана̄), тасма̄ тесу ан̃н̃атарена виваданта̄, ‘‘ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи вивадантӣ’’ти вуччанти. упавадана̄ти аккосо. чодана̄ти ануйого.

адхикаран̣асса саммукха̄ва винайанато саммукха̄винайо. саннипатитапариса̄йа дхаммава̄дӣнам̣ йебхуййата̄йа йебхуййасикакаммасса каран̣ам̣ йебхуййасика̄. ка̄ракасан̇гхасса са̄маггивасена саммукхӣбха̄во, на йатха̄ татха̄ ка̄ракапуггала̄нам̣ саммукхата̄маттам̣. бхӯтата̄ти таччхата̄. саччапарийа̄йо хи идха дхамма-саддо ‘‘дхаммава̄дӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.9) вийа. винети етена̄ти винайо, тасса тасса адхикаран̣асса вӯпасама̄йа бхагавата̄ вуттавидхи, тасса винайасса саммукхата̄ винайасаммукхата̄. вива̄даваттхусан̇кха̄те аттхе паччаттхика̄ аттхапаччаттхика̄, тесам̣ аттхапаччаттхика̄нам̣. сан̇гхасаммукхата̄ париха̄йати самматапуггалехева вӯпасаманато.

нанти вива̄да̄дхикаран̣ам̣. ‘‘на чханда̄гатим̣ гаччхатӣ’’тиа̄дина̄ (пари. 383) вуттам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣. гул̣хака̄дӣсу аладжджуссанна̄йа париса̄йа гул̣хако сала̄кагга̄хо ка̄таббо; ладжджуссанна̄йа виват̣ако, ба̄луссанна̄йа сакан̣н̣аджаппако. йасса̄ кирийа̄йа дхаммава̄дино бахутара̄, са̄ йебхуййасика̄ти а̄ха – ‘‘дхаммава̄дӣнам̣ йебхуййата̄йа̄’’тиа̄ди.

евам̣ виниччхитанти а̄паттим̣ дассетва̄ ропанавасена виниччхитам̣, пат̣икаммам̣ пана а̄патта̄дхикаран̣асаматхе парато а̄гамиссати. на саман̣аса̄руппам̣ асса̄ман̣акам̣, саман̣ехи ака̄таббам̣, тасмим̣. аджджха̄ча̄ре вӣтиккамесати. пат̣ичаратоти пат̣иччха̄дентасса. па̄пуссанната̄йа па̄пийо, пуггало, тасса ка̄таббакаммам̣ тассапа̄пийасикам̣.

саммукха̄винайенева вӯпасамо наттхи пат̣ин̃н̃а̄йа, татха̄рӯпа̄йа кхантийа̄ ва̄ вина̄ авӯпасаманато. еттха̄ти а̄паттидесана̄йам̣. пат̣ин̃н̃а̄те а̄паннабха̄ва̄дике каран̣акирийа̄, ‘‘а̄йатим̣ сам̣вареййа̄сӣ’’ти, парива̄сада̄на̄дивасена ча паваттам̣ вачӣкаммам̣ пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣.

йатха̄нурӯпанти ‘‘двӣхи чатӯхи тихи екена̄’’ти евам̣ вуттанайена йатха̄нурӯпам̣. еттха̄ти имасмим̣ сутте, етасмим̣ ва̄ саматхавича̄ре. виниччхайанайоти виниччхайе найаматтам̣. тена̄ха ‘‘виттха̄ро пана̄’’тиа̄ди.

47. сан̇кхепатова вутто, на саматхаккхандхаке вийа виттха̄рато. татха̄ти имина̄ ‘‘дхамма̄’’ти падам̣ а̄кад̣д̣хати, еттха ити-саддо а̄диаттхо, евама̄дина̄ имина̄ пака̄рена̄ти ва̄ти вуттам̣ хоти. бодхипаккхийадхамма̄нам̣ еканта̄наваджджабха̄вато наттхи адхаммабха̄во, бхагавато десита̄ка̄рам̣ ха̄петва̄ вад̣д̣хетва̄ ва̄ катханам̣ йатха̄дхаммам̣ акатанти катва̄ адхаммабха̄воти дассенто а̄ха – ‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди.

ниййа̄никанти сапа̄т̣ихӣрам̣ аппат̣ива̄нам̣ хутва̄ паваттати. татхева̄ти имина̄ ‘‘евам̣ амха̄ка’’нтиа̄дина̄ вуттаматтхам̣ а̄кад̣д̣хати. бхӯтена…пе… ка̄таббакаммам̣ дхаммо на̄ма йатха̄дхаммам̣ каран̣ато, вуттавипарийа̄йато ито парам̣ адхаммо. айам̣ винайо на̄ма ра̄га̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато паха̄нато пат̣исан̇кха̄нато ча. айам̣ авинайо на̄ма ра̄га̄дӣнам̣ авинайанато. айам̣ винайо на̄ма йатха̄винайакаран̣ато, вуттавипарийа̄йена итаро авинайо. ваттхусампаттиа̄дина̄ ева саббесам̣ винайакамма̄нам̣ акуппата̄ти а̄ха – ‘‘ваттхусампатти…пе… айам̣ винайо на̄ма̄’’ти, таппат̣ипаккхато авинайо ведитаббо. тена̄ха ‘‘ваттхувипаттӣ’’тиа̄ди.

самма̄пат̣ипаттийа̄ найанат̣т̣хена йатха̄вутто дхаммо ева нетти, тато ева саттасса вийа раджджу аситхилапаваттихетута̄йа дхаммараджджӯти аттхо вутто. суттантапарийа̄йена та̄ва даса кусалакаммапатха̄ дхаммоти евам̣ вутта̄. са̄ ева ва̄ хоту дхамманетти, йо идха имисса̄ ван̣н̣ана̄йа, ‘‘чхаттим̣са бодхипаккхийадхамма̄’’тиа̄дина̄ дхаммена ча винайена ча вутто, со ева ва̄ дхамманетти хотӯти а̄нетва̄ йоджана̄. та̄йа дхамманеттийа̄ самети та̄йа йатха̄вутта̄йа дхамманеттийа̄ сам̣сандати, екалаккхан̣амева хотӣти аттхо. евам̣ вива̄даваттхубхӯто дхаммо че ‘‘дхаммо’’ти, адхаммо че ‘‘адхаммо’’ти, винайо че ‘‘винайо’’ти, авинайо че ‘‘авинайо’’ти ниччхинантена екачча̄нам̣ вива̄да̄дхикаран̣амева дасситам̣ тасса вӯпасамадхамма̄нам̣ апарийоса̄питатта̄.

48. там̣ панетанти вива̄да̄дхикаран̣ам̣ пачча̄масати. ва̄ре аттхасам̣ван̣н̣ана̄васена паттепи. двӣхӣти йасмим̣ а̄ва̄се вива̄да̄дхикаран̣ам̣ уппаннам̣, таттха ва̄сӣхи двӣхипи бхиккхӯхи атирекатара̄.

49. кхандхаса̄мантанти а̄паттиккхандхабха̄вена самӣпам̣. а̄паттиса̄мантам̣ на̄ма пуббабха̄га̄ а̄паджджитаббаа̄патти. метхунара̄гавасена ка̄йасам̣сагге дуккат̣асса ваттхӯти а̄ха – ‘‘пат̣хамапа̄ра̄джикасса пуббабха̄ге дуккат̣а’’нти. сеса̄нам̣ тин̣н̣ам̣ па̄ра̄джика̄нам̣ пуббабха̄ге тхуллаччайамева.

50. париккамитва̄ упаккамитва̄. а̄патта̄дхикаран̣ам̣ дасситам̣ таттхева висесато пат̣ин̃н̃а̄йа ка̄ретаббата̄йа иччхитаббатта̄.

52. каммасса ваттху дасситам̣ на саматхоти адхиппа̄йо. нану ча̄йам̣ саматха̄дхика̄роти? саччам̣, саматхасса пана ка̄ран̣е дассите саматхо дасситова хотӣти дассетум̣ ‘‘еварӯпасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

53. идам̣ камманти ‘‘идам̣ амха̄кам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄на’’нтиа̄дина̄ вуттакаммам̣. тин̣аваттха̄ракасадисатта̄ти там̣садисата̄йа таббоха̄роти дассети йатха̄ – ‘‘еса брахмадатто’’ти. а̄ка̄раматтамева тин̣аваттха̄ракакаммам̣ на̄ма, на пана тасса саббасо каран̣авидха̄нам̣. тена̄ха ‘‘кхандхаке’’тиа̄ди. гихӣнам̣ хӣнена кхум̣санавамбханам̣ йатха̄ ‘‘тиласам̣гул̣ика̄ наттхӣ’’ти. дхаммикапат̣иссавесу висам̣ва̄данавасена а̄панна̄ а̄патти. асса̄ти кичча̄дхикаран̣асса. саммукха̄винайенева вӯпасамо сан̇гхасаммукхата̄дина̄ва вӯпасаманато.

54. сота̄паттипхаласаччхикирийавачанато косамбийасутте (ма. ни. 1.492) сота̄паттимаггасамма̄дит̣т̣хи катхита̄, идха пана ‘‘дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати’’ччева вуттатта̄, ‘‘имасмим̣ сутте сота̄паттипхаласамма̄дит̣т̣хи вутта̄ти ведитабба̄’’ти вуттам̣. па̄пакаммасса аппата̄ махантата̄ са̄ваджджабха̄васса мудутиккхабха̄вена ведитабба̄ти а̄ха ‘‘ан̣унти аппаса̄ваджджам̣. тхӯланти маха̄са̄ваджджа’’нти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

са̄мага̄масуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.