2. пан̃чаттайасуттаван̣н̣ана̄

21. екети еттха ека-саддо ан̃н̃аттхо, на ган̣ана̄диаттхоти там̣ дассенто ‘‘екачче’’ти а̄ха. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ ‘‘сантӣ’’ти вуттам̣. тена тесам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ виджджама̄ната̄йа авиччхинната̄; тато ча несам̣ миччха̄гахан̣ато ситхилакаран̣авивечанехи аттано десана̄йа киччака̄рита̄ авитатхата̄ ча дӣпита̄ хоти. параматтхасаман̣абра̄хман̣есу апарантакаппиката̄йа лесопи наттхӣти а̄ха ‘‘париббаджупагатабха̄вена̄’’тиа̄ди. сассата̄дивасена апарантам̣ каппентӣти апарантакаппино, те ева апарантакаппика̄. йасма̄ техи апарантам̣ пуриматарасиддхехи тан̣ха̄дит̣т̣хикаппехи каппетва̄ а̄севанабалавата̄йа ча викаппетва̄ апарабха̄гасиддхехи абхинивесабхӯтехи тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хехи ган̣ханти абхинивисанти пара̄масанти; тасма̄ вуттам̣ – ‘‘апарантам̣ каппетва̄ викаппетва̄ ган̣хантӣ’’ти. тан̣хупа̄да̄навасена каппанагахан̣а̄ни ведитабба̄ни. тан̣ха̄паччайа̄ хи упа̄да̄нам̣. вуттампи четам̣ маха̄ниддесе удда̄нато сан̇кхепато. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена̄ти тан̣ха̄йа дит̣т̣хийа̄ ча васена. дит̣т̣ийа̄ ва̄ упаниссайабхӯта̄йа сахаджа̄та̄йа абхинанданака̄йа ча тан̣ха̄йа сассата̄диа̄ка̄рена абхинивисантасса миччха̄га̄хасса ча васена. ана̄гатадхаммависайа̄йа адхиппетатта̄ ана̄гатака̄лава̄чако идха апара-саддо. рӯпа̄дикхандхавинимуттасса каппанаваттхуно абха̄ва̄ анта-саддо бха̄гава̄чакоти а̄ха – ‘‘ана̄гатам̣ кхандхакот̣т̣ха̄са’’нти. каппетва̄ти ча тасмим̣ апаранте тан̣ха̄йа на̄бхинивеса̄нам̣ саматтанам̣ паринит̣т̣ха̄панама̄ха. т̣хита̄ти тасса̄ ладдхийа̄ авиджаханам̣.

анугата̄ти а̄рамман̣акаран̣авасена ану ану гата̄ апаранте паватта̄. а̄раббха̄ти а̄ламбитва̄. висайо хи тасса̄ дит̣т̣хийа̄ апаранто. висайабха̄вато ева хи со тасса̄ а̄гаманат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣апаччайо ча̄ти вуттам̣ ‘‘а̄гамма пат̣ичча̄’’ти. адхивачанапада̄нӣти пан̃н̃аттипада̄ни, да̄са̄дӣсу сиривад̣д̣хака̄дисаддо вийа вачанаматтамева адхика̄рам̣ катва̄ паваттийа̄ адхивачанам̣ пан̃н̃атти. атха ва̄ адхи-саддо упарибха̄ве, вуччатӣти вачанам̣, упари вачанам̣ адхивачанам̣, упа̄да̄набхӯтарӯпа̄дӣнам̣ упари пан̃н̃а̄пийама̄на̄ упа̄да̄пан̃н̃аттӣти аттхо, тасма̄ пан̃н̃аттидӣпакапада̄нӣти аттхо. пан̃н̃аттиматтан̃хетам̣ вуччати, йадидам̣, ‘‘атта̄ локо’’ти ча, на рӯпаведана̄дайо вийа параматтхо. адхикавуттита̄йа ва̄ адхимуттийоти дит̣т̣хийо вуччанти. адхикан̃хи сабха̄вадхаммесу сассата̄дим̣ пакатиа̄дим̣ драбйа̄дим̣ джӣва̄дим̣ ка̄йа̄дин̃ча абхӯтаматтхам̣ аджджха̄ропетва̄ дит̣т̣хийо паваттантӣти. абхивадантӣти, ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти абхинивиситва̄ ваданти, ‘‘айам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо’’тиа̄дина̄ виваданти. абхиваданакирийа̄йа аджджа̄пи авиччхедабха̄вадассанаттхам̣ ваттама̄нака̄лавачанам̣.

сан̃н̃а̄ етасса аттхӣти сан̃н̃ӣти а̄ха ‘‘сан̃н̃а̄саман̇гӣ’’ти. наттхи етасса рого бхан̇готи ароготи арогасаддасса ниччапарийа̄йата̄ ведитабба̄. рогарахитата̄сӣсена ва̄ ниббика̄рата̄йа ниччатам̣ пат̣иджа̄на̄ти дит̣т̣хигатикоти а̄ха ‘‘ароготи ниччо’’ти. имина̄ти, ‘‘сан̃н̃ӣ атта̄ арого парам̣ маран̣а̄’’ти имина̄ вачанена. сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄ти – рӯпӣчатуккам̣, арӯпӣчатуккам̣, антава̄чатуккам̣, екантасукхӣчатукканти – имесам̣ чатуннам̣ чатукка̄нам̣ васена сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄ катхита̄. имесуйева пурима̄нам̣ двиннам̣ чатукка̄нам̣ васена ат̣т̣ха сан̃н̃ӣва̄да̄ ат̣т̣ха ча невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄ ведитабба̄. сатта уччхедава̄да̄ти мануссаттабха̄ве ка̄ма̄вачарадеваттабха̄ве рӯпа̄вачарадеваттабха̄ве чатуббидха̄руппаттабха̄ве чавитва̄ саттасса уччхедапан̃н̃а̄панавасена сатта уччхедава̄да̄ катхита̄. асато вина̄са̄самбхавато аттхибха̄ванибандхано уччхедава̄доти вуттам̣ ‘‘сатоти виджджама̄насса̄’’ти. йа̄ва̄йам̣ атта̄ на уччхиджджати, та̄ва виджджати ева̄ти гахан̣ато нирудайавина̄со идха уччхедоти адхиппетоти а̄ха ‘‘упаччхеда’’нти. висесена на̄со вина̄со, абха̄во, со пана мам̣сачаккху-пан̃н̃а̄чаккху-дассанапатха̄тиккамова̄ти а̄ха ‘‘адассана’’нти. адассане хи на̄са-саддо локе нирул̣хо. бхававигаманти сабха̄ва̄пагаманам̣ йо хи нирудайавина̄савасена уччхиджджати, на со аттано сабха̄венева тит̣т̣хати.

пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти пан̃чака̄магун̣асукхаманубхогавасена чатуббидхарӯпаджджха̄насукхапарибхогавасена ча дит̣т̣хадхамме нибба̄наппаттипан̃н̃а̄панава̄да̄. дит̣т̣хадхаммоти дассанабхӯтена н̃а̄н̣ена упаладдхадхаммо. таттха йо аниндрийависайо, сопи супа̄кат̣абха̄вена индрийависайо вийа хотӣти а̄ха – ‘‘дит̣т̣хадхаммоти паччаккхадхаммо вуччатӣ’’ти. тенева ча, ‘‘таттха таттха пат̣иладдхааттабха̄вассетам̣ адхивачана’’нти вуттам̣. сан̃н̃ӣти а̄дивасена тӣха̄ка̄рехи сантанти сан̃н̃ӣ асан̃н̃ӣ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣти имехи а̄ка̄рехи виджджама̄нам̣, сада̄ упалаббхама̄нам̣ сассатанти аттхо. сан̃н̃ӣ атта̄тиа̄дӣни тӣн̣и дассана̄ни. сантааттхавасена еканти сассатасса аттано васена екам̣ дассанам̣. итара̄ни двети уччхедава̄да-дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄дасан̃н̃ита̄ни две дассана̄ни. тӣн̣и хутва̄ пан̃ча хонтӣти идам̣, ‘‘сантааттхавасена ека’’нти сан̇гахавасена вуттасса сан̃н̃ӣти а̄дивибха̄гавасена вуттатта̄ сувин̃н̃еййанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ на уддхат̣ам̣.

22. рӯпӣм̣ ва̄ти еттха (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.76-77) йади рӯпам̣ асса аттхӣти рӯпӣти айаматтхо адхиппето. евам̣ сати рӯпавинимуттена аттана̄ бхавитаббам̣ сан̃н̃а̄йа вийа рӯпассапи аттанийатта̄. на хи сан̃н̃ӣ атта̄ти еттха сан̃н̃а̄ атта̄. татха̄ хи вуттам̣ суман̇галавила̄синийам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.76-77) ‘‘таттха паваттасан̃н̃ан̃часса сан̃н̃а̄ти гахетва̄ти вутта’’нти. евам̣ санте, ‘‘касин̣арӯпам̣ атта̄ти ган̣ха̄тӣ’’ти идам̣ катханти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ – ‘‘рӯпам̣ асса аттхӣти рӯпӣ’’ти, атха кхо ‘‘руппанасӣло рӯпӣ’’ти. руппанан̃четтха рӯпасариккхата̄йа касин̣арӯпасса вад̣д̣хита̄вад̣д̣хитака̄лавасена висеса̄патти, са̄ ча наттхӣти на сакка̄ ваттум̣ париттавипулата̄дивисесасаббха̄вато. йади евам̣ имасса ва̄дасса сассатадит̣т̣хисан̇гахо на йуджджатӣти? но на йуджджати ка̄йабхедато уддхам̣ аттано ниббика̄рата̄йа тена адхиппетатта̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘арого парам̣ маран̣а̄’’ти. атха ва̄ ‘‘рӯпам̣ асса аттхӣти рӯпӣ’’ти вуччама̄непи на досо. каппана̄сиддхенапи хи бхедена са̄миниддесадассанато йатха̄ ‘‘сила̄путтакасса сарӣра’’нти. руппанам̣ ва̄ руппанасабха̄во рӯпам̣, там̣ етасса аттхӣти рӯпӣ, атта̄ ‘‘рӯпино дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 11 дукама̄тика̄) вийа. еван̃ча катва̄ рӯпасабха̄ватта̄ аттано ‘‘рӯпам̣ атта̄’’ти вачанам̣ н̃а̄йа̄гатамева̄ти ‘‘касин̣арӯпам̣ атта̄ти ган̣ха̄тӣ’’ти вуттам̣. арӯпинти етта̄пи вуттанайа̄нуса̄рена йатха̄рахам̣ аттхо ваттаббо. сантасукхумам̣ мун̃читва̄ таббипарӣтасса гахан̣е ка̄ран̣ам̣ наттхӣти ла̄бхӣ, ‘‘касин̣арӯпам̣ атта̄’’ти ган̣ха̄тӣти ла̄бхитаккино т̣хапетва̄, сесатаккӣ ла̄бхиггахан̣енева гахита̄. ануссутитаккикопи суддхатаккикопи ва̄ ниран̇кусатта̄ такканасса касин̣арӯпампи атта̄ти када̄чипи ган̣хеййа̄ти вуттам̣ – ‘‘убхопи рӯпа̄ни ган̣ха̄тийева̄’’ти. суддхатаккикасса убхайаггахан̣ам̣ на катам̣, тасма̄ са̄сан̇кавачанам̣.

касин̣уггха̄т̣има̄ка̄са-пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣а-наттхибха̄ваа̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄ни арӯпасама̄паттинимиттам̣. т̣хапетва̄ сан̃н̃а̄ккхандханти идам̣ сан̃н̃а̄йа аттанийатам̣ хадайе катва̄ вуттам̣. ‘‘рӯпим̣ ва̄’’ти еттха вуттанайена пана аттхе вуччама̄не сан̃н̃а̄ккхандхам̣ бахиддха̄ акатва̄ ‘‘арӯпадхамме’’иччева ваттаббам̣ сийа̄. миссакагга̄хавасена̄ти рӯпа̄рӯпасама̄паттӣнам̣ нимитта̄ни екаджджхам̣ катва̄, ‘‘еко атта̄’’ти, таттха паваттасан̃н̃ан̃часса, ‘‘сан̃н̃а̄’’ти гахан̣авасена. айан̃хи дит̣т̣хигатико рӯпа̄рӯпасама̄паттила̄бхита̄йа там̣нимиттам̣ рӯпабха̄вена арӯпабха̄вена ча гахетва̄ упатит̣т̣хати, тасма̄, ‘‘рӯпӣ арӯпӣ ча̄’’ти абхинивесам̣ джанети аджджхаттава̄дино вийа таккаматтенева ва̄ рӯпа̄рӯпадхамме миссакавасена гахетва̄, ‘‘рӯпӣ ча арӯпӣча атта̄ хотӣ’’ти. таккага̄хенева̄ти сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄ваппаттадхамма̄ вийа ча аччантасукхумабха̄вапаттийа̄ сакиччаса̄дхана̄саматтхата̄йа тхамбхакут̣т̣ахаттхапа̄да̄нам̣ сан̇гха̄то вийа нева рӯпӣ, рӯпасабха̄ва̄нативаттанато на арӯпӣти евам̣ паваттатаккага̄хена. ла̄бхивасенапи ва̄ анта̄нантикачатуттхава̄де ваккхама̄нанайена ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхавасена аттхо ведитаббо. кевалам̣ пана таттха десака̄лабхедавасена татийачатуттхава̄да̄ иччхита̄; идха ка̄лаваттху бхедавасена̄ти айамева висесо. ка̄лабхедавасена четтха татийава̄дасса паватти рӯпа̄рӯпанимитта̄нам̣ саха анупат̣т̣ха̄нато; чатуттхава̄дасса пана ваттхубхедавасена паватти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ самӯхато, ‘‘еко атта̄’’ти таккавасена̄ти таттха ваккхама̄нанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣.

йадипи ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино дит̣т̣хигатикасса васена сама̄паттибхедена сан̃н̃а̄на̄наттасамбхавато дутийадит̣т̣хипи сама̄паннакавасена лаббхати; татха̄пи сама̄паттийам̣ екарӯпенева сан̃н̃а̄йа упат̣т̣ха̄нато, ‘‘пат̣хамадит̣т̣хи сама̄паннакава̄рена катхита̄’’ти а̄ха. теневеттха сама̄паннакаггахан̣ам̣ катам̣. екасама̄паттила̄бхино ева ва̄ васена аттхо ведитаббо. сама̄патти бхедена сан̃н̃а̄бхедасамбхавепи бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е сан̃н̃а̄на̄наттена ол̣а̄рикена на̄наттасан̃н̃ӣти, ‘‘дутийадит̣т̣хи асама̄паннакава̄рена̄’’ти а̄ха. авад̣д̣хитакасин̣авасена париттасан̃н̃итам̣, вад̣д̣хитакасин̣авасена аппама̄н̣асан̃н̃итам̣ дассетум̣, ‘‘татийадит̣т̣хи суппаматтена ва̄ сара̄ваматтена ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ан̇гут̣т̣хаппама̄н̣о ва̄ атта̄ йаваппама̄н̣о, ан̣уматто ва̄ атта̄’’тиа̄дидассанавасена (уда̄. ат̣т̣ха. 54; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.76-77) паритто сан̃н̃ӣти париттасан̃н̃ӣ. капилакан̣а̄да̄дайо (вибха. анут̣ӣ. 189) вийа аттано саббагатабха̄вапат̣иджа̄нанавасена аппама̄н̣о сан̃н̃ӣти аппама̄н̣асан̃н̃ӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.

етанти, ‘‘рӯпим̣ ва̄’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттааттава̄дам̣. екесанти екачча̄нам̣. упа̄тиваттатанти атиккаманта̄нам̣. ниддха̄ран̣е четам̣ са̄мивачанам̣. вин̃н̃а̄н̣акасин̣амеке абхивадантӣти йоджана̄. тена̄ха – ‘‘сан̃н̃ам̣…пе… абхивадантӣ’’ти. таттха ‘‘сан̃н̃ам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ни тӣн̣ӣ’’ти идам̣ сан̃н̃а̄йа чатуккампи парипун̣н̣амева гахетва̄, апаре ат̣т̣хаканти ваданти. тадубхайанти там̣ сан̃н̃а̄ат̣т̣хаканти вуттам̣ убхайам̣. парато а̄ви бхависсатӣти, ‘‘чатассо рӯпасан̃н̃ӣ’’тиа̄дина̄ упари пака̄сессати. ваккхати хи – ‘‘кот̣т̣ха̄сато ат̣т̣ха, аттхато пана сатта сан̃н̃а̄ хонтӣ’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.22). еттха̄ти, ‘‘етам̣ ва̄ пана̄’’ти етасмим̣ ва̄кйе. саматиккамитум̣ сакконти таттха а̄дӣнавадассанена тадуддхам̣ а̄нисам̣садассанена ча брӯхитасаддха̄ди гун̣атта̄, випарийа̄йена асаккун̣анам̣ ведитаббам̣. йе сакконти, тева гахита̄ тесам̣йева васена ваккхама̄насса висесасса ваттум̣ саккун̣еййатта̄. сакконта̄нан̃ча несам̣ упа̄тиваттанам̣ аттано н̃а̄н̣абала̄нурӯпанти имаматтхам̣ упама̄йа дассетум̣, ‘‘тесам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аппама̄н̣анти аппама̄н̣а̄рамман̣о, аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄ часса а̄гаманавасена ведитабба̄ ананта̄рамман̣ато ва̄. на хи а̄рамман̣е анантанти парама̄нантасса пама̄н̣ам̣ ва̄ ган̣ха̄ти. сукхадуккхехи анин̃джанато рӯпавира̄габха̄вана̄висесата̄йа ча а̄нен̃джам̣ патва̄ тит̣т̣хати, айам̣ но атта̄ти абхиваданта̄ тит̣т̣ханти. вин̃н̃а̄н̣акасин̣амекети вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ еке дит̣т̣хигатика̄ атта̄ти ваданти. тена̄ха – ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ та̄ва дассету’’нти. тасса пана а̄рамман̣абхӯтам̣ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттавин̃н̃а̄н̣анти апаре. тан̃хи касин̣ам̣ манасика̄равасена, ‘‘вин̃н̃а̄н̣акасин̣а’’нти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча там̣ а̄рамман̣ат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄ти, ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана’’нти ча вуччати. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамекети еттха̄пи есева найо.

тайиданти йа-ка̄ро падасандхикароти а̄ха ‘‘там̣ ида’’нти. дит̣т̣хигатанти йатха̄ вуттам̣ ‘‘сан̃н̃ӣ атта̄’’ти евам̣ вуттам̣ дит̣т̣хим̣. дит̣т̣хийева хи дит̣т̣хигатам̣ ‘‘муттагатам̣ (ма. ни. 2.119; а. ни. 9.11), сан̇кха̄рагата’’нтиа̄дӣсу (маха̄ни. 41) вийа. гантабба̄бха̄вато ва̄ дит̣т̣хийа̄ гатаматтам̣ дит̣т̣хигатам̣, дит̣т̣хийа̄ гахан̣аматтанти аттхо. дит̣т̣хипака̄ро ва̄ дит̣т̣хигатам̣. локийа̄ хи видхайуттагатапака̄расадде сама̄наттхе иччханти. дит̣т̣хипаччайо дит̣т̣хика̄ран̣ам̣, авиджджа̄ди дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти аттхо. таттха авиджджа̄пи хи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ упаниссайа̄дибха̄вато. йатха̄ха – ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо’’тиа̄ди (дха. са. 1007). пхассопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха ‘‘тадапи пхассапаччайа̄’’ти (дӣ. ни. 1.118-124). сан̃н̃а̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’ти (су. ни. 880; маха̄ни. 109). витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха – ‘‘таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯ’’ти (су. ни. 892; маха̄ни. 121). айонисоманасика̄ропи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха – ‘‘тассевам̣ манасикарото чханнам̣ дит̣т̣хӣнам̣ ан̃н̃атара̄ дит̣т̣хи уппаджджати, аттхи ме атта̄ти тасса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.19). дит̣т̣ха̄рамман̣анти дит̣т̣хиа̄рамман̣абхӯтам̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. тена̄ха – ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄ди (пат̣и. ма. 1.130). рӯпаведана̄дивинимуттасса дит̣т̣хийа̄ а̄рамман̣асса абха̄вато ана̄дийитва̄ идамева дассети – ‘‘имина̄ паччайена идам̣ на̄ма дассанам̣ гахита’’нти. имина̄ паччайена̄ти ва̄ еттха паччайаггахан̣ена а̄рамман̣ампи гахитамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

тадева̄ти дит̣т̣хигатан̃чева дит̣т̣хипаччайан̃ча. рӯпасан̃н̃а̄нанти еттха ити-саддо а̄диаттхо. евам̣-саддо пака̄раттхо, ‘‘йади рӯпасан̃н̃а̄на’’нтиа̄дина̄ пака̄рена вуттасан̃н̃а̄нанти аттхо. нирупаккилеса̄ нӣваран̣а̄ди упаккилесавимуттито. уттама̄ пан̣ӣтабха̄ваппаттито, тато ева сет̣т̣ха̄, сет̣т̣хатта̄ ева уттаритара̄бха̄вато ануттарийа̄. аккха̄йатӣти упат̣т̣ха̄ти. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа висум̣ вуччама̄натта̄ чатуттха̄руппасан̃н̃а̄йа ча имасмим̣ сан̃н̃ӣва̄де анотаран̣ато, ‘‘йади а̄руппасан̃н̃а̄нанти имина̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана-вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄’’иччева вуттам̣. итарехи пана двӣхӣти, ‘‘йади екаттасан̃н̃а̄нам̣, йади на̄наттасан̃н̃а̄на’’нти имехи двӣхи падехи. сама̄паннакава̄ро ча татха̄ идха катхитоти адхиппа̄йо. кот̣т̣ха̄сато ат̣т̣ха сан̃н̃а̄ чатуккадвайасан̇гахато. екаттасан̃н̃ӣпадам̣ т̣хапетва̄ аттхато пана сатта сан̃н̃а̄ хонти аггахитаггахан̣ена̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха – ‘‘сама̄паннака…пе… сан̇гахитойева̄’’ти.

сан̃н̃а̄гатанти сан̃н̃а̄васена гатам̣, сан̃н̃а̄сан̇гахам̣ гатам̣ ва̄. тасса пана адит̣т̣хигатассапи упалаббхама̄натта̄, ‘‘саддхим̣ дит̣т̣хигатена̄’’ти вуттам̣. паччайехи сама̄гантва̄ катанти саха ка̄ран̣абхӯтехи паччайехи тенева саха ка̄ран̣абха̄вена сама̄гантва̄ ниббаттитам̣; пат̣иччасамуппаннанти аттхо. сан̇кхататта̄ ол̣а̄рикам̣ уппа̄давайан̃н̃атхаттасаббха̄вато. йасса хи уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати, там̣ кхан̣е кхан̣е бхиджджанасабха̄вато пассантасса па̄кат̣абхӯтавика̄рам̣ ол̣а̄рикам̣ сийа̄. на четтха маггапхаладхамма̄ нидассетабба̄ тесам̣ татха̄ ананупасситаббато; тесампи сан̇кхатабха̄вена итарехи сама̄найогаккхамата̄йа дуннива̄райабха̄вато. татха̄ хи ‘‘асесавира̄ганиродха̄’’ти (уда̄. 3) вачанато маггассапи ниссаран̣абха̄вена ‘‘аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо’’ти нибба̄намеветтха пат̣ийогабха̄вена уддхат̣ам̣ ‘‘нируджджханти еттха̄’’ти катва̄. ниродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ на̄ма аттхӣти еттха, – ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ асан̇кхата’’нти суттападам̣ (уда̄. 73) а̄нетва̄ ваттаббам̣. нибба̄надассӣти саччхикирийа̄бхисамайавасена нибба̄надассӣ, тато ева итара̄бхисамайаттхасиддхийа̄ там̣ сан̇кхатам̣ атикканто.

23. ат̣т̣хасу асан̃н̃ӣва̄десӯти идам̣ брахмаджа̄ле (дӣ. ни. 1.78-80) а̄гатанайена вуттамева хи сандха̄йа хет̣т̣ха̄, ‘‘сан̃н̃ӣти имина̄ ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄ катхита̄’’ти вуттам̣. идха пана чатта̄ро ва̄да̄ ева уддхат̣а̄. тена̄ха ‘‘асан̃н̃ӣ’’тиа̄ди. еса найо парато ‘‘ат̣т̣хасу невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄десӯ’’ти еттха̄пи. сан̃н̃а̄йа сати та̄йа ведана̄га̄хасаббха̄вато ‘‘а̄ба̄дханат̣т̣хена сан̃н̃а̄ рого’’ти вуттам̣. дуккхата̄сӯлайогато килеса̄сучипаггхаран̣ато уппа̄даджара̄бхан̇гехи уддхума̄тапаккапабхиджджанато ча сан̃н̃а̄ ган̣д̣о; сва̄йаматтхо досадут̣т̣хата̄йа ева хотӣти а̄ха – ‘‘садосат̣т̣хена ган̣д̣о’’ти. пӣл̣а̄джананато антотуданато дуруддхаран̣ато ча сан̃н̃а̄ саллам̣; сва̄йаматтхо аттабха̄вам̣ анупависитва̄ ават̣т̣ха̄нена̄ти а̄ха ‘‘анупавит̣т̣хат̣т̣хена салла’’нти. пат̣исандхиггахан̣е вин̃н̃а̄н̣ам̣ куточи а̄гатам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘пат̣исандхивасена а̄гати’’нти. гатинти паваттим̣. са̄ пана та̄су та̄су гатӣсу вутти хотӣти вуттам̣ – ‘‘чутивасена гати’’нти; вад̣д̣ханавасена гханапабандхавасена̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘апара̄пара’’нти. апара̄паран̃хи пабандхавасена паваттама̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ нандӯпасечанам̣; итарам̣ кхандхаттайам̣ ва̄ нисса̄йа абхивуддхим̣ патит̣т̣хам̣ махантан̃ча па̄пун̣а̄тӣти. павад̣д̣хавасена ва̄ гатим̣, никкхепавасена чутим̣, тато апара̄паран̃ча рӯпапаваттанавасена упапаттим̣, индрийапарипа̄кавасена вуд̣д̣хим̣ тасса тасса каммасса катӯпачитабха̄вена вирул̣хим̣; тасса каммасса пхаланиббаттийа̄ вепулланти йоджетаббам̣.

ка̄ман̃ча̄тиа̄дина̄ ‘‘ан̃н̃атра рӯпа̄’’тиа̄дика̄ чодана̄ лаккхан̣авасена вутта̄ти дассетва̄ айан̃ча найо чодана̄йа ависит̣т̣хависайата̄йа сийа̄; висит̣т̣хависайа̄ пана̄йам̣ чодана̄ти дассетум̣, ‘‘айам̣ пана пан̃хо’’тиа̄ди вуттам̣. еттаке кхандхети йатха̄вутте рӯпаведана̄дике чатта̄ро кхандхе. ан̃н̃атра рӯпа̄ти имина̄ йаттха каттхачи рӯпена вина̄ вин̃н̃а̄н̣асса паватти наттхӣти дӣпитам̣ хоти. бхавависесачодана̄йа сабха̄вато ева вин̃н̃а̄н̣ена вина̄ рӯпассапи паватти наттхӣти дӣпитам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘арӯпабхавепи рӯпам̣, асан̃н̃а̄бхаве ча вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхӣ’’ти. ниродхасама̄паннасса̄ти сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паннассапи вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхи. бйан̃джаначчха̄йа̄йа че аттхам̣ пат̣иба̄хасӣти йади саддаттхамева гахетва̄ адхиппа̄йам̣ на ган̣хаси неййаттхам̣ суттанти. еттха ча асан̃н̃абхаве ниббаттасаттавасена пат̣хамава̄до; сан̃н̃ам̣ аттато саманупассатӣти еттха вуттанайена сан̃н̃ам̣йева атта̄ти гахетва̄ тасса кин̃чанабха̄вена т̣хита̄йа ан̃н̃а̄йа сан̃н̃а̄йа абха̄вато асан̃н̃ӣти паватто дутийава̄до; татха̄ сан̃н̃а̄йа саха рӯпадхамме саббе ева ва̄ рӯпа̄рӯпадхамме атта̄ти гахетва̄ паватто татийава̄до; таккагга̄хавасенева паватто чатуттхава̄до. тесу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄депи асан̃н̃абхаве ниббаттасса саттасса чутипат̣исандхӣсу; саббаттха ва̄ пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ асаматтха̄йа сукхума̄йа сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вапат̣иджа̄нанавасена пат̣хамава̄до; асан̃н̃ӣва̄де вуттанайена сукхума̄йа сан̃н̃а̄йа васена сан̃джа̄нанасабха̄вата̄пат̣иджа̄нанавасена ча дутийава̄да̄дайо паватта̄ти. еваметтха етесам̣ ва̄да̄нам̣ саббха̄во ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева.

24. йаттха на сан̃н̃а̄, таттха н̃а̄н̣асса самбхаво ева наттхӣти а̄ха – ‘‘асан̃н̃а̄ саммохо’’ти, асан̃н̃абха̄во на̄ма саммохаппаваттӣти аттхо. йатха̄ ниййантӣти ниййа̄нийа̄ти бахулам̣ вачанато каттуса̄дхано ниййа̄нийасаддо, евам̣ идха вин̃н̃а̄таббасаддоти а̄ха – ‘‘виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄табба’’нти, виджа̄нанам̣ вин̃н̃а̄н̣анти аттхо. тена дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббаматтена̄ти дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄н̣аппама̄н̣ена̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. тена̄ха – ‘‘пан̃чадва̄рикасан̃н̃а̄паваттиматтена̄’’ти, ниббикаппабха̄вато пан̃чадва̄рикасан̃н̃а̄паваттисамена бха̄вана̄бхинӣха̄рена̄ти аттхо. ол̣а̄рикасан̇кха̄раппаваттиматтена̄ти ол̣а̄рика̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ паваттийа̄. ол̣а̄рикасан̇кха̄ра̄ти четтха а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапарийоса̄на̄ сама̄паттидхамма̄ адхиппета̄. упасампаданти йе сан̃н̃а̄йа, асан̃н̃ибха̄ве ча досам̣ дисва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ ван̣н̣ента̄пи рӯпаджджха̄напат̣ила̄бхаматтена тасса сампа̄данам̣ пат̣ила̄бхам̣ адхигамам̣ пан̃н̃апенти, тесам̣ тасса бйасанам̣ аккха̄йати анупа̄йабха̄вато. тена̄ха ‘‘вина̄со’’тиа̄ди. вут̣т̣ха̄нанти садисасама̄паджджанапуббакам̣ паривут̣т̣ха̄нам̣. сама̄патти ева тесам̣ наттхи анадхигататта̄. ол̣а̄рикасан̇кха̄раппаваттийа̄ антамасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̇кха̄раппаваттийа̄пи паттаббанти на аккха̄йати тепи саматиккамитва̄ паттаббато. сан̇кха̄ра̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. авасеса̄ти ито парам̣ сукхумабха̄во на̄ма наттхӣти сукхумабха̄ва̄паттийа̄ авасеса̄. тена̄ха – ‘‘бха̄вана̄васена саббасукхумабха̄вам̣ патта̄ сан̇кха̄ра̄’’ти. етанти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣, паттаббам̣ на̄ма хоти та̄дисасан̇кха̄раппаттийам̣ таббоха̄рато. сан̇кхатам̣ самечча самбхуййа паччайехи кататта̄.

25. ‘‘йе те саман̣абра̄хман̣а̄ сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти (ма. ни. 3.25) ваккхама̄натта̄ сабуддхийам̣ випариваттама̄не екаджджхам̣ гахетва̄, ‘‘татра̄’’ти бхагавата̄ вуттанти а̄ха – ‘‘татра̄ти саттасу уччхедава̄десу бхумма’’нти. уддхам̣ саранти уддхам̣ гатам̣ саранта̄ти там̣ дассенто а̄ха ‘‘уддхам̣ вуччатӣ’’тиа̄ди. саранта̄ти йаттха паттхенти на лабханти, там̣ джа̄нанта̄. а̄саттинти а̄сӣсанам̣. печча̄ти паралоке. ва̄н̣иджӯпама̄ вийа̄ти бхавапарийа̄паннапхалависеса̄пеккха̄йа пат̣ипаджджанато. сакка̄йасса бхайа̄ти санто ка̄йоти сакка̄йо, параматтхато виджджама̄но дхаммасамӯхоти катва̄ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣, тато бха̄йанена. ма̄ кхӣйи ма̄ париккхайам̣ агама̄си. ма̄ осӣди ма̄ хет̣т̣ха̄ бхасси. аббханти а̄ка̄сам̣ ма̄ ундрийи ма̄ бхиджджитва̄ пати. гаддулена баддхо гаддулабаддхо. дал̣хатхамбхо вийа кхӣло вийа ча сакка̄йо думмочанӣйато. са̄ вийа дит̣т̣хигатико тасса анупариваттанато. дан̣д̣ако вийа дит̣т̣хи чхеданакаран̣а̄йа асаматтхабха̄вакаран̣ато. раджджу вийа тан̣ха̄ бандханато ча, а̄рамман̣акаран̣авасена саманна̄гаманавасена ча самбаддхабха̄вато. тена вуттам̣ – ‘‘дит̣т̣хидан̣д̣аке павесита̄йа тан̣ха̄раджджуйа̄’’ти.

26. бхагава̄ аттано десана̄вила̄сена венеййаджджха̄сайавасена (чатучатта̄рӣса апарантакаппикава̄да̄ таттха таттха антогадха̄ти) уддесавасена пан̃чева сан̇гахетва̄ йатхуддесам̣ нигаменто, ‘‘има̄нева пан̃ча̄йатана̄нӣ’’ти а̄ха. таттха дуккхасса нимиттабха̄вато дит̣т̣хигата̄нам̣ ка̄ран̣ат̣т̣хена а̄йатанаттхоти вуттам̣ – ‘‘има̄нева пан̃ча ка̄ран̣а̄нӣ’’ти. сан̃н̃ӣа̄дивасена тӣн̣и уччхедава̄доти чатта̄ри бха̄джита̄ни. итарам̣ пана дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ кухим̣ павит̣т̣хам̣? сарӯпато абха̄джитатта̄ йатха̄бха̄джитесу ва̄десу каттха антогадханти пуччхати. уддесе пана сарӯпато гахитамева, ‘‘дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ ва̄ панеке абхивадантӣ’’ти. итаро екаттасан̃н̃ӣва̄де на̄наттасан̃н̃ӣва̄де антогадханти дассенто ‘‘екатта…пе… ведитабба’’нти а̄ха йатха̄сукхан̃четам̣ вуттам̣. пат̣хамо хи дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄до на̄наттасан̃н̃ӣва̄де антогадхо, итаре чатта̄ро екаттасан̃н̃ӣва̄де.

27. атӣтакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄танти атӣтам̣ кхандхакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄там̣ пуббантам̣. пуббе нивуттхадхаммависайа̄ каппана̄ идха̄дхиппета̄, тасма̄ атӣтака̄лава̄чако идха пуббасаддо, рӯпа̄дикхандхавинимуттан̃ча каппана̄ваттху наттхи, антасаддо ча кот̣т̣ха̄сава̄чако. тена вуттам̣ ‘‘атӣтакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄там̣ пуббантам̣ каппетва̄’’ти. ‘‘каппетва̄’’ти ча тасмим̣ пуббанте тан̣ха̄йана̄бхинивиса̄нам̣ саматтханам̣ паринит̣т̣ха̄панам̣ вадати. сесампӣти ‘‘пуббанта̄нудит̣т̣хӣ’’ти евама̄дикам̣. пуббе вуттаппака̄ранти ‘‘апаранта̄нудит̣т̣хино’’тиа̄дӣсу вуттаппака̄рам̣. екекасмин̃ча атта̄ти а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти катва̄, локоти локийанти еттха пун̃н̃апа̄па̄ни таббипа̄ка̄ ча̄ти катва̄, там̣ там̣ гахан̣ависесам̣ упа̄да̄йа пан̃н̃а̄панам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ атта̄ти ча локоти ча гахетва̄’’ти. саббада̄бха̄вена сассато. амаро ниччо дхувоти тассева вевачана̄ни. маран̣а̄бха̄вена амаро, уппа̄да̄бха̄вена саббака̄лам̣ ваттанато ниччо, тхират̣т̣хена вика̄ра̄бха̄вена дхуво, йатха̄ха̄тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ ниддесапат̣исамбхида̄па̄л̣ӣхи вибха̄вети. айан̃ча аттхо ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассати, веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.130-131) имисса̄ пан̃чавидха̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ васена вутто. ‘‘рӯпаванта’’нтиа̄дика̄йа (пат̣и. ма. 1.130-131) пана пан̃чадасавидха̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ васена чатта̄ро чатта̄ро кхандхе, ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тадан̃н̃ам̣ – ‘‘локо’’ти пан̃н̃апентӣти айампи аттхо лаббхати, татха̄ екам̣ кхандхам̣, ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тадан̃н̃е ‘‘локо’’ти пан̃н̃апентӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. есева найоти имина̄ йатха̄ ‘‘рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ атта̄ти ча локоти ча гахетва̄ сассато…пе… дхуво’’ти аттхо вутто; евам̣ асассато аниччо адхуво уччхиджджати винассати на хоти парам̣ маран̣а̄; ниччо ча аниччо ча неваниччо на̄ниччоти евама̄диматтхам̣ атидисати.

чатта̄ро сассатава̄да̄ти ла̄бхӣвасена тайо, таккӣвасена екоти евам̣ чатта̄ро. пуббенива̄сан̃а̄н̣ала̄бхӣ титтхийо мандапан̃н̃о анекаджа̄тисатасахассаматтам̣ ануссарати, маджджхимапан̃н̃о даса сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппа̄ни, тиккхапан̃н̃о чатта̄рӣса сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппа̄ни, на тато парам̣. со евам̣ ануссаранто атта̄ ча локо ча̄ти абхивадати. таккӣ пана таккапарийа̄хатам̣ вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣ сассато атта̄ ча локо ча̄ти абхивадати. тена вуттам̣ – ‘‘ла̄бхӣвасена тайо, таккӣвасена екоти евам̣ чатта̄ро сассатава̄да̄’’ти. етенева ча адхиччасамуппаттикава̄до вийа сассатава̄до касма̄ дувидхена на вибхаттоти че? пат̣иккхиттатта̄ти дат̣т̣хаббам̣.

еттха ча, ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти ва̄де айамайуттата̄вибха̄вана̄ – йади хи парена парикаппито атта̄, локо ва̄ сассато сийа̄, тасса ниббика̄рата̄йа пуримарӯпа̄виджаханато кассачи висеса̄дха̄насса ка̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа ахитато ниваттанаттхам̣ хите ча пат̣ипаттиаттхам̣ упадесо ева ниппайоджано сийа̄ сассатава̄дино. катхам̣ ва̄ со упадесо паваттӣйати вика̄ра̄бха̄вато; еван̃ча аттано аджат̣а̄ка̄сасса вийа да̄на̄дикирийа̄ хим̣са̄дикирийа̄ ча на самбхавати; татха̄ сукхасса дуккхасса ча анубхавананибандхо ева сассатава̄дино на йуджджати каммабаддха̄бха̄вато, джа̄тиа̄дӣнам̣ асамбхавато куто вимоккхо. атха пана дхаммаматтам̣ тасса уппаджджати чева винассати ча, йасса васена̄йам̣ кирийа̄дивоха̄роти вадеййа. евампи пуримарӯпа̄виджаханена ават̣т̣хитасса аттано дхаммаматтанти на сакка̄ самбха̄ветум̣; те ва̄ панасса дхамма̄ аваттха̄бхӯта̄ тато ан̃н̃е ва̄ сийум̣ анан̃н̃е ва̄, йади ан̃н̃е, на та̄хи тасса уппанна̄хипи кочи висесо аттхи. йо хи кароти пат̣исам̣ведети чавати упападжджати ча̄ти иччхитам̣. тасма̄ тадаваттхо ева йатха̄вуттадосо, кин̃ча дхаммакаппана̄пи нираттхака̄ сийа̄. атха анан̃н̃е, уппа̄давина̄савантӣхи аваттха̄хи анан̃н̃асса аттано та̄сам̣ вийа уппа̄давина̄сасамбхава̄паттито куто ниччата̄вака̄со. та̄сампи ва̄ аттано вийа ниччата̄ти бандханавимоккха̄нам̣ асамбхаво ева̄ти на йуджджати ева сассатава̄до; на четтха кочи ва̄дӣ дхамма̄нам̣ сассатабха̄ве парисуддхам̣ йуттим̣ ваттум̣ саматтхо аттхи; йуттирахитан̃ча вачанам̣ на пан̣д̣ита̄нам̣ читтама̄ра̄дхетӣти вин̃н̃ӯхи чхад̣д̣ито ева̄йам̣ сассатава̄доти.

сатта уччхедава̄да̄ти еттха те сарӯпаматтато хет̣т̣ха̄ дассита̄ ева, таттха две джана̄ уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ханти ла̄бхӣ ча ала̄бхӣ ча. таттха ла̄бхӣ на̄ма диббачаккхун̃а̄н̣ала̄бхӣ диббена чаккхуна̄ арахато чутим̣ дисва̄ упапаттим̣ апассанто. йо ва̄ путхуджджана̄нампи чутиматтамева дат̣т̣хум̣ саккоти, пуббайога̄бха̄вена парикамма̄каран̣ена ва̄ упапа̄там̣ дат̣т̣хум̣ на саккоти. со ‘‘таттха таттхева атта̄ уччхиджджатӣ’’ти уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. ала̄бхӣ – ‘‘ко паралокам̣ джа̄на̄ти, еттако джӣвависайо, йа̄ва индрийагочаро’’ти аттано дхӣтуйа̄ хаттхагган̣ханакара̄джа̄ вийа ка̄масукхагиддхата̄йа ва̄, ‘‘йатха̄ руккхапан̣н̣а̄ни руккхато патита̄ни на пат̣исандхийанти, евам̣ саббепи сатта̄ аппат̣исандхикамаран̣амева гаччханти, джалабуббул̣акӯпама̄ сатта̄’’ти таккаматтавасена ва̄ уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. таттха йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ – ‘‘мануссаттабха̄ве ка̄ма̄вачарадеваттабха̄ве рӯпа̄вачарадеваттабха̄ве чатуббидхаарӯпаттабха̄ве чавитва̄ саттасса уччхедапан̃н̃а̄панавасена сатта уччхедава̄да̄ катхита̄’’ти. таттха йуттам̣ та̄ва пуримесу тӣсу ва̄десу ‘‘ка̄йасса бхеда̄’’ти вуттам̣; пан̃чавока̄рабхавапарийа̄паннам̣ аттабха̄вам̣ а̄раббха паваттатта̄ тесам̣ ва̄да̄нам̣, на йуттам̣ чатувока̄рабхавапарийа̄паннам̣ аттабха̄вам̣ нисса̄йа паваттесу чатуттха̄дӣсу чатӯсу ва̄десу, ‘‘ка̄йасса бхеда̄’’ти вуттам̣. на хи арӯпӣнам̣ ка̄йо аттхӣти? саччаметам̣, рӯпабхаве паваттавоха̄ренева дит̣т̣хигатико арӯпабхавепи ка̄йавоха̄рама̄ропетва̄ а̄ха ‘‘ка̄йасса бхеда̄’’ти. йатха̄ дит̣т̣хигатикехи дит̣т̣хийо пан̃н̃атта̄, татхева бхагава̄ дассесӣти. арӯпака̄йабха̄вато ва̄ пхасса̄дидхаммасамӯхабхӯте арӯпаттабха̄ве ка̄йаниддесо дат̣т̣хаббо.

еттха̄ха – ‘‘ка̄ма̄вачарадеваттабха̄ва̄диниравасесавибхавапатит̣т̣ха̄пака̄нам̣ дутийава̄да̄дӣнам̣ йутто апарантакаппикабха̄во ана̄гатаддхависайатта̄ тесам̣ ва̄да̄нам̣; на пана дит̣т̣хигатика-паччаккхабхӯта-мануссаттабха̄ва-самуччхедапатит̣т̣ха̄пакасса пат̣хамава̄дасса паччуппаннависайатта̄’’ти. йади евам̣ йатха̄ хи дутийа̄дива̄да̄нам̣, пуримапуримава̄дасан̇гахитассева аттано уттаруттарабхавопапаттийа̄ самуччхеданато йуджджати апарантакаппиката̄, татха̄ ча ‘‘но ча кхо, бхо, айам̣ атта̄ етта̄вата̄ самма̄ самуччхинно хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ ана̄гатассева мануссаттабха̄васамуччхедасса адхиппетатта̄ пат̣хамава̄дассапи апарантакаппиката̄ йуджджати. евам̣ саббассапи пуббантато а̄гатасса уччхедапан̃н̃а̄панавасена идха пуббантакаппикесу десана̄ гата̄. ете уччхедава̄да̄ хет̣т̣ха̄ апарантакаппикесу десана̄ гата̄. ете уччхедава̄да̄ хет̣т̣ха̄ апарантакаппикесу таттха таттхева уччхиджджати, на тато уддхам̣ паватти аттхӣти дассанаттхам̣ вутта̄. джалабуббул̣акӯпама̄ хи сатта̄ти тасса ладдхи.

идха̄ти пуббантакаппикесу. идхева мануссаттабха̄ва̄дике уччхиджджати винат̣т̣хавина̄савасена. евам̣ ана̄гате ануппаттидассанапара̄нам̣ уччхедава̄да̄нам̣ апарантакаппикесу гахан̣ам̣; пуббантато пана а̄гатасса аттано идхева уччхедадассанапара̄нам̣ пуббантакаппикесу гахан̣ам̣. ито парам̣ на гаччхатӣти пана идам̣ аттхато а̄паннасса аттхасса дассанам̣. саттесу сан̇кха̄ресу ча екаччасассатанти паватто екаччасассатава̄до. со пана брахмака̄йика-кхид̣д̣а̄падосика-манопадосикаттабха̄вато чавитва̄ идха̄гата̄нам̣ таккино ча уппаджджанавасена чатуббидхоти а̄ха ‘‘чатта̄ро екаччасассатава̄да̄’’ти. ‘‘сан̇кха̄рекаччасассатика̄’’ти идам̣ техи сассатабха̄вена гайхама̄на̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄сабха̄вадассанавасена вуттам̣, на панекаччасассатикаматадассанавасена. тасса хи сассата̄бхиматам̣ асан̇кхатамева̄ти ладдхи. татха̄ хи вуттам̣ (дӣ. ни. 1.49) брахмаджа̄ле – ‘‘читтанти ва̄ маноти ва̄ вин̃н̃а̄н̣анти ва̄ айам̣ атта̄ ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо сассатисамам̣ татхева т̣хассатӣ’’ти. на хи йасса бха̄васса паччайехи абхисан̇кхатабха̄вам̣ пат̣иджа̄на̄ти; тассева ниччадхува̄дибха̄во анумматтакена на сакка̄ пат̣ин̃н̃а̄тум̣. етена, ‘‘уппа̄давайадхувата̄йуттабха̄ва̄ сийа̄ ничча̄, сийа̄ аничча̄, сийа̄ на ваттабба̄’’тиа̄дина̄ паваттасса саттабхан̇гава̄дасса айуттата̄ вибха̄вита̄ хоти.

таттха̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.38) айуттата̄вибха̄вана̄ – йади, ‘‘йена сабха̄вена йо дхаммо аттхӣти вуччати, тенева сабха̄вена со дхаммо наттхӣ’’тиа̄дина̄ вуччеййа, сийа̄ анекантава̄до; атха ан̃н̃ена, сийа̄ на анекантава̄до; на четтха десантара̄дисамбаддхабха̄во йутто ваттум̣ тасса саббалокасиддхатта̄ вива̄да̄бха̄вато. йе пана ваданти – ‘‘йатха̄ суван̣н̣агхат̣е макут̣е кате гхат̣абха̄во нассати, макут̣абха̄во уппаджджати, суван̣н̣абха̄во тит̣т̣хатийева, евам̣ саббабха̄ва̄нам̣ кочи дхаммо нассати, кочи уппаджджати, сабха̄во пана тит̣т̣хатӣ’’ти. те ваттабба̄ – ким̣ там̣ суван̣н̣ам̣, йам̣ гхат̣е макут̣е ча ават̣т̣хитам̣? йади рӯпа̄ди, со саддо вийа аниччо, атха рӯпа̄дисамӯхо, самӯхо на̄ма саммутиматтам̣. тасса воха̄раматтасса аттхита̄ наттхита̄ ниччата̄ ва̄ на ваттабба̄. тасса параматтхасабха̄вена анупалаббханатоти анекантава̄до на сийа̄. дхамма̄ ча дхаммито ан̃н̃е ва̄ сийум̣ анан̃н̃е ва̄. йади ан̃н̃е, на тесам̣ аниччата̄йа дхаммӣ аниччо ан̃н̃атта̄. на хи рӯпа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ан̃н̃атта̄, на ча рӯпе чаккхувин̃н̃а̄н̣асаддо хоти; кин̃ча дхаммакаппана̄пи нираттхика̄ сийа̄ дхаммино ничча̄ниччата̄йа асиджджханато атха анан̃н̃е; уппа̄давина̄савантехи анан̃н̃асса дхаммино тесам̣ вийа уппа̄давина̄сасаббха̄вато куто ниччата̄вака̄со, тесампи ва̄ дхаммино вийа ниччата̄патти сийа̄. апича ничча̄ниччанаваттаббарӯпо атта̄ ча локо ча параматтхато виджджама̄ната̄пат̣иджа̄нанато йатха̄ ничча̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ рӯпам̣, йатха̄ ва̄ дӣпа̄дайо. на хи дӣпа̄дӣнам̣ удайаббайасабха̄ва̄нам̣ ничча̄ниччанаваттаббасабха̄вата̄ сакка̄ ваттум̣ джӣвасса ничча̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ рӯпам̣ вийа̄ти евам̣ саттабхан̇гасса вийа сесабхан̇га̄нампи асамбхавойева̄ти саттабхан̇гава̄дасса айуттата̄ ведитабба̄ти.

еттха ча, ‘‘иссаро ниччо, ан̃н̃е сатта̄ аничча̄’’ти евам̣ паваттава̄да̄ саттекаччасассатава̄да̄; сеййатха̄пи иссарава̄да̄дайо. ‘‘парама̄н̣аво ничча̄ дхува̄, двиан̣ука̄дайо аничча̄’’ти евам̣ паваттава̄да̄ сан̇кха̄рекаччасассатава̄да̄; сеййатха̄пи кан̣а̄дава̄да̄дайо. нану ча ‘‘екачче дхамма̄ сассата̄, екачче асассата̄’’ти; етасмим̣ ва̄де чаккха̄дӣнам̣ асассатата̄саннит̣т̣ха̄нам̣ йатха̄сабха̄ва̄вабодхо ева, тайидам̣ катхам̣ миччха̄дассананти, ко евама̄ха – ‘‘чаккха̄дӣнам̣ асассатабха̄васаннит̣т̣ха̄нам̣ миччха̄дассана’’нти? асассатесуйева пана кесан̃чи дхамма̄нам̣ сассатабха̄ва̄бхинивесо идха миччха̄дассанам̣; тена пана екава̄ре паваттама̄нена чаккха̄дӣнам̣ асассатабха̄ва̄вабодхо видӯсито сам̣сат̣т̣хабха̄вато; висасам̣сат̣т̣хо вийа саппиман̣д̣о сакиччака̄ран̣а̄саматтата̄йа самма̄дассанапаккхе т̣хапетаббатам̣ на̄рахати. атха ва̄ асассатабха̄вена ниччхита̄пи чаккхуа̄дайо сама̄ропитаджӣвасабха̄ва̄ ева дит̣т̣хигати кехи гайхантӣти тадавабодхасса миччха̄дассанабха̄во на сакка̄ нива̄ретум̣. татха̄ хи вуттам̣ брахмаджа̄ле (дӣ. ни. 1.49) – ‘‘чаккхунти ва̄…пе… ка̄йоти ва̄ айам̣ ме атта̄’’тиа̄ди. еван̃ча катва̄ асан̇кхата̄йа сан̇кхата̄йа ча дха̄туйа̄ васена йатха̄ккамам̣ екачче дхамма̄ сассата̄; екачче асассата̄ти евам̣ паватто вибхаджджава̄допи екаччасассатава̄до а̄паджджатӣти евам̣пака̄ра̄ чодана̄ анока̄са̄ хоти авипарӣтадхаммасабха̄васампат̣ипаттибха̄вато.

на маратӣти амара̄. ка̄ са̄? ‘‘евантипи ме но’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.62) найена парийантарахита̄ дит̣т̣хигатикасса дит̣т̣хи ча ва̄ча̄ ча, амара̄йа дит̣т̣хийа̄ ва̄ча̄йа вивидхо кхепоти амара̄виккхепо. со етасса аттхӣти амара̄виккхепо. атха ва̄ амара̄ти ека̄ маччхаджа̄ти, са̄ уммуджджананиммуджджана̄дивасена удаке сандха̄вама̄на̄ га̄хам̣ на гаччхати; евамевам̣ айампи ва̄до ито чито ча сандха̄вати, га̄хам̣ на̄гаччхатӣти амара̄виккхепо, со ева амара̄виккхепико. сва̄йам̣ ва̄до муса̄ва̄даануйогачхандара̄гамохахетуката̄йа чатудха̄ паваттоти а̄ха – ‘‘чатта̄ро амара̄виккхепика̄ вутта̄’’ти. нану четтха (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.65-66) чатуббидхопи амара̄виккхепико кусала̄дике дхамме паралокаттика̄дӣни ча йатха̄бхӯтам̣ анавабуджджхама̄но, таттха таттха пан̃хам̣ пут̣т̣хо пуччха̄йа виккхепанаматтам̣ а̄паджджатӣти тасса катхам̣ дит̣т̣хигатикабха̄во. на хи аваттука̄масса вийа пуччхитаматтхам̣ аджа̄нантасса виккхепакаран̣аматтена дит̣т̣хигатиката̄ йутта̄ти? на хевам̣ пуччха̄виккхепакаран̣аматтена тасса дит̣т̣хигатиката̄ иччхита̄, атха кхо миччха̄бхинивесена. сассатавасена миччха̄бхинивит̣т̣хойева хи мандабуддхита̄йа кусала̄дидхамме паралокаттика̄дӣни ча, йа̄тха̄вато аппат̣ипаджджама̄но аттана̄ авин̃н̃а̄тасса аттхасса парам̣ вин̃н̃а̄петум̣ асаматтхата̄йа муса̄ва̄да̄дибхайена ча виккхепам̣ а̄паджджатӣти. татха̄ хисса ва̄дасса сассатадит̣т̣хисан̇гахо вутто. атха ва̄ пун̃н̃апа̄па̄нам̣, таббипа̄ка̄нан̃ча анавабодхена, асаддаханена ча, ‘‘таббисайа̄йа пуччха̄йа виккхепакаран̣ам̣йева йуттам̣ сундаран̃ча̄’’ти, кхантим̣ ручим̣ уппа̄детва̄ абхинивисантасса уппанна̄ висум̣йевека̄ еса̄ дит̣т̣хи саттабхан̇гадит̣т̣хи вийа̄ти дат̣т̣хабба̄. татха̄ чева вуттам̣ – ‘‘парийантарахита̄ дит̣т̣хигатикасса дит̣т̣хи чева ва̄ча̄ ча̄’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.61). катхам̣ панасса̄ сассатадит̣т̣хисан̇гахо? уччхедавасена анабхинивесато. ‘‘наттхи кочи дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтаведӣ вива̄дабахулатта̄ локасса; ‘евамева’нти пана саддантарена дхамме ниджджха̄нана̄ ана̄дика̄лика̄ локе’’ти га̄хавасена сассаталесопеттха лаббхатийева.

амати гаччхати еттха сабха̄во оса̄нанти анто, марийа̄до, со етасса аттхӣти антава̄. тена̄ха ‘‘сапарийанто’’ти. авад̣д̣хитакасин̣асса пуггаласса евам̣ хотӣти йоджана̄. дутийава̄до ‘‘анантава̄ локо’’ти ва̄до. татийава̄до ‘‘антава̄ ча анантава̄ ча̄’’ти ва̄до. чатуттхава̄до ‘‘невантава̄ на̄нантава̄’’ти ва̄до. ете ева чатта̄ро ва̄дино сандха̄йа брахмаджа̄ле (дӣ. ни. 1.53) – ‘‘анта̄нантика̄ анта̄нантам̣ локасса пан̃н̃апенти чатӯхи ваттхӯхӣ’’ти вуттам̣. таттха (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.53) йуттам̣ та̄ва пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄дӣнам̣ антаттан̃ча анантаттан̃ча анта̄нантаттан̃ча а̄раббха паваттава̄датта̄ анта̄нантикаттам̣. паччхимасса пана тадубхайапат̣иседхавасена паваттава̄датта̄ катхаманта̄нантикаттанти? тадубхайапат̣иседхавасена паваттава̄датта̄ ева. йасма̄ пат̣иседхава̄допи анта̄нантависайо ева там̣ а̄раббха паваттатта̄. апаре а̄ху – ‘‘йатха̄ татийава̄де самбхедавасена етассева антавантата̄ анантата̄ ча самбхавати, евам̣ таккӣва̄депи ка̄лабхедавасена убхайасамбхавато ан̃н̃аман̃н̃апат̣иседхена убхайан̃н̃ева вуччати. катхам̣? антавантата̄пат̣иседхена хи анантата̄ вуччати, анантата̄пат̣иседхена ча антавантата̄, анта̄нанта̄нан̃ча татийава̄дабха̄во ка̄лабхедасса адхиппетатта̄. идам̣ вуттам̣ хоти йасма̄ айам̣ локасан̃н̃ито атта̄ джха̄йӣхи адхигатависесехи ананто када̄чи саккхи дит̣т̣хо анусуййати; тасма̄ невантава̄. йасма̄ пана техи ева када̄чи антава̄ саккхи дит̣т̣хо анусуййати, тасма̄ на пана анантава̄’’ти. йатха̄ ча ануссутитаккӣвасена, евам̣ джа̄тиссаратаккиа̄дӣнан̃ча васена йатха̄самбхавам̣ йоджетаббам̣. айан̃хи таккико авад̣д̣хитабха̄вапуббакатта̄ пат̣ибха̄ганимитта̄нам̣ вад̣д̣хитабха̄васса вад̣д̣хитака̄лавасена апаччаккхака̄рита̄йа ануссава̄диматте т̣хатва̄ – ‘‘невантава̄’’ти пат̣иккхипати, авад̣д̣хитака̄лавасена пана ‘‘на̄нанто’’ти. на пана антавантата̄нантата̄нам̣ аччантамабха̄вена йатха̄ там̣ ‘‘невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ’’ти, авассан̃ча етам̣ евам̣ вин̃н̃а̄таббам̣, ан̃н̃атха̄ виккхепапаккхам̣йева бхаджеййа чатуттхава̄до. на хи антавантата̄нантата̄тадубхайавинимутто аттано пака̄ро аттхи, таккӣва̄дӣ ча йуттимаггако, ка̄лабхедавасена ча тадубхайампи екасмим̣ на на йуджджатӣти. анантарачатукканти екаттасан̃н̃ӣти а̄гатасан̃н̃ӣчатуккам̣.

екантасукхӣти екантенева сукхӣ. там̣ панасса сукхам̣ дуккхена авомиссам̣ хотӣти а̄ха ‘‘нирантарасукхӣ’’ти. екантасукхамева̄ти идам̣ сукхабахулатам̣ сандха̄йа вуттам̣. атӣта̄су саттасу джа̄тӣсӯти идам̣ тато парам̣ джа̄тиссаран̃а̄н̣ена ануссаритум̣ на сакка̄ти катва̄ вуттам̣. та̄дисамева̄ти сукхасаман̇гимева аттабха̄вам̣. ‘‘евам̣ сукхасаман̇гӣ’’ти там̣ ануссарантасса джа̄тиссарасса атӣтаджа̄тийампи идха вийа дуккхапхут̣т̣хасса там̣ ануссарантасса.

саббесампӣти ла̄бхӣнам̣ таккӣнампи. татха̄ти имина̄ ‘‘саббесампӣ’’ти идам̣ падам̣ а̄кад̣д̣хати. ка̄ма̄вачарам̣ на̄ма адуккхамасукхам̣ анул̣а̄рам̣ авибхӯтанти а̄ха ‘‘чатуттхаджджха̄навасена̄’’ти. чатуттхаджджха̄нам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣ етасса аттхи, тена ва̄ ниббаттанти чатуттхаджджха̄никам̣. маджджхаттасса̄ти маджджхаттабхӯтасса маджджхаттаведана̄бахуласса. маджджхаттабхӯтат̣т̣ха̄намева аттано маджджхаттата̄паттамева бхӯтапуббам̣ ануссарантасса. екаччасассатика̄ти екаччасассатава̄дино вутта̄. пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена хи екаччасассатика̄. еса найо сесесупи. адхиччасамуппаннава̄до сассатава̄дасамуддит̣т̣хоти катва̄ ‘‘две адхиччасамуппанника̄’’ти ча вуттам̣.

28. дит̣т̣худдха̄ранти йатха̄вутта̄нам̣ дит̣т̣хӣнам̣ аниййа̄никабха̄вадассанавасена падуддхаран̣ам̣. паччаттам̣йева н̃а̄н̣анти апараппаччайам̣ аттанийева н̃а̄н̣ам̣. там̣ пана аттапаччаккхам̣ хотӣти а̄ха ‘‘паччаккхан̃а̄н̣а’’нти. суван̣н̣асса вийа доса̄пагамена упаккилесавигамена н̃а̄н̣асса висуддханти а̄ха ‘‘парисуддханти нирупаккилеса’’нти. килесандхака̄равигамато саппабха̄самуджджаламева хотӣти вуттам̣ – ‘‘парийода̄танти пабхассара’’нти ба̄хирасамайасмимпи хонти джха̄насса самиджджханато. майамидам̣ джа̄на̄ма̄ти ‘‘сассато атта̄ ча локо ча идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти ча миччха̄га̄хавасена ан̃н̃а̄н̣абха̄гамева парибрӯхетва̄ тато ева йатха̄гахитам̣ га̄хам̣ сандха̄йа – ‘‘майамидам̣ аттхам̣ таттха джа̄на̄ма̄’’ти евам̣ таттха миччха̄га̄хе авиджджама̄нам̣ н̃а̄н̣акот̣т̣ха̄сам̣ ота̄рентийева ануппавесентийева. на там̣ н̃а̄н̣ам̣, миччха̄дассанам̣ на̄метам̣, ким̣ пана там̣ миччха̄дассанам̣ на̄ма? сассато атта̄ ча локо ча̄тиа̄дина̄ миччха̄бхинивесабха̄вато. тена̄ха ‘‘тадапи…пе… аттхо’’ти. йам̣ там̣ дит̣т̣хийа̄ упаниссайабхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘джа̄нанаматталаккхан̣атта̄ н̃а̄н̣абха̄гаматтамева̄’’ти. н̃а̄н̣ампи хи дит̣т̣хийа̄ упаниссайо хотийева ла̄бхино итарасса ча татха̄ татха̄ миччха̄бхинивесато. анупа̄тиваттанато анатиккаманато. аса̄дха̄ран̣ато на упа̄тиваттанти етена̄ти анупа̄тиваттанам̣, тато. упа̄да̄напаччайатоти упа̄да̄насса паччайабха̄вато. етена пхалӯпача̄ренева упа̄да̄нама̄ха. йади брахмаджа̄ле а̄гата̄ сабба̄пи дит̣т̣хийо идха катхита̄ хонти, евам̣ санте идам̣ суттам̣ брахмаджа̄ласуттена екасадисанти а̄ха – ‘‘брахмаджа̄ле пана̄’’тиа̄ди. ‘‘ан̃н̃атра рӯпам̣ ан̃н̃атра ведана̄ сакка̄йам̣йева анупаридха̄вантӣ’’ти вачанато идха сакка̄йадит̣т̣хи а̄гата̄. брахмаджа̄лам̣ катхитамева хоти таттха а̄гата̄нам̣ два̄сат̣т̣хийа̄пи дит̣т̣хӣнам̣ идха̄гататта̄. сассатуччхеда̄бхинивесо атта̄бхинивесапуббако, ‘‘атта̄ сассато атта̄ уччхедо’’ти паваттанато.

30. два̄сат̣т̣хи…пе… дассетунти катхам̣ пана̄йаматтхо ‘‘идха, бхиккхаве, екаччо’’тиа̄дипа̄л̣ийа̄ дассито хотӣти? аппахӣнасакка̄йадит̣т̣хикасса пуббанта̄парантадит̣т̣хиупа̄дийанаджотанато. паричча̄гена̄ти виккхамбханена. чатуттхаджджха̄наниродха̄ татийаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣти еттха на парихӣначатуттхаджджха̄насса татийаджджха̄нам̣ бхавати, татийаджджха̄на̄ вут̣т̣хитасса пана чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хитасса ча татийам̣ пат̣иломанайена самбхавати. тена̄ха ‘‘айам̣ панеттха̄’’тиа̄ди. евам̣сампадамидам̣ ведитаббанти ‘‘павивека̄ пӣти нируджджхатӣ’’ти идам̣, ‘‘нира̄мисасукхассаниродха̄’’ти еттха вийа вут̣т̣ха̄наниродхавасена вуттанти ведитаббанти аттхо. хӣнаджджха̄напарийа̄да̄накадоманассанти нӣваран̣асахагатадоманассама̄ха. тан̃хи джха̄напарийа̄да̄накарам̣. камманӣйабха̄воти сама̄паттим̣ патто вийа сама̄паттисама̄паджджанабха̄ве каммаккхамабха̄во. соманассавидхуратта̄ доманассам̣ вийа̄ти доманассанти вуттам̣. ‘‘уппаджджати павивека̄ пӣтӣ’’ти пуна вутта̄ пӣти джха̄надвайапӣти. йам̣ т̣ха̄нам̣ чха̄йа̄ джахатӣти йам̣ падесам̣ а̄тапена абхибхуййама̄нам̣ чха̄йа̄ джахати. таттха а̄тапе чха̄йа̄ти падесена а̄тапасан̃н̃ита̄нам̣ бхӯтасан̇кхата̄нам̣ паха̄нат̣т̣ха̄нама̄ха. тена̄ха ‘‘йасмим̣ т̣ха̄не’’тиа̄ди.

31. нира̄мисам̣ сукханти татийаджджха̄насукхам̣ дӯрасамусса̄ритака̄ма̄мисатта̄.

32. адуккхамасукханти чатуттхаджджха̄наведанам̣, на йам̣ кин̃чи упеккха̄веданам̣.

33. ниггахан̣оти мамам̣ка̄рабха̄вена кин̃чипи аган̣ханто. нибба̄насса саппа̄йанти нибба̄на̄дхигамасса, нибба̄нассева ва̄ авиломавасена екантикупа̄йата̄йа саппа̄йам̣. тена̄ха ‘‘упака̄рабхӯта’’нти. саббаттха̄ти саббесу тебхӯмакадхаммесу. етанти етам̣ йатха̄вуттасаматхабха̄вана̄йа килеса̄нам̣ виккхамбханам̣. саббаттха никантийа̄ асуккха̄питатта̄ катхам̣ нибба̄насса упака̄рапат̣ипада̄ на̄ма джа̄там̣? на джа̄йате ва̄тйадхиппа̄йо. саббаттха̄ти пуббанта̄нудит̣т̣хиа̄дике саббасмим̣. агган̣ханавасена̄ти тан̣ха̄га̄хена аггахан̣авасена. йаттха хи тан̣ха̄га̄хо вимочито, таттха дит̣т̣хима̄нагга̄ха̄ суккха̄ вийа хонти тадекат̣т̣хабха̄вато. та̄дисасса нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄ ева а̄санне, на дӯре. тена вуттам̣ – ‘‘упака̄рапат̣ипада̄ на̄ма джа̄та’’нти. та̄дисасса ча сантохамасмӣтиа̄дика̄ саманупассана̄ адхима̄напаккхе тит̣т̣хатӣти а̄ха – ‘‘абхивадатӣти абхима̄нена упавадатӣ’’ти. идамева упа̄дийатӣти нийама̄бха̄вато ‘‘ат̣т̣ха̄расавидхампӣ’’ти вуттам̣. сесападепи есева найо. дит̣т̣хупа̄да̄не сати сесаупа̄да̄насамбхаво авуттасиддхоти тадева уддхат̣ам̣.

се а̄йатане ведитаббети ниродхасса ка̄ран̣ам̣ нибба̄нам̣ ведитаббам̣. двиннам̣ а̄йатана̄нанти чаккха̄йатана̄дӣнам̣ двиннам̣ а̄йатана̄нам̣. пат̣иккхепена нибба̄нам̣ дасситам̣ венеййаджджха̄сайавасена.

на га̄дхатӣти на патит̣т̣ха̄ти. атоти асма̄ нибба̄на̄. сара̄ти тан̣ха̄. сан̇кха̄рапат̣иккхепена̄ти сан̇кха̄рекадесабхӯта̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ пат̣иккхепена.

вин̃н̃а̄н̣анти висит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄нитаббам̣. тато ева анидассанам̣ ачаккхувин̃н̃еййам̣ аниндрийагочарам̣. анантанти антарахитам̣, ниччанти аттхо. саббато пабханти килесандхака̄ра̄бха̄вато ча самантато пабхассарам̣. ‘‘саббато папа’’нти ва̄ па̄т̣хо, саббато пататиттханти аттхо. чатта̄рӣсакаммат̣т̣ха̄насан̇кха̄техи титтхехи отаритва̄ анупависитаббам̣ аматасаранти вуттам̣ хоти. анупа̄да̄ кан̃чи дхаммам̣ аггахетва̄ вимуччанти еттха̄ти анупа̄да̄вимоккхо, нибба̄нам̣. анупа̄да̄ вимуччати етена̄ти анупа̄да̄вимоккхо, аггамагго. анупа̄да̄вимоккхантиката̄йа пана арахаттапхалам̣ анупа̄да̄вимоккхоти вуттам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

пан̃чаттайасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.