1. девадахасуттаван̣н̣ана̄
1. диббанти ка̄магун̣ехи кӣл̣анти, лал̣анти, тесу ва̄ вихаранти, виджайасаматтхата̄йогена паччаттхике виджетум̣ иччханти; иссарийат̣т̣ха̄на̄дисакка̄рада̄наггахан̣ам̣ там̣там̣аттха̄нуса̄санан̃ча каронта̄ вохаранти, пун̃н̃а̄нубха̄ваппатта̄йа джутийа̄ джотенти ва̄ти дева̄ вуччанти ра̄джа̄но. татха̄ хи те чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи джанам̣ ран̃джайанта̄ сайам̣ йатха̄вуттехи висесехи ра̄джанти диббанти собхантӣти ча, ‘‘ра̄джа̄но’’ти вуччанти. таттха̄ти тасмим̣ нигамадесе. са̄ти поккхаран̣ӣ. танти там̣, ‘‘девадаха’’нти ладдхана̄мам̣ поккхаран̣им̣ упа̄да̄йа, тасса адӯрабхаватта̄ти кечи. саббам̣ сукха̄дибхедам̣ ведайитам̣. пуббети пуримаджа̄тийам̣. катакаммапаччайа̄ти катасса каммасса паччайабха̄вато джа̄там̣ каммам̣ пат̣ичча. тена сабба̄пи ведана̄ каммапхалабхӯта̄ ева анубхавитабба̄ти дассети. тена̄ха ‘‘имина̄’’тиа̄ди. анийаметва̄ вуттанти, ‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино’’ти евам̣ име на̄ма̄ти ависесетва̄ вуттаматтхам̣. нийаметва̄ти, ‘‘евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ниган̣т̣ха̄’’ти евам̣ висесетва̄ дассети.
калиса̄сананти пара̄джайам̣. калӣти хи анаттхо вуччати, калӣти сасати виппхаратӣти калиса̄санам̣, пара̄джайо. калӣти ва̄ кодхама̄на̄дикилесаджа̄ти, та̄йа пана айуттава̄дита̄ калиса̄санам̣. там̣ а̄ропетука̄мо вибха̄ветука̄мо. йе каммам̣ катам̣ акатам̣ ва̄ти на джа̄нанти, те катхам̣ там̣ едисанти джа̄ниссанти. йе ча каммам̣ пабхедато на джа̄нанти, те катхам̣ тасса випа̄кам̣ джа̄ниссанти; випа̄капарийоситабха̄вам̣ джа̄ниссанти, йе ча па̄пасса каммасса пат̣ипаккхамева на джа̄нанти; те катхам̣ тасса паха̄нам̣ кусалакаммасса ча сампа̄данавидхим̣ джа̄ниссантӣти имаматтхам̣ дассенто, ‘‘уттари пуччха̄йапи есева найо’’ти а̄ха.
2. кин̃ча̄пи чӯл̣адуккхаккхандхепи, (ма. ни. 1.180) ‘‘евам̣ санте’’ти имина̄ тесам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ аджа̄нанабха̄во ева уджукам̣ пака̄сито хет̣т̣ха̄ десана̄йа татха̄ паваттатта̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.180) вуттам̣ – ‘‘евам̣ сантети тумха̄кам̣ евам̣ аджа̄нанабха̄ве сатӣ’’ти, татха̄пи таттха упаридесана̄йа самбаддхо еваматтхо вуччама̄но йуджджати, на ан̃н̃атха̄ти дассетум̣ идха, ‘‘маха̄ниган̣т̣хасса вачане сачче сантети аттхо’’ти вуттам̣. еттакасса т̣ха̄насса̄ти йатха̄вуттасса пан̃чапарима̄н̣асса ка̄ран̣асса.
3. анекава̄рам̣ висаран̃джанам̣ идха га̄л̣ха̄палепанам̣, на са̄т̣акасса вийа литтата̄ти а̄ха – ‘‘бахалӯпа…пе… литтена вийа̄’’ти. вуттамева, на пуна ваттаббам̣, таттха вуттанайенева ведитаббанти адхиппа̄йо.
имесам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ та̄дисасса тесам̣ абха̄вато, ‘‘джа̄нанака̄ло сийа̄’’ти парикаппавасена вадати. тена евам̣ джа̄нитум̣ техи сакка̄ сийа̄, тесан̃ча дассанам̣ саччам̣ сийа̄. йасма̄ тесам̣ дассанам̣ асаччам̣, тасма̄ те на джа̄ним̣сӯти дассети. чатӯсу ка̄лесӯти ван̣амукхасса парикантанака̄ло, салласса есанака̄ло, аббуханака̄ло, ван̣амукхе агадан̇га̄раодаханака̄лоти имесу чатӯсу ка̄лесу. суддхантети суддхакот̣т̣ха̄се, дуккхасса анавасесато ниджджӣран̣ат̣т̣хена ниддуккхабха̄вети аттхо. ека̄йа упама̄йа̄ти, ‘‘саллена виддхасса хи виддхака̄ле ведана̄йа па̄кат̣ака̄ло вийа̄’’ти има̄йа ека̄йа упама̄йа. тайо аттха̄ти пуббе ахувамха̄ ва̄ но ва̄, па̄пакаммам̣ акаримха̄ ва̄ но ва̄, еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акаримха̄ти име тайо аттха̄. чатӯхи упама̄хӣти ван̣амукхапарикантана̄дӣхи чатӯхи упама̄хи. еко аттхоти, ‘‘еттакам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣а’’нтиа̄дина̄ вутто еко аттхо. со хи дуккханиджджӣран̣абха̄васа̄ман̃н̃а̄ еко аттхоти вутто.
4. име пана ниган̣т̣ха̄. а̄сан̇ка̄йа виддхосмӣти сан̃н̃ам̣ уппа̄детва̄. пачча̄харитунти пачча̄ваттитум̣, парихаритунти аттхо.
5. атӣтава̄дам̣ саддаханта̄нанти, ‘‘аттхи кхо, бхо, ниган̣т̣ха̄ пуббе па̄пакаммам̣ ката’’нти евам̣ атӣтам̣сам̣ а̄раббха паваттам̣ маха̄ниган̣т̣хасса ва̄дам̣ саддаханта̄нам̣. бхӯтатта̄ти йатха̄бхӯтатта̄ ким̣ авипарӣтамева аттхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватта̄ти пуччхати. сесападесупи есева найо. саха дхаммена̄ти сахадхаммо, со ева сахадхаммико йатха̄ ‘‘венайико’’ти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 8). ‘‘дхаммо’’ти еттха ка̄ран̣ам̣ адхиппетанти а̄ха – ‘‘сахетукам̣ сака̄ран̣а’’нти. пат̣ихарати пат̣иваттетӣти пат̣иха̄ро, ва̄до ева пат̣иха̄ро ва̄дапат̣иха̄ро; там̣, уттаранти аттхо. тена̄ха – ‘‘пачча̄гаманакава̄да’’нти, чоданам̣ париваттетва̄ пат̣ипа̄катикакаран̣анти аттхо. тесанти идам̣ а̄вуттивасена гахетаббам̣, ‘‘тесам̣ саддха̄чхедакава̄дам̣ на̄ма тесам̣ дассетӣ’’ти.
6. авиджджа̄ ан̃н̃а̄н̣а̄ саммоха̄ти парийа̄йавачанаметам̣. авиджджа̄ти ва̄ авиджджа̄йа каран̣абхӯта̄йа. ан̃н̃а̄н̣ена̄ти аджа̄нанена. саммохена̄ти саммуйханена маха̄мул̣хата̄йа. са̄мам̣йева опаккамика̄ етарахи аттано упаккамахету дуккхаведанам̣ ведийама̄нам̣ – ‘‘йам̣кин̃ча̄йам̣…пе… пуббекатахетӯ’’ти випарӣтато саддахатха. пуббекатахетува̄дасан̃н̃итам̣ випалла̄сагга̄хам̣ ган̣хатха.
7. дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто, таттха ведитаббам̣ пхалам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. тена̄ха – ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄када̄йака’’нти. пайогена̄ти ка̄йикена пайогена ва̄ ва̄часикена ва̄ пайогена. падха̄нена̄ти падаханена четасикена усса̄ханена. а̄санне бхавантаре випа̄четум̣ на сакка̄, пагева дӯрети дассетум̣, ‘‘дутийе ва̄ татийе ва̄ аттабха̄ве’’ти вуттам̣. ниббаттакабха̄вато сукхаведана̄йа хитанти сукхаведанӣйам̣. са̄ пана випа̄каведана̄бха̄вато екантато ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ ева хотӣти а̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣авипа̄када̄йака’’нти. випарӣтанти анит̣т̣ха̄рамман̣авипа̄када̄йакам̣. ниппханнети саддхим̣ ан̃н̃ена каммена ниббатте. сампара̄йаведанӣйасса̄ти упападжджаведанӣйасса апара̄парийаведанӣйасса. евам̣ сантепӣти ка̄мам̣ парипаккаведанӣйанти дит̣т̣хадхаммаведанӣйамева вуччати, татха̄пи аттхеттха атисайо дит̣т̣хадхаммависесабха̄вато парипаккаведанӣйасса̄ти дассетум̣, ‘‘айаметтха̄’’тиа̄ди вуттам̣. йасмим̣ дивасе катам̣, тато саттадивасаббхантаре.
татра̄ти тасмим̣ парипаккаведанӣйакаммасса саттадивасаббхантаре випа̄када̄не. екава̄рам̣ каситва̄ нисӣди чха̄таджджхатто хутва̄. а̄гаччхантӣ а̄ха – ‘‘уссӯре бхаттам̣ а̄харӣйиттха̄’’ти доманассам̣ ануппа̄детва̄ йатха̄ катапун̃н̃ам̣ анумодати. виджджотама̄нам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну кхо идампи таппака̄ро, мама читтавикаппаматтам̣, уда̄ху суван̣н̣амева̄’’ти вӣмам̣санто йат̣т̣хийа̄ пахаритва̄.
ва̄л̣айаккхасан̃чаран̣атта̄ ра̄джагахӯпача̄расса нагаре сахассабхан̣д̣икам̣ ча̄ресум̣. уппаннара̄го чӯл̣а̄йа д̣ам̣си. ран̃н̃о а̄чиккхитва̄ти там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄чиккхитва̄. маллика̄йа ваттху дхаммападаваттхумхи (дха. па. ат̣т̣ха. 2.маллика̄девӣваттху) а̄гатена найена катхетаббам̣.
маран̣асантикепи катам̣, пагева тато пуретарам̣ атӣтаттабха̄весу ча катам̣. идха ниббаттитавипа̄коти вутто авассам̣бха̄вибха̄вато. сампара̄йаведанӣйамева бхавантаре випа̄када̄йакабха̄вато. идха ниббаттитагун̣отвева вутто, на идха ниббаттитавипа̄коти вимуттибха̄вато. парипаккаведанӣйанти ведитаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттапарипаккаведанӣйалаккхан̣а̄нативаттанато. саббалахум̣ пхалада̄йика̄ти етена пхалуппа̄данасаматтхата̄йогена каммасса парипаккаведанӣйата̄ти дассети.
чатуппан̃чаккхандхапхалата̄йа сан̃н̃а̄бхавӯпагам̣ каммам̣ бахуведанӣйанти вуттам̣. екакхандхапхалатта̄ асан̃н̃а̄бхавӯпагам̣ каммам̣ аппаведанӣйам̣. кечи пана, ‘‘арӯпа̄вачаракаммам̣ бахука̄лам̣ ведитаббапхалатта̄ бахуведанӣйам̣, итарам̣ аппаведанӣйам̣. рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммам̣ ва̄ бахуведанӣйам̣, париттакаммам̣ аппаведанӣйа’’нти ваданти. савипа̄кам̣ камманти паччайантарасамава̄йе випа̄куппа̄данасаматтхам̣, на а̄раддхавипа̄камева. авипа̄кам̣ камманти паччайавекаллена випаччитум̣ асаматтхам̣ ахосикамма̄дибхедам̣.
8. дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣнанти дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣнам̣ дасаннам̣ камма̄нам̣ упаккамена камма̄нам̣ ан̃н̃а̄тха̄бха̄васса ана̄па̄данӣйатта̄ йатха̄сабха̄венева камма̄ни тит̣т̣ханти. таттха ниган̣т̣ха̄нам̣ упаккамо ниппайоджаноти а̄ха ‘‘апхало’’ти. ниган̣т̣ха̄нам̣ падаханасса миччха̄ва̄йа̄масса ниппхалабха̄ваппаведано падха̄наччхедакава̄до. парехи вуттака̄ран̣ехӣти йехи ка̄ран̣ехи ниган̣т̣ха̄нам̣ ва̄десу досам̣ дассенти. техи парехи вуттака̄ран̣ехи. на хи лаккхан̣айуттена хетуна̄ вина̄ парава̄десу досам̣ дассетум̣ сакка̄. тена̄ха ‘‘сака̄ран̣а̄ хутва̄’’ти. ниган̣т̣ха̄нам̣ ва̄да̄ ча анува̄да̄ ча̄ти ниган̣т̣хехи вуччама̄на̄ сакасакасамайаппаведика̄ ва̄да̄чева са̄вакехи вуччама̄на̄ тесам̣ анува̄да̄ ча. вин̃н̃ӯхи гарахитаббам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄гаччхантӣти, ‘‘айаметтха досо’’ти таттха таттха вин̃н̃ӯхи пан̣д̣итехи гараха̄рахам̣ ка̄ран̣ам̣ упагаччханти, па̄пун̣антӣти аттхо. тассаттхотиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо, ‘‘вуттанайена парехи вуттена ка̄ран̣ена сака̄ран̣а̄ хутва̄ досадассанавасена ниган̣т̣ха̄нам̣ ва̄да̄ ануппатта̄, тато ева там̣ ва̄дам̣ аппаса̄данӣйабха̄вадассанена сосента̄ хетусампаттивоха̄расуккханена мила̄пента̄ дуккат̣акаммака̄ринотиа̄дайо даса га̄райха̄падеса̄ упагаччхантӣ’’ти.
9. сан̇гатибха̄вахетӯти таттха таттха йадиччха̄йа самут̣т̣хитасан̇гатинимиттам̣. са̄ пана сан̇гати нийатилаккхан̣а̄ти а̄ха ‘‘нийатибха̄вака̄ран̣а̄’’ти. аччхеджджасутта̄вутаабхеджджаман̣и вийа хи пат̣инийатата̄ нийатипаваттӣти. чхал̣абхиджа̄тихетӯти кан̣ха̄бхиджа̄ти нӣла̄бхиджа̄ти лохита̄бхиджа̄ти халидда̄бхиджа̄ти сукка̄бхиджа̄ти парамасукка̄бхиджа̄тӣти има̄су абхиджа̄тӣсу джа̄тинимиттам̣. па̄пасан̇гатика̄ти нихӣнасан̇гатика̄.
10. анаддхабхӯтанти еттха адхи-саддена сама̄наттхо аддха-саддоти а̄ха – ‘‘анаддхабхӯтанти анадхибхӯта’’нти. йатха̄ а̄па̄йико аттабха̄во махата̄ дуккхена абхибхуййати, на татха̄ айанти а̄ха – ‘‘дуккхена анадхибхӯто на̄ма мануссаттабха̄во вуччатӣ’’ти. ‘‘ачелако хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.394) вутта̄йа на̄наппака̄ра̄йа дуккарака̄рика̄йа киламатхена. йади евам̣ катхам̣ дхутан̇гадхара̄ти а̄ха ‘‘йе пана̄’’тиа̄ди. ниййа̄никаса̄санасмин̃хи вӣрийанти виват̣т̣асаннисситам̣ катва̄ паваттийама̄нам̣ вӣрийам̣ сарӣрам̣ кхедантампи самма̄ва̄йа̄мо на̄ма хоти н̃а̄йа̄раддхабха̄вато.
тхероти еттха а̄гатамаха̄раккхитаттхеро. тиссо сампаттийо мануссадеванибба̄насампаттийо, сӣласама̄дхипан̃н̃а̄сампаттийо ва̄. кхураггейева̄ти кхуре сӣсагге ева, кхуре сӣсаггато апанӣте ева̄ти адхиппа̄йо. айанти, ‘‘иссаракуле ниббатто’’тиа̄дина̄ вутто. на саббе ева сакка̄рапуббакам̣ паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣антӣти а̄ха ‘‘йо да̄сикуччхийа’’нтиа̄ди. раджатамуддиканти раджатамайам̣ ан̇гулимуддикам̣. горакапийан̇гуматтенапӣти капиттхачхалликан̇гупуппхагандхаматтенапи.
дхаммена н̃а̄йена а̄гатасукхам̣ дхаммасукханти а̄ха – ‘‘сан̇гхато ва̄…пе… паччайасукха’’нти. амуччхитоти анаджджха̄панно. ида̄ни там̣ анаджджха̄паннатам̣ тасса ча пхалам̣ дассетум̣ ‘‘дхаммикам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. имасса̄ти самудайасса. со хи пан̃чаккхандхасса дуккхасса ка̄ран̣абхӯтатта̄ а̄санно паччаккхо катва̄ вутто. тена̄ха ‘‘паччуппанна̄на’’нтиа̄ди. сан̇кха̄ранти йатха̄раддха̄йа са̄тисайам̣ каран̣ато сан̇кха̄ранти ладдхана̄мам̣ балававӣрийам̣ уссол̣хим̣. падахатоти пайун̃джантасса паваттентасса. маггена вира̄го хотӣти арийамаггена дуккханида̄насса вираджджана̄ хоти. тена̄ха ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’ти. имина̄ сукха̄пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ катхита̄ акасиренева сӣгхатарам̣ маггападжа̄ната̄йа бодхитатта̄. маджджхаттата̄ка̄роти вӣрийӯпеккхама̄ха. сан̇кха̄рам̣ таттха падахатӣти падха̄насан̇кха̄рам̣ таттха дуккханида̄насса вираджджананимиттам̣ вираджджанаттхам̣ падахати. катхам̣? маггаппадха̄нена чатукиччаппадха̄не арийамагге ва̄йа̄мена падахати ва̄йамати. аджджхупеккхатоти вӣрийасса аначча̄раддхана̄тиситхилата̄йа вӣрийасамата̄йоджане бйа̄па̄ра̄каран̣ена аджджхупеккхато. тена̄ха ‘‘упеккхам̣ бха̄вентасса̄’’ти. упеккха̄бха̄вана̄ ча на̄меттха татха̄паватта̄ арийамаггабха̄вана̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘маггабха̄вана̄йа бха̄ветӣ’’ти.
еттха ча евам̣ па̄л̣ийа̄ падайоджана̄ ведитабба̄, – ‘‘со евам̣ паджа̄на̄ти. катхам̣? сан̇кха̄рам̣ ме падахато сан̇кха̄рападахана̄ имасса дуккханида̄насса вира̄го хоти, аджджхупеккхато ме упеккхана̄ имасса дуккханида̄насса вира̄го хотӣ’’ти. пат̣ипаджджама̄насса ча̄йам̣ пуббабха̄гавӣмам̣сасса̄ти гахетаббам̣. таттха сан̇кха̄раппадха̄на̄ти саммасанападена сукхенева кхиппатарам̣ бха̄вана̄уссукка̄панавӣрийам̣ дасситанти сукха̄пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ дассита̄. аджджхупеккхатоти еттха кассачи на̄тидал̣хам̣ катва̄ паваттитавӣрийенапи дуккханида̄насса вира̄го хоти випассанамануйун̃джатӣти дасситам̣. убхайаттха̄пи чатуттхӣйева пат̣ипада̄ вибха̄вита̄ти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни, ‘‘йасса хи кхва̄сса…пе… упеккхам̣ таттха бха̄ветӣ’’ти ва̄рехи та̄сам̣йева пат̣ипада̄нам̣ васена тесам̣ пуггала̄нам̣ пат̣ипатти дассита̄. ват̣т̣адуккханида̄насса париджин̣н̣ам̣ имехи ва̄рехи дуккхаккхайо вибха̄вито.
11. баддхачиттоти самбаддхачитто. бахалаччхандоти бахалатан̣ха̄чхандо. атичаритва̄ти атиккамитва̄. нат̣асаттхавидхина̄ наччанака̄ нат̣а̄, наччака̄ итаре. соманассам̣ уппаджджати, ‘‘ӣдисам̣ на̄ма иттхим̣ париччаджи’’нти. чхиджджа̄ти двидха̄ хоту. бхиджджа̄ти бхиджджату. ‘‘чхиджджа ва̄ бхиджджава̄’’ти пададвайенапи вина̄самева вадати. н̃атва̄ти пуббабха̄ган̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. тадубхайанти сан̇кха̄рападаханаупеккха̄бха̄ванам̣.
12. песентасса̄ти ва̄йамантасса. там̣ сандха̄йа̄ти дуккха̄йа пат̣ипада̄йа ниййа̄натам̣ сандха̄йа.
усука̄ро вийа йогӣ теджанасса вийа читтасса уджукаран̣ато. гомуттаван̇кам̣, чандалекха̄кут̣илам̣, нан̇галакот̣иджимхам̣ читтам̣. ала̄та̄ вийа вӣрийам̣ а̄та̄пана-парита̄панато. кан̃чикателам̣ вийа саддха̄ синеханато. наманадан̣д̣ако вийа локуттарамагго нибба̄на̄рамман̣е читтасса на̄манато. локуттарамаггена читтасса уджукаран̣ам̣ бха̄вана̄бхисамайато дат̣т̣хаббам̣. антадвайаваджджита̄ маджджхима̄ пат̣ипаттӣти катва̄ килесаган̣авиджджханам̣ паха̄на̄бхисамайо. итара̄ пана пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ти имесам̣ двиннам̣ бхиккхӯнам̣ има̄су двӣсу йатха̄вутта̄су кхиппа̄бхин̃н̃а̄су катхита̄су, итара̄пи катхита̄ва хонти лаккхан̣аха̄ранайена пат̣ипада̄са̄ман̃н̃ато. саха̄гаманӣйа̄пи ва̄ пат̣ипада̄ катхита̄ва, ‘‘на хева анаддхабхӯтам̣ аттха̄на’’нтиа̄дина̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄йа катхитатта̄. ‘‘а̄гаманӣйапат̣ипада̄ пана на катхита̄’’ти идам̣ сависесам̣ аджджхупеккхасса акатхитатам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. никкхаманадесананти никкхаманупа̄йам̣ десанам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
девадахасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.