1. брахма̄йусуттаван̣н̣ана̄
383. ‘‘маха̄сатто махиддхико маха̄нубха̄во’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 38) ул̣а̄рата̄ висайо, ‘‘маха̄джанака̄йо саннипатӣ’’тиа̄дӣсу самбахулабха̄вависайо, идха пана тадубхайамписса аттхоти ‘‘махата̄ти гун̣амахаттенапи махата̄’’тиа̄ди вуттам̣. аппиччхата̄дӣти а̄ди-саддена сантут̣т̣хисаллекхапавивекаасам̣саггавӣрийа̄рамбха̄дӣнам̣ сан̇гахо. дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃асан̇гха̄тасан̇кха̄тена̄ти еттха ‘‘нийато самбодхипара̄йан̣о’’ (сам̣. ни. 2.41; 3.998, 1004) – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало сан̃чичча па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’тиа̄дивачанато дит̣т̣хисӣла̄нам̣ нийатасабха̄ватта̄ сота̄панна̄пи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хата̄, пагева сакада̄га̄миа̄дайо. ‘‘татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати (дӣ. ни. 3.324, 356; ма. ни. 1.492; 3.54; а. ни. 6.11; пари. 274) татха̄рӯпехи сӣлехи сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.324; ма. ни. 1.492; 3.54; а. ни. 6.12; пари. 274) вачанато путхуджджана̄нампи дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хатабха̄во лаббхатийева.
от̣т̣хапахатакаран̣авасена аттхавибха̄гавасена. санигхан̣д̣укет̣убха̄нанти еттха нигхан̣д̣ӯти вачанӣйава̄чакабха̄вена аттхам̣ саддан̃ча кхан̣д̣ати вибхаджджа дассетӣти никхан̣д̣у. со ева идха кха-ка̄расса гха-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘нигхан̣д̣ӯ’’ти вутто. кит̣ати гамети кирийа̄дивибха̄гам̣, там̣ ва̄ анавасесапарийа̄да̄нато гаменто пӯретӣти кет̣убхам̣. вевачанаппака̄саканти парийа̄йасаддадӣпакам̣, екекасса аттхасса анекапарийа̄йавачанавибха̄ваканти аттхо. нидассанаматтан̃четам̣ анекесампи аттха̄нам̣ екасаддавачанӣйата̄вибха̄ванавасенапи тасса гантхасса паваттатта̄. вачӣбхеда̄дилаккхан̣а̄ кирийа̄ каппӣйати етена̄ти кирийа̄каппо, со пана ван̣н̣ападасамбандхападаттхавибха̄гато бахувикаппоти а̄ха ‘‘кирийа̄каппавикаппо’’ти. идан̃ча мӯлакирийа̄каппагантхам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи сатасахассапарима̄н̣о налачарийа̄дипакаран̣ам̣. т̣ха̄накаран̣а̄дивибха̄гато ниббачанавибха̄гато ча аккхара̄ пабхедӣйанти етехӣти аккхараппабхеда̄, сиккха̄нируттийо. етесанти веда̄нам̣. те ева веде падасо ка̄йатӣти падако. там̣ там̣ саддам̣ тадаттхан̃ча бйа̄кароти бйа̄чиккхати етена̄ти бйа̄каран̣ам̣, саддасаттхам̣. а̄йатим̣ хитам̣ тена локо на йатати на ӣхатӣти лока̄йатам̣. тан̃хи гантхам̣ нисса̄йа сатта̄ пун̃н̃акирийа̄йа читтампи на уппа̄денти. вайатӣти вайо, на вайо авайо, на авайо анавайо, а̄димаджджхапарийоса̄несу каттхачи апарикиланто авиттха̄йанто те гантхе сандха̄рети пӯретӣти аттхо. две пат̣иседха̄ пакатим̣ гаментӣти дассенто ‘‘авайо на хотӣ’’ти ватва̄ таттха авайам̣ дассетум̣ ‘‘авайо…пе… на саккотӣ’’ти вуттам̣.
384. гарӯти бха̄рийам̣ атта̄нам̣ тато мочетва̄ гаманам̣ дуккарам̣ хоти. анаттхопи уппаджджати нинда̄бйа̄росаупа̄рамбха̄ди. аббхуггатоти еттха абхисаддайогена иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣.
лаккхан̣а̄нӣти лаккхан̣адӣпана̄ни мантапада̄ни. антарадха̄йантӣти на кевалам̣ лаккхан̣аманта̄нийева, ан̃н̃а̄нипи бра̄хман̣а̄нам̣ н̃а̄н̣абала̄бха̄вена ануккамена антарадха̄йанти. татха̄ хи ваданти ‘‘екасатам̣ аддхарийам̣ дипан̃н̃а̄саматтато са̄ма̄’’тиа̄ди. пан̣идхимахато сама̄да̄намахатотиа̄дина̄ паччекам̣ маха-саддо йоджетаббо. пан̣идхимахантата̄ди часса буддхавам̣сачарийа̄пит̣акаван̣н̣ана̄дивасенева ведитаббо. нит̣т̣ха̄ти ниппхаттийо. джа̄тиса̄ман̃н̃атоти лаккхан̣аджа̄тийа̄ лаккхан̣абха̄вена сама̄набха̄вато. йатха̄ хи буддха̄нам̣ лаккхан̣а̄ни сувисуддха̄ни супарибйатта̄ни парипун̣н̣а̄ни ча хонти, на евам̣ чаккаваттӣнам̣. тена̄ха ‘‘на техева буддхо хотӣ’’ти.
абхирӯпата̄ дӣгха̄йуката̄, аппа̄тан̇ката̄ бра̄хман̣а̄дӣнам̣ пийамана̄пата̄ти чатӯхи аччхарийадхаммехи. да̄нам̣ пийавачанам̣ аттхачарийа̄ сама̄наттата̄ти имехи чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи. ран̃джанатоти пӣтиджананато. чаккам̣ чаккаратанам̣ ваттети паваттетӣти чаккаваттӣ, сампаттичаккехи сайам̣ ваттети, техи ча парам̣ саттаника̄йам̣ ваттети паваттетӣти чаккаваттӣ, парахита̄вахо ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто ваттанам̣ етасса аттхӣти чаккаваттӣ, аппат̣ихатам̣ ва̄ а̄н̣а̄сан̇кха̄там̣ чаккам̣ ваттетӣти чаккаватӣ, аппат̣ихатам̣ ва̄ а̄н̣а̄сан̇кха̄там̣ чаккам̣ ваттетӣти чаккаваттӣ, кхаттийаман̣д̣ала̄дисан̃н̃итам̣ чаккам̣ самӯхам̣ аттано васе ваттетӣти чаккаваттӣ. дхаммам̣ чаратӣти дхаммико. дхаммато анапетатта̄ дхаммо ран̃джанаттхена ра̄джа̄ти дхаммара̄джа̄. копа̄дӣти а̄ди-саддена ка̄малобхама̄намада̄дике сан̇ган̣ха̄ти. виджита̄вӣти виджитава̄. кеначи акампийат̣т̣хена джанападаттха̄варийаппатто. дал̣хабхаттибха̄вато ва̄ джанападо тха̄варийам̣ патто еттха̄ти джанападаттха̄варийаппатто. читтӣкатабха̄ва̄дина̄пи (кху. па̄. ат̣т̣ха. 6.3; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.223; су. ни. ат̣т̣ха. 1.226; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50) чаккасса ратанат̣т̣хо ведитаббо. еса найо сесесупи. ратинимиттата̄йа ва̄ читтӣката̄дибха̄васса ратиджананат̣т̣хена екасан̇гахата̄йа висум̣ аггахан̣ам̣.
имехи пана ратанехи ра̄джа̄ чаккаваттӣ йам̣ йаматтхам̣ паччанубхоти, там̣ там̣ дассетум̣ ‘‘имесу пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. аджитам̣ джина̄ти махесаккхата̄сам̣ваттанийакамманиссандабха̄вато. виджите йатха̄сукхам̣ анувичарати хаттхиратанам̣ ассаратанан̃ча абхирухитва̄ тесам̣ а̄нубха̄вена антопа̄тара̄сейева сакалам̣ патхавим̣ анусам̣йа̄йитва̄ ра̄джадха̄нийам̣ пачча̄гаманато. парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати тена таттха таттха каттаббакиччасса сам̣видха̄нато. сесехӣти ман̣иратанаиттхиратанагахапатиратанехи. таттха ман̣иратанена йоджанаппама̄н̣е десе андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локадассана̄дина̄ сукхаманубхавати, иттхиратанена атиккантама̄нусарӯпасампаттидассана̄дивасена, гахапатиратанена иччхитиччхитаман̣иканакараджата̄дидханаппат̣ила̄бхавасена. усса̄хасаттийого йена кеначи аппат̣ихата̄н̣а̄чаккабха̄васиддхито. хаттхиассаратана̄дӣнам̣ маха̄нубха̄ватта̄ косасампаттийа̄пи пабха̄васампаттисиддхито ‘‘хаттхи…пе… його’’ти вуттам̣. косо хи на̄ма сати усса̄хасампаттийам̣ (уггатеджасса сукума̄рапараккамасса пасаннамукхасса саммукхе па̄пун̣а̄ти). паччхимена̄ти парин̣а̄йакаратанена. тан̃хи саббара̄джакиччесу кусалам̣ авираджджханапайогам̣. тена̄ха ‘‘мантасаттийого’’ти. тивидхасаттийогапхалам̣ парипун̣н̣ам̣ хотӣти самбандхо. сесехӣти сесехи пан̃чахи ратанехи. адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти адосасан̇кха̄тена кусаламӯлена сахаджа̄та̄дипаччайавасена уппа̄дитакаммасса а̄нубха̄вена сампаджджанти сомматараратанаджа̄тикатта̄. маджджхима̄ни ман̣ииттхигахапатиратана̄ни. алобха…пе… камма̄нубха̄вена сампаджджанти ул̣а̄радханасса ул̣а̄радханапат̣ила̄бхака̄ран̣асса ча паричча̄гасампада̄хетукатта̄. паччхиманти парин̣а̄йакаратанам̣. тан̃хи амоха…пе… камма̄нубха̄вена сампаджджати маха̄пан̃н̃енева чаккаваттира̄джакиччасса парин̣етаббатта̄.
саран̣ато пат̣ипаккхавидхаманато сӯра̄. тена̄ха ‘‘абхӣрукаджа̄тика̄’’ти. асуре виджинитва̄ т̣хитатта̄ вӣро, сакко дева̄наминдо, тасса ан̇гам̣ девапутто сенан̇габха̄ватоти вуттам̣ ‘‘вӣран̇гарӯпа̄ти девапуттасадисака̄йа̄’’ти. сабха̄воти сабха̄вабхӯто аттхо. вӣрака̄ран̣анти вӣрабха̄вака̄ран̣ам̣. вӣрийамайасарӣра̄ вийа̄ти савиггахавӣрийасадиса̄ савиггахан̃че вӣрийам̣ сийа̄, там̣садиса̄ти аттхо. нану ран̃н̃о чаккаваттисса пат̣исена̄ на̄ма наттхи, йамасса путта̄ памаддеййум̣, атха касма̄ ‘‘парасенапамаддана̄’’ти вуттанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саче’’тиа̄ди. тена парасена̄ хоту ва̄ ма̄ ва̄, те пана евам̣ маха̄нубха̄ва̄ти дассети. дхаммена̄ти катӯпачитена аттано пун̃н̃адхаммена. тена хи сан̃чодита̄ патхавийам̣ саббара̄джа̄но паччуггантва̄ ‘‘сва̄гатам̣ те маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ аттано раджджам̣ ран̃н̃о чаккаваттисса ниййа̄денти. тена вуттам̣ ‘‘со имам̣…пе… аджджха̄васатӣ’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тасса йатха̄вуттадхаммасса чиратарам̣ випаччитум̣ паччайабхӯтам̣ чаккаваттиваттасамуда̄гатам̣ пайогасампаттисан̇кха̄там̣ дхаммам̣ дассетум̣ ‘‘па̄н̣о на хантабботиа̄дина̄ пан̃часӣладхаммена̄’’ти вуттам̣. еван̃хи ‘‘адан̣д̣ена асаттхена̄’’ти идам̣ вачанам̣ сут̣т̣хутарам̣ саматтхитам̣ хоти, йасма̄ ра̄га̄дайо па̄падхамма̄ уппаджджама̄на̄ саттасанта̄нам̣ чха̄детва̄ парийонандхитва̄ тит̣т̣ханти, кусалапаваттим̣ нива̄ренти, тасма̄ те ‘‘чхадана̄, чхада̄’’ти ча вутта̄.
виват̣т̣етва̄ париваттетва̄. пӯджа̄рахата̄ вутта̄ ‘‘арахатӣти араха’’нти. тасса̄ти пӯджа̄рахата̄йа. йасма̄ самма̄самбуддхо, тасма̄ араханти. буддхаттахетубхӯта̄ виват̣т̣аччхадата̄ вутта̄ сава̄санасаббакилесаппаха̄напуббакатта̄ буддхабха̄васиддхийа̄. арахам̣ ват̣т̣а̄бха̄вена̄ти пхалена хетуанума̄надассанам̣. самма̄самбуддхо чхадана̄бха̄вена̄ти хетуна̄ пхала̄нума̄надассанам̣. хетудвайам̣ вуттам̣ ‘‘виват̣т̣о виччхадо ча̄’’ти. дутийавеса̄раджджена̄ти ‘‘кхӣн̣а̄савасса те пат̣иджа̄нато’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.150) а̄гатена веса̄раджджена. пуримасиддхӣти пуримасса падасса аттхасиддхи. пат̣хамена̄ти ‘‘самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄нато’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.150) а̄гатена веса̄раджджена. дутийасиддхӣти буддхаттасиддхи. татийачатуттхехӣти ‘‘йе кхо пана те антара̄йика̄ дхамма̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.150), ‘‘йасса кхо пана те аттха̄йа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.150) ча а̄гатехи татийачатуттхехи веса̄раджджехи. татийасиддхӣти виват̣т̣аччхаданата̄ сиддхи. йа̄тха̄вато антара̄йиканиййа̄никадхамма̄падесена хи саттху виват̣т̣аччхадабха̄во локе па̄кат̣о ахоси. пуримам̣ дхаммачаккхунти пуримападам̣ бхагавато дхаммачаккхум̣ са̄дхети килеса̄рӣнам̣ сам̣са̄рачаккасса ча ара̄нам̣ хатабха̄вадӣпанато. дутийам̣ падам̣ буддхачаккхум̣ са̄дхети самма̄самбуддхассева там̣ самбхавато. татийам̣ падам̣ самантачаккхум̣ са̄дхети сава̄санасаббакилесаппаха̄надӣпанато. ‘‘самма̄самбуддхо’’ти хи ватва̄ ‘‘виват̣т̣аччхадо’’ти вачанам̣ буддхабха̄ва̄вахамева саббакилесаппаха̄нам̣ вибха̄ветӣти. сӯрабха̄ванти лаккхан̣авибха̄ванена висадан̃а̄н̣атам̣.
385. гавесӣти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.287) н̃а̄н̣ена парийесанам̣ ака̄си. сама̄найӣти н̃а̄н̣ена сан̇каленто сама̄нам̣ а̄найи сама̄хари. на саккоти сам̣кучите ирийа̄патхе йебхуййена тесам̣ дуббибха̄ванато. кан̇кхатӣти падасса а̄кан̇кхатӣти айаматтхоти а̄ха – ‘‘ахо вата пассеййанти паттханам̣ уппа̄детӣ’’ти. киччхатӣти киламати. ‘‘кан̇кхатӣ’’ти падасса пуббе а̄сӣсанаттхатам̣ ватва̄ ида̄ни тасса сам̣сайаттхаттамева викаппантаравасена дассенто ‘‘кан̇кха̄йа ва̄ дуббала̄ вимати вутта̄’’тиа̄ди вуттам̣. тӣхи дхаммехи типпака̄рехи сам̣сайадхаммехи. ка̄луссийабха̄воти аппасанната̄йа хетубхӯто а̄вилабха̄во. йасма̄ бхагавато косохитам̣ саббабуддха̄вен̣икам̣ ваттхагуйхам̣ сувисуддхакан̃чанаман̣д̣аласанника̄сам̣ аттано сан̣т̣ха̄насаннивесасундарата̄йа а̄джа̄неййагандхахаттхино варан̇гача̄рубха̄вам̣ викасама̄натапанийа̄равиндасамуджджалакесара̄ваттавила̄сам̣ сан̃джха̄пабха̄нуран̃джитаджалаванантара̄бхилаккхита-сампун̣н̣ачандаман̣д̣аласобхан̃ча аттано сирийа̄ абхибхуййа вира̄джати, йам̣ ба̄хираббхантарамалехи анупаккилит̣т̣хата̄йа чирака̄лам̣ супаричитабрахмачарийа̄дхика̄рата̄йа сусан̣т̣хитасан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча копӣнампи сантам̣ акопӣнамева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхагавато хӣ’’тиа̄ди. пахӯтабха̄ванти путхулабха̄вам̣. еттхева хи тасса сам̣сайо, танумудусукума̄рата̄дӣсу панасса гун̣есу тасса вича̄ран̣а̄ ева на̄хоси.
хирикаран̣ока̄санти хирийитаббат̣т̣ха̄нам̣. чха̄йанти пат̣ибимбам̣. кӣдисанти а̄ха ‘‘иддхийа̄’’тиа̄ди. чха̄йа̄рӯпанти бхагавато пат̣ибимбарӯпам̣. тан̃ча кхо буддхасанта̄нато винимуттам̣ рӯпакаматтам̣ бхагавато сарӣраван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄вайавам̣ иддхимайам̣ бимбакаматтам̣, там̣ пана дассенто бхагава̄ йатха̄ аттано буддхарӯпам̣ на диссати, татха̄ катва̄ дассети. нӣхаритва̄ти пхаритва̄.
кан̣н̣асота̄нам̣ упачитатанутамбаломата̄йа дхотараджатапана̄л̣ика̄садисата̄ вутта̄. мукхапарийантети кесанте.
кирийа̄каран̣анти кирийа̄йа ка̄йикасса ва̄часикасса пат̣ипатти. таттха̄ти тесу киччесу. дхаммакатхика̄нам̣ ваттам̣ дассетум̣ бӣджаниггахан̣ам̣ катам̣. на хи ан̃н̃атха̄ саббассапи локасса алан̇ка̄рабхӯтам̣ парамуккам̣сагатам̣ сиккха̄сам̣йама̄нам̣ буддха̄нам̣ мукхачандаман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄детаббам̣ хоти.
паттхаритавита̄наоламбитагандхада̄макусумада̄маке гандхаман̣д̣алама̄л̣е. пуббабха̄гена париччхиндитва̄ти ‘‘еттакам̣ велам̣ сама̄паттийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти евам̣ паваттена пуббабха̄гена ка̄лам̣ париччхиндитва̄. паччайада̄йакесу ануродхавасена парисам̣ усса̄денто ва̄ пагган̣ханто, ада̄йакесу виродхавасена парисам̣ апаса̄денто ва̄.
йогаккхемам̣ антара̄йа̄бха̄вам̣. сабха̄вагун̣енева̄ти йатха̄вуттагун̣енева. бхото готамасса гун̣ам̣ савиггахам̣ чаккава̄л̣ам̣ атисамба̄дхам̣ виттха̄рена сандха̄ретум̣ аппахонтато. бхаваггам̣ атинӣчам̣ упарӯпари сандха̄ретум̣ аппахонтато.
386. т̣ха̄нагамана̄дӣсу (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.35) бхӯмийам̣ сут̣т̣ху самам̣патит̣т̣хита̄ па̄да̄ етасса̄ти суппатит̣т̣хитапа̄до. там̣ пана бхагавато суппатит̣т̣хитапа̄датам̣ бйатирекамукхена вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аггаталанти аггапа̄даталам̣. пан̣хӣти пан̣хиталам̣. пассанти па̄даталасса двӣсу пассесу екекам̣, убхайамева ва̄ парийантам̣ пассам̣. суван̣н̣апа̄дукаталам̣ вийа уджукам̣ никкхипийама̄нам̣. екаппаха̄ренева̄ти екаккхан̣ейева. сакалам̣ па̄даталам̣ бхӯмим̣ пхусати никкхипане. екаппаха̄ренева сакалам̣ па̄даталам̣ бхӯмито ут̣т̣хахатӣти йоджана̄.
татра̄ти та̄йа суппатит̣т̣хитапа̄дата̄йа анупуббанинна̄ва аччхарийаббхутам̣ идам̣ вуччама̄нам̣ ниссандапхалам̣. вуттамеваттхам̣ саттху тидивагаманена супа̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ там̣ саматтхети. тена пат̣хамалаккхан̣атопи дутийалаккхан̣ам̣ маха̄нубха̄ванти дассети. татха̄ хи ваккхати ‘‘антамасо чаккаваттиран̃н̃о парисам̣ упа̄да̄йа саббопи чаккалаккхан̣ассева парива̄ро’’ти. йугандхарапаббатасса та̄ватим̣сабхаванасса ча пакатипаданиккхепат̣т̣ха̄нупасан̇камане нева буддха̄нам̣, на девата̄нам̣ а̄нубха̄во, атха кхо буддха̄нам̣ лаккхан̣а̄нубха̄воти имаматтхам̣ нидасситам̣. сӣлатеджена…пе… дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ а̄нубха̄вена̄ти идампи лаккхан̣аниббаттакаммависесакиттанамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. сабба̄вантехӣти саббападесавантехи.
на̄бхипариччхинна̄ти на̄бхийам̣ париччхинна̄ париччхедавасена т̣хита̄. на̄бхимукхапариккхепапат̣т̣оти пакатичаккасса аккхаббха̄хатапарихаран̣аттхам̣ на̄бхимукхе т̣хапетаббапариккхепапат̣т̣о. немиман̣ика̄ти немийам̣ а̄вал̣ибха̄вена т̣хитаман̣ика̄лекха̄.
самбахулава̄роти бахувидхалекхан̇гавибха̄ванава̄ро. саттӣти а̄вудхасатти. сириваччхоти сиримукхам̣. нандӣти даккхин̣а̄ват̣т̣ам̣. соваттикоти соваттиан̇ко. ват̣ам̣сакоти а̄вел̣ам̣. вад̣д̣хама̄наканти пурисаха̄ри пурисан̇гам̣. морахаттхакоти морапин̃чхакала̄по, морапин̃чха парисиббито ва̄ бӣджанивисесо. ва̄лабӣджанӣти ча̄марива̄лам̣. сиддхаттха̄ди пун̣н̣агхат̣апун̣н̣апа̄тийо. ‘‘чаккава̄л̣о’’ти ватва̄ тасса падха̄на̄вайаве дассетум̣ ‘‘химава̄ синеру…пе… сахасса̄нӣ’’ти вуттам̣.
а̄йатапан̣хӣти идам̣ ан̃н̃есам̣ пан̣хито дӣгхатам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана атидӣгхатанти а̄ха ‘‘парипун̣н̣апан̣хӣ’’ти. йатха̄ пана пан̣хилаккхан̣ам̣ парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти, там̣ бйатирекамукхена дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. а̄раггена̄ти ман̣д̣ала̄йа сикха̄йа. ват̣т̣етва̄ти йатха̄ суват̣т̣ам̣ хоти, евам̣ ват̣т̣етва̄. раттакамбалаген̣д̣укасадиса̄ти раттакамбаламайаген̣д̣укасадиса̄.
маккат̣ассева̄ти ва̄нарасса вийа. дӣгхабха̄вена саматам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ниййа̄сателена̄ти чхадиканиййа̄са̄диниййа̄сасаммиссена телена.
талуна̄ти сукума̄ра̄.
чаммена̄ти ан̇гулантаравет̣хитачаммена. пат̣ибаддхаан̇гулантароти екато самбаддхаан̇гулантаро. екаппама̄н̣а̄ти дӣгхато сама̄наппама̄н̣а̄. йавалаккхан̣анти аббхантарато ан̇гулипаббет̣хитам̣ йавалаккхан̣ам̣. пат̣ивиджджхитва̄ти там̣там̣пабба̄нам̣ сама̄надесата̄йа ан̇гулӣнам̣ паса̄ритака̄ле ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виджджхита̄ни вийа пхуситва̄ тит̣т̣ханти.
сан̇кха̄ вуччанти гоппхака̄, уддхам̣ сан̇кха̄ етесанти уссан̇кха̄, па̄да̄. пит̣т̣хипа̄дети пит̣т̣хипа̄дасамӣпе. сукхена па̄да̄ париваттанти па̄дана̄мана̄дӣсу, тенева гаччханта̄нам̣ тесам̣ хет̣т̣ха̄ па̄датала̄ни диссанти. тена̄ти гоппхака̄нам̣ пит̣т̣хипа̄дато уддхам̣ патит̣т̣хитатта̄. чатуран̇гуламаттан̃хи та̄ни уддхам̣ а̄рохитва̄ патит̣т̣хаханти, нигул̣ха̄ни ча хонти, на ан̃н̃есам̣ вийа пан̃н̃а̄йама̄на̄ни. сатипи десантараппаваттийам̣ ниччалоти дассанаттхам̣ на̄бхиггахан̣ам̣.
йасма̄ ен̣ӣмигасса самантато екасадисамам̣са̄ ануккамена уддхам̣ тхӯла̄ джан̇гха̄ хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ен̣ӣмигасадисаджан̇гха̄’’ти. парипун̣н̣аджан̇гхоти самантато мам̣сӯпачайена парипун̣н̣аджан̇гхо. тена̄ха ‘‘на екато’’тиа̄ди.
етена̄ти ‘‘анонаманто’’тиа̄дивачанена, джа̄н̣упха̄субха̄вадӣпанена̄ти аттхо. авасесаджана̄ти имина̄ лаккхан̣ена рахита̄ джана̄. кхуджджа̄ ва̄ хонти хет̣т̣химака̄йато упаримака̄йасса рассата̄йа. ва̄мана̄ ва̄ упаримака̄йато хет̣т̣химака̄йасса рассата̄йа. етена т̣хапетва̄ самма̄самбуддхам̣ чаккаваттинан̃ча итаре сатта̄ кхуджджа̄ ва̄мана̄ ча̄ти дассети.
охитанти самохитам̣ антогадхам̣. татха̄бхӯтам̣ пана там̣ тена чханнам̣ хотӣти а̄ха ‘‘пат̣иччханна’’нти.
суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣аван̣н̣аван̣н̣оти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘джа̄тихин̇гулакена̄’’тиа̄ди. сва̄йаматтхо а̄вуттин̃а̄йена ча ведитаббо. сарӣрапарийа̄йо идха ван̣н̣асаддоти адхиппа̄йена пат̣хамавикаппам̣ ватва̄ татха̄рӯпа̄йа пана рул̣хийа̄ абха̄вам̣ манаси катва̄ ван̣н̣адха̄тупарийа̄йамева ван̣н̣асаддам̣ гахетва̄ дутийавикаппо вутто.
раджоти сукхумараджо. джалланти малӣнабха̄ва̄вахо рен̣усан̃чайо. тена̄ха ‘‘малам̣ ва̄’’ти. йади виват̣т̣ати, катхам̣ нха̄на̄дӣти а̄ха ‘‘хаттхадхована̄’’тиа̄ди.
а̄ват̣т̣апарийоса̄нети падаккхин̣а̄ват̣т̣а̄йа анте.
брахмуно сарӣрам̣ пурато ва̄ паччхато ва̄ анонамитва̄ уджукамева уггатанти а̄ха ‘‘брахма̄ вийа уджугатто’’ти. пассаван̇ка̄ти даккхин̣апассена ва̄ ва̄мапассена ва̄ ван̇ка̄.
хаттхапит̣т̣хиа̄дивасена сатта уссада̄ етасса̄ти саттуссадо.
сӣхасса пуббаддхам̣ сӣхапуббаддхам̣, парипун̣н̣а̄вайавата̄йа сӣхапуббаддхам̣ вийа сакало ка̄йо асса̄ти сӣхапуббаддхака̄йо. сӣхассева̄ти сӣхасса вийа. сан̣т̣хантӣти сан̣т̣хаханти. на̄на̄читтена̄ти вивидхачиттена. пун̃н̃ачиттена̄ти па̄рамита̄пун̃н̃ачиттарӯпена. читтитоти сан̃джа̄тачиттабха̄во.
двиннам̣ кот̣т̣а̄намантаранти двиннам̣ пит̣т̣хиба̄ха̄нам̣ вемаджджхам̣, пит̣т̣химаджджхасса упарибха̄го. читам̣ парипун̣н̣анти аниннабха̄вена читам̣, двӣхи кот̣т̣ехи саматалата̄йа парипун̣н̣ам̣. уггамма̄ти уггантва̄.
нигродхапариман̣д̣ало вийа париман̣д̣ало нигродхапариман̣д̣ало екасса париман̣д̣аласаддасса лопам̣ катва̄. на хи саббо нигродхо ман̣д̣ало. тена̄ха ‘‘самаккхандхаса̄кхо нигродхо’’ти. париман̣д̣аласаддасаннидха̄нена ва̄ париман̣д̣алова нигродхо гайхатӣти париман̣д̣аласаддасса лопена вина̄пи айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘нигродхо вийа париман̣д̣ало’’ти. йа̄ватаквасса̄ти о-ка̄расса ва-ка̄ра̄десам̣ катва̄ вуттам̣.
самават̣т̣итаккхандхоти самам̣ суват̣т̣итаккхандхо. кон̃ча̄ вийа дӣгхагала̄, бака̄ вийа ван̇кагала̄, вара̄ха̄ вийа путхулагала̄ти йоджана̄. суван̣н̣а̄лин̇гасадисоти суван̣н̣амайакхуддакамудин̇гасадисо.
расаггасаггӣти мадхура̄дибхедам̣ расам̣ гасанти анто павесантӣти расаггаса̄, расаггаса̄нам̣ агга̄ расаггасагга̄, та̄ етасса сантӣти расаггасаггӣ. тена̄ти оджа̄йа апхаран̣ена, хӣнадха̄тукатта̄ те бахва̄ба̄дха̄ хонти.
‘‘ханӯ’’ти санниссайаданта̄дха̄расса саман̃н̃а̄, там̣ бхагавато сӣхаханусадисам̣, тасма̄ бхагава̄ сӣхахану. таттха йасма̄ буддха̄нам̣ рӯпака̄йасса дхаммака̄йасса ча упама̄ на̄ма нихӣнупама̄ва, наттхи сама̄нупама̄, куто адхикӯпама̄, тасма̄ айампи нихӣнупама̄ти дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тибха̄гавасена ман̣д̣алата̄йа два̄дасийам̣ паккхасса чандасадиса̄ни.
данта̄нам̣ уччанӣчата̄ аббхантараба̄хирапассавасенапи ведитабба̄, на аггавасенева. тена̄ха ‘‘айапат̣т̣ачхиннасан̇кхапат̣алам̣ вийа̄’’ти. айапат̣т̣анти ча какачам̣ адхиппетам̣. висама̄ти висамасан̣т̣ха̄на̄.
виччхиндитва̄ виччхиндитва̄ паваттасарата̄йа чхиннассара̄пи. анека̄ка̄рата̄йа бхиннассара̄пи. ка̄касса вийа аманун̃н̃асарата̄йа ка̄кассара̄пи. апалибуддхатта̄ти анупаддутаваттхукатта̄. ваттхунти ча аккхаруппаттит̣т̣ха̄нама̄ха. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатоти еттха ат̣т̣хан̇га̄ни парато а̄гамиссанти. ман̃джугхосоти мадхурассаро.
каравӣкасаддо йесам̣ сатта̄нам̣ сотапатхам̣ упагаччхати, те аттано сарасампаттийа̄ пакатим̣ джаха̄петва̄ авасе каронто аттано васе ваттети, евам̣ мадхуроти дассенто ‘‘татрида’’нтиа̄дима̄ха. там̣ пӣтинти там̣ буддхагатам̣ пӣтим̣. тенева нӣха̄рена пунаппунам̣ паваттантам̣ авиджахитва̄ виккхамбхитакилеса̄ тхера̄нам̣ сантике ладдхадхаммассаванасаппа̄йа̄ упаниссайасампаттийа̄ парипаккан̃а̄н̣ата̄йа ‘‘саттахи…пе… патит̣т̣ха̄сӣ’’ти. саттасатаматтена ородхаджанена саддхим̣ падаса̄ва тхера̄нам̣ сантикам̣ упагататта̄ ‘‘саттахи джан̇гха̄сатехи саддхи’’нти вуттам̣.
абхинӣланеттоти адхиканӣланетто. адхиканӣлата̄ ча са̄тисайам̣ нӣлабха̄вена ведитабба̄, на нетте нӣлаван̣н̣ассева адхикабха̄ватоти а̄ха ‘‘на сакаланӣланеттова̄’’тиа̄ди. пӣталохитаван̣н̣а̄ сетаман̣д̣алагатара̄дживасена, нӣласетака̄л̣аван̣н̣а̄ пана там̣там̣ман̣д̣алавасенева ведитабба̄.
чаккхубхан̣д̣анти аккхидаланти кечи, аккхидалапаттанти ан̃н̃е. аккхидалехи пана саддхим̣ аккхибимбанти ведитаббам̣. еван̃хи виниггатагамбхӣраджотана̄пи йутта̄ хоти.
ун̣н̣а̄саддо локе ависесато ломапарийа̄йо, идха пана ломависесава̄чакоти а̄ха ‘‘ун̣н̣алома’’нти. нала̄т̣амаджджхаджа̄та̄ти нала̄т̣амаджджхагата̄. ода̄тата̄йа упама̄, на мудута̄йа. раджатапуббул̣ака̄ти раджатамайата̄рака̄.
две аттхавасе пат̣ичча вуттанти йасма̄ буддха̄ чаккаваттино ча парипун̣н̣анала̄т̣ата̄йа парипун̣н̣асӣсабимбата̄йа ча ‘‘ун̣хӣсасӣса̄’’ти вуччанти, тасма̄ те две аттхавасе пат̣ичча ‘‘ун̣хӣсасӣсо’’ти идам̣ вуттам̣. ида̄ни там̣ аттхадвайам̣ бхагавати суппатит̣т̣хитанти дассетум̣ ‘‘татха̄гатассахӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сан̣хатамата̄йа суван̣н̣аван̣н̣ата̄йа ча ран̃н̃о баддхаун̣хӣсапат̣т̣о вийа вирочати. каппасӣса̄ти двидха̄бхӯтасӣса̄. пхаласӣса̄ти пхаласадисасӣса̄. ат̣т̣хисӣса̄ти мам̣сасса абха̄вато тачопарийонаддхаат̣т̣химаттасӣса̄. тумбасӣса̄ти ла̄бусадисасӣса̄. паббха̄расӣса̄ти пит̣т̣хибха̄гена оламбама̄насӣса̄. пуриманайена̄ти парипун̣н̣анала̄т̣ата̄паккхена. ун̣хӣсавет̣хитасӣсо вийа̄ти ун̣хӣсапат̣т̣ена вет̣хитасӣсападесо вийа. ун̣хӣсам̣ вийа̄ти чхекена сиппина̄ вирачитаун̣хӣсаман̣д̣алам̣ вийа.
камманти йена йена каммена йам̣ йам̣ лаккхан̣ам̣ ниббаттам̣, там̣ там̣ каммам̣. каммасариккхаканти тасса тасса лаккхан̣асса там̣камма̄нурӯпата̄. лаккхан̣анти тасса маха̄пурисалаккхан̣асса авипарӣтасабха̄во. лаккхан̣а̄нисам̣санти там̣ лаккхан̣апат̣ила̄бхена ладдхаббагун̣о. има̄ни камма̄дӣнӣти има̄ни анантарам̣ вутта̄ни каммакаммасариккхака̄дӣни дассетва̄ там̣ сарӯпато вибха̄ветва̄ катхетабба̄ни сам̣ван̣н̣акена.
ратанавичиттасуван̣н̣аторан̣ам̣ тасмим̣ ка̄ле мануссалоке наттхӣти вуттам̣ ‘‘деванагаре’’ти. саббасо супуппхитаса̄ларуккхо аса̄дха̄ран̣асобхо мануссӯпача̄ре на лаббхатӣти а̄ха ‘‘селантарамхӣ’’ти. кирийа̄ча̄ранти ка̄йикава̄часикакирийа̄паваттим̣.
387. сататапа̄т̣иха̄рийанти сататам̣ чаримабхаве саббака̄лам̣ лаккхан̣аниббаттакакамма̄нубха̄вахетукам̣ буддха̄вен̣икам̣ па̄т̣иха̄рийам̣. буддха̄нам̣ атидӯре па̄дам̣ никкхипитука̄ма̄нампи на̄тидӯре ева никкхипанам̣ хотӣти ‘‘на атидӯре т̣хапесса̄мӣти уддхаратӣ’’ти вуттам̣. пакатисан̃чаран̣авасенетам̣ вуттам̣, та̄дисена па̄дена анекайоджане т̣хапесса̄мӣти уддхаран̣ампи хотийева. атидӯрам̣ хӣтиа̄ди пама̄н̣а̄тиккаме досадассанам̣. евам̣ сатӣти евам̣ даккхин̣апа̄дава̄мапа̄да̄нам̣ йатха̄дхиппетапатит̣т̣хитат̣т̣ха̄не сати. падавиччхедоти падава̄равиччхедо. йа̄дисам̣ паса̄ренто ва̄мапа̄дасса уддхаран̣ам̣ патит̣т̣ха̄нан̃ча, даккхин̣апа̄дасса та̄дисамева, ити несам̣ уддхаран̣апатит̣т̣ха̄на̄нам̣ сама̄нато ан̃н̃аман̃н̃абха̄вена анӯна̄надхиката̄йа вуттам̣ ‘‘даккхин̣апа̄дакиччам̣ ва̄мапа̄дена нийамитам̣, ва̄мапа̄дакиччам̣ даккхин̣апа̄дена нийамита’’нти.
дива̄ти упакат̣т̣ха̄йа вела̄йа. виха̄рабхаттаттха̄йа̄ти виха̄ре йатха̄вуддхам̣ гахетаббабхаттаттха̄йа. паччхато а̄гаччхантоти пакатигаманена паччхато а̄гаччханто. ока̄сам̣ на лабхатӣти паданиккхепат̣т̣ха̄нам̣ на лабхати. ӯрупарийа̄йо идха саттхи-саддоти а̄ха ‘‘на ӯрум̣ унна̄метӣ’’ти. дан̣д̣ан̇кусам̣ вуччати дӣгхадан̣д̣о ан̇кусо, тена руккхаса̄кхам̣ чхиндато пурисасса йатха̄ паччха̄бха̄гена па̄да̄нам̣ осакканам̣ хоти, евам̣ бхагавато па̄да̄ на осаккантӣти а̄ха ‘‘руккхаса̄кха̄чхедана…пе… осакка̄петӣ’’ти. обаддха̄на̄баддхат̣т̣ха̄нехи па̄дам̣ кот̣т̣енто вийа̄ти а̄баддхат̣т̣ха̄нена ана̄баддхат̣т̣ха̄нена ча па̄дакхан̣д̣ам̣ кот̣т̣етва̄ тхаддхам̣ каронто вийа. на ито чито ча ча̄летӣти апара̄парам̣ на ча̄лети. уссан̇кхапа̄дата̄йа сукхенева па̄да̄нам̣ париваттанато на̄бхито пат̣т̣ха̄йа упаримака̄йо на ин̃джатӣти хет̣т̣химака̄йова ин̃джати. тена̄ха ‘‘упарима…пе… ниччало хотӣ’’ти. на джа̄на̄ти анин̃джанато. ка̄йабалена̄ти гаманапайогасан̇кха̄тена ка̄йагатена висесабалена. джавагаманахетубхӯтена ва̄ ка̄йабалена. тена̄ха ‘‘ба̄ха̄ кхипанто’’тиа̄ди. джавена гаччханто хи ба̄ха̄ кхипати, сарӣрато седа̄ муччанти. на̄га̄палокитавасена̄ти на̄гасса апалоканамива сакалака̄йенева париваттетва̄ апалоканавасена.
ана̄варан̣ан̃а̄н̣асса̄ти ана̄варан̣ан̃а̄н̣абалена дассанасса. ана̄варан̣ава̄ро пана ка̄йе патит̣т̣хитарӯпадассанампи ана̄варан̣амева̄ти дассанаттхам̣ вутто. индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа̄ти нагарадва̄ре индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа. пакатиирийа̄патхенева̄ти онамана̄дим̣ акатва̄ уджукагамана̄дина̄ ева. йади евам̣ кот̣т̣хакадва̄рагехаппавесе катханти а̄ха ‘‘далиддаманусса̄на’’нтиа̄ди. париваттентена̄ти нипаджджанаттхам̣ ка̄йам̣ париваттентена.
хаттхехи гахетва̄ти убхохи хаттхехи убхосу кат̣иппадесесу париггахетва̄. патати нисӣданат̣т̣ха̄не нипаджджанавасена патати. оримам̣ ан̇гам̣ нисса̄йа нисинноти паллан̇кама̄бхуджитва̄ уккут̣иканисаджджа̄йа упаримака̄йам̣ хет̣т̣химака̄йе патит̣т̣хапентойева бха̄рӣкаран̣авасена ориман̇гам̣ нисса̄йа нисинно. гхам̣сантоти а̄нисададесена а̄санат̣т̣ха̄нам̣ гхам̣санто. па̄риман̇ганти саттхибха̄гасаммаддам̣ а̄нисадападесам̣. татхева̄ти гхам̣санто ева. оламбакам̣ дха̄ренто вийа̄ти оламбакасуттам̣ ота̄ренто вийа. тена уджукамева нисӣданама̄ха. сарӣрасса гарукабха̄вахетӯнам̣ дӯрато самупа̄йитабха̄вена саллахукабха̄вато тӯлапичум̣ т̣хапенто вийа.
аппесаккха̄нам̣ маха̄нубха̄вагехаппавесе сийа̄ чхамбхитаттам̣, читтаккхобхо, даратхавасена на̄наппака̄ракаппанам̣, бхайавасена тан̣ха̄васена паритассанам̣, там̣ саббам̣ бхагавато наттхӣти дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘на чхамбхатӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.387) вуттанти а̄ха ‘‘на чхамбхатӣ’’тиа̄ди.
удакам̣ дӣйати етена̄ти удакада̄нам̣, бхин̇ка̄ра̄ди удакабха̄джанам̣. баддхам̣ катва̄ти хаттхагатаматтикам̣ вийа аттано васе аваттантам̣ катва̄. париваттетва̄ти куджджитва̄. вичхад̣д̣айама̄но удакасса виккхипанавасена чхад̣д̣айама̄но.
татха̄ на ган̣ха̄ти, бйан̃джанаматта̄йа ева ган̣ханто. бхаттам̣ ва̄ амана̄панти а̄нетва̄ йоджана̄. бйан̃джанена а̄лопаатина̄манам̣, а̄лопена бйан̃джанаатина̄мананти имесу пана двӣсу пат̣хамамева аса̄руппата̄йа анит̣т̣хам̣ ваджджетаббанти па̄л̣ийам̣ пат̣иккхиттанти дат̣т̣хаббам̣. саббаттхева̄ти саббасмим̣ а̄харитаббаваттхусмим̣ супан̣ӣтабха̄вена расо па̄кат̣о хоти н̃а̄н̣ена парин̃н̃а̄татта̄. расагедхо пана наттхи сетугха̄татта̄.
асса̄ти ‘‘нева дава̄йа̄’’тиа̄дипадасса. вуттаметанти ‘‘висуддхимагге виниччхайо а̄гато’’ти сабба̄савасутте (ма. ни. 1.23) сам̣ван̣н̣айантена вуттаметам̣, тасма̄ на еттха там̣ ваттаббанти адхиппа̄йо, тасма̄ йо тасмим̣ тасмим̣ виниччхайе висесава̄до иччхитаббо. со параматтхаман̃джӯса̄йа висуддхимаггаван̣н̣ана̄йа вуттанайенева ведитаббо. паттасса гахан̣ат̣т̣ха̄нанти хаттхена паттасса гахан̣ападесам̣. виниваттитва̄ти патте саббам̣ а̄мисагатам̣ саддхим̣ бхаттена виниваттитва̄ гаччхати. пама̄н̣а̄тиккантанти кела̄йанавасена атиккантапама̄н̣ам̣ а̄раккхам̣ т̣хапети. чӣварабхогантаранти чӣварапат̣алантарам̣. ударена аккамитва̄ти ударенева саннирумбхитва̄.
аппаттака̄лам̣ абхимукхам̣ на̄мети упана̄метӣти атина̄мети, паттака̄лам̣ атикка̄менто на̄мети апанетӣти атина̄мети. убхайампи екаджджхам̣ гахетва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘на ча анумоданасса ка̄ламатина̄метӣ’’ти вуттанти дассенто ‘‘йо хӣ’’тиа̄дима̄ха.
вегагаманена пат̣исам̣мун̃читва̄ дха̄витва̄ гаччхати. аччуккат̣т̣ханти ативийа уддхам̣ катва̄ кад̣д̣хитапа̄рутам̣. тена̄ха ‘‘йо хи йа̄ва ханукат̣т̣хито…пе… хотӣ’’ти. аччоккат̣т̣ханти ативийа хет̣т̣ха̄ катва̄ кад̣д̣хитапа̄рутам̣. тена̄ха ‘‘йа̄ва гоппхака̄ ота̄ретва̄’’ти. убхато уккхипитва̄ти даккхин̣ато ва̄матоти убхосу пассесу уттара̄сан̇гам̣ уккхипитва̄. тхананти даккхин̣атханам̣.
виссат̣т̣хоти вимутто. тена̄ха ‘‘виссат̣т̣хатта̄йева чеса вин̃н̃еййо’’ти. йасма̄ амуттава̄дино вачанам̣ ависсат̣т̣хата̄йа на синийхати, на евам̣ муттава̄диноти а̄ха ‘‘синиддхо’’ти. вин̃н̃еййоти супарибйаттата̄йа аккхарато ча бйан̃джанато ча вин̃н̃а̄тум̣ саккун̣еййо. тена̄ха ‘‘па̄кат̣о’’ти. вин̃н̃а̄панийоти виджа̄нитаббо. бйан̃джанавасенева четтха вин̃н̃еййата̄ ведитабба̄ гхосасса адхиппетатта̄. мадхуроти пийо пеманӣйо апалибуддхо. саванамарахати, саванасса сотасса хитоти ва̄ саванӣйо. сампин̣д̣итоти сахито. бхагавато хи саддо уппаттит̣т̣ха̄наката̄сан̃читатта̄ сахита̄ка̄ренева а̄па̄тхама̄гаччхати, на айосала̄ка̄йа пахат̣акам̣сатха̄лам̣ вийа виппакин̣н̣о. тена̄ха ‘‘ависа̄рӣ’’ти. гамбхӣроти йатха̄ гамбхӣраваттхупариччхинданена н̃а̄н̣асса гамбхӣрасаман̃н̃а̄, евам̣ гамбхӣрат̣т̣ха̄насамбхавато саддасса гамбхӣрасаман̃н̃а̄ти а̄ха ‘‘гамбхӣроти гамбхӣрасамут̣т̣хито’’ти. нинна̄дава̄ти сависесам̣ нинна̄дава̄. сва̄йам̣ висесо гамбхӣрабха̄васиддхоти а̄ха ‘‘гамбхӣратта̄йева чеса нинна̄дӣ’’ти. еваметтха чатта̄ри ан̇га̄ни чатуран̇ганиппха̄дӣни ведитабба̄ни. ака̄ран̣а̄ ма̄ нассӣти буддха̄нубха̄вена вийа сарасса парисапарийантата̄ вутта̄, дхаммата̄васенева пана са̄ ведитабба̄ тасса мӯлака̄ран̣асса татха̄ ават̣т̣хитатта̄.
паччосаккитва̄ти пат̣иниваттитва̄. самусситакан̃чанапаббатам̣ вийа упари инданӣларатанавитатасикхам̣ виджджуллата̄бхӯситам̣. маха̄патхавӣа̄дайо саттхугун̣апат̣ибха̄гата̄йа нидассанам̣, кевалам̣ махантата̄маттам̣ упа̄да̄йа нидассита̄.
390. аппат̣исам̣видитоти ана̄рочито. а̄гаманавасена четтха пат̣исам̣ведитанти а̄ха ‘‘авин̃н̃а̄таа̄гамано’’ти. уггатабха̄ванти кулабхогавиджджа̄дӣхи ул̣а̄рабха̄вам̣. ануддайасампанна̄ти ка̄рун̣ика̄.
391. сахаса̄ва ока̄сакаран̣ена уччакулӣната̄ дӣпита̄ хотӣти а̄ха ‘‘вегена ут̣т̣ха̄йа двидха̄ бхиджджитва̄’’тиа̄ди.
на̄рисама̄нана̄манти иттхиаттхаджотакана̄мам̣. тена̄ха ‘‘иттхилин̇га’’нти. авха̄табба̄ти катхетабба̄.
394. еканӣха̄ренева ат̣т̣ха пан̃хе бйа̄каронто. ‘‘пуббенива̄сам̣…пе… павуччатӣ’’ти имина̄ пуббенива̄сасса видитака̄ран̣ам̣ вуттанти а̄ха ‘‘тасса пуббенива̄со па̄кат̣о’’ти. диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ катхитам̣ тасса парибхан̣д̣ан̃а̄н̣абха̄вато йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса. ‘‘джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄ восито’’ти ча вуттатта̄ мунӣти асеккхамуни идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘арахаттан̃а̄н̣амонеййена саманна̄гато’’ти.
килесара̄гехи килесавиван̣н̣ата̄хи. джа̄тиккхайаппаттатта̄ ‘‘атхо джа̄тиккхайам̣ патто’’ти вуттатта̄. абхиджа̄нитва̄ти абхивисит̣т̣хата̄йа аггамаггапан̃н̃а̄йа н̃атва̄. ида̄ни пат̣исамбхида̄йам̣ а̄гатанайена парин̃н̃а̄паха̄набха̄вана̄саччхикирийа̄сама̄паттӣнам̣ па̄рагаманена па̄рагӯти айаметтха аттхоти дассетум̣ ‘‘па̄рагӯти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. абхин̃н̃еййадхамма̄нам̣ джа̄нанавасена абхин̃н̃а̄па̄рагӯ. та̄дисоти йа̄дисо ‘‘па̄рагӯ саббадхамма̄на’’нти пададвайена вутто, та̄дисо. чхахи а̄ка̄рехӣти паджа̄нана̄дӣхи йатха̄вуттехи чхахи а̄ка̄рехи.
ка̄ман̃четтха две ева пуччха̄га̄тха̄ две ча виссаджджана̄га̄тха̄, пуччха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана асан̇карато ча виссаджджанам̣ паваттати, там̣ ниддха̄ретум̣ ким̣ пана̄тиа̄ди вуттам̣. ведехи гататта̄ти ведехи магган̃а̄н̣ехи па̄ран̇гататта̄. пуббенива̄сантиа̄дӣхи виджджа̄нам̣ аттхита̄йа бодхитатта̄. па̄падхамма̄нанти чхаттим̣сапа̄падхамма̄нам̣ соттха̄нам̣ маггам̣ па̄панена ниссесато содхитатта̄.
395. дхаммо на̄ма арахаттамагго кусаладхаммесу уккам̣сапа̄рамиппаттийа̄ уккат̣т̣ханиддесена. тасса анурӯпадхаммабха̄вато анудхаммо на̄ма хет̣т̣химамаггапхаладхамма̄. йо саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ на пат̣ипаджджати, со татха̄гатам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихет̣хети на̄ма. йо пана пат̣ипаджджанто ча дандха̄бхин̃н̃ата̄йа каммат̣т̣ха̄насодханаттхам̣ антарантара̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ анекава̄рам̣ катха̄пети, со етта̄вата̄ дхамма̄дхикаран̣ам̣ татха̄гатам̣ вихет̣хетӣти на ваттаббо. на хи бхагавато дхаммадесана̄йа париссамо аттхи, айан̃ча аттхо маха̄судассанасутта̄дӣхи (дӣ. ни. 2.241 а̄дайо) дӣпетаббо, тасма̄ – ‘‘саччадхаммасса анудхамма’’нти ваттаббе вуттамева бйатирекамукхена вибха̄ветум̣ ‘‘на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихесесӣ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. таттха паринибба̄йӣти парака̄ле четтха паринибба̄нампи сан̇гайхати, там̣ пана имасмим̣ гахитамева хотӣти а̄ха ‘‘десана̄йа арахаттенева кӯт̣ам̣ гахита’’нти.
брахма̄йусуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.