4. дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄

201. кхананам̣ кхатам̣, сӯкарасса кхатам̣ еттха аттхӣти сӯкаракхата̄, сӯкарасса ва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де пат̣хамам̣ кхатам̣ упа̄да̄йа сӯкаракхата̄, та̄йа. евам̣на̄макети евам̣ иттхилин̇гавасена ладдхана̄маке. пам̣судхотети дхотапам̣суке. отаритва̄ абхирухитаббанти пакатибхӯмито анекехи сопа̄напхалакехи отаритва̄ пуна лен̣адва̄рам̣ катипайехи абхирухитаббам̣.

т̣хитакова̄ти ма̄туласса т̣хитатта̄ таттха сага̄равасапатиссавасена т̣хитакова. кин̃ча̄пи сабба-саддо ависесато анавасесапарийа̄да̄йако, ваттхуадхиппа̄йа̄нуродхӣ пана саддаппайоготи таматтхам̣ сандха̄йа парибба̄джако ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти а̄ха. йа̄ локе мануссаупапаттийотиа̄дика̄ упапаттийо, та̄ анаттхасамуда̄гата̄ таттха таттхева сатта̄нам̣ уччхиджджанато, тасма̄ самайава̄дӣхи вуччама̄на̄ сабба̄ а̄йатим̣ уппаджджанаупапатти на хоти. джалабуббул̣ака̄ вийа хи име сатта̄ таттха таттха самайе уппаджджитва̄ бхиджджанти, тесам̣ таттха пат̣исандхи наттхӣти асса адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘пат̣исандхийо’’тиа̄ди. асса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ти йена̄дхиппа̄йена парибба̄джако ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти а̄ха, там̣ тасса адхиппа̄йам̣ джа̄нантопи аджа̄нанто вийа хутва̄ тасса аккхаре та̄ва досам̣ дассентоти падесасаббам̣ сандха̄йа тена вуттам̣, саббасаббависайам̣ катва̄ таттха досам̣ ган̣ханто. йатха̄ локе кеначи ‘‘саббам̣ вуттам̣, там̣ муса̄’’ти вутте тасса вачанасса саббантогадхатта̄ муса̄бха̄во а̄паджджеййа, евам̣ имассапи ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вадато татха̄ паватта̄ дит̣т̣хипи наккхаматӣти аттхато а̄паннамева хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘еса̄пи те дит̣т̣хи наккхаматӣ’’ти. йатха̄ пана кеначи ‘‘саббам̣ вуттам̣ муса̄’’ти вутте адхиппа̄йа̄нуродхинӣ саддаппаватти, тасса вачанам̣ мун̃читва̄ тадан̃н̃есамева муса̄бха̄во н̃а̄йа̄гато, евамидха̄пи ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вачанато йасса̄ дит̣т̣хийа̄ васена ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти тена вуттам̣, там̣ дит̣т̣хим̣ мун̃читва̄ тадан̃н̃амева йатха̄дхиппетам̣ саббам̣ наккхаматӣти айаматтхо н̃а̄йа̄гато, бхагава̄ пана ва̄дӣваро сукхума̄йа а̄н̣ийа̄ тхӯлам̣ а̄н̣им̣ нӣхаранто вийа упа̄йена тасса дит̣т̣хигатам̣ нӣхаритум̣ тасса адхиппа̄йена аватва̄ саддавасена та̄ва лаббхама̄нам̣ досам̣ дассенто ‘‘йа̄пи кхо те’’тиа̄дима̄ха. тена вуттам̣ – ‘‘асса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ аккхаре та̄ва досам̣ дассенто’’ти.

парибба̄джако пана йам̣ сандха̄йа ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти майа̄ вуттам̣, ‘‘айам̣ со’’ти йатха̄вуттадосапарихаран̣аттхам̣ тасмим̣ аттхе вуччама̄не еса досо саббо на хоти, евампи саман̣о готамо мама ва̄де досамева а̄ропеййа̄ти аттано аджджха̄сайам̣ нигухитва̄ йатха̄вуттадосам̣ парихаритука̄мо ‘‘еса̄ ме’’тиа̄дима̄ха. таттха тампасса та̄дисамева̄ти йам̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти гахитам̣ ваттху, тампи та̄дисамева бхавеййа̄ти. айан̃ча саббантогадхадит̣т̣хи майхампи дит̣т̣хиваттху, там̣ ме кхамеййава̄ти. йасма̄ пана ‘‘еса̄пи дит̣т̣хи туйхам̣ наккхаматӣ’’ти йа̄пи дит̣т̣хи вутта̄ бхавата̄ готамена, са̄пи майхам̣ наккхамати, тасма̄ саббам̣ ме наккхаматева̄ти парибба̄джакасса адхиппа̄йо. тена̄ха – ‘‘там̣ парихара̄мӣти сан̃н̃а̄йа вадатӣ’’ти. татха̄ ча ваккхати ‘‘тасма̄пи уччхедадит̣т̣хи майхам̣ наккхаматӣ’’ти. ‘‘еса̄ ме дит̣т̣хӣ’’ти йа̄ т̣хитибхӯта̄ дит̣т̣хи, та̄йа ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти панеттха саббаггахан̣ена гахитатта̄ а̄ха – ‘‘аттхато панасса еса̄ дит̣т̣хи на ме кхаматӣти а̄паджджатӣ’’ти. айам̣ досоти дассенто а̄ха ‘‘йасса пана̄’’тиа̄ди. еса̄ти дит̣т̣хи. ручитанти дит̣т̣хидассанена абхинивиситва̄ рочетва̄ гахитам̣. тена хи дит̣т̣хиаккхамена аручитена бхавитаббанти сати дит̣т̣хийа̄ аккхамабха̄ве тато та̄йа гахита̄йа кхамеййа руччеййа йатха̄, евам̣ саббасса аккхамабха̄вети апарабха̄ге саббам̣ кхамати руччатӣти а̄паджджати. на панеса там̣ сампат̣иччхатӣти еса ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти евам̣ ваданто уччхедава̄дӣ там̣ вуттанайена саббасса кхаманам̣ руччанам̣ на сампат̣иччхати. н̃а̄йена вуттаматтхам̣ катхам̣ на сампат̣иччхатӣти а̄ха ‘‘кевалам̣ тасса̄пи уччхедадит̣т̣хийа̄ уччхедамева ган̣ха̄тӣ’’ти. саббесан̃хи дхамма̄нам̣ а̄йатим̣ уппа̄дам̣ аруччитва̄ там̣ сандха̄йа айам̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вадати, уччхедадит̣т̣хикесу ча уччхиннесу куто уччхедадит̣т̣хисабха̄воти.

тена̄ти тена ка̄ран̣ена, йасма̄ идхекачче сатта̄ ӣдисам̣ дит̣т̣хим̣ паггайха тит̣т̣ханти, тасма̄ти вуттам̣ хоти. паджаханакена ва̄ читтена екаджджхам̣ гахетва̄ паджаханакехи аппаджаханаке ниддха̄ретум̣ бхагава̄ ‘‘ато…пе… бахутара̄’’ти авоча̄ти а̄ха – ‘‘паджаханакесу ниссакка’’нти йатха̄ ‘‘пан̃часӣлехи пабха̄вана̄ пан̃н̃авантатара̄’’ти. ‘‘бахӯ’’ти ватва̄ на кевалам̣ бахӯ, атха кхо ативийа бахӯти дассенто ‘‘бахутара̄’’ти а̄ха. ‘‘бахӯ хӣ’’ти найидам̣ ниссаккавачанам̣, атха кхо паччаттавачанам̣. катхам̣ хи-саддоти а̄ха ‘‘хи-ка̄ро нипа̄таматта’’нти. аниссаккавачанам̣ та̄ва тасса паджаханака̄нам̣ бахубха̄вато тепи парато ‘‘бахутара̄’’ти вуччӣйанти. мӯладассананти йе та̄дисам̣ дассанам̣ пат̣хамам̣ упа̄дийанти, таджджа̄тикамева паччха̄ гахитадассанам̣. виджа̄тийан̃хи пат̣хамам̣ гахитадассанам̣ аппаха̄йа виджа̄тийасса гахан̣ам̣ на самбхавати вируддхасса абхинивесасса саха анават̣т̣ха̄нато. авируддхам̣ пана мӯладассанам̣ ависсаджджитва̄ висайа̄дибхедабхиннам̣ апарадассанам̣ гахетум̣ лаббхати. тена̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди.

таттха кин̃ча̄пи екаччасассатава̄до сассатуччхеда̄бхинивеса̄нам̣ васена йатха̄ккамам̣ сассатуччхедагга̄ханаджа̄тико, уччхедагга̄хена пана сассата̄бхинивесасса там̣га̄хена ча асассата̄бхинивесасса вируджджханато убхайаттхапи ‘‘екаччасассатам̣ ва̄ гахетум̣ на сакка̄’’ти вуттам̣, татха̄ ‘‘сассатам̣ ва̄ уччхедам̣ ва̄ на сакка̄ гахету’’нти ча. мӯласассатан̃хи пат̣хамам̣ гахитам̣. а̄йатанесупи йоджетаббанти пат̣хамам̣ чаккха̄йатанам̣ сассатанти гахетва̄ апарабха̄ге на кевалам̣ чаккха̄йатанамева сассатам̣, сота̄йатанампи сассатам̣, гха̄на̄йатана̄дипи сассатанти ган̣ха̄тӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. а̄йатанесупӣти пи-саддена дха̄тӯнам̣ индрийа̄нампи га̄хо дат̣т̣хаббо. идам̣ сандха̄йа̄ти ‘‘мӯле сассата’’нтиа̄дина̄ вуттапат̣хамагга̄хасса сама̄наджа̄тийам̣ апарагга̄хам̣ сандха̄йа.

дутийава̄ре пат̣хамава̄ре вуттасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. таттха а̄дӣнавам̣ дисва̄ти ‘‘йади рӯпам̣ сассатам̣ сийа̄, найидам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа. йасма̄ ча кхо идам̣ рӯпам̣ асассатам̣, тасма̄ абхин̣хапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена удайавайавантата̄йа рӯпам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣, сассата̄бхинивесо миччха̄’’тиа̄дина̄ таттха сассатава̄де а̄дӣнавам̣ досам̣ дисва̄. ол̣а̄риканти тасма̄ пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена айа̄тха̄вагга̄хата̄йа рӯпам̣ на сан̣хам̣ ол̣а̄рикамева. ведана̄дӣнампи аничча̄дибха̄вадассанам̣ рӯпаведана̄а̄дӣнам̣ сама̄найогаккхаматта̄. виссаджджетӣти паджахати.

тиссо ладдхийоти сассатуччхедаекаччасассатадит̣т̣хийо. йасма̄ сассатадит̣т̣хика̄ ват̣т̣е раджджанасса а̄санна̄. татха̄ хи те олӣйантӣти вуччанти, бхава̄бхавадит̣т̣хӣнам̣ васена имесам̣ сатта̄нам̣ сам̣са̄рато сӣсуккхипанам̣ наттхӣти ета̄ва тиссо висесато гахетабба̄.

идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄тӣти етта̄вата̄ сассатадассанасса аппаса̄ваджджата̄ка̄ран̣ама̄ха, ват̣т̣ам̣ асса̄дети, абхинандатӣти имина̄ дандхавира̄гата̄йа. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄тӣти имина̄ та̄су та̄су гатӣсу сатта̄нам̣ сам̣саран̣ам̣ пат̣иккхипатӣти дассети, сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄тӣти имина̄ каммапхалам̣. кусалам̣ на каротӣти имина̄ каммам̣, акусалам̣ каронто на бха̄йатӣти имина̄ пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни сабха̄вато джа̄йантӣти дассети. ват̣т̣ам̣ асса̄дети абхинандати танниннабха̄вато. сӣгхам̣ ладдхим̣ джахитум̣ на саккоти ват̣т̣упаччхедасса аруччанато. уччхедава̄дӣ хи тасмим̣ бхаве уччхедам̣ ман̃н̃ати. тато парам̣ идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄ти сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти каммапхалава̄дӣбха̄вато. йебхуййена хи уччхедава̄дӣ сабха̄ванийатийадиччха̄бхинивесесу ан̃н̃атра̄бхинивесо хоти. сӣгхам̣ дассанам̣ паджахати ват̣т̣а̄бхиратийа̄ абха̄вато. па̄рамийо пӯретум̣ сакконто паччекабуддхо хутва̄, локавоха̄раматтенева со самма̄самбуддхо хутва̄ паринибба̄йатӣти йоджана̄. асакконтоти буддхо хотум̣ асакконто. абхинӣха̄рам̣ катва̄ аггаса̄вака̄дибха̄васса абхинӣха̄рам̣ сампа̄детва̄. са̄вако хутва̄ти аггаса̄вако маха̄са̄вако хутва̄, таттха̄пи тевиджджо чхал̣абхин̃н̃о пат̣исамбхида̄ппатто ва̄ суккхавипассако ева ва̄ буддхаса̄вако хутва̄ паринибба̄йати. саббамидам̣ уччхедава̄дино калйа̄н̣амиттаниссайена самматтанийа̄моккамане кхиппавира̄гата̄дассанаттхам̣ а̄гатам̣. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

202. кан̃джийенева̄ти а̄рана̄л̣ена. кан̃джийасадисена уччхедадассанена. пӯритоти парипун̣н̣аджджха̄сайо. соти парибба̄джако. аппаха̄йа̄ти абхиндитва̄. виггахоти калахо идамева саччам̣, могхаман̃н̃анти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхагга̄хоти катва̄. вива̄данти вируддхава̄дам̣. вигха̄танти виродхахетукам̣ читтавигха̄там̣. вихесанти виггахавива̄данимиттам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча киламатхам̣. а̄дӣнавам̣ дисва̄ти ета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ еварӯпо а̄дӣнаво, аниййа̄никабха̄вата̄йа пана сампати а̄йатин̃ча маха̄дӣнавоти евам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄.

205. ‘‘есохамасми, есо ме атта̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.241; сам̣. ни. 3.8) ка̄йам̣ анветӣти ка̄йанвайо, сойева, тасса ва̄ самӯхо ка̄йанвайата̄, ка̄йапат̣ибаддхо килесо. тена̄ха ‘‘ка̄йам̣…пе… аттхо’’ти.

асаммиссабха̄ванти асан̇карато ваваттхитабха̄вам̣. тена та̄сам̣ йатха̄сакам̣ паччайа̄нам̣ уппаджджитва̄ вигамам̣ дассети. еван̃хи та̄сам̣ када̄чипи сан̇каро наттхи. тена̄ха ‘‘татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо’’тиа̄ди. сарӯпам̣ аггахетва̄ ‘‘ан̃н̃а̄ ведана̄’’ти анийамена вуттатта̄ тамева вигамам̣ дассенто ‘‘ануппанна̄ва хонти антарахита̄ ва̄’’ти а̄ха. сарӯпато нийаметва̄ вуччама̄не ка̄чи ануппанна̄ ва̄ хоти, ка̄чи антарахита̄ ва̄ти. чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вадассанаттханти кхан̣е кхан̣е бхиджджама̄набха̄вадассанаттхам̣.

на кеначи сам̣вадатӣти кеначи пуггалена саддхим̣ дит̣т̣хира̄гавасена сам̣килит̣т̣хачитто на вадати. тена̄ха ‘‘сассатам̣ гахетва̄’’тиа̄ди. на вивадатӣти вируддхабха̄во хутва̄ на вивадати. париваттетва̄ти уччхедам̣ гахетва̄ екаччасассатам̣ гахетва̄ евам̣ вуттанайена тайопи ва̄да̄ париваттетва̄ йоджетабба̄. тена вохаратӣти тена локавоха̄рена локасаман̃н̃ам̣ анатидха̄ванто сатто пурисо пуггалотиа̄дина̄ вохарати, на пана ито ба̄хирака̄ вийа абхинивисати. тена̄ха ‘‘апара̄масанто’’ти. кан̃чи дхамманти рӯпа̄дӣсу екам̣ дхаммампи. пара̄ма̄сагга̄хена агган̣хантоти ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄, ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ ча дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄маситва̄ гахан̣ена агган̣ханто.

ката̄вӣти катакиччо. со вадеййа̄ти кхӣн̣а̄саво бхиккху ахан̇ка̄рамаман̇ка̄ресу саббасо самуччхиннесупи ахам̣ вада̄мӣти вадеййа. таттха аханти нийакаджджхаттасанта̄не. маманти тасса сантакабхӯте ваттхусмим̣ локанирул̣хе. саман̃н̃анти таттха сукусалата̄йа локе саман̃н̃а̄ кусало видитва̄. воха̄раматтена̄ти кевалам̣ паччекабуддхо хутва̄ маха̄бодхипа̄рамийо пӯретум̣ асакконто са̄вако хутва̄ десавоха̄раматтена на аппахӣнатан̣хо вийа андхапутхуджджано абхинивесанавасена.

206. сассата̄дӣсӯти сассата̄бхинивеса̄дӣсу. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. сассатам̣ абхин̃н̃а̄йа̄ти сассатадит̣т̣хим̣ самудайато аттхан̇гамато асса̄дато ниссаран̣ато абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄. паха̄нанти аччантаппаха̄нам̣ самуччхедам̣. рӯпасса паха̄нанти рӯпасса таппат̣ибаддхасан̃н̃оджанаппаха̄нена паха̄нам̣. ануппа̄даниродхена нируддхехи а̄савехи аггахетва̄ва читтам̣ вимуччи. ‘‘а̄савехи читтам̣ вимуччӣ’’ти еттха кин̃чипи аггахетва̄ асесетва̄. сол̣аса пан̃н̃а̄ти маха̄пан̃н̃а̄дика̄ сол̣аса пан̃н̃а̄. чатуран̇гасаманна̄гатоти пун̣н̣аупосатхадивасата̄, кеначи ана̄мантитамева анекасата̄нам̣йева анекасахасса̄нам̣ ва̄ бхиккхӯнам̣ саннипатитата̄, саббесам̣ ехибхиккхубха̄вена упасампанната̄, чхал̣абхин̃н̃ата̄ ча̄ти. тена̄ха ‘‘татрима̄ни ан̇га̄нӣ’’тиа̄ди. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.