6. ан̇гулима̄ласуттаван̣н̣ана̄
347. ан̇гулӣнам̣ ма̄лам̣ дха̄ретӣти имина̄ анваттха̄ тасса саман̃н̃а̄ти дассети. татра̄ти тасмим̣ а̄чарийавачанена ан̇гулима̄ласса дха̄ран̣е. карӣсасахассакхетте екаса̄лисӣсам̣ вийа апан̃н̃а̄йама̄насакакиччо хотӣти адхиппа̄йо. таккасӣлам̣ песайим̣су ‘‘та̄дисасса а̄чарийасса сантике сиппуггахасамма̄пайогена дит̣т̣хадхаммике сампара̄йике ча аттхе джа̄нанто бха̄рийам̣ на кареййа̄’’ти. ба̄хирака̄ ахесум̣ ахим̣сакасса ваттасампаттийа̄ а̄чарийасса читтасабха̄вато ниббаттанатибха̄вена. синехенева вадантети синехена вийа ваданте.
ган̣анампи на угган̣ха̄тӣти ган̣анавидхимпи на саллаккхети. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘пакатийа̄’’тиа̄дина̄. т̣хапитат̣т̣ха̄нети руккхагаччхантара̄дике т̣хапитат̣т̣ха̄не сакунтасин̇га̄ла̄нам̣ васена ан̇гулийо винассанти. бхаггавоти косаларан̃н̃о пурохитам̣ готтена вадати. чоро ависса̄санӣйо са̄хасикабха̄вато. пура̄н̣асантхата̄ са̄кха̄ ависса̄санӣйа̄ виччхика̄дӣнам̣ павесанайогйатта̄. ра̄джа̄ ависса̄санӣйо иссарийамадена дханалобхена ча када̄чи джӣвите сан̇ка̄бха̄вато. иттхӣ ависса̄санӣйа̄ лоласӣлачиттабха̄вато. ануддхаран̣ӣйо бхависсати сам̣са̄рапан̇като.
348. сан̇каритва̄ти ‘‘майам̣ екаджджхам̣ саннипатитва̄ чорам̣ ма̄ретва̄ ва̄ пала̄петва̄ гамисса̄ма̄’’ти сан̇карам̣ катва̄. иддха̄бхисан̇кха̄ранти абхисан̇кхаран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣. абхисан̇кха̄сӣти адхит̣т̣хахи. сам̣харитва̄ти сам̣кхипитва̄. орабха̄гети чорасса орабха̄ге.
349. дан̣д̣оти пахаран̣ахаттхаччхедана̄дико дан̣д̣анасан̇кха̄то дан̣д̣о. паваттайитабботи а̄нетаббо. апанетва̄ти аттано санта̄нато самуччхедавасена паха̄йа. пат̣исан̇кха̄йа̄ти пат̣исан̇кха̄нена. авихим̣са̄йа̄ти карун̣а̄йа. са̄ран̣ӣйадхаммесӯти чхасупи са̄ран̣ӣйадхаммесу, т̣хито ат̣т̣хита̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ бодхимӯле ева самуччхиннатта̄. йатха̄ атӣте апаримитам̣ ка̄лам̣ сандха̄витам̣, евам̣ има̄йа пат̣ипаттийа̄ ана̄гатепи сандха̄виссатӣти дассенто ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄дима̄ха.
итвева̄ти ити ева, ити-саддо нидассанаттхо. тена̄ха ‘‘евам̣ ватва̄ йева̄’’ти. акирӣти а̄кири, пан̃чапи а̄вудха̄ни викири. тена вуттам̣ ‘‘кхипи чхад̣д̣есӣ’’ти.
350. еттова̄ти ато ева а̄гатамаггенева са̄ваттхим̣ гата̄. адхива̄сессатӣти ‘‘чорам̣ пат̣иседхетум̣ гамисса̄мӣ’’ти вутте тун̣хӣ бхависсати. да̄рун̣акаммена уппаннана̄манти ‘‘ан̇гулима̄ло’’ти имам̣ на̄мам̣ сандха̄йа вадати.
351. хаттхӣ аран̃н̃ахаттхӣ хонти манусса̄нам̣ таттха гантум̣ асаккун̣еййатта̄, евам̣ асса̄пи. кӯт̣асахасса̄нам̣ бхиджджанака̄ран̣ам̣ хоти тхерасса а̄гаманабхайена гхат̣е чхад̣д̣етва̄ пала̄йанена. габбхамӯл̣ха̄йа̄ти бйа̄кулагаббха̄йа. паббаджджа̄балена̄ти вуттам̣, саттху десана̄нубха̄вена̄ти пана ваттаббам̣. со хи тасса̄пи ка̄ран̣анти. арийа̄ на̄ма джа̄ти паббаджджа̄ арийабха̄ваттха̄йа джа̄тӣти катва̄.
маха̄париттам̣ на̄метанти маха̄нубха̄вам̣ париттам̣ на̄метам̣. татха̄ хи нам̣ тхеро саббабха̄вена арийа̄йа джа̄то сачча̄дхит̣т̣ха̄нена ака̄си. тена̄ха ‘‘саччакирийакатат̣т̣ха̄не’’ти. габбхамӯл̣ханти мӯл̣хагаббхам̣. габбхо хи парипакко сампаджджама̄но виджа̄йанака̄ле каммаджава̄техи сан̃ча̄летва̄ париваттито уддхам̣па̄до адхосӣсо хутва̄ йонимукха̄бхимукхо хоти, евам̣ со кассачи алагго соттхина̄ бахи никкхамати, випаджджама̄но пана випариваттанавасена йонимаггам̣ пидахитва̄ тирийам̣ нипаджджати, татха̄ йасса̄ йонимагго пидахати, са̄ таттха каммаджава̄техи апара̄парам̣ париваттама̄на̄ бйа̄кула̄ мӯл̣хагаббха̄ти вуччати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘габбхамӯл̣ха’’нти.
саччакирийа̄ на̄ма буддха̄сайам̣ аттано сӣлам̣ паччавеккхитва̄ ката̄, тасма̄ саччакирийа̄ веджджакаммам̣ на хотӣти дат̣т̣хаббам̣. тхерассапи ча̄тиа̄дина̄ упасан̇камитаббака̄ран̣ам̣ вадати. име две хетӯ пат̣ичча бхагава̄ тхерам̣ саччакирийам̣ ка̄реси. джа̄тинти мӯладжа̄тим̣.
352. парийа̄да̄йа а̄хачча бхиннена сӣсена. сабха̄гадит̣т̣хадхаммаведанӣйакамманти нирайе ниббаттанасакакаммасабха̄габхӯтам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣. сабха̄гата̄ ча сама̄наваттхуката̄ сама̄на̄рамман̣ата̄екавӣтхипарийа̄панната̄дивасена саббатха̄ сариккхата̄, садисампи ча на̄ма тадева̄харӣйати йатха̄ ‘‘тассева каммасса випа̄ко’’ти ча ‘‘са̄ ева титтирӣ та̄нева осадха̄нӣ’’ти ча. ида̄ни тамева сабха̄гатам̣ дассетум̣ ‘‘каммам̣ хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. карийама̄намева̄ти паччайасамава̄йена пат̣ипа̄т̣ийа̄ ниббаттийама̄намева. тайо кот̣т̣ха̄се пӯрети, дит̣т̣хадхаммаведанӣйаапара̄парийа̄йаведанӣйаупападжджаведанӣйасан̇кха̄те тайо бха̄ге пӯрети, тесам̣ тин̣н̣ам̣ бха̄га̄нам̣ васена паваттати.
дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто паччуппанно аттабха̄во, таттха ведитаббапхалам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. паччуппаннабхавато анантарам̣ ведитаббапхалам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣. дит̣т̣хадхамма̄нантарабхавато ан̃н̃асмим̣ аттабха̄вапарийа̄йе аттабха̄вапариватте ведитаббапхалам̣ каммам̣ апара̄парийа̄йаведанӣйам̣. пат̣ипаккхехи анабхибхӯтата̄йа, паччайависесена пат̣иладдхависесата̄йа ча балавабха̄ваппатта̄ та̄дисасса пубба̄бхисан̇кха̄расса васена са̄тисайа̄ хутва̄ паватта̄ пат̣хамаджаваначетана̄ тасмим̣йева аттабха̄ве пхалада̄йинӣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ на̄ма. са̄ хи вутта̄ка̄рена балавати джаванасанта̄не гун̣ависесайуттесу упака̄ра̄нупака̄равасаппаваттийа̄ а̄севана̄ла̄бхена аппавипа̄ката̄йа ча итарадвайам̣ вийа паваттасанта̄нупарама̄пеккхам̣ ока̄сала̄бха̄пеккхан̃ча каммам̣ на хотӣти идхева пуппхаматтам̣ вийа паваттивипа̄каматтам̣ пхалам̣ дети.
татха̄ асакконтанти каммасса пхалада̄нам̣ на̄ма упадхипайога̄дипаччайантарасамава̄йенева хотӣти тадабха̄вато тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ да̄тум̣ асакконтам̣. ахосикамманти каммам̣йева ахоси, на тасса випа̄ко ахоси, аттхи бхависсати ва̄ти евам̣ ваттаббам̣ каммам̣. аттхаса̄дхика̄ти да̄на̄дипа̄н̣а̄типа̄та̄диаттхасса ниппха̄дика̄. ка̄ пана са̄ти а̄ха ‘‘саттамаджаваначетана̄’’ти. са̄ хи саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ вуттанайена пат̣иладдхависеса̄ пуримаджаваначетана̄хи ладдха̄севана̄ ча сама̄на̄ анантаре аттабха̄ве випа̄када̄йинӣ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. тена̄ха ‘‘анантаре аттабха̄ве випа̄кам̣ детӣ’’ти. сати сам̣са̄раппаваттийа̄ти имина̄ асати сам̣са̄раппаваттийа̄ ахосикаммапаккхе тит̣т̣хати випаччанока̄сасса абха̄ватоти.
самуггха̄т̣ита̄ни випаччанока̄сасса ануппаттидхаммата̄па̄данена. дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ аттхи випа̄ка̄раха̄бха̄васса аниббаттитатта̄ випаччанока̄сасса анупаччхиннатта̄. катӯпачитан̃хи каммам̣ сати випаччанока̄се йа̄ва на пхалам̣ дети, та̄ва аттхева на̄ма випа̄ка̄рахабха̄вато. ‘‘йасса кхо’’ти идам̣ анийама̄ка̄равачанам̣ бхагавата̄ каммасариккхата̄васена са̄дха̄ран̣ато вуттанти а̄ха ‘‘йа̄дисасса кхо’’ти.
пама̄дакилесавимуттоти пама̄дахетукехи саббехи килесехи вимутто.
па̄пасса пидха̄нам̣ на̄ма авипа̄кадхаммата̄па̄дананти а̄ха ‘‘аппат̣исандхикам̣ карӣйатӣ’’ти. буддхаса̄санети сиккха̄ттайасан̇гахе буддхасса бхагавато са̄сане. йуттаппайутто вихаратӣти акаттаббасса акаран̣авасена, каттаббасса ча парипӯран̣авасена паваттати.
диссанти куджджхантӣти диса̄, пат̣ипаккха̄ти а̄ха ‘‘сапатта̄’’ти. таппасам̣сапака̄ранти метта̄нисам̣сакиттана̄ка̄рам̣. ка̄лена̄ти а̄мед̣италопена ниддесоти а̄ха ‘‘кхан̣е кхан̣е’’ти. анукаронтӯти йесам̣ калйа̄н̣амитта̄нам̣ сантике сун̣анти, йатха̄сутам̣ дхаммам̣ тесам̣ анукаронту дит̣т̣ха̄нугатикаран̣ам̣ а̄паджджанту, аттано верипуггала̄нампи бхагавато сантике дхаммассаванам̣ самма̄пат̣ипаттин̃ча пачча̄сӣсати.
тасанти гатим̣ паттхайантӣти таса̄ бхавантара̄дӣсу сам̣саран̣абха̄вато. тена̄ха ‘‘таса̄ вуччанти сатан̣ха̄’’ти.
нетаббат̣т̣ха̄нам̣ удакам̣ найантӣти неттика̄. бандхитва̄ти дал̣хам̣ бандхитва̄. телакан̃джикена̄ти теламисситена кан̃джикена.
йа̄дисова анит̣т̣хе, та̄дисова ит̣т̣хети ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе ниббика̄рена та̄дӣ. йесам̣ пана ка̄ма̄миса̄дӣнам̣ вантатта̄ ра̄га̄дӣнам̣ чаттатта̄ ка̄могха̄дӣнам̣ тин̣н̣атта̄ та̄дибха̄во бхавеййа, тесам̣ бхагавата̄ саббасо ванта̄ чатта̄ тин̣н̣а̄, тасма̄ бхагава̄ ванта̄вӣти та̄дӣ, чатта̄вӣти та̄дӣ, тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ, йехи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гататта̄ бхагава̄ та̄дибха̄вена уккам̣сапа̄рамиппатто там̣ниддесо, техи гун̣ехи йа̄тха̄вато ниддиситаббатопи та̄дӣ. йатха̄ йантараджджуйа̄ йантам̣ нӣйати, евам̣ йа̄йа тан̣ха̄йа бхаво нӣйати, са̄ ‘‘бхаванетти бхавараджджӯ’’ти вутта̄. тена̄ха ‘‘та̄йа хӣ’’тиа̄ди, камма̄ни кусала̄дӣни випаччайанти апаччайанти ета̄йа̄ти каммавипа̄ко. апаччайабха̄во на̄ма арийамаггачетана̄йа̄ти а̄ха ‘‘маггачетана̄йа̄’’ти. йа̄ва на килеса̄ пахӣйанти, та̄ва име сатта̄ саин̣а̄ ева асеривиха̄рабха̄ватоти а̄ха ‘‘ан̣ан̣о никкилесо джа̄то’’ти.
тхеййапарибхого (висуддхи. т̣ӣ. 1.91) на̄ма са̄мипарибхога̄бха̄вато. бхагавата̄пи хи аттано са̄сане сӣлавато паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, на дуссӣласса, да̄йака̄нам̣ сӣлаватойева паричча̄го, на дуссӣласса аттано ка̄ра̄нам̣ махаппхалабха̄васса пачча̄сӣсанато. ити саттха̄ра̄ ананун̃н̃а̄татта̄ да̄йакехи ча апариччаттатта̄ ‘‘дуссӣласса парибхого тхеййапарибхого на̄ма̄’’ти вуттам̣. ин̣авасена парибхого ин̣апарибхого. пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄висуддхийа̄ абха̄вато ин̣ам̣ гахетва̄ парибхого вийа̄ти аттхо. йасма̄ секкха̄ бхагавато орасапутта̄, тасма̄ те питусантака̄нам̣ паччайа̄нам̣ да̄йа̄да̄ хутва̄ те паччайе парибхун̃джантӣти тесам̣ парибхого да̄йаджджапарибхого на̄ма. ким̣ пана те бхагавато паччайе парибхун̃джанти, уда̄ху гихӣхи диннанти? гихӣхи динна̄пи те бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ бхагавато сантака̄ хонти ананун̃н̃а̄тесу саббена саббам̣ парибхога̄бха̄вато анун̃н̃а̄тесуйева парибхогасамбхавато. дхаммада̄йа̄дасуттан̃четтха (ма. ни. 1.29 а̄дайо) са̄дхакам̣.
авӣтара̄га̄нам̣ тан̣ха̄паравасата̄йа паччайапарибхоге са̄мибха̄во наттхи, тадабха̄вена вӣтара̄га̄нам̣ таттха са̄мибха̄во йатха̄ручи парибхогасамбхавато. татха̄ хи те пат̣икӯлампи аппат̣икӯла̄ка̄рена, аппат̣икӯлампи пат̣икӯла̄ка̄рена тадубхайам̣ виваджджетва̄ упеккха̄ка̄рена ча паччайе парибхун̃джанти, да̄йака̄нан̃ча маноратхам̣ парипӯренти. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге, там̣сам̣ван̣н̣ана̄су ча вуттанайенева ведитаббам̣. килесаин̣а̄нам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘ан̣ан̣о’’ти вуттам̣, на паччавеккхитапарибхогаматтам̣. тена̄ха а̄йасма̄ ча ба̄куло – ‘‘сатта̄хамева кхо ахам̣, а̄вусо, саран̣о рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джи’’нти (ма. ни. 3.211).
ваттхука̄макилесака̄мехи тан̣ха̄йа паваттиа̄ка̄рам̣ пат̣ичча аттхи раман̣авоха̄роти а̄ха – ‘‘дувидхесупи ка̄месу тан̣ха̄ратисантхава’’нти. мантитанти катхитам̣. уппаннехи саттхупат̣ин̃н̃ехи. сам̣вибхатта̄ти кусала̄дивасена кхандха̄дӣхи а̄ка̄рехи вибхатта̄. сундарам̣ а̄гамананти сва̄гатам̣. тато ева на куччхитам̣ а̄гатам̣. сол̣асавидхакиччасса парийоситатта̄ а̄ха ‘‘там̣ саббам̣ майа̄ ката’’нти. маггапан̃н̃а̄йамева татийавиджджа̄саман̃н̃а̄ти а̄ха – ‘‘тӣхи виджджа̄хи навахи ча локуттарадхаммехӣ’’ти.
ан̇гулима̄ласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.