4. ра̄джавагго

1. гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄

282. чарийанти бодхичарийам̣, бодхисамбха̄расамбхаран̣авасена паваттитам̣ бодхисаттапат̣ипаттинти аттхо. сука̄ран̣анти бодхипарипа̄чанасса екантикам̣ сундарам̣ ка̄ран̣ам̣, кассапасса бхагавато пайирупа̄сана̄дим̣ сандха̄йа вадати. тан̃хи тена саддхим̣ майа̄ идха катанти ваттаббатам̣ лабхати. мандахаситанти ӣсакам̣ хаситам̣. кухам̣ куханти ха̄са-саддасса анукаран̣аметам̣. хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтанти хат̣т̣хапахат̣т̣хаматтам̣. йатха̄ гахитасан̇кета̄ ‘‘пахат̣т̣хо бхагава̄’’ти сан̃джа̄нанти, евам̣ а̄ка̄радассанаматтам̣.

ида̄ни имина̄ пасан̇гена та̄сам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘хаситан̃ча на̄мета’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха аджджхупеккханавасенапи ха̄со на самбхавати, пагева доманассавасена̄ти а̄ха ‘‘терасахи соманассасахагатачиттехӣ’’ти. нану ча кечи кодхавасенапи хасантӣти? на, тесампи йам̣ там̣ кодхаваттху, тасса майам̣ да̄ни йатха̄ка̄мака̄ритам̣ а̄паджджисса̄ма̄ти дувин̃н̃еййантарена соманассачиттенева ха̄сасса уппаджджанато. тесӯти пан̃часу соманассасахагатачиттесу. балава̄рамман̣ети ул̣а̄раа̄рамман̣е йамакамаха̄па̄т̣иха̄рийасадисе. дуббала̄рамман̣ети анул̣а̄ре а̄рамман̣е. имасмим̣ пана т̣ха̄не…пе… уппа̄десӣти идам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ татха̄ а̄гататта̄ вуттам̣. на ахетукасоманассасахагатачиттена бхагавато ситам̣ хотӣти дассанаттхам̣.

абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ (дха. са. мӯлат̣ӣ. 568) пана ‘‘атӣтам̣са̄дӣсу аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣ ватва̄ ‘имехи тӣхи дхаммехи саманна̄гатасса буддхасса бхагавато саббам̣ ка̄йакаммам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ н̃а̄н̣а̄нупариватта’нтиа̄дивачанато (маха̄ни. 69, 156; чӯл̣ани. ма̄гхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; пат̣и. ма. 3.5; нетти. 15; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.305; вибха. мӯлат̣ӣ. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄; дӣ. ни. т̣ӣ. 3.141, 305) ‘бхагавато идам̣ читтам̣ уппаджджатӣ’ти вуттавачанам̣ вича̄ретабба’’нти вуттам̣. таттха имина̄ хаситуппа̄дачиттена паваттийама̄нампи бхагавато ситакаран̣ам̣ пуббенива̄са-ана̄гатам̣са-саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ануваттакатта̄ н̃а̄н̣а̄нупариваттийева̄ти, евам̣ пана н̃а̄н̣а̄нупариваттибха̄ве сати на кочи па̄л̣иат̣т̣хакатха̄нам̣ виродхо. татха̄ хи абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 568) ‘‘тесам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ чин̣н̣апарийанте идам̣ читтам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. авассан̃ча етам̣ евам̣ иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ а̄ваджджанассапи бхагавато паватти татха̄рӯпе ка̄ле на сам̣йуджджеййа, тассапи хи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакабха̄васса иччхитатта̄, татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘еван̃ча катва̄ манодва̄ра̄ваджджанассапи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакаттам̣ упапаннам̣ хотӣ’’ти, на ча вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакатте там̣самут̣т̣хита̄йа вин̃н̃аттийа̄ ка̄йакамма̄дибха̄вам̣ а̄паджджанабха̄во вибандхатӣти тамева сандха̄йа вадати. тена̄ха ‘‘евам̣ аппаматтакампӣ’’ти. сатерита̄ виджджулата̄ на̄ма сатерата̄виджджулата̄. са̄ хи итаравиджджулата̄ вийа кхан̣ат̣т̣хитика̄ сӣгханиродха̄ ча на хоти, апича кхо дандханиродха̄, тан̃ча саббака̄лам̣ чатудӣпикамаха̄мегхатова ниччхарати тена̄ха ‘‘ча̄туддӣпикамаха̄мегхамукхато’’ти. айам̣ кира та̄сам̣ расмиват̣т̣ӣнам̣ дхаммата̄, йадидам̣ тиккхаттум̣ сираварам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ да̄т̣хаггесуйева антарадха̄нам̣.

283. йадипи чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча пан̃н̃а̄па̄рамита̄ парибха̄вита̄, татха̄пи ида̄ни там̣ буддхантарам̣ тасса̄ пат̣ипа̄детаббатта̄ вуттам̣ ‘‘апарипаккан̃а̄н̣атта̄’’ти. ка̄ман̃часса н̃а̄н̣а̄йа ида̄нипи пат̣ипа̄детаббата̄ аттхи, евам̣ сантепи нану самма̄самбуддхесу паса̄дена самбха̄вана̄йа бхавитаббам̣ татха̄ чирака̄лам̣ парибха̄витатта̄, катхам̣ таттха хӣл̣ана̄ти а̄ха ‘‘бра̄хман̣акуле’’тиа̄ди. чирака̄лапаричита̄пи хи гун̣абха̄вана̄ аппакенапи акалйа̄н̣амиттасам̣саггена випариваттати ан̃н̃атхаттам̣ гаччхати. тена маха̄саттопи джа̄тисиддха̄йам̣ ладдхийам̣ т̣хатва̄ джа̄тисиддхена ма̄нена евама̄ха – ‘‘ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’’ти. татха̄ хи вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘тасма̄ акалйа̄н̣аджанам̣, а̄сӣвисамиворагам̣,

а̄рака̄ париваджджеййа, бхӯтика̄мо вичаккхан̣о’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.170-172);

нха̄начун̣н̣ена суттена ката̄ сотти, курувиндагул̣ика̄, са̄ ева сина̄йанти ка̄йам̣ висодхенти ета̄йа̄ти сина̄нам̣. тена̄ха – ‘‘сотти сина̄нанти сина̄наттха̄йа катасотти’’нти.

284. арийапариха̄рена̄ти арийа̄нам̣ париха̄рена, ана̄га̄мӣнам̣ нха̄нака̄ле аттано ка̄йасса париха̄ранийа̄мена̄ти аттхо. аттано н̃а̄н̣асампаттийа̄ вибхавасампаттийа̄ пасаннака̄рам̣ ка̄тум̣ саккхиссати. етадаттханти ‘‘ахитанива̄ран̣ам̣, хите нийоджанам̣ бйасане париваджджана’’нти йадидам̣, етадаттхам̣ митта̄ на̄ма хонти. кечи ‘‘йа̄веттха ахупӣ’’ти пат̣ханти, тесам̣ йа̄ва еттха кесаггагахан̣ам̣ та̄ва айам̣ нибандхо ахупӣти аттхо.

285. сатипат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти бодхийа̄ маха̄бхинӣха̄рам̣ катва̄ бодхисамбха̄рапат̣ипада̄йа пӯран̣абха̄ве сатийа̄ пат̣ила̄бхаттха̄йа. ида̄ни тасса сатуппа̄данӣйакатха̄йа паваттита̄ка̄рам̣ сан̇кхепенева дассетум̣ ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха на ла̄макат̣т̣ха̄нам̣ отин̣н̣асаттоти имина̄ маха̄саттасса пан̣ӣта̄дхимуттатам̣ дассетва̄ евам̣ пан̣ӣта̄дхимуттикасса пама̄дакирийа̄ на йутта̄ти дассенто ‘‘та̄дисасса на̄ма пама̄давиха̄ро на йутто’’ти а̄ха. тада̄ бодхисаттасса неккхаммаджджха̄сайо телаппадӣпо вийа висесато ниббатти, там̣ дисва̄ бхагава̄ таданурӯпам̣ дхаммакатхам̣ каронто ‘‘та̄дисасса…пе… катхесӣ’’ти. парасамуддава̄сӣ тхера̄ ан̃н̃атха̄ ваданти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана на̄йам̣ буддха̄нам̣ бха̄ро, йадидам̣ пӯритапа̄рамӣнам̣ бодхисатта̄нам̣ татха̄ дхаммадесана̄ тесам̣ маха̄бхинӣха̄расаманантарампи бодхисамбха̄расса сайамбхун̃а̄н̣енева пат̣ивидитатта̄. тасма̄ бодхисаттабха̄вапаведанамева тасса бхагава̄ ака̄сӣти дассетум̣ ‘‘сатипат̣ила̄бхаттха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. сатипат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти самма̄пат̣ипаттийа̄ уджджалане па̄кат̣акарасатипат̣ила̄бха̄йа.

286. н̃а̄н̣ан̃хи килесадхаммавида̄ланапада̄ланехи син̇гам̣ вийа̄ти син̇гам̣. тан̃хи пат̣ипаттийа̄ упаттхамбхитам̣ усситам̣ на̄ма хоти, тадабха̄ве патитам̣ на̄ма. кечи пана вӣрийам̣ син̇ганти ваданти. тасмим̣ саммаппадха̄навасена паватте ба̄хирапаббаджджам̣ упагата̄пи маха̄сатта̄ висуддха̄сайа̄ аппиччхата̄дигун̣асаман̇гино йатха̄рахам̣ гантхадхурам̣ ва̄садхуран̃ча парибрӯхайанта̄ вихаранти, пагева буддхаса̄сане аппиччхата̄дӣхӣти а̄ха ‘‘чатупа̄рисуддхисӣле пана̄’’тиа̄ди. випассанам̣ брӯхента̄ сикха̄ппаттавипассана̄ хонтӣти вуттам̣ – ‘‘йа̄ва ануломан̃а̄н̣ам̣ а̄хачча тит̣т̣хантӣ’’ти, ануломан̃а̄н̣ато орамева випассанам̣ т̣хапентӣти аттхо. маггапхалаттхам̣ ва̄йа̄мам̣ на каронти пан̃н̃а̄па̄рамита̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агаббхасса апарипун̣н̣атта̄ апарипаккатта̄ ча.

287. тхерехӣти вуддхатарехи. нива̄се сатӣти йасмим̣ т̣ха̄не паббаджито, таттхева нива̄се. ваппака̄латоти сасса̄нам̣ ваппака̄лато. пуббе вийа тато парам̣ тикхин̣ена сӯрийасанта̄пена пайоджанам̣ наттхӣти вуттам̣ – ‘‘ваппака̄ле вита̄нам̣ вийа упари ваттхакилан̃джам̣ бандхитва̄’’ти. пут̣акети кала̄пе.

288. паччайаса̄маггихетукатта̄ дхаммаппаттийа̄ падесато парин̃н̃а̄ваттхука̄пи арийа̄ упат̣т̣хите читтавигха̄тапаччайе йадетам̣ на̄тиса̄ваджджам̣, тадевам̣ ган̣хантӣти айаметтха дхаммата̄ти а̄ха – ‘‘ала̄бхам̣ а̄раббха читтан̃н̃атхатта’’нтиа̄ди. соти кикӣ ка̄сира̄джа̄. бра̄хман̣абхаттоти бра̄хман̣есу бхатто. девети бра̄хман̣е сандха̄йа̄ха. бхӯмидева̄ти тесам̣ саман̃н̃а̄, тада̄ бра̄хман̣агаруко локо. тада̄ хи кассапопи бхагава̄ бра̄хман̣акуле ниббатти. дхӣту аван̣н̣ам̣ ватва̄ти, ‘‘маха̄ра̄джа, тава дхӣта̄ бра̄хман̣асамайам̣ паха̄йа мун̣д̣апа̄сан̣д̣икасамайам̣ ган̣хӣ’’тиа̄дина̄ ра̄джапуттийа̄ агун̣ам̣ ватва̄. варам̣ ган̣хим̣су н̃а̄така̄. раджджам̣ ниййа̄теси ‘‘ма̄ ме вачанам̣ муса̄ ахоси, ат̣т̣хаме дивасе нигган̣хисса̄мӣ’’ти.

па̄ванаасманайанавасена самма̄ па̄вӣкататта̄ парисуддхатан̣д̣ула̄ни. па̄л̣ийам̣ тан̣д̣улапат̣ибхаста̄нӣти тан̣д̣улакхан̣д̣а̄ни. муггапат̣ибхастакал̣а̄йапат̣ибхастесупи есева найо.

289. ко ну кхоти бхумматтхе паччаттавачананти а̄ха – ‘‘кухим̣ ну кхо’’ти па̄рипӯрим̣ йоджӣйанти бйан̃джанабходжана̄ни еттха̄ти парийого, тато парийога̄. тена̄ха ‘‘сӯпабха̄джанато’’ти. сан̃н̃ам̣ датва̄ти вуттам̣ саббам̣ а̄чиккхитва̄ тумха̄кам̣ аттха̄йа сампа̄детва̄ никкхитто упат̣т̣ха̄коти бхагавато а̄рочетха̄ти сан̃н̃ам̣ датва̄. ативиссаттхоти ативийа виссаттхо. пан̃чаван̣н̣а̄ти кхуддика̄дивасена пан̃чаппака̄ра̄.

290. кинти ниссакке паччаттавачанам̣, касма̄ти аттхо? дхаммикоти имина̄ а̄гаманасуддхим̣ дассети. бхиккхӯнам̣ патте бхаттасадисоти имина̄ упа̄сакена саттху париччаттабха̄вам̣ таттха саттхуно ча апарисан̇катам̣ дассети. сиккха̄падавела̄ на̄ма наттхӣти дхаммасса̄мибха̄вато сиккха̄падамарийа̄да̄ на̄ма наттхи пан̣н̣аттивадждже, пакативадждже пана сетугха̄то ева.

291. чхаданат̣т̣ха̄не йада̄ка̄сам̣, тадева тасса гехасса чхадананти а̄ка̄саччхаданам̣. пакатийа̄ утупхаран̣амева̄ти чха̄дите йа̄дисам̣ уту, чхадане уттин̣абха̄вепи тамхи гехе та̄дисамева утупхаран̣ам̣ ахоси. тесам̣йева̄ти тесам̣ гхат̣ика̄расса ма̄та̄питӯнам̣ ева.

292. ‘‘чатассо мут̣т̣хийо еко куд̣уво, чатта̄ро куд̣ува̄ еко паттхо, чатта̄ро паттха̄ еко а̄л̣хако, чатта̄ро а̄л̣хака̄ екам̣ дон̣ам̣, чатта̄ри дон̣а̄ни ека̄ ма̄ника̄, чатассо ма̄ника̄ ека̄ кха̄рӣ, вӣсати кха̄рика̄ еко ва̄хоти тадева екасакат̣а’’нти суттанипа̄тат̣т̣хакатха̄дӣсу (су. ни. ат̣т̣ха. 2.662) вуттам̣, идха пана ‘‘две сакат̣а̄ни еко ва̄хо’’ти вуттам̣. телапха̄н̣ита̄динти а̄ди-саддена саппиа̄дим̣ марича̄дикат̣укабхан̣д̣ан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. на̄хам̣ ран̃н̃а̄ дит̣т̣хапуббо, куто париппхассоти адхиппа̄йо. наччитва̄ти наччам̣ датва̄.

гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

2. рат̣т̣хапа̄ласуттаван̣н̣ана̄

293. тхӯламева тхуллам̣, тхулла̄ випула̄ маханта̄ кот̣т̣ха̄ джа̄та̄ имасса̄ти тхуллакот̣т̣хиканти оданапӯпапахӯтавасена ладдхана̄мо нигамо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тхуллакот̣т̣ханти аттхо вутто. тена па̄л̣ийам̣ ика-саддена падавад̣д̣ханам̣ катанти дассети.

294. рат̣т̣хапа̄лоти идам̣ тасса кулапуттасса на̄мам̣. павен̣ивасена а̄гатакулавам̣са̄нугатанти самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘касма̄ рат̣т̣хапа̄ло’’тиа̄ди вуттам̣. сандха̄ретунти вина̄санато пуббе йа̄дисам̣, татхева саммадева дха̄ретум̣ саматтхо. саддха̄ти каммапхаласаддха̄йа сампанна̄. са̄ман̣ерам̣ дисва̄ти сиккха̄ка̄мата̄йа етадагге т̣хапийама̄нам̣ дисва̄.

саха ран̃н̃а̄ти сара̄джикам̣, ран̃н̃а̄ саддхим̣ ра̄джапарисам̣. ча̄туван̣н̣анти бра̄хман̣а̄дичатуван̣н̣асамуда̄йам̣. посетунти ваддхетум̣ да̄на̄дӣхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇ган̣хитум̣. йам̣ кулам̣. пахоссатӣти саккхиссати.

тена тена ме упапариккхатоти ‘‘ка̄ма̄ на̄мете аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, ат̣т̣хикан̇калӯпама̄’’ти (ма. ни. 1.234; па̄чи. 417; маха̄ни. 3, 6) ча а̄дина̄ йена йена а̄ка̄рена ка̄месу а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣, таббипарийа̄йато неккхамме а̄нисам̣сам̣ гун̣ам̣ пака̄сентам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, тена тена пака̄рена упапариккхато вӣмам̣сантасса майхам̣ евам̣ хоти евам̣ упат̣т̣ха̄ти. сиккхаттайабрахмачарийанти адхисӣла̄дисиккхаттайасан̇гахам̣ сет̣т̣хачарийам̣. акхан̣д̣а̄дибха̄ва̄па̄данена акхан̣д̣ам̣ лаккхан̣авачанан̃хетам̣. кан̃чипи сиккхекадесам̣ асесетва̄ екантенева парипӯретаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣. читтуппа̄даматтампи сам̣килесамалам̣ ануппа̄детва̄ аччантамева висуддхам̣ катва̄ парихаритаббата̄йа екантапарисуддхам̣. тато ева сан̇кхам̣ вийа ликхитанти сан̇кхаликхитам̣. тена̄ха ‘‘ликхитасан̇кхасадиса’’нти. да̄т̣хика̄пи массуггахан̣енева гахетва̄ ‘‘массу’’твева вуттам̣, уттара̄дхарамассунти аттхо. каса̄йена ратта̄ни ка̄са̄йа̄ни. ананун̃н̃а̄там̣ путтам̣ на пабба̄джети ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ локийамаха̄джанасса читтан̃н̃атхаттам̣ ма̄ хотӯ’’ти. татха̄ хи суддходанамаха̄ра̄джасса татха̄ варо динно.

295. пийа̄йитаббато пийоти а̄ха ‘‘пӣтиджанако’’ти. манасса аппа̄йанато мана̄поти а̄ха ‘‘манавад̣д̣ханако’’ти. сукхедхито тарун̣ада̄ракака̄ле. тато паран̃ча саппикхӣра̄диса̄дурасаманун̃н̃абходжана̄диа̄ха̄расампаттийа̄ сукхапарибхато. атха ва̄ дал̣хабхаттикадха̄тиджана̄дипариджанасампаттийа̄ чева париччхадасампаттийа̄ ча ул̣а̄рапан̣ӣтасукхапаччайӯпаха̄рехи ча сукхедхито, акиччхенева дуккхаппаччайавиноданена сукхапарибхато. аджджхаттикан̇гасампаттийа̄ ва̄ сукхедхито, ба̄хиран̇гасампаттийа̄ сукхапарибхато. кассачӣти упайогаттхе са̄мивачанам̣, кин̃чӣти вуттам̣ хоти, айамева ва̄ па̄т̣хо. татха̄ хи ‘‘аппаматтакампи калабха̄гам̣ дуккхасса на джа̄на̄сӣ’’ти аттхо вутто. евам̣ сантети нану майам̣ рат̣т̣хапа̄ла маран̣а̄дӣсу кеначи упа̄йена аппатӣка̄рена маран̣енапи тайа̄ ака̄мака̄пи вина̄ бхависса̄ма, евам̣ сати. йена̄ти йена ка̄ран̣ена. ким̣ пана̄ти еттха кинти ка̄ран̣аттхе паччаттавачананти дассенто а̄ха ‘‘кена пана ка̄ран̣ена̄’’ти.

296. парича̄рехӣти парито таттха таттха йатха̄сакам̣ висайесу ча̄рехи. тена̄ха ‘‘ито чито ча упанехӣ’’ти. парича̄рехӣти ва̄ сукхӯпакаран̣ехи атта̄нам̣ парича̄рехи, аттано паричаран̣ам̣ ка̄рехи. татха̄бхӯто ча йасма̄ лал̣анто кӣл̣анто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘лал̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣. ниччада̄нам̣ да̄нам̣ на̄ма, упосатхадиваса̄дӣсу да̄таббам̣ атирекада̄нам̣ пада̄нам̣ на̄ма. павен̣ӣраккхан̣авасена ва̄ дӣйама̄нам̣ да̄нам̣ на̄ма, аттана̄ва пат̣т̣хапетва̄ дӣйама̄нам̣ пада̄нам̣ на̄ма. пачураджанаса̄дха̄ран̣ам̣ ва̄ на̄тиул̣а̄рам̣ да̄нам̣ на̄ма, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ атиул̣а̄рам̣ пада̄нам̣ на̄ма. уддассетабба̄ти уддхам̣ дассетабба̄. куто уддхам̣ те дассетабба̄? паббаджитато уддхам̣ атта̄нам̣ ма̄та̄питаро дассетабба̄, тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди.

299. балам̣ гахетва̄ти еттха балаггахан̣ам̣ на̄ма ка̄йабаласса уппа̄данамева̄ти а̄ха ‘‘ка̄йабалам̣ джанетва̄’’ти. евам̣ вихарантоти йатха̄ па̄л̣ийам̣ вуттам̣ евам̣ еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто вихаранто. тасма̄ти йасма̄ неййо, на уггхат̣итан̃н̃ӯ, на ча випан̃читан̃н̃ӯ, тасма̄. чирена паббаджито два̄дасаме вассе арахаттам̣ па̄пун̣и. йам̣ пана вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘на чирассева̄’’ти, там̣ сат̣т̣хи васса̄ни тато адхикампи випассана̄парива̄сам̣ васанте упа̄да̄йа вуттам̣.

саттадва̄ракот̣т̣хакасса̄ти саттагаббхантарадва̄ракот̣т̣хакасӣсена габбхантара̄ни вадати. пахара̄петӣти вайовуд̣д̣ха̄нурӯпам̣ каппа̄пана̄дина̄ алан̇ка̄ра̄пети. антоджа̄тата̄йа н̃а̄тисадисӣ да̄сӣ н̃а̄тида̄сӣ. пӯтибха̄венева лаккхитаббо досо ва̄ абхидосо, сова а̄бхидосико, абхидосам̣ ва̄ паччӯсака̄лам̣ гато патто атиккантоти а̄бхидосико. тена̄ха ‘‘екаратта̄тиккантасса̄’’тиа̄ди. апарибхога̄рахо пӯтибхӯтабха̄вена. арийавоха̄рена̄ти арийасамуда̄ча̄рена. арийа̄ хи ма̄туга̄мам̣ бхагинива̄дена самуда̄чаранти. ниссат̣т̣хапариггаханти париччатта̄лайам̣. ваттум̣ ват̣т̣атӣти нирапеккхабха̄вато вуттам̣, идха пана висесато апарибхога̄рахатта̄ва ваттхуно. нимӣйати сан̃н̃а̄йатӣти нимиттам̣, татха̄саллаккхито а̄ка̄роти а̄ха ‘‘а̄ка̄рам̣ аггахесӣ’’ти.

300. гхарам̣ пависитва̄ти гехаса̄минийа̄ нисӣдитаббат̣т̣ха̄набхӯтам̣ антогехам̣ пависитва̄. а̄лапанети да̄сиджанасса а̄лапане. бахи никкхаманта̄ти йатха̄вуттаантогехато бахи никкхамантийо. гхаресу са̄ла̄ хонтӣти гхаресу екаманте бходжанаса̄ла̄ хонти па̄ка̄рапариккхитта̄ сусам̣вихитадва̄рабандха̄ сусаммат̣т̣хава̄ликан̇ган̣а̄.

анокаппанам̣ асаддаханам̣. амарисанам̣ асаханам̣. ана̄гатавачанам̣ ана̄гатасаддаппайого, аттхо пана ваттама̄нака̄ликова. тена̄ха ‘‘паччаккхампӣ’’ти. арийиддхийанти ‘‘пат̣икӯле апат̣икӯласан̃н̃ӣ вихаратӣ’’ти (а. ни. 5.144) евам̣ вуттаарийиддхийам̣.

пӯтикумма̄со чхад̣д̣анӣйадхаммо тасса гехато ладдхопи на да̄таббайуттако да̄сиджанена динноти а̄ха ‘‘деййадхаммавасена нева да̄нам̣ алаттхамха̄’’ти. ‘‘имехи мун̣д̣акехӣ’’тиа̄дина̄ ниттхунанавачанена паччаккха̄нам̣ аттхато ладдхамева, тасса пана уджукапха̄сусама̄ча̄равасена аладдхатта̄ вуттам̣ ‘‘на паччаккха̄на’’нти. тена̄ха – ‘‘пат̣исантха̄равасена паччаккха̄нампи на алаттхамха̄’’ти. ‘‘нева да̄на’’нтиа̄ди пачча̄сӣса̄йа аккхантийа̄ ча вуттам̣ вийа пачураджано ман̃н̃еййа̄ти танниваттанаттхам̣ адхиппа̄йамасса виваритум̣ ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. суттика̄пат̣иччханнанти сиппика̄чхада̄хи чханнам̣.

уккат̣т̣хаека̄саниката̄йа̄ти идам̣ бхӯтакатханаматтам̣ тхерасса татха̄бха̄вадӣпанато. мудукассапи хи ека̄саникасса йа̄йа нисаджджа̄йа кин̃чиматтам̣ бходжанам̣ бхуттам̣, ваттасӣсенапи тато вут̣т̣хитасса пуна бхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати. тена̄ха типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро ‘‘а̄санам̣ ва̄ раккхеййа бходжанам̣ ва̄’’ти. уккат̣т̣хасапада̄нача̄рикоти пурато паччхато ча а̄хат̣абхиккхампи аггахетва̄ бахидва̄ре т̣хатва̄ паттависсаджджанамева кароти. етенева тхерасса уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикабха̄во дӣпито. тена̄ха – ‘‘сва̄тана̄йа бхиккхам̣ на̄ма на̄дхива̄сетӣ’’ти. атха касма̄ адхива̄сесӣти а̄ха ‘‘ма̄ту ануггахена̄’’тиа̄ди. пан̣д̣ита̄ хи ма̄та̄питӯнам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ва̄ ка̄таббам̣ ануггахам̣ аджджхупеккхитва̄ дхутан̇гасуддхика̄ на бхаванти.

301. пайуттанти ваддхивасена пайоджитам̣, таддхиталопам̣ катва̄ вуттанти ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃аттха̄пи ‘‘пита̄махам̣ дханам̣ ладдха̄, сукхам̣ джӣвати сан̃чайо’’ти. джет̣т̣хакиттхийоти падха̄ниттхийо. итоти имасмим̣ куле анубхавитаббавибхавасампаттито. ан̃н̃атоти имасса диннатта̄ ан̃н̃асмим̣ куле анубхавитаббасампаттито.

302. читтавичиттанти каппана̄йа чева арахарӯпена алан̇ка̄ра̄дина̄ ча читтитан̃чева вичиттитан̃ча. ван̣ака̄йанти ван̣абхӯтам̣ ка̄йам̣. самантато усситанти хет̣т̣химака̄йавасена хет̣т̣ха̄ упари ча саннисситам̣. ничча̄туранти абхин̣хаппат̣ипӣл̣итам̣, сада̄ дуккхитам̣ ва̄. бахусан̇каппанти ра̄гаваттхубха̄вена абхиджанехи ха̄вабха̄вавила̄савасена, а̄мисавасена ча сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи бахӯхи сан̇каппетаббам̣. т̣хитӣти ават̣т̣ха̄нам̣ авипарин̣а̄мо наттхи. тена̄ха – ‘‘бхиджджанадхаммата̄ва нийата̄’’ти, париссавабха̄ва̄патти чева вина̄сапатти ча екантика̄ти аттхо.

читтакатампӣти гандха̄дӣхи читтакатампи. рӯпанти сарӣрам̣.

алаттакаката̄ти пин̣д̣иалаттакена суван̣н̣аката̄. тена̄ха ‘‘алаттакена ран̃джита̄’’ти. чун̣н̣акамаккхитанти досанӣхаран̣ехи та̄падахана̄дӣхи ката̄бхисан̇кха̄рамукхам̣ горочана̄дӣхи обха̄санакачун̣н̣ехи маккхитам̣, тена̄ха ‘‘са̄сапакаккена̄’’тиа̄ди.

расодакена̄ти сараланиййа̄сарасамиссена удакена. а̄ваттанапариватте катва̄ти а̄ваттанапариваттанавасена нате катва̄. ат̣т̣хападакарачана̄йа̄ти бхиттикӯт̣аддхачанда̄дивибха̄га̄йа ат̣т̣хападакарачана̄йа.

виравама̄нети ‘‘айам̣ пала̄йати, ган̣ха ган̣ха̄’’ти виравама̄не. хиран̃н̃асуван̣н̣аородхети ваттаббам̣.

303. уссита̄йа уссита̄йа̄ти кулавибхаваба̄хусаччапан̃н̃а̄сампаттийа̄ уггата̄йа уггата̄йа. абхилаккхито ул̣а̄рабха̄вена.

304. париджун̃н̃а̄нӣти париха̄на̄ни. йе бйа̄дхина̄ абхибхӯта̄ сатта̄ джин̣н̣акаппа̄ вайоха̄нисатта̄ вийа хонти, тато ниваттенто ‘‘джара̄джин̣н̣о’’ти а̄ха. вайовуд̣д̣хо, на сӣла̄дивуд̣д̣хо. махаттам̣ ла̄ти ган̣ха̄тӣти махаллако, джа̄тийа̄ махаллако, на вибхава̄дина̄ти джа̄тимахаллако. дваттира̄джапариваттасан̇кха̄там̣ аддха̄нам̣ ка̄лам̣ гато вӣтиваттоти аддхагато. татха̄ ча пат̣хамавайам̣ маджджхимавайан̃ча атӣто хотӣти а̄ха ‘‘аддха̄нам̣ атикканто’’ти. джин̣н̣а̄дипадехи пат̣хамавайамаджджхимавайасса бодхитатта̄ ануппаттата̄висит̣т̣хо вайа-саддо оса̄навайависайоти а̄ха ‘‘паччхимавайам̣ ануппатто’’ти.

‘‘аппиччхо, аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассо’’ти (а. ни. 10.11) евама̄дӣсу вийа аппа-саддо абха̄ваттхоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘аппа̄ба̄дхоти арого, аппа̄тан̇коти ниддуккхо’’ти. аппаттхо ва̄ идха, таттха̄пи аппа-саддо дат̣т̣хаббо. еван̃хи ‘‘йо хи, гахапати, имам̣ пӯтика̄йам̣ парихаранто мухуттампи а̄рогйам̣ пат̣иджа̄неййа киман̃н̃атра ба̄лйа̄’’ти (сам̣. ни. 3.1) суттападам̣ саматтхитам̣ хоти. випаччанам̣ випа̄ко, со ева вепа̄ко. само вепа̄ко етисса̄ аттхӣти самавепа̄кинӣ, та̄йа. тенева самавепа̄кинибха̄вена саббампи саммадева ган̣ха̄ти дха̄ретӣти гахан̣ӣ. гахан̣исампаттийа̄ хи йатха̄бхуттаа̄ха̄ро саммадева джӣранто сарӣре тит̣т̣хати, но ан̃н̃атха̄ бхуттабхутто а̄ха̄ро джӣрати гахан̣ийа̄ тиккхабха̄вена. татхева тит̣т̣хатӣти бхутта̄ка̄ренева тит̣т̣хати гахан̣ийа̄ мандабха̄вато. бхаттаччхандо уппаджджатева бхуттаа̄ха̄расса самма̄ парин̣а̄мам̣ гататта̄. тенева̄ти самавепа̄кинибха̄венева. патта̄нам̣ бхога̄нам̣ париккхийама̄нам̣ на сахаса̄ екаджджхам̣йева париккхайам̣ гаччханти, атха кхо ануккамена, татха̄ н̃а̄тайопӣти а̄ха ‘‘анупуббена̄’’ти. чха̄такабхайа̄дина̄ти а̄ди-саддена бйа̄дхибхайа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.

305. уддесасӣсена ниддесо гахитоти а̄ха ‘‘дхамманиддеса̄ уддит̣т̣ха̄’’ти. йасма̄ ва̄ йе дхамма̄ уддиситаббат̣т̣хена ‘‘уддеса̄’’ти вуччанти. тева дхамма̄ ниддиситаббат̣т̣хена ниддеса̄ти ‘‘дхамманиддеса̄ уддит̣т̣ха̄’’ти аттхо вутто. атха ва̄ йе дхамма̄ аниччата̄дивибха̄ванавасена уддхам̣ уддхам̣ десессанти, те дхамма̄ татхева ниссесато десессантӣти евам̣ уддесаниддесапада̄нам̣ анаттхантарата̄ ведитабба̄. таттха̄ти джара̄маран̣асантике. аддхувоти ниддхуво на тхиро, аниччоти аттхо. тена̄ха ‘‘дхуват̣т̣ха̄навирахито’’ти, аджа̄та̄бхӯта̄сан̇кхатадхувабха̄вака̄ран̣авивиттоти аттхо. упанӣййатӣти ва̄ джара̄маран̣ена локо самма̄ нӣйати, тасма̄ аддхувоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. та̄йитунти джа̄тиа̄дибйасанато раккхитум̣ саматтхена иссарена аттана̄ вирахитоти. ‘‘имам̣ локам̣ ито ват̣т̣адуккхато мочесса̄ми, джара̄бйа̄дхимаран̣а̄нам̣ там̣ адхибхавитум̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ абхисаратӣти абхиссаран̣ам̣, локасса сукхасса да̄та̄ хитасса видха̄та̄ кочи иссаро, тадабха̄вато а̄ха ‘‘анабхиссароти асаран̣о’’ти. ниссако мама̄йитаббаваттхуабха̄вато, тена̄ха ‘‘сакабхан̣д̣авирахито’’тиа̄ди. тан̣ха̄йа васе джа̄то тан̣ха̄йа виджитоти катва̄ ‘‘тан̣ха̄йа да̄со’’ти вуттам̣.

306. хаттхивисайатта̄ хаттхисаннисситатта̄ ва̄ хаттхисиппам̣ ‘‘хаттхӣ’’ти гахитанти а̄ха – ‘‘хаттхисминти хаттхисиппе’’ти, сесападесупи есева найо. са̄тисайам̣ ӯрубалам̣ етасса аттхӣти ӯрубалӣти а̄ха – ‘‘ӯрубаласампанно’’ти, тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. абхиннам̣ парасенам̣ бхиндато бхиннам̣ сакасенам̣ сандха̄райато упаттхамбхайато. ба̄хубалӣти еттха̄пи ‘‘йасса хи пхалакан̃ча а̄вудхан̃ча гахетва̄’’тиа̄дина̄ аттхо ваттаббо, идха пана парахаттхагатам̣ раджджам̣ а̄харитум̣ ба̄хубаланти йоджана̄. йатха̄ хи ‘‘ӯрубалӣ’’ти еттха̄пи ба̄хубалам̣ ана̄маситва̄ аттхо, евам̣ ‘‘ба̄хубалӣ’’ти еттха ӯрубалам̣ ана̄маситва̄ аттхо ведитаббо, а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄во. алам̣ саматтхо атта̄ етасса̄ти аламаттхоти а̄ха ‘‘саматтхааттабха̄во’’ти.

парийодха̄йа̄ти ва̄ парито а̄раккхам̣ одахитва̄. ‘‘сам̣виджджанте кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле хаттхика̄йа̄пи…пе… ваттиссантӣ’’ти идампи со ра̄джа̄ упари дхаммуддесасса ка̄ран̣ам̣ а̄харанто а̄ха.

вуттассева ану паччха̄ га̄йанавасена катханам̣ анугӣти. та̄ пана га̄тха̄ дхаммуддеса̄нам̣ десана̄нупуббим̣ ана̄дийитва̄пи йатха̄рахам̣ сан̇ган̣ханавасена анугӣта̄ти а̄ха ‘‘чатуннам̣ дхаммуддеса̄нам̣ анугӣти’’нти.

307. еканти екаджа̄тийам̣. ваттхука̄макилесака̄ма̄ висайабхедена бхиндитва̄ татха̄ вутта̄ти дат̣т̣хаббо.

са̄гарантена̄ти са̄гарапарийантена.

ахо вата̄ти сочане нипа̄то, ‘‘ахо вата па̄пам̣ катам̣ майа̄’’тиа̄дӣсу вийа. амара̄тиа̄дӣсу а̄хӯти катхенти. матам̣ уддисса ‘‘амха’’нти ваттаббе сокавасена ‘‘амара’’нти вуччати.

воса̄нанти нит̣т̣хам̣, парийоса̄нанти аттхо. са̄ва̄ти пан̃н̃а̄ ева. дханатоти саббадханато. уттаматара̄ сет̣т̣ха̄, тенева̄ха ‘‘пан̃н̃а̄джӣвим̣ джӣвитама̄ху сет̣т̣ха’’нти (сам̣. ни. 1.246; су. ни. 184).

тесу па̄пам̣ каронтесу саттесу, ниддха̄ран̣е четам̣ бхуммавачанам̣. парампара̄йа̄ти аттабха̄вапарампара̄йа. сам̣са̄рам̣ а̄паджджитва̄ти бхава̄дӣсу сам̣са̄расса а̄паджджанахетум̣ а̄паджджанто паралокам̣ упети, паралокам̣ упентова бахувидхадуккхасан̇кха̄там̣ габбхан̃ча упети. та̄дисасса̄ти татха̄рӯпасса габбхава̄садуккха̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄набхӯтасса аппапан̃н̃асса ан̃н̃о аппапан̃н̃о ча абхисаддаханто хитасукха̄ваханти паттийа̄йанто.

‘‘па̄падхаммо’’ти вуттатта̄ та̄дисасса паралоко на̄ма дуггати ева̄ти а̄ха ‘‘парамхи апа̄йалоке’’ти.

вивидхарӯпена̄ти рӯпасадда̄дивасена таттхапи пан̣ӣтатара̄дивасена бахувидхарӯпена.

са̄ман̃н̃амева̄ти саман̣абха̄во ева сеййо. еттха ча а̄дито двӣхи га̄тха̄хи чатуттхо дхаммуддесо анугӣто. чатуттхага̄тха̄йа татийо. пан̃чамага̄тха̄йа дутийо. чхат̣т̣хага̄тха̄йа дутийататийа̄. саттамага̄тха̄йа пат̣хамо дхаммуддесо анугӣто, ат̣т̣хама̄дӣхи паваттиниваттӣсу ка̄месу неккхамме ча йатха̄рахам̣ а̄дӣнава̄нисам̣сам̣ вибха̄ветва̄ аттано паббаджджака̄ран̣ам̣ парамато дассенто йатха̄вуттадхаммуддесам̣ нигамети, тена вуттам̣ ‘‘та̄ пана га̄тха̄ дхаммуддеса̄нам̣ десана̄нупуббим̣ ана̄дийитва̄пи йатха̄рахам̣ сан̇ган̣ханавасена анугӣта̄’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

рат̣т̣хапа̄ласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

3. магхадевасуттаван̣н̣ана̄

308. пуббе магхадево на̄ма ра̄джа̄ти атӣтака̄ле имасмим̣йева каппе анекавассасахасса̄йукесу мануссесу пат̣ипа̄т̣ийа̄ уппанна̄нам̣ чатура̄сӣтисахасса̄нам̣ чаккаваттира̄джӯнам̣ а̄дипурисо магхадевоти евам̣на̄мо ра̄джа̄.

дхаммоти ра̄джадхаммоти локика̄ ваданти. маха̄бодхинидха̄напа̄рамита̄сан̇кха̄то пана дхаммо аттхӣти дхаммико. дхаммена̄ти н̃а̄йена. тада̄ брахмавиха̄ра̄дибха̄вана̄дхаммасса ран̃н̃о анадхигататта̄ тассапи ва̄ анабхиджджха̄дӣхи сама̄найогаккхаматта̄ вуттам̣ ‘‘дасакусалакаммапатхе т̣хито’’ти. дхамманти дхаммато анапетам̣. татха̄ хи ча со паккхапа̄та̄бха̄вато ‘‘само’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘самам̣ чаратӣ’’ти. пакатинийа̄менева̄ти павен̣ийа̄ а̄гатанийа̄менева. йасма̄ нигамаджанападесу йебхуййена гахапатӣнам̣ сан̇гахо, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘гахапатика̄на’’нтвева вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ан̃н̃амева на̄гарача̄риттам̣, ан̃н̃ам̣ негамаджанападача̄риттанти те висум̣ гахита̄ ‘‘негамесу чева джанападесу ча̄’’ти. паччуггамананиггаманавасена упосатхасса пат̣ихаран̣ам̣ па̄т̣иха̄рийо, со ева па̄т̣иха̄рико, паккхо. име диваса̄ти име чатта̄ро диваса̄.

309. девоти маччу абхибхаванат̣т̣хена. йатха̄ хи дево пакатисатте абхибхавати, евам̣ маччу сатте абхибхавати. ‘‘ахам̣ асукам̣ маддитум̣ а̄гамисса̄ми, твам̣ тасса кесе гахетва̄ ма̄ виссаджджехӣ’’ти маччудевасса а̄н̣а̄кара̄ дӯта̄ вийа̄ти дӯта̄ти вуччанти. алан̇катапат̣ийатта̄йа̄ти идам̣ аттано дибба̄нубха̄вам̣ а̄викатва̄ т̣хита̄йа̄ти дассетум̣ вуттам̣. девата̄бйа̄каран̣асадисамева хоти на чиренева маран̣асамбхавато. висуддхидева̄нанти кхӣн̣а̄савабрахма̄нам̣. те хи чаримабхаве бодхисатта̄нам̣ джин̣н̣а̄дике дассенти.

дукхитан̃ча бйа̄дхитанти бйа̄дхибха̄вена сан̃джа̄тадуккханти аттхо. антимабхавикабодхисатта̄нам̣ висуддхидевехи упат̣т̣ха̄питабха̄вам̣ упа̄да̄йа тадан̃н̃есам̣ техи анупат̣т̣ха̄пита̄нампи пан̣д̣ита̄нам̣ татха̄ вохаритаббата̄ парийа̄йасиддха̄ти а̄ха ‘‘имина̄ парийа̄йена̄’’ти.

дисампатӣти вибхаттиалопена ниддесо, диса̄сӣсена деса̄ вутта̄ти деса̄нам̣ адхипатира̄джа̄ти аттхо. уттаман̇ге сираси рухантӣти уттаман̇гаруха̄, кеса̄. те панеттха йасма̄ палитатта̄ ависесато саббапаччхимавайасандассака̄ хонти, тасма̄ ‘‘вайохара̄’’ти вутта̄.

пурисайуго йасма̄ тасмим̣ вам̣се сан̃джа̄тапурисат̣т̣хитийа̄ париччхинно, тасма̄ а̄ха ‘‘вам̣сасамбхаве пурисе’’ти. ра̄джагехато а̄хат̣абхиккха̄йа йа̄пентоти имина̄ кума̄ракапаббаджджа̄йа упагатабха̄вам̣ дассети.

парихарийама̄нова̄ти ан̃н̃ена ан̃н̃ена парихарийама̄но вийа вела̄йа вела̄йа тена махата̄ париджанена упат̣т̣хийама̄но кума̄ракӣл̣ам̣ кӣл̣ӣти аттхо. кечи пана ‘‘парихарийама̄но ева̄’’ти авадха̄ран̣авасена аттхам̣ ваданти, татха̄ сати чатура̄сӣтивассасахасса̄ни тхан̃н̃апа̄йӣ тарун̣ада̄рако ахосӣти а̄паджджатӣти тадайуттам̣. кума̄рака̄лам̣ ватва̄ таданантарам̣ опараджджавачанато вируддхан̃четам̣. (пан̃чаман̇галавачанена уннан̇галаман̇галауккантанаман̇галакаммаха̄йаман̇галадуссаман̇гала̄ни самупагата̄ни ева ахесунти дат̣т̣хаббам̣).

311. савам̣савасена а̄гата̄ путтанаттуа̄дайо путта̄ ча папутта̄ ча етисса̄ти путтапапуттака̄ парампара̄. нихатанти нихитам̣ т̣хапитам̣, паваттитанти аттхо. нихатанти ва̄ сататам̣ патит̣т̣хитабха̄вена вал̣ан̃джитанти аттхо. тена̄ха ‘‘калйа̄н̣аватта’’нти. атирекатара̄ две гун̣а̄ти маха̄саттасса магхадевака̄лато атирекатара̄ две гун̣а̄ итарара̄джӯхи пана атирекатара̄ анекасатасахассаппабхеда̄ ева гун̣а̄ ахесунти.

312. теттим̣са сахапун̃н̃ака̄рино еттха ниббатта̄ти там̣сахачаритат̣т̣ха̄нам̣ теттим̣сам̣, тадева та̄ватим̣сам̣, там̣нива̄со етесанти та̄ватим̣са̄. нива̄сабха̄во ча тесам̣ таттха ниббаттанапуббакоти а̄ха – ‘‘дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нанти та̄ватим̣сабхаване ниббаттадева̄на’’нти. ран̃н̃оти нимимаха̄ра̄джасса. ова̄де т̣хатва̄ти ‘‘сӣлам̣ араккханто мама сантикам̣ ма̄ а̄гаччхатӯ’’ти нигган̣ханавасенапи, ‘‘екантато мама виджите васантена сӣлам̣ раккхитабба’’нти евам̣ паваттитаова̄давасенапи ова̄де т̣хатва̄.

атха нанти маха̄джутикам̣ маха̄виппха̄рам̣ маха̄нубха̄вам̣ нимира̄джа̄нам̣. ‘‘саккохамасми девиндо, тава сантикама̄гато’’ти аттано саккабха̄вам̣ паведетва̄ ‘‘кан̇кхам̣ те пат̣ивинодесса̄мӣ’’ти а̄ха. тена̄ха ‘‘саббабхӯта̄намиссара̄’’тиа̄ди.

сӣлам̣ упа̄да̄йа омаката̄йа ‘‘ки’’нти хӣл̣енто вадати. гун̣ависит̣т̣хата̄йа̄ти ла̄бхайаса̄дӣнан̃чева пийамана̄пата̄дӣнан̃ча а̄саваккхайапарийоса̄на̄нам̣ нимиттабха̄вена уттамагун̣ата̄йа. тада̄ сакко ануруддхаттхеро, со аттано пуримаджа̄тийам̣ паччаккхасиддхам̣ва да̄нато сӣлам̣ махантам̣ вибха̄венто ‘‘ахан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха аттана̄ васийама̄нам̣ ка̄ма̄вачарадевалокам̣ сандха̄йа ‘‘петтивисайато’’ти вуттам̣. тасса хи каппасатасахассам̣ виват̣т̣аджджха̄сайасса пӯритапа̄рамисса девалоко петалоко вийа упат̣т̣ха̄си. тенева̄ха ‘‘аччхара̄ган̣асан̇гхут̣т̣хам̣, писа̄чаган̣асевита’’нти (сам̣. ни. 1.46).

кхаттийети кхаттийаджа̄тийам̣. висуджджхатӣти брахмалокӯпапаттим̣ сандха̄йа вадати ка̄масам̣килесависуджджханато. ка̄йа̄ти ча брахмака̄йама̄ха.

имасса мама адит̣т̣хапуббарӯпам̣ дисва̄ ‘‘ахудева бхайа’’нти чинтетва̄ а̄ха ‘‘авикампама̄но’’ти. бха̄йанто хи читтасса ан̃н̃атхаттена ка̄йасса ча чхамбхитаттена викампати на̄ма. тена̄ха ‘‘абха̄йама̄но’’ти. сукхам̣ катхетум̣ хотӣти пун̃н̃апхалам̣ катхетум̣ сукхам̣ хоти.

313. манам̣ а̄гамма йутта̄йева хонтӣти ма̄талисса саккассева читтам̣ джа̄нитва̄ йутта̄ вийа хонти, ратхе йуттаа̄джа̄нӣйакиччам̣ каронти девапутта̄. евам̣ та̄дисе ка̄ле татха̄ пат̣ипаджджанти, йатха̄ ера̄ван̣о девапутто хаттхикиччам̣. наддхито пат̣т̣ха̄йа̄ти ратхапан̃джарапарийантена аккхасса самбандхат̣т̣ха̄нам̣ наддхӣ, тато пат̣т̣ха̄йа. аккхо баджджхати еттха̄ти аккхабаддхо, аккхена ратхасса баддхат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ девалокато йа̄ва чандаман̣д̣аласса гаманавӣтхи, та̄ва аттано а̄нубха̄вена хет̣т̣ха̄мукхамева ратхам̣ песеси, евам̣ чандаман̣д̣аласса гаманавӣтхито йа̄ва ран̃н̃о па̄са̄до, та̄ва татхева песеси. две магге дассетва̄ти патодалат̣т̣хийа̄ а̄ка̄сам̣ виликханто вийа аттано а̄нубха̄вена нирайага̄мӣ девалокага̄мӣ ча̄ти две магге дассетва̄. катамена̄тиа̄ди десана̄маттам̣, йатха̄ тена ратхена гаччхантасса нирайо девалоко ча па̄кат̣а̄ хонти, татха̄ каран̣ам̣ адхиппетам̣.

вуттака̄ран̣амева сандха̄йа̄ха маха̄сатто ‘‘убхайенева мам̣ ма̄тали нехӣ’’ти. дугганти дуггамам̣. веттаран̣инти евам̣на̄макам̣ нирайам̣. кутхитанти паккутхитам̣ нипаккателасадисаджа̄лам̣. кха̄расам̣йуттанти кха̄родакасадисам̣.

ратхам̣ ниваттетва̄ти нирайа̄бхимукхато ниваттетва̄. бӣран̣ӣдевадхӣта̄йа̄ти ‘‘бӣран̣ӣ’’ти евам̣на̄мика̄йа аччхара̄йа. сон̣адиннадевапуттасса̄ти ‘‘сон̣адинно’’ти евам̣на̄макасса девапуттасса. ган̣адевапутта̄нанти ган̣авасена пун̃н̃ам̣ катва̄ ган̣авасенева ниббаттадевапутта̄нам̣.

паттака̄лети упакат̣т̣ха̄йа вела̄йа. атитхинти паччекасамбуддхам̣. кассапасса бхагавато са̄сане екам̣ кхӣн̣а̄саваттхерантипи ваданти. ма̄та̄ва путтам̣ сакима̄бхинандӣти йатха̄ пава̄сато а̄гатам̣ путтам̣ ма̄та̄ саким̣ екава̄рам̣ а̄гатака̄ле абхинандати, татха̄ ниччака̄ле абхинанди саккаччам̣ паривиси. сам̣йама̄ сам̣вибха̄га̄ти сӣласам̣йама̄ сам̣вибха̄гасӣла̄. джа̄такети нимиджа̄таке.

читтакӯт̣анти деванагарасса даккхин̣адиса̄йа два̄ракот̣т̣хакам̣. сакко читтам̣ сандха̄ретум̣ асакконтоти маха̄сатте паваттам̣ девата̄нам̣ сакка̄расамма̄нам̣ пат̣ичча уппаннам̣ аттано усӯйачиттам̣ бахи ана̄викатва̄ аббхантарейева ча нам̣ т̣хапетум̣ асакконто. ан̃н̃есам̣ пун̃н̃ена васа̄хӣти саккасса маха̄саттам̣ росетука̄мата̄йа а̄ра̄дханам̣ нидассети. пура̄н̣асакко дӣгха̄йуко, там̣ упа̄да̄йа джара̄джин̣н̣ам̣ вийа катва̄ ‘‘джарасакко’’ти вуттам̣.

315. сесам̣ саббанти паббаджджупагамана̄ сесам̣ аттано вам̣се пора̄н̣ара̄джӯнам̣ ра̄джача̄риттам̣. па̄катиканти пуна сабха̄ваттамева гато ахоси, апаббаджитабха̄вавачаненевасса брахмавиха̄рабха̄вана̄дӣнам̣ паббаджджа̄гун̣а̄нам̣ абха̄во дӣпито хоти.

316. вӣрийам̣ акаронто самуччхиндати, на та̄ва самуччхиннам̣, калйа̄н̣амиттасам̣сагга̄дипаччайасамава̄йе сати сӣлаватам̣ калйа̄н̣аваттам̣ паваттетум̣ саккоти. дуссӣлена самуччхиннам̣ на̄ма хоти тасса таттха нира̄сабха̄вена пат̣ипаттийа̄ ева асамбхавато. сатта секха̄ паваттенти калйа̄н̣аваттасса апаринит̣т̣хитакиччатта̄. кхӣн̣а̄савена паваттитам̣ на̄ма паринит̣т̣хитакиччатта̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

магхадевасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

4. мадхурасуттаван̣н̣ана̄

317. мадхура̄йанти уттарамадхура̄йам̣. гунда̄ванети ка̄л̣асиппаливане. атимуттакаванети ча ваданти. чатӯсу ван̣н̣есу бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о. пан̣д̣ароти парисуддхо. ка̄л̣акоти апарисуддхо. джа̄тиготта̄дипан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄несӯти джа̄тиготта̄дивасена суддхачинта̄йам̣ бра̄хман̣а̄ ева суддхаджа̄тика̄, на итарети адхиппа̄йо. сам̣са̄рато ва̄ суддхачинта̄йам̣ бра̄хман̣а̄ва суджджханти ведавихитасса суддхавидхино ан̃н̃есам̣ ависайатта̄ти адхиппа̄йо. там̣ панетам̣ тесам̣ вируджджхати кхаттийавесса̄нампи мантаджджхенасса анун̃н̃а̄татта̄, мантаджджхенавидхина̄ ча сам̣са̄расуддхийа̄бха̄вато. путта̄ на̄ма анораса̄пи хонти, на татха̄ имети а̄ха ‘‘ораса̄’’ти. уре сам̣вад̣д̣хитапуттопи ‘‘ораса’’нти вуччати. име пана мукхато ниггато хутва̄ уре сам̣вад̣д̣ха̄ти дассетум̣ ‘‘ораса̄ мукхато джа̄та̄’’ти вуттам̣. тато ева брахмато джа̄та̄ти брахмаджа̄, брахмасамбхӯта̄пи ‘‘брахмаджа̄’’ти вуччанти, на татха̄ име. име пана паччаккхато брахмуна̄ ниммита̄ти брахманиммита̄, тато ева брахмато ладдхаббавиджджа̄дида̄йаджджада̄йа̄да̄ти брахмада̄йа̄да̄ти саббаметам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ каттхана̄пала̄пасадисам̣ вин̃н̃ӯнам̣ аппама̄н̣ам̣ авимаддаккхамам̣ ва̄ча̄ваттхуматтам̣ брахмакуттассева абха̄вато. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ висуддхимаггаван̣н̣ана̄йам̣ вуттамева. тена̄ха ‘‘гхосойева̄’’тиа̄ди. воха̄раматтамеветанти етам̣ ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’тиа̄ди вачанаматтамева, на тасса аттхо техи адхиппетаппака̄ро аттхи.

318. самиджджхеййа̄ти дит̣т̣хидӣпанавасена аттано аджджха̄сайо ниппхаджджеййа. тена̄ха ‘‘маноратхо пӯреййа̄’’ти. кхаттийопӣти паракхаттийопи. асса̄ти самиддхадхана̄дим̣ паттасса. тена̄ха – ‘‘иссарийасампаттасса̄’’ти несанти етесам̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ еттха пуббут̣т̣ха̄йибха̄ва̄дина̄ итарехи упачаритаббата̄йа на кин̃чи на̄на̄каран̣анти йоджана̄.

322. ахам̣ чӣвара̄дӣхи упат̣т̣ха̄ко, тумха̄кам̣ иччхитаччхитаккхан̣е вадеййа̄тха йенаттхоти йоджана̄. чора̄диупаддаваниседханена раккха̄гутти, да̄на̄динимиттаупаддаваниседханена а̄варан̣агутти. паччуппанна̄наттханиседханена ва̄ раккха̄гутти, а̄га̄мианаттханиседханена а̄варан̣агутти. еттха ча кхаттийа̄дӣсу йо йо иссаро, тасса итарена ануваттетаббабха̄ве, кусала̄кусалакаран̣ена несам̣ васена ладдхаббаабхисампара̄йе, паббаджитехи ладдхаббаса̄мӣчикирийа̄йа ча ан̣уматтопи висесо наттхи, тасма̄ со висеса̄бха̄во па̄л̣ийам̣ таттха таттха ва̄ре ‘‘евам̣ санте’’тиа̄дина̄ вибха̄вито. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

мадхурасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

5. бодхира̄джакума̄расуттаван̣н̣ана̄

324. олоканакападуманти лӣла̄аравиндам̣. тасма̄ти коканадасан̣т̣ха̄натта̄ коканадоти сан̇кхам̣ лабхи.

325. йа̄ва паччхима…пе… пхалакам̣ вуттам̣ тасса саббапаччха̄ сантхататта̄. упаримапхалагатан̃хи сопа̄наматтхакам̣. олоканаттхам̣йева̄ти на кевалам̣ бхагавато а̄гаманан̃н̃ева олоканаттхам̣, атха кхо аттано паттхана̄йа сантхара̄пита̄йа челапат̣ика̄йа аккаманассапи.

сакун̣апотакети ка̄дамбат̣ит̣т̣ибхапуттаке. ан̃н̃ова бхавеййа̄ти тасмим̣ аттабха̄ве ма̄туга̄мато ан̃н̃о ида̄ни бхарийа̄бхӯто ма̄туга̄мо бхавеййа. путтам̣ лабхеййа̄ти аттано каммавасена путтам̣, но тасса. убхохӣти имехи ева убхохи. имехи ка̄ран̣ехӣти тасса ра̄джакума̄расса буддхам̣ пат̣ичча миччха̄гахан̣ам̣, титтхийа̄нам̣ уджджха̄йанам̣, ана̄гате манусса̄нам̣ бхиккхӯнам̣ уддисса виппат̣иса̄роти имехи тӣхи ка̄ран̣ехи. пан̃н̃аттанти сантхатам̣ челапат̣икам̣. ман̇галам̣ иччхантӣти ман̇галика̄.

326. татийам̣ ка̄ран̣анти имина̄ бхиккхӯсу виппат̣иса̄ра̄нуппа̄данама̄ха. йам̣ кин̃чи парибхун̃джана-сукхам̣ ка̄масукхаллика̄нуйоготи адхиппа̄йена ка̄масукхаллика̄нуйогасан̃н̃ӣ хутва̄…пе… ман̃н̃ама̄но евама̄ха.

327. атха нам̣ бхагава̄ тато миччха̄бхинивесато вивечетука̄мо ‘‘со кхо аха’’нтиа̄дина̄ аттано дуккарачарийам̣ дассетум̣ а̄рабхи. маха̄саччаке(ма. ни. 1.364 а̄дайо) вуттанайенева ведитаббам̣ ‘‘со кхо аха’’нтиа̄дипа̄т̣хасса таттха а̄гатанийа̄менева а̄гататта̄. па̄сара̄сисутте (ма. ни. 1.272 а̄дайо) вуттанайена̄ти еттха̄пи есева найо.

343. ан̇кусам̣ ган̣ханти етена тасса гахан̣е чхеко хотӣти ан̇кусагахан̣асиппам̣. мегхаутунти мегхам̣ пат̣ичча уппаннасӣтаутум̣. паббатаутунти паббатам̣ пат̣ичча ун̣хаутум̣. убхайавасена ча тасса татха̄ сӣтун̣хаутуто ено а̄гатоти та-ка̄расса да-ка̄рам̣ катва̄ уденоти на̄мам̣ ака̄си.

та̄пасо ога̄л̣хан̃а̄н̣авасена ран̃н̃о матабха̄вам̣ н̃атва̄. а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти косамбинагаре парантапаран̃н̃о аггамахесибха̄вато пат̣т̣ха̄йа. пуббети сӣлавантака̄ле. хаттхигантханти хаттхӣнам̣ аттано васе ватта̄панасаттхам̣. теневасса там̣ сиккха̄пети, киччан̃ча иджджхати.

344. падаханабха̄воти бха̄вана̄нуйого. падха̄не ва̄ нийутто падха̄нийо, падха̄нийасса бхиккхуно, тассева падха̄нийабха̄васса ан̇га̄ни ка̄ран̣а̄ни падха̄нийан̇га̄ни. саддха̄ етасса аттхӣти саддхо. кин̃ча̄пи паччекабодхисатта̄нампи абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа а̄гата̄ а̄гаманасаддха̄ ева, маха̄бодхисатта̄нам̣ пана саддха̄ гарутара̄ти са̄ ева гахита̄. ачалабха̄вена окаппанам̣ ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄кхйа̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти кеначи акампийабха̄вена ратанаттайагун̣е ога̄хитва̄ каппанам̣. паса̄дуппатти ратанаттайе пасӣданамева. бодхинти чатумагган̃а̄н̣анти вуттам̣ там̣нимиттатта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса, бодхӣти ва̄ самма̄самбодхи. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи магган̃а̄н̣ам̣, магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘самма̄самбодхӣ’’ти вуччати. ниччхитасубуддхата̄йа дхаммасса судхаммата̄ сан̇гхасса суппат̣ипатти виниччхита̄ ева хотӣти а̄ха ‘‘десана̄сӣсамева чета’’нтиа̄ди. тасса падха̄нам̣ вӣрийам̣ иджджхати ратанаттайасаддха̄йа ‘‘има̄йа пат̣ипада̄йа джара̄маран̣ато муччисса̄мӣ’’ти падха̄на̄нуйоге авам̣мукхасамбхавато.

аппа̄ба̄дхотиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттамева. агун̣ам̣ пака̄сета̄ а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджита̄ самма̄пат̣ипаттийа̄ висодханаттхам̣. удайан̃ча аттхан̃ча гантунти ‘‘авиджджа̄самудайа̄’’тиа̄дина̄ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ удайан̃ча вайан̃ча джа̄нитум̣. тена̄ха ‘‘етена̄’’тиа̄ди. парисуддха̄йа упаккилесавинимутта̄йа. ниббиджджхитунти тадан̇гавасена паджахитум̣ самуччхедаппаха̄насса паччайо бхавитум̣. йам̣ дуккхам̣ кхӣйатӣти килесесу аппахӣнесу тена тадупаниссайакаммам̣ пат̣ичча йам̣ дуккхам̣ уппаджджеййа, там̣ сандха̄йа вуттам̣.

345. сесадивасети саттадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва две раттиндива̄.

346. куччхисанниссито габбхо ниссайавоха̄рена ‘‘куччхӣ’’ти вуччати, со етисса̄ аттхӣти куччхиматӣ. тена̄ха ‘‘а̄паннасатта̄’’ти. а̄раккхо панасса паччупат̣т̣хито хотӣти ма̄тара̄ гахитасаран̣ам̣ габбхавут̣т̣хитасса тасса саран̣агаманам̣ паведайитасса кусалам̣ саран̣ам̣ на̄ма, ма̄ту катараккхо путтассапи паччупат̣т̣хитоти. махаллакака̄лети вачанаттхам̣ джа̄нанака̄ле. са̄рентӣти йатха̄дит̣т̣хам̣ йатха̄балам̣ ратанаттайагун̣апатит̣т̣ха̄панавасена асса са̄ренти. саллаккхетва̄ти вуттаматтхам̣ упадха̄ретва̄. саран̣ам̣ гахитам̣ на̄ма хоти ратанаттайасса саран̣абха̄васаллаккхан̣апуббакатаннинначиттабха̄ватова. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

бодхира̄джакума̄расуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

6. ан̇гулима̄ласуттаван̣н̣ана̄

347. ан̇гулӣнам̣ ма̄лам̣ дха̄ретӣти имина̄ анваттха̄ тасса саман̃н̃а̄ти дассети. татра̄ти тасмим̣ а̄чарийавачанена ан̇гулима̄ласса дха̄ран̣е. карӣсасахассакхетте екаса̄лисӣсам̣ вийа апан̃н̃а̄йама̄насакакиччо хотӣти адхиппа̄йо. таккасӣлам̣ песайим̣су ‘‘та̄дисасса а̄чарийасса сантике сиппуггахасамма̄пайогена дит̣т̣хадхаммике сампара̄йике ча аттхе джа̄нанто бха̄рийам̣ на кареййа̄’’ти. ба̄хирака̄ ахесум̣ ахим̣сакасса ваттасампаттийа̄ а̄чарийасса читтасабха̄вато ниббаттанатибха̄вена. синехенева вадантети синехена вийа ваданте.

ган̣анампи на угган̣ха̄тӣти ган̣анавидхимпи на саллаккхети. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘пакатийа̄’’тиа̄дина̄. т̣хапитат̣т̣ха̄нети руккхагаччхантара̄дике т̣хапитат̣т̣ха̄не сакунтасин̇га̄ла̄нам̣ васена ан̇гулийо винассанти. бхаггавоти косаларан̃н̃о пурохитам̣ готтена вадати. чоро ависса̄санӣйо са̄хасикабха̄вато. пура̄н̣асантхата̄ са̄кха̄ ависса̄санӣйа̄ виччхика̄дӣнам̣ павесанайогйатта̄. ра̄джа̄ ависса̄санӣйо иссарийамадена дханалобхена ча када̄чи джӣвите сан̇ка̄бха̄вато. иттхӣ ависса̄санӣйа̄ лоласӣлачиттабха̄вато. ануддхаран̣ӣйо бхависсати сам̣са̄рапан̇като.

348. сан̇каритва̄ти ‘‘майам̣ екаджджхам̣ саннипатитва̄ чорам̣ ма̄ретва̄ ва̄ пала̄петва̄ гамисса̄ма̄’’ти сан̇карам̣ катва̄. иддха̄бхисан̇кха̄ранти абхисан̇кхаран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣. абхисан̇кха̄сӣти адхит̣т̣хахи. сам̣харитва̄ти сам̣кхипитва̄. орабха̄гети чорасса орабха̄ге.

349. дан̣д̣оти пахаран̣ахаттхаччхедана̄дико дан̣д̣анасан̇кха̄то дан̣д̣о. паваттайитабботи а̄нетаббо. апанетва̄ти аттано санта̄нато самуччхедавасена паха̄йа. пат̣исан̇кха̄йа̄ти пат̣исан̇кха̄нена. авихим̣са̄йа̄ти карун̣а̄йа. са̄ран̣ӣйадхаммесӯти чхасупи са̄ран̣ӣйадхаммесу, т̣хито ат̣т̣хита̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ бодхимӯле ева самуччхиннатта̄. йатха̄ атӣте апаримитам̣ ка̄лам̣ сандха̄витам̣, евам̣ има̄йа пат̣ипаттийа̄ ана̄гатепи сандха̄виссатӣти дассенто ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄дима̄ха.

итвева̄ти ити ева, ити-саддо нидассанаттхо. тена̄ха ‘‘евам̣ ватва̄ йева̄’’ти. акирӣти а̄кири, пан̃чапи а̄вудха̄ни викири. тена вуттам̣ ‘‘кхипи чхад̣д̣есӣ’’ти.

350. еттова̄ти ато ева а̄гатамаггенева са̄ваттхим̣ гата̄. адхива̄сессатӣти ‘‘чорам̣ пат̣иседхетум̣ гамисса̄мӣ’’ти вутте тун̣хӣ бхависсати. да̄рун̣акаммена уппаннана̄манти ‘‘ан̇гулима̄ло’’ти имам̣ на̄мам̣ сандха̄йа вадати.

351. хаттхӣ аран̃н̃ахаттхӣ хонти манусса̄нам̣ таттха гантум̣ асаккун̣еййатта̄, евам̣ асса̄пи. кӯт̣асахасса̄нам̣ бхиджджанака̄ран̣ам̣ хоти тхерасса а̄гаманабхайена гхат̣е чхад̣д̣етва̄ пала̄йанена. габбхамӯл̣ха̄йа̄ти бйа̄кулагаббха̄йа. паббаджджа̄балена̄ти вуттам̣, саттху десана̄нубха̄вена̄ти пана ваттаббам̣. со хи тасса̄пи ка̄ран̣анти. арийа̄ на̄ма джа̄ти паббаджджа̄ арийабха̄ваттха̄йа джа̄тӣти катва̄.

маха̄париттам̣ на̄метанти маха̄нубха̄вам̣ париттам̣ на̄метам̣. татха̄ хи нам̣ тхеро саббабха̄вена арийа̄йа джа̄то сачча̄дхит̣т̣ха̄нена ака̄си. тена̄ха ‘‘саччакирийакатат̣т̣ха̄не’’ти. габбхамӯл̣ханти мӯл̣хагаббхам̣. габбхо хи парипакко сампаджджама̄но виджа̄йанака̄ле каммаджава̄техи сан̃ча̄летва̄ париваттито уддхам̣па̄до адхосӣсо хутва̄ йонимукха̄бхимукхо хоти, евам̣ со кассачи алагго соттхина̄ бахи никкхамати, випаджджама̄но пана випариваттанавасена йонимаггам̣ пидахитва̄ тирийам̣ нипаджджати, татха̄ йасса̄ йонимагго пидахати, са̄ таттха каммаджава̄техи апара̄парам̣ париваттама̄на̄ бйа̄кула̄ мӯл̣хагаббха̄ти вуччати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘габбхамӯл̣ха’’нти.

саччакирийа̄ на̄ма буддха̄сайам̣ аттано сӣлам̣ паччавеккхитва̄ ката̄, тасма̄ саччакирийа̄ веджджакаммам̣ на хотӣти дат̣т̣хаббам̣. тхерассапи ча̄тиа̄дина̄ упасан̇камитаббака̄ран̣ам̣ вадати. име две хетӯ пат̣ичча бхагава̄ тхерам̣ саччакирийам̣ ка̄реси. джа̄тинти мӯладжа̄тим̣.

352. парийа̄да̄йа а̄хачча бхиннена сӣсена. сабха̄гадит̣т̣хадхаммаведанӣйакамманти нирайе ниббаттанасакакаммасабха̄габхӯтам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйакаммам̣. сабха̄гата̄ ча сама̄наваттхуката̄ сама̄на̄рамман̣ата̄екавӣтхипарийа̄панната̄дивасена саббатха̄ сариккхата̄, садисампи ча на̄ма тадева̄харӣйати йатха̄ ‘‘тассева каммасса випа̄ко’’ти ча ‘‘са̄ ева титтирӣ та̄нева осадха̄нӣ’’ти ча. ида̄ни тамева сабха̄гатам̣ дассетум̣ ‘‘каммам̣ хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. карийама̄намева̄ти паччайасамава̄йена пат̣ипа̄т̣ийа̄ ниббаттийама̄намева. тайо кот̣т̣ха̄се пӯрети, дит̣т̣хадхаммаведанӣйаапара̄парийа̄йаведанӣйаупападжджаведанӣйасан̇кха̄те тайо бха̄ге пӯрети, тесам̣ тин̣н̣ам̣ бха̄га̄нам̣ васена паваттати.

дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто паччуппанно аттабха̄во, таттха ведитаббапхалам̣ каммам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. паччуппаннабхавато анантарам̣ ведитаббапхалам̣ каммам̣ упападжджаведанӣйам̣. дит̣т̣хадхамма̄нантарабхавато ан̃н̃асмим̣ аттабха̄вапарийа̄йе аттабха̄вапариватте ведитаббапхалам̣ каммам̣ апара̄парийа̄йаведанӣйам̣. пат̣ипаккхехи анабхибхӯтата̄йа, паччайависесена пат̣иладдхависесата̄йа ча балавабха̄ваппатта̄ та̄дисасса пубба̄бхисан̇кха̄расса васена са̄тисайа̄ хутва̄ паватта̄ пат̣хамаджаваначетана̄ тасмим̣йева аттабха̄ве пхалада̄йинӣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ на̄ма. са̄ хи вутта̄ка̄рена балавати джаванасанта̄не гун̣ависесайуттесу упака̄ра̄нупака̄равасаппаваттийа̄ а̄севана̄ла̄бхена аппавипа̄ката̄йа ча итарадвайам̣ вийа паваттасанта̄нупарама̄пеккхам̣ ока̄сала̄бха̄пеккхан̃ча каммам̣ на хотӣти идхева пуппхаматтам̣ вийа паваттивипа̄каматтам̣ пхалам̣ дети.

татха̄ асакконтанти каммасса пхалада̄нам̣ на̄ма упадхипайога̄дипаччайантарасамава̄йенева хотӣти тадабха̄вато тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ да̄тум̣ асакконтам̣. ахосикамманти каммам̣йева ахоси, на тасса випа̄ко ахоси, аттхи бхависсати ва̄ти евам̣ ваттаббам̣ каммам̣. аттхаса̄дхика̄ти да̄на̄дипа̄н̣а̄типа̄та̄диаттхасса ниппха̄дика̄. ка̄ пана са̄ти а̄ха ‘‘саттамаджаваначетана̄’’ти. са̄ хи саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ вуттанайена пат̣иладдхависеса̄ пуримаджаваначетана̄хи ладдха̄севана̄ ча сама̄на̄ анантаре аттабха̄ве випа̄када̄йинӣ упападжджаведанӣйакаммам̣ на̄ма. тена̄ха ‘‘анантаре аттабха̄ве випа̄кам̣ детӣ’’ти. сати сам̣са̄раппаваттийа̄ти имина̄ асати сам̣са̄раппаваттийа̄ ахосикаммапаккхе тит̣т̣хати випаччанока̄сасса абха̄ватоти.

самуггха̄т̣ита̄ни випаччанока̄сасса ануппаттидхаммата̄па̄данена. дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ аттхи випа̄ка̄раха̄бха̄васса аниббаттитатта̄ випаччанока̄сасса анупаччхиннатта̄. катӯпачитан̃хи каммам̣ сати випаччанока̄се йа̄ва на пхалам̣ дети, та̄ва аттхева на̄ма випа̄ка̄рахабха̄вато. ‘‘йасса кхо’’ти идам̣ анийама̄ка̄равачанам̣ бхагавата̄ каммасариккхата̄васена са̄дха̄ран̣ато вуттанти а̄ха ‘‘йа̄дисасса кхо’’ти.

пама̄дакилесавимуттоти пама̄дахетукехи саббехи килесехи вимутто.

па̄пасса пидха̄нам̣ на̄ма авипа̄кадхаммата̄па̄дананти а̄ха ‘‘аппат̣исандхикам̣ карӣйатӣ’’ти. буддхаса̄санети сиккха̄ттайасан̇гахе буддхасса бхагавато са̄сане. йуттаппайутто вихаратӣти акаттаббасса акаран̣авасена, каттаббасса ча парипӯран̣авасена паваттати.

диссанти куджджхантӣти диса̄, пат̣ипаккха̄ти а̄ха ‘‘сапатта̄’’ти. таппасам̣сапака̄ранти метта̄нисам̣сакиттана̄ка̄рам̣. ка̄лена̄ти а̄мед̣италопена ниддесоти а̄ха ‘‘кхан̣е кхан̣е’’ти. анукаронтӯти йесам̣ калйа̄н̣амитта̄нам̣ сантике сун̣анти, йатха̄сутам̣ дхаммам̣ тесам̣ анукаронту дит̣т̣ха̄нугатикаран̣ам̣ а̄паджджанту, аттано верипуггала̄нампи бхагавато сантике дхаммассаванам̣ самма̄пат̣ипаттин̃ча пачча̄сӣсати.

тасанти гатим̣ паттхайантӣти таса̄ бхавантара̄дӣсу сам̣саран̣абха̄вато. тена̄ха ‘‘таса̄ вуччанти сатан̣ха̄’’ти.

нетаббат̣т̣ха̄нам̣ удакам̣ найантӣти неттика̄. бандхитва̄ти дал̣хам̣ бандхитва̄. телакан̃джикена̄ти теламисситена кан̃джикена.

йа̄дисова анит̣т̣хе, та̄дисова ит̣т̣хети ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе ниббика̄рена та̄дӣ. йесам̣ пана ка̄ма̄миса̄дӣнам̣ вантатта̄ ра̄га̄дӣнам̣ чаттатта̄ ка̄могха̄дӣнам̣ тин̣н̣атта̄ та̄дибха̄во бхавеййа, тесам̣ бхагавата̄ саббасо ванта̄ чатта̄ тин̣н̣а̄, тасма̄ бхагава̄ ванта̄вӣти та̄дӣ, чатта̄вӣти та̄дӣ, тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ, йехи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гататта̄ бхагава̄ та̄дибха̄вена уккам̣сапа̄рамиппатто там̣ниддесо, техи гун̣ехи йа̄тха̄вато ниддиситаббатопи та̄дӣ. йатха̄ йантараджджуйа̄ йантам̣ нӣйати, евам̣ йа̄йа тан̣ха̄йа бхаво нӣйати, са̄ ‘‘бхаванетти бхавараджджӯ’’ти вутта̄. тена̄ха ‘‘та̄йа хӣ’’тиа̄ди, камма̄ни кусала̄дӣни випаччайанти апаччайанти ета̄йа̄ти каммавипа̄ко. апаччайабха̄во на̄ма арийамаггачетана̄йа̄ти а̄ха ‘‘маггачетана̄йа̄’’ти. йа̄ва на килеса̄ пахӣйанти, та̄ва име сатта̄ саин̣а̄ ева асеривиха̄рабха̄ватоти а̄ха ‘‘ан̣ан̣о никкилесо джа̄то’’ти.

тхеййапарибхого (висуддхи. т̣ӣ. 1.91) на̄ма са̄мипарибхога̄бха̄вато. бхагавата̄пи хи аттано са̄сане сӣлавато паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, на дуссӣласса, да̄йака̄нам̣ сӣлаватойева паричча̄го, на дуссӣласса аттано ка̄ра̄нам̣ махаппхалабха̄васса пачча̄сӣсанато. ити саттха̄ра̄ ананун̃н̃а̄татта̄ да̄йакехи ча апариччаттатта̄ ‘‘дуссӣласса парибхого тхеййапарибхого на̄ма̄’’ти вуттам̣. ин̣авасена парибхого ин̣апарибхого. пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄висуддхийа̄ абха̄вато ин̣ам̣ гахетва̄ парибхого вийа̄ти аттхо. йасма̄ секкха̄ бхагавато орасапутта̄, тасма̄ те питусантака̄нам̣ паччайа̄нам̣ да̄йа̄да̄ хутва̄ те паччайе парибхун̃джантӣти тесам̣ парибхого да̄йаджджапарибхого на̄ма. ким̣ пана те бхагавато паччайе парибхун̃джанти, уда̄ху гихӣхи диннанти? гихӣхи динна̄пи те бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ бхагавато сантака̄ хонти ананун̃н̃а̄тесу саббена саббам̣ парибхога̄бха̄вато анун̃н̃а̄тесуйева парибхогасамбхавато. дхаммада̄йа̄дасуттан̃четтха (ма. ни. 1.29 а̄дайо) са̄дхакам̣.

авӣтара̄га̄нам̣ тан̣ха̄паравасата̄йа паччайапарибхоге са̄мибха̄во наттхи, тадабха̄вена вӣтара̄га̄нам̣ таттха са̄мибха̄во йатха̄ручи парибхогасамбхавато. татха̄ хи те пат̣икӯлампи аппат̣икӯла̄ка̄рена, аппат̣икӯлампи пат̣икӯла̄ка̄рена тадубхайам̣ виваджджетва̄ упеккха̄ка̄рена ча паччайе парибхун̃джанти, да̄йака̄нан̃ча маноратхам̣ парипӯренти. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге, там̣сам̣ван̣н̣ана̄су ча вуттанайенева ведитаббам̣. килесаин̣а̄нам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘ан̣ан̣о’’ти вуттам̣, на паччавеккхитапарибхогаматтам̣. тена̄ха а̄йасма̄ ча ба̄куло – ‘‘сатта̄хамева кхо ахам̣, а̄вусо, саран̣о рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джи’’нти (ма. ни. 3.211).

ваттхука̄макилесака̄мехи тан̣ха̄йа паваттиа̄ка̄рам̣ пат̣ичча аттхи раман̣авоха̄роти а̄ха – ‘‘дувидхесупи ка̄месу тан̣ха̄ратисантхава’’нти. мантитанти катхитам̣. уппаннехи саттхупат̣ин̃н̃ехи. сам̣вибхатта̄ти кусала̄дивасена кхандха̄дӣхи а̄ка̄рехи вибхатта̄. сундарам̣ а̄гамананти сва̄гатам̣. тато ева на куччхитам̣ а̄гатам̣. сол̣асавидхакиччасса парийоситатта̄ а̄ха ‘‘там̣ саббам̣ майа̄ ката’’нти. маггапан̃н̃а̄йамева татийавиджджа̄саман̃н̃а̄ти а̄ха – ‘‘тӣхи виджджа̄хи навахи ча локуттарадхаммехӣ’’ти.

ан̇гулима̄ласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

7. пийаджа̄тикасуттаван̣н̣ана̄

353. пакатинийа̄мена̄ти йатха̄ сокуппаттито пуббе ити каттаббесу асаммохавасена читтам̣ паккхандати, та̄ни часса упат̣т̣хаханти, на евам̣ сокасса читтасан̇кочасабха̄вато. тена вуттам̣ ‘‘пакатинийа̄мена пана на пат̣ибхантӣ’’ти. кечи пана ‘‘са̄манта̄ катипайе на кут̣умбам̣ сандха̄рети. тена̄ха ‘на саббена саббам̣ пат̣ибхантӣ’ти’’ ваданти. еттха̄ти дутийападе. анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣ ‘‘на пат̣ибха̄тӣ’’ти падасса ‘‘на руччатӣ’’ти аттхама̄ха. на пат̣ибха̄тӣти ва̄ бхун̃джитука̄мата̄читтам̣ на упат̣т̣хитанти аттхо. патит̣т̣хитока̄санти индрийа̄вит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ вадати. пийа̄йитаббато пийо джа̄ти уппаттит̣т̣ха̄нам̣ етесанти пийаджа̄тика̄. пийо пабхути етесанти пийаппабхутика̄ти ваттаббе, у-ка̄расса ва-ка̄рам̣, та-ка̄расса ча лопам̣ катва̄ ‘‘пийаппабха̄вика̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘пийато пабхавантӣ’’ти.

355. пара-саддена сама̄наттхам̣ аджджхаттикабха̄ваниседханаттхам̣ ‘‘пире’’ти паданти а̄ха ‘‘амха̄кам̣ паре’’ти. пирети ва̄ ‘‘парато’’ти имина̄ сама̄наттхам̣ нипа̄тападанти а̄ха ‘‘чара пирети парато гаччха̄’’ти.

356. двидха̄ чхетва̄ти еттха йади иттхӣ тасса пурисасса пийа̄, катхам̣ двидха̄ чхиндатӣти а̄ха ‘‘йади хӣ’’тиа̄ди.

357. катхам̣ катхеййанти йатха̄ бхагава̄ етасса бра̄хман̣асса катхеси, со ча ме катхеси, татха̄ ча̄хам̣ катхеййам̣. маран̣авасена випарин̣а̄мо аттабха̄васса париваттатта̄. пала̄йитва̄ гаманавасена ан̃н̃атха̄бха̄во миттасантхавасса сама̄гамасса ча ан̃н̃атха̄бхӯтатта̄.

чхад̣д̣итабха̄вена̄ти париваттитабха̄вена. хаттхагаманавасена ан̃н̃атха̄бха̄во пуббе савасе ваттита̄нам̣ ида̄ни васе аваттанабха̄вена.

а̄чамехӣти а̄чаманам̣ мукхавиккха̄ланам̣ ка̄рехи. йасма̄ мукхам̣ виккха̄лента̄ хи хаттхапа̄де дховитва̄ виккха̄ленти, тасма̄ ‘‘а̄чамитва̄’’ти ватва̄ паччха̄пи тасса аттхам̣ дассенто ‘‘мукхам̣ виккха̄летва̄’’ти а̄ха. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

пийаджа̄тикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

8. ба̄хитикасуттаван̣н̣ана̄

359. са̄ваджджата̄йа упа̄рамбхам̣ арахатӣти опа̄рамбхо. тена̄ха ‘‘досам̣ а̄ропана̄рахо’’ти. ба̄ла̄ упа̄рамбхаваттхуман̃н̃ам̣ амӯлакампи нам̣ а̄ропента̄ уггхосенти, тасма̄ те ана̄маситва̄ ‘‘вин̃н̃ӯхӣ’’ти идам̣ падам̣ гахетва̄ пан̃хена н̃а̄тум̣ иччхитена аттхена упа̄рамбха̄дӣнам̣ упари уттарам̣ парипӯретум̣ на̄саккхимха̄. там̣ ка̄ран̣анти там̣ уппаттика̄ран̣ам̣. йади хи майа̄ ‘‘вин̃н̃ӯхӣ’’ти падам̣ паккхипитва̄ вуттам̣ бхавеййа, пан̃ха̄ ме парипун̣н̣а̄ бхавеййа, на пана вутта̄. ида̄ни пана там̣ ка̄ран̣ам̣ уттарам̣ а̄йасмата̄ а̄нандена ‘‘вин̃н̃ӯхӣ’’ти евам̣ вадантена парипӯритам̣.

360. косаллапат̣ипаккхато акосаллам̣ вуччати авиджджа̄, там̣самут̣т̣ха̄нато акосалласамбхӯто. аваджджам̣ вуччати гарахитаббам̣, саха аваджджехӣти са̄ваджджо, га̄райхо. ра̄га̄дидосехи садосо. техи ева сабйа̄баджджхо, тато ева сампати а̄йатин̃ча садуккхо. сабйа̄баджджха̄дико ниссандавипа̄ко.

татха̄ аттхо вутто бхавеййа̄ти пуччха̄сабха̄генапи аттхо вутто бхавеййа, пуччхантасса пана на та̄ва читта̄ра̄дханам̣. тена̄ха – ‘‘евам̣ бйа̄каран̣ам̣ пана на бха̄рийа’’нти, гарукаран̣ам̣ на хоти виса̄раджджам̣ на сийа̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха – ‘‘аппахӣнаакусалопи хи паха̄нам̣ ван̣н̣еййа̄’’ти. еварӯпо пана йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣ на хоти, на евам̣ бхагава̄ти а̄ха ‘‘бхагава̄’’тиа̄ди. евам̣ бйа̄ка̄сӣти ‘‘сабба̄кусаладхаммапахӣно кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато’’ти евам̣ бйа̄ка̄си. суккапаккхепи есева найоти имина̄ ‘‘саббесам̣йева кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣ ван̣н̣етӣ’’ти вутте йатха̄ пуччха̄, татха̄ аттхо вутто бхавеййа, евам̣ бйа̄каран̣ам̣ пана на бха̄рийам̣, асампа̄дитакусаладхаммопи упасампадам̣ ван̣н̣еййа. бхагава̄ пана саммадева сампа̄дитакусалатта̄ йатха̄ка̄рӣ татха̄ва̄дӣти дассетум̣ ‘‘евам̣ бйа̄ка̄сӣ’’ти имаматтхам̣ дассети. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

ба̄хитикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

9. дхаммачетийасуттаван̣н̣ана̄

364. медаван̣н̣а̄ ул̣упаван̣н̣а̄ ча таттха таттха па̄са̄н̣а̄ уссанна̄ ахесунти меда̄л̣упанти га̄масса саман̃н̃а̄ джа̄та̄. ул̣упаван̣н̣а̄ти чандасама̄наван̣н̣ата̄йа медапа̄са̄н̣а̄ вутта̄ти кечи. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘медаван̣н̣а̄ па̄са̄н̣а̄ киреттха уссанна̄ ахесу’’нти идам̣ вуттам̣. асса̄ти сена̄патисса. катха̄самут̣т̣ха̄панаттханти маллика̄йа сокавиноданадхаммакатха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣.

ран̃н̃а̄ти пасенадӣкосаларан̃н̃а̄. махачча̄ти махатийа̄. падавипалла̄сена четам̣ вуттам̣. паса̄дамарахантӣти па̄са̄дика̄ни. тена̄ха ‘‘саха ран̃джанака̄нӣ’’ти. йа̄ни пана па̄са̄дика̄ни, та̄ни пасситум̣ йутта̄ни. па̄са̄дика̄нӣти ва̄ саддаханасахита̄ни. тена̄ха ‘‘паса̄даджанака̄нӣ’’ти. ‘‘аппа̄ба̄дха’’нти а̄дӣсу вийа аппасаддо абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘ниссадда̄нӣ’’ти. анийаматтхава̄чӣ йа-саддо анийама̄ка̄рава̄чакопи хотӣти ‘‘йаттха̄’’ти падасса ‘‘йа̄дисесӯ’’тиа̄дима̄ха. татха̄ хи ан̇гулима̄ласутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.347 а̄дайо) ‘‘йасса кхо’’ти падасса ‘‘йа̄дисасса кхо’’ти аттхо вутто.

366. пат̣иччхаданти пат̣иччха̄дакам̣. ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄нӣти ра̄джабхан̣д̣абхӯта̄ни. раха̄йатӣти рахо кароти, мам̣ аджджхесатӣти аттхо.

367. йатха̄сабха̄вато н̃еййам̣ дха̄рети авадха̄ретӣти дхаммо, н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘паччаккхан̃а̄н̣асан̇кха̄тасса дхаммасса̄’’ти. анунайоти анугаччханако. дит̣т̣хена хи адит̣т̣хасса анума̄нам̣. тена̄ха ‘‘анума̄нам̣ анубуддхӣ’’ти. а̄па̄н̣акот̣иканти йа̄ва па̄н̣акот̣и, та̄ва джӣвитапарийоса̄нам̣. етанти дхамманвайасан̇кха̄там̣ анума̄нам̣. еванти ‘‘идха пана̄ха’’нти вуттаппака̄рена.

369. чаккхум̣ абандханте вийа̄ти апа̄са̄диката̄йа пассанта̄нам̣ чаккхум̣ аттани абандханте вийа. куласанта̄на̄нубандхо рого куларого. ул̣а̄ранти са̄нубха̄вам̣. йо хи а̄нубха̄васампанно, там̣ ‘‘махесаккха’’нти ваданти. арахаттам̣ ган̣хантоти уккат̣т̣ханиддесойам̣, хет̣т̣химапхала̄ни ган̣хантопи.

373. джӣвика̄ джӣвитавутти.

374. дхаммам̣ четети сам̣ведети етехӣти дхаммачетийа̄ни, дхаммасса пӯджа̄вачана̄ни. нану чета̄ни буддхасан̇гхагун̣адӣпана̄нипи санти? катхам̣ ‘‘дхаммачетийа̄нӣти дхаммасса читтӣка̄равачана̄нӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘тӣсу хӣ’’тиа̄ди. таттха йасма̄ буддхаратанамӯлака̄ни сесаратана̄ни тасса васена ладдхаббато. косаларан̃н̃а̄ четтха буддхага̄равена дхаммасан̇гхага̄равам̣ паведитам̣, тасма̄ ‘‘бхагавати читтӣка̄ре кате дхаммопи катова хотӣ’’ти вуттам̣. йасма̄ ча ратанаттайапаса̄дапуббика̄ са̄сане самма̄пат̣ипатти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘а̄дибрахмачарийака̄нӣти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄нӣ’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

дхаммачетийасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

10. кан̣н̣акаттхаласуттаван̣н̣ана̄

375. анантарасутте вуттакаран̣ӣйенева̄ти ‘‘па̄са̄де ва̄ на̄т̣акесу ва̄ читтасса̄дам̣ алабхама̄но таттха таттха вичаритум̣ а̄раддхо’’ти вуттакаран̣ӣйена. аппадут̣т̣хападосӣнан̃хи евам̣ хотӣти.

376. пуччхитоти ‘‘ан̃н̃ам̣ дӯтам̣ на̄латтху’’нти пуччхито. соти ра̄джа̄. та̄сам̣ вандана̄ саче уттарака̄лам̣, аттано а̄гаманака̄ран̣ам̣ катхессати.

378. ека̄ваджджанена̄ти екавӣтхиджаванена. тена екачиттам̣ та̄ва тит̣т̣хату, екачиттавӣтхийа̄пи саббам̣ джа̄нитум̣ на сакка̄ти дассети. ‘‘идам̣ на̄ма атӣтам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти анийаметва̄ а̄ваджджато йам̣ кин̃чи атӣтам̣ джа̄на̄ти, нийамите пана нийамитамева̄ти а̄ха – ‘‘екена хи…пе… екадесамева джа̄на̄тӣ’’ти. тена читтена̄ти ‘‘атӣтам̣ саббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти евам̣ паваттачиттена. итаресӯти ана̄гатапаччуппаннесу. ка̄ран̣аджа̄тиканти йуттисабха̄вам̣, йуттийа̄ йуттанти аттхо. сампара̄йагун̣анти сампара̄йе катакаммасса висесам̣.

379. локуттарамиссака̄ни катхита̄ни бодхира̄джакума̄расутте вийа локийа̄ чева локуттара̄ ча. йатха̄ла̄бхавасена четтха падха̄нийан̇га̄нам̣ локуттараггахан̣ам̣ ведитаббам̣. паччекам̣ ева несан̃ча падха̄нийан̇гата̄ дат̣т̣хабба̄ йатха̄ ‘‘ат̣т̣хавимоккха̄ сандиссанти локуттарамиссака̄’’ти. локуттара̄нева̄ти четтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄ви бхависсати. падха̄нана̄наттанти падаханана̄наттам̣, бха̄вана̄нуйогависесанти аттхо. сан̇кха̄ре паримаддитва̄ пат̣ипаккхадхамме екадесато паджахитва̄ т̣хитасса бха̄вана̄нуйого саббена саббам̣ апаримаддитасан̇кха̄расса аппахӣнапат̣ипаккхасса бха̄вана̄нуйогато сукхумо висадова хоти, сачча̄бхисамайена санта̄насса а̄хитависесатта̄ти а̄ха – ‘‘ан̃н̃а̄дисамева хи путхуджджанасса падха̄нам̣, ан̃н̃а̄дисам̣ сота̄паннасса̄’’тиа̄ди. айан̃ча висесо на кевалам̣ анарийаарийапуггалато ева, атха кхо арийесупи секкха̄дивисесатопи лаббхати абхисан̇кха̄рависесато абхинӣха̄рато ча иджджханатоти дассенто ‘‘ан̃н̃а̄дисам̣ сакада̄га̄мино’’тиа̄дима̄ха. на па̄пун̣а̄тӣти йасма̄ путхуджджано саббатха̄ва падха̄нам̣ падаханто сота̄паттимаггам̣ адхигаччхати, сота̄панно ча сакада̄га̄мимагганти хет̣т̣химам̣ упаримато ол̣а̄рикам̣, упариман̃ча итарато сукхумам̣ тена паха̄тум̣ асаккун̣еййасса паджаханато, ити адхигантаббависесена ча адхигамапат̣ипада̄йа сан̣хасукхумата̄ тиккхависадата̄ ча вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха – ‘‘путхуджджанасса падха̄нам̣ сота̄паннасса падха̄нам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄ди.

акӯт̣акаран̣анти аван̃чанакирийам̣. анаваччхиндананти атийа̄нам̣. авин̃чханам̣ на а̄кад̣д̣ханам̣, нийуттатам̣ винивет̣хетва̄ саманта̄ випариваттитва̄ самадха̄ра̄йа чхад̣д̣анам̣ ва̄. тасса ка̄ран̣ам̣ там̣ка̄ран̣ам̣, там̣ ка̄ран̣анти ва̄ там̣ кирийам̣ там̣ адхика̄рам̣. дантехи гантаббабхӯминти дантехи паттаббат̣т̣ха̄нам̣, паттаббаваттхум̣ ва̄. чатта̄ропи ассаддха̄ на̄ма упаримаупаримасаддха̄йа абха̄вато. йена хи йам̣ аппаттам̣, тасса там̣ наттхи. арийаса̄вакасса…пе… наттхи пат̣хамамаггенева ма̄йа̄са̄т̣хеййа̄нам̣ паха̄таббатта̄. тенева̄ти саммадева вируддхапаккха̄нам̣ саддха̄дӣнам̣ идха̄дхиппетатта̄. йади евам̣ катхам̣ миссакакатха̄ти а̄ха ‘‘ассакхал̣ун̇касуттанте пана̄’’тиа̄ди. чатта̄рова хонти путхуджджана̄дивасена.

опаммасам̣сандане адантахаттхиа̄дайо вийа̄тиа̄дина̄ кан̣хапаккхе, йатха̄ пана дантахаттхиа̄дайотиа̄дина̄ суккапаккхе ча са̄дха̄ран̣ато екаджджхам̣ катва̄ вуттам̣, аса̄дха̄ран̣ато бхиндитва̄ дассетум̣ ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

380. саммаппадха̄на̄ ниббисит̣т̣хавӣрийа̄. тена̄ха – ‘‘на кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ вада̄ми, йадидам̣ вимуттийа̄ вимутти’’нти. на хи суккхавипассакатевиджджачхал̣абхин̃н̃а̄нам̣ вимуттийа̄ на̄на̄каран̣ам̣ аттхи. тена вуттам̣ ‘‘йам̣ екасса̄’’тиа̄ди. ким̣ твам̣ на джа̄на̄сӣти самбандхо. а̄гаччхантӣти уппаджджанавасена а̄гаччханти. на̄гаччхантӣти еттха̄пи есева найо. идам̣ пуччхантоти идам̣ пуччха̄мӣти дассенто. аппахӣначетасикадуккха̄ анадхигатаана̄га̄мита̄. тена̄ха ‘‘упапаттивасена а̄ганта̄ро’’ти. самуччхиннадуккха̄ти самуггха̄т̣итачетасикадуккха̄.

381. тамха̄ т̣ха̄на̄ти тато йатха̄дхигатаиссарийат̣т̣ха̄нато. пуна тамха̄ т̣ха̄на̄ти тато дуггата̄. сампаннака̄магун̣анти ул̣а̄рака̄магун̣асаманна̄гатам̣.