2. селасуттаван̣н̣ана̄

396. кен̣ийоти тасса на̄мам̣, пуббе кен̣ийа̄ джӣвика̄каппанатоти ваданти. джат̣илоти джат̣а̄дхаро. бра̄хман̣аджа̄тикатта̄ кот̣иса̄рата̄йа ча бра̄хман̣амаха̄са̄ло. пайоджетва̄ ниссайо хутва̄ васати, раттим̣ ка̄масампаттим̣ анубхаватӣти ва̄ йоджана̄. сусан̇кхатанти саппимадхусаккара̄дӣхи чева маричасин̇гӣвера̄дӣхи ча сут̣т̣ху абхисан̇кхатам̣.

пат̣иккхепапасанната̄йа̄ти аховата̄йам̣ аппиччхо, йо нимантийама̄нопи на са̄дийатӣти упанимантийама̄насса пат̣иккхепе титтхийа̄нам̣ пасаннабха̄ватоти. там̣ катхам̣? вируддхаметанти ‘‘ака̄ран̣амета’’нти пат̣иккхипати.

398. каппасахассехипи…пе… ахосӣти идам̣ на̄нуссавасиддхам̣ анума̄наггахан̣ам̣ сандха̄йа̄ха. падети уттарападалопена ниддесоти а̄ха ‘‘падаппама̄н̣е’’ти. паджджати никкхипати еттха̄ти ва̄ падам̣ пакатийа̄ па̄даниккхипат̣т̣ха̄нам̣, тасмим̣ паде. кӣл̣а̄пасутата̄дина̄ пама̄дам̣ а̄паджджати. бодхисаттача̄риканти дуккарачарийам̣ сандха̄йа вадати.

399. парипун̣н̣ата̄йа̄ти анӯната̄йа. ахӣнан̇гата̄йа̄ти авекаллабха̄вато. рочатӣти ручи, дехаппабха̄, собхан̣а̄ ручи етасса̄ти суручи. а̄рохасампатти ка̄йасса пама̄н̣айуттауччата̄. парин̣а̄хасампатти кисатхӯлабха̄ваваджджитапарин̣а̄хата̄. сан̣т̣ха̄насампатти авайава̄нам̣ сусан̣т̣хитата̄. ча̄рудассаноти пийадассано тена̄ха ‘‘сучирампӣ’’тиа̄ди. суван̣н̣асадисаван̣н̣оти джа̄тихин̇гулакена маддитва̄ сила̄нигхам̣сенева парикаммам̣ катва̄ т̣хапитагханасуван̣н̣арӯпаван̣н̣о. маха̄пурисабха̄вам̣ бйан̃дженти пака̄сентӣти бйан̃джана̄ни, маха̄пурисалаккхан̣а̄нӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ вуттабйан̃джана̄нева̄’’ти.

пуббе вуттанти ‘‘суручӣ’’ти пуббе вуттам̣, ‘‘а̄диччова вирочасӣ’’ти пуна вуттам̣. ‘‘ча̄рудассано суван̣н̣аван̣н̣осӣ’’ти пуббе вуттам̣, ‘‘калйа̄н̣адассано бхиккху кан̃чана̄бхаттачо’’ти пуна вуттанти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘уттарага̄тха̄йапи есева найо’’ти. са̄тисайам̣ уттамаван̣н̣е ван̣н̣етва̄ уттамаван̣н̣иноти падена сантам̣ пака̄сетӣти а̄ха ‘‘уттамаван̣н̣асампаннасса̄’’ти. уттамаса̄ратхӣти сет̣т̣хапурисаса̄ратхи. таттха таттха джамбуванасан̣д̣аман̣д̣итата̄йа джамбудӣпо ‘‘джамбусан̣д̣о’’ти вуччати. иссарийанти чаккаваттиссарийам̣.

джа̄тикхаттийа̄ти джа̄тиманто кхаттийа̄. ра̄джа̄бхира̄джа̄ти еттха абхи-саддо пӯджаттхоти а̄ха ‘‘ра̄джӯнам̣ пӯджанӣйо’’ти.

аппама̄н̣а̄ти апарима̄н̣а̄ локадха̄туйо. ‘‘йа̄вата̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) хи вуттам̣. дхаммара̄джа̄ ануттароти еттха вуттаануттарабха̄вам̣ ‘‘йа̄вата̄ хӣ’’тиа̄дина̄ па̄кат̣атарам̣ катва̄ дхаммара̄джабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘сва̄ха’’нтиа̄ди вуттам̣. дхаммена̄ти пат̣иведхадхаммена. тена̄ха ‘‘ануттаренева̄’’ти. ануттарена̄ти висит̣т̣хена уттамена. имасмим̣ паккхе дхаммена̄ти пат̣ипаттидхаммена̄типи сан̇гайхати. парийаттидхаммена̄ти десана̄дхаммена а̄н̣а̄чаккам̣ паваттемӣти йоджана̄. десана̄н̃а̄н̣апат̣иведхан̃а̄н̣авибха̄гам̣ дхаммачаккамева ва̄. аппат̣иваттийанти пат̣иваттитум̣ асаккун̣еййам̣.

татха̄гатена джа̄тоти татха̄гатена хетуна̄ арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то. хетуаттхе каран̣авачанам̣. ануджа̄тоти ча вутте ану-саддасса васена татха̄гатанти ча упайогавачанамева хоти, со ча ану-саддо хетуаттхаджотакоти а̄ха ‘‘татха̄гатам̣ хетум̣ ануджа̄то’’ти. аван̃н̃а̄таббабха̄вена джа̄тоти аваджа̄то дуппат̣ипаннатта̄. тена̄ха ‘‘дуссӣло’’ти. татха̄ хи вуттам̣ кока̄ликам̣ а̄раббха ‘‘пурисантакали аваджа̄то’’ти. путто на̄ма на хоти тасса ова̄да̄нуса̄санийам̣ ат̣т̣хитатта̄. евама̄ха̄ти ‘‘ануджа̄то татха̄гата’’нти евама̄ха.

виджджа̄ти маггавиджджа̄. уккат̣т̣ханиддесена вимуттӣти пхалавимутти. нану ча магго бха̄ветаббена гахитоти? саччам̣ гахито, саббе ча пана сатта дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄ти виджджа̄йа абхин̃н̃еййабха̄во вутто. имина̄ ва̄ найена саббесампи абхин̃н̃еййабха̄во вутто ева̄ти ведитаббо. пхалена вина̄ хетубха̄вассева абха̄вато хетувачанена пхаласиддхи, ниродхасса ча сампа̄панена маггасса хетубха̄во. дуккхасса ниббаттанена тан̣ха̄йа самудайабха̄воти имаматтхам̣ сан̇гахитамева аттхато а̄паннатта̄. йуттахетуна̄ти йуттийуттена хетуна̄ буддхабха̄вам̣ са̄дхети саччавинимуттасса буджджхитаббасса абха̄вато саччасамбодханенева ча тасса анавасесато буддхатта̄. аттхавачанан̃четам̣, пайогавачана̄ни пана – бра̄хман̣а, ахам̣ самма̄самбуддхо саббатха̄ авипарӣтадхаммадесано, самма̄самбуддхатта̄ саббаттха авипарӣтама̄чиккхати йатха̄хам̣ саббамаггадесакоти. ким̣ пана бхагава̄ сайамева аттано самма̄самбуддхабха̄вам̣ а̄рочетӣти? маха̄карун̣а̄йа ан̃н̃есам̣ маха̄висайато. таттха ‘‘екомхи самма̄самбуддхо, сабба̄бхибхӯ саббавидӯхамасмӣ’’тиа̄дӣни (маха̄ва. 11; ма. ни. 1.285; 2.341; катха̄. 405) суттапада̄ни идамева ча суттападам̣ етасса аттхасса са̄дхакам̣.

саллакантаноти салла̄нам̣ самуччхиннатта̄. рогасса̄ти килесарогасса. тасма̄ти апунапаваттипа̄данена тикиччханато. брахмам̣ ва̄ сет̣т̣хам̣ самма̄самбодхим̣ паттоти брахмабхӯто. евам̣ а̄гата̄йа̄ти имина̄ –

‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄, дутийа̄ арати вуччати;

татийа̄ кхуппипа̄са̄ те, чатуттхӣ тан̣ха̄ павуччати.

тхинамиддхам̣ тепан̃чамам̣ тхинамиддхам̣ те, чхат̣т̣ха̄ бхӣрӯ павуччати;

саттамӣ вичикиччха̄ те, маккхо тхамбхо те ат̣т̣хамо.

ла̄бхо силоко сакка̄ро, миччха̄ладдхо ча йо йасо;

йо чатта̄нам̣ самуккам̣се, паре ча аваджа̄нати;

еса̄ намучи те сена̄, кан̣хасса̄бхиппаха̄ринӣ’’ти. (су. ни. 438-441);

евам̣ вуттам̣ нававидхам̣ сенам̣ сан̇гайхати. васе ваттетва̄ти самуччхинданена ануппа̄дата̄па̄данена васе ваттетва̄. куточи абхайо ниббхайо.

сайамева дат̣т̣хаббанти йена йена адхигато, тена тена парасаддха̄йа гантаббам̣ хитва̄ асаммохато паччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣енева са̄мам̣ дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘паччаккха’’нти. пасат̣т̣ха̄ дит̣т̣хи сандит̣т̣хи. йатха̄ ратхена джайатӣти ратхико, евам̣ идам̣ маггабрахмачарийам̣ сандит̣т̣хийа̄ джайатӣти сандит̣т̣хикам̣. атха ва̄ дит̣т̣ханти дассанам̣ вуччати, дит̣т̣хамева сандит̣т̣хам̣, сандассананти аттхо. сандит̣т̣хам̣ арахатӣти сандит̣т̣хико йатха̄ ваттхайугам̣ арахатӣти ваттхайугико. сандит̣т̣хикам̣ пхалада̄нам̣ сандха̄йа на̄сса ка̄лоти ака̄лам̣, ака̄ламева ака̄ликам̣, на ка̄лантарам̣ кхепетва̄ пхалам̣ дети, аттано пана паваттисаманантарамева пхалам̣ детӣти аттхо. атха ва̄ аттано пхалаппада̄не пакат̣т̣хо ка̄ло патто асса̄ти ка̄лико, локийо кусаладхаммо, идам̣ пана саманантарапхалатта̄ на ка̄ликам̣.

400. ‘‘маха̄йан̃н̃ам̣ паваттайӣ’’тиа̄дӣсу кевалам̣ да̄надхамма̄дӣсу йан̃н̃апарийа̄йасамбхавато ‘‘бра̄хман̣а̄нам̣ йан̃н̃а̄бха̄вато’’ти вуттам̣. бра̄хман̣а̄ хи ‘‘аггимукха̄ дева̄’’ти аггиджуханапуббакам̣ йан̃н̃ам̣ видаханти. тена̄ха ‘‘аггиджуханаппадха̄на̄ти аттхо’’ти ‘‘бхӯрбхува? сва?’’ ити са̄виттӣ пуббакатта̄ мукхам̣ пуббан̇гамам̣. ‘‘мукхамива мукха’’нтиа̄дӣсу вийа идха̄пи падха̄напарийа̄йо мукхасаддоти дассенто ‘‘манусса̄нам̣ сет̣т̣хато ра̄джа̄ ‘мукха’нти вутто’’ти а̄ха. а̄дха̄ратоти ога̄хантӣнам̣ надӣнам̣ а̄дха̄рабха̄вато пат̣исаран̣ато гантаббат̣т̣ха̄набха̄вато. сан̃н̃а̄н̣атоти чандайогавасена аджджа асуканаккхаттанти пан̃н̃а̄йанато. а̄локакаран̣атоти наккхатта̄ни абхибхавитва̄ а̄локакаран̣ато. соммабха̄ватоти сӣтахимава̄сӣтава̄тӯпаккхарабха̄вато. тапанта̄нанти дӣпасикха̄ аггиджа̄ла̄ асанивичакканти евама̄дӣнам̣ виджджаланта̄нам̣. а̄йамукхам̣ аггадаккхин̣еййабха̄вена.

диббачаккху дхаммачаккху пан̃н̃а̄чаккху буддхачаккху самантачаккхӯти имехи пан̃чахи чаккхӯхи. те саран̣асса̄ти те саран̣асса ча, те саран̣абха̄вамӯлакатта̄ итарадвайасса ча, йатха̄вутта те-падена вуттаттхато парасса ча̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘те туйхам̣, итарасса ча саран̣асса ахо а̄нубха̄во’’ти. а̄вуттивасена ва̄ те саран̣асса̄ти еттха аттхо вибха̄ветаббо – туйхам̣ саран̣абхӯтасса ча итарасаран̣асса ча а̄нубха̄воти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

селасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.