3. парибба̄джакавагго
1. тевиджджаваччхасуттаван̣н̣ана̄
185. таттха̄ти екапун̣д̣арӣкасан̃н̃ите парибба̄джака̄ра̄ме. ана̄гатапуббо локийасамуда̄ха̄равасена ‘‘чирассам̣ кхо, бханте’’тиа̄дина̄ вуччати, айам̣ панеттха а̄гатапуббатам̣ упа̄да̄йа татха̄ вутто. бхагава̄ хи кесан̃чи вимуттиджананаттхам̣, кесан̃чи индрийапарипа̄каттхам̣, кесан̃чи висеса̄дхигаматтхам̣ када̄чи титтхийа̄ра̄мам̣ упагаччхати. ананун̃н̃а̄йа т̣хатва̄ти анануджа̄нитаббе т̣хатва̄. ануджа̄нитаббам̣ сийа̄ анан̃н̃а̄тасса н̃еййасса абха̄вато. йа̄ватакан̃хи н̃еййам̣, та̄ватакам̣ бхагавато н̃а̄н̣ам̣, йа̄ватакан̃ча бхагавато н̃а̄н̣ам̣ та̄ватакам̣ н̃еййам̣. тенева̄ха – ‘‘на тасса адит̣т̣хамидхаттхи кин̃чи, атхо авин̃н̃а̄тамаджа̄нитабба’’нтиа̄ди (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. дхотакама̄н̣авапуччха̄ниддеса 32; пат̣и. ма. 1.121). саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена хи бхагава̄ а̄ваджджетва̄ паджа̄на̄ти. вуттан̃хетам̣ ‘‘а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а’’нти (ми. па. 4.1.2). йади евам̣ ‘‘чарам̣ сама̄хито на̄го, тит̣т̣хам̣ на̄го сама̄хито’’ти (а. ни. 6.43) идам̣ суттападам̣ катханти? виккхепа̄бха̄вадӣпанападаметам̣, на ана̄ваджджаненапи н̃а̄н̣а̄нам̣ паваттипаридӣпанам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ виттха̄рато вуттамева.
186. йа̄вадева̄ти идам̣ йатха̄ручи паватти вийа апара̄паруппаттипи иччхитабба̄ти тадабха̄вам̣ дассенто а̄ха – ‘‘саким̣ кхӣн̣а̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пуна кхепетабба̄бха̄ва̄’’ти. паччуппаннаджа̄нанагун̣анти идам̣ диббачаккхун̃а̄н̣асса парибхан̣д̣ан̃а̄н̣ам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ ана̄дийитва̄ вуттам̣, тасса пана васена ана̄гатам̣сан̃а̄н̣агун̣ам̣ дассетӣти ваттаббам̣ сийа̄.
гихипариккха̄ресӯти ваттха̄бхаран̣а̄дидханадхан̃н̃а̄дигихипариккха̄ресу. гихилин̇гам̣ пана аппама̄н̣ам̣, тасма̄ гихибандханам̣ чхиндитва̄ дуккхассантакара̄ хонтийева. сати пана дуккхассантакирийа̄йа гихилин̇ге те на тит̣т̣хантийева̄ти дассенто ‘‘йепӣ’’тиа̄дима̄ха. суккха̄петва̄ самуччхиндитва̄. арахаттам̣ паттадивасейева паббаджанам̣ ва̄ паринибба̄нам̣ ва̄ти айам̣ найо на саббаса̄дха̄ран̣оти а̄ха ‘‘бхӯмадевата̄ пана тит̣т̣хантӣ’’ти. таттха ка̄ран̣авачанам̣ ‘‘нилӣйанока̄сасса аттхита̄йа̄’’ти. аран̃н̃апаббата̄дипавивекат̣т̣ха̄нам̣ нилӣйанока̄со. сесака̄мабхавети ка̄малоке. лал̣итаджанасса̄ти а̄бхаран̣а̄лан̇ка̄раначчагӣта̄дивасена вила̄сайуттаджанасса.
сопӣти ‘‘со ан̃н̃атра екена̄’’ти вутто сопи. карато на карӣйати па̄панти евам̣ на кирийам̣ пат̣иба̄хати. йади атта̄нам̣йева гахетва̄ катхети, атха касма̄ маха̄сатто тада̄ а̄джӣвакапаббаджджам̣ упагаччхӣти а̄ха ‘‘тада̄ кира̄’’тиа̄ди. тассапӣти на кевалам̣ ан̃н̃есам̣ ева па̄сан̣д̣а̄нам̣, тассапи. вӣрийам̣ на ха̄песӣти таподжигуччхава̄дам̣ сама̄дийитва̄ т̣хито вира̄гаттха̄йа там̣ сама̄дин̣н̣аваттам̣ на париччаджи, саттхуса̄санам̣ на чхад̣д̣еси. тена̄ха – ‘‘кирийава̄дӣ хутва̄ сагге ниббаттатӣ’’ти.
тевиджджаваччхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
2. аггиваччхасуттаван̣н̣ана̄
187. локасса сассатата̄паваттипат̣иккхепавасена паватто ва̄до уччхедава̄до ева хотӣти сассатагга̄ха̄бха̄ве уччхедагга̄хабха̄вато пуна парибба̄джакена ‘‘асассато локо’’ти вадантена уччхедагга̄хо пуччхито, бхагавата̄пи со ева пат̣иккхиттоти а̄ха ‘‘дутийе на̄хам̣ уччхедадит̣т̣хико’’ти. анта̄нантика̄дивасена̄ти еттха анта̄нантикаггахан̣ена антава̄ локо анантава̄ локоти имам̣ ва̄дадвайама̄ха. а̄ди-саддена ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нтиа̄дива̄дачатуккам̣ сан̇ган̣ха̄ти, итарам̣ пана двайам̣ сарӯпенева гахитанти. пат̣иккхепо ведитабботи ‘‘татийе на̄хам̣ антава̄дит̣т̣хико, чатуттхе на̄хам̣ анантава̄дит̣т̣хико’’ти евама̄дина̄ пат̣иккхепо ведитаббо. ‘‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти айампи сассатава̄до, со ча кхо апарантакаппикавасена, ‘‘сассато локо’’ти пана пуббантакаппикавасена̄ти айаметесам̣ висесо. ‘‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти айампи уччхедава̄до, со ча кхо саттавасена, ‘‘асассато локо’’ти пана саттасан̇кха̄равасена̄ти ваданти.
189. саппатибхайам̣ уппаджджанато саха дуккхена̄ти садуккхам̣. тена̄ха ‘‘килесадуккхена̄’’тиа̄ди. тесам̣йева̄ти килесадуккхавипа̄кадуккха̄нам̣йева. саупагха̄таканти саба̄дхам̣. саупа̄йа̄санти сапариссамам̣ саупата̄пам̣ сапӣл̣ам̣. сапарил̣а̄ханти садаратхам̣.
кин̃чи дит̣т̣хигатанти има̄ та̄ва ат̣т̣ха дит̣т̣хийо ма̄ хонту, аттхи пана, бхо готама, йам̣ кин̃чи дит̣т̣хигатам̣ гахитам̣. на хи та̄йа дит̣т̣хийа̄ вина̄ кан̃чи самайам̣ паваттетум̣ йуджджатӣти адхиппа̄йена пуччхати. апавиддханти самуччхедаппаха̄навасена чхад̣д̣итам̣. пан̃н̃а̄йа дит̣т̣ханти випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа бхагавата̄ пат̣ивиддхам̣. йаттха уппаджджанти, там̣ саттам̣ матхенти саммаддантӣти матхита̄ти а̄ха ‘‘матхита̄нанти тесам̣йева вевачана’’нти. кан̃чи дхамманти рӯпадхаммам̣ арӯпадхаммам̣ ва̄. анупа̄дийитва̄ти аггахетва̄.
190. на упетӣти сан̇кхам̣ на гаччхатӣти аттхоти а̄ха ‘‘на йуджджатӣ’’ти. ануджа̄нитаббам̣ сийа̄ анупа̄да̄вимуттасса кан̃чипи уппаттийа̄ абха̄вато. ‘‘евам̣ вимуттачитто на упападжджатӣ’’ти ка̄ман̃четам̣ сабха̄вапаведанам̣ паринибба̄нам̣, еке пана уччхедава̄дино ‘‘майампи ‘сатто а̄йатим̣ на упападжджатӣ’ти вада̄ма, саман̣о готамопи татха̄ вадатӣ’’ти уччхедабха̄вейева патит̣т̣хахиссанти, тасма̄ бхагава̄ ‘‘на упападжджатӣти кхо ваччха на упетӣ’’ти а̄ха. ‘‘упападжджатӣ’’ти пана вутте сассатамева ган̣хеййа̄ти йоджана̄. сесадвайепи есева найо. аппатит̣т̣хоти уччхедава̄да̄дивасена патит̣т̣ха̄рахито. ана̄ламботи тесам̣йева ва̄да̄нам̣ оламба̄рамман̣асса абха̄вена ана̄ламбо. сукхапавесанат̣т̣ха̄нанти тесан̃н̃ева ва̄да̄нам̣ сукхапавесанока̄сам̣ ма̄ лабхатӯти. ананун̃н̃а̄йа т̣хатва̄ти ‘‘на упападжджатӣ’’тиа̄дина̄ ануджа̄нитабба̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа т̣ха̄нахету. анун̃н̃ампӣти ануджа̄нитаббампи дутийапан̃хам̣ пат̣иккхипи. парийатто пана дхаммо аттхато паччайа̄ка̄ро ева̄ти а̄ха ‘‘дхаммоти паччайа̄ка̄радхаммо’’ти. ан̃н̃аттха пайогена̄ти имамха̄ ниййа̄никаса̄сана̄ ан̃н̃асмим̣ миччха̄самайе паваттаппайогена, аниййа̄никам̣ вивидхам̣ миччха̄пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджантена̄ти аттхо. ‘‘ан̃н̃ава̄дийакена̄’’типи па̄т̣хо, паччайа̄ка̄рато ан̃н̃а̄ка̄радӣпакаа̄чарийава̄дам̣ паггайха тит̣т̣хантена̄ти аттхо.
191. аппаччайоти анупа̄да̄но, нириндханоти аттхо.
192. йена рӯпена̄ти йена бхӯтупа̄да̄дибхедена рӯпадхаммена. там̣ рӯпам̣ таппат̣ибаддхасам̣йоджанаппаха̄нена кхӣн̣а̄сава-татха̄гатасса пахӣнам̣ ануппаттидхамматам̣ а̄паннам̣. тена вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘ануппа̄дадхамма’’нтиа̄ди. ан̃н̃есам̣ джа̄нана̄йа абха̄вагун̣ата̄йа гун̣агамбхӣро. ‘‘еттака̄ гун̣а̄’’ти пама̄н̣ам̣ ган̣хитум̣ на саккун̣еййо. ‘‘ӣдиса̄ етасса гун̣а̄’’ти парийога̄хитум̣ асаккун̣еййата̄йа дуппарийога̄л̣хоти. дуджджа̄ноти ага̄дхата̄йа гамбхӣро ‘‘еттака̄ни удакал̣хакасата̄нӣ’’тиа̄дина̄ паметум̣ на сакка̄ти аппамеййо, тато ева дуджджа̄но. евамева̄нти йатха̄ маха̄самуддо гамбхӣро аппамеййо дуджджа̄но, евамева кхӣн̣а̄савопи гун̣авасена, тасма̄ айам̣ рӯпа̄дим̣ гахетва̄ рӯпӣтиа̄дивоха̄ро бхавеййа, париниббутасса пана тадабха̄ва̄ татха̄ пан̃н̃а̄петум̣ на сакка̄, тато там̣ а̄раббха упападжджатӣтиа̄ди на йуджджеййа. йатха̄ пана виджджама̄но ева джа̄таведо бйаттена пурисена нӣйама̄но пураттхима̄дидисам̣ гатоти вуччеййа, на ниббуто, евам̣ кхӣн̣а̄савопӣти дассенто ‘‘евамева̄’’тиа̄дима̄ха.
аниччата̄ти еттха аниччата̄гахан̣ам̣ аса̄ранидассанам̣. тена йатха̄ со са̄ларуккхо са̄кха̄пала̄са̄диаса̄ра̄пагамена суддхо са̄ре патит̣т̣хито, евамайам̣ дхаммавинайо са̄савасан̇кха̄тааса̄равигамена локуттарадхаммаса̄ре патит̣т̣хитоти дассети. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
аггиваччхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
3. маха̄ваччхасуттаван̣н̣ана̄
193. саха катха̄ етасса аттхӣти сахакатхӣ, ‘‘майам̣ пуччха̄васена тумхе виссаджджанавасена̄’’ти евам̣ сахапаваттакатхоти аттхо. етассева катхита̄ни, таттха пат̣хаме виджджа̄ттайам̣ деситам̣, дутийе аггина̄ дасситанти тевиджджаваччхасуттам̣ аггиваччхасуттанти на̄мам̣ висесетва̄ вуттам̣. сӣгхам̣ ладдхим̣ на виссадждженти, йасма̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ нийатойам̣ вина̄со анан̃н̃асамуппа̄до, хетусамуппанна̄пи на чирена ниджджха̄нам̣ кхаманти, на лахум̣. тена̄ха ‘‘васа̄тела …пе… суджджхантӣ’’ти. паччхимагаманам̣ н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄. йат̣т̣хим̣ а̄ламбитва̄ удакам̣ таритум̣ отаранто пурисо ‘‘йат̣т̣хим̣ отаритва̄ удаке патама̄но’’ти вутто. каммапатхавасена виттха̄радесананти сам̣кхиттадесанам̣ упа̄да̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘мӯлавасена четтха̄’’тиа̄ди. виттха̄расадиса̄ти каммапатхавасена идха деситадесана̄ва мӯлавасена деситадесанам̣ упа̄да̄йа виттха̄расадиса̄. виттха̄радесана̄ на̄ма наттхӣти на кевалам̣ айамева, атха кхо сабба̄пи буддха̄нам̣ ниппарийа̄йена уджукена ниравасесато виттха̄радесана̄ на̄ма наттхи десана̄н̃а̄н̣асса маха̄висайата̄йа каран̣асампаттийа̄ ча таджджа̄йа маха̄нубха̄ватта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асаман̇гита̄йа хи авасесапат̣исамбхида̄нубха̄вита̄йа апаримитака̄ласамбхатан̃а̄н̣асамбха̄расамуда̄гата̄йа када̄чипи париккхайа̄нараха̄йа анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄йа пахӯтадживха̄дитаданурӯпарӯпака̄йасампаттисампада̄йа виттха̄рийама̄на̄ бхагавато десана̄ катхам̣ паримита̄ париччхинна̄ бхавеййа, маха̄ка̄рун̣иката̄йа пана бхагава̄ венеййаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ таттха таттха паримитам̣ париччхиннам̣ катва̄ нит̣т̣хапети. айан̃ча аттхо маха̄сӣхана̄дасуттена (ма. ни. 1.146 а̄дайо) дӣпетаббо. саббам̣ сам̣кхиттамева аттаджджха̄сайавасена акатхетва̄ бодханеййапуггаладжджха̄сайавасена десана̄йа нит̣т̣ха̄питатта̄. на четтха дхаммаса̄санавиродхо парийа̄йам̣ анисса̄йа йатха̄дхаммам̣ дхамма̄нам̣ бодхитатта̄ саббалахутта̄ ча̄ти.
194. сатта дхамма̄ ка̄ма̄вачара̄ сампаттасама̄да̄навиратӣнам̣ идха̄дхиппетатта̄.
анийаметва̄ти ‘‘самма̄самбуддхо, са̄вако’’ти ва̄ нийамам̣ висесена акатва̄. атта̄намева…пе… ведитаббам̣, татха̄ хи парибба̄джако ‘‘тит̣т̣хату бхавам̣ готамо’’ти а̄ха.
195. саттха̄ва араха̄ хоти пат̣ипаттийа̄ па̄рипӯрибха̄вато. тасмим̣ бйа̄катети тасмим̣ ‘‘екабхиккхупи са̄вако’’тиа̄дина̄ сут̣т̣ху пан̃хе катхите.
196. сампа̄дакоти пат̣ипаттисампа̄дако.
197. секха̄йа виджджа̄йа̄ти секхалаккхан̣аппатта̄йа маггапан̃н̃а̄йа са̄тисайам̣ катва̄ каран̣авасена вутта̄, пхалапан̃н̃а̄ пана та̄йа паттаббатта̄ каммабха̄вена вутта̄. тена̄ха ‘‘хет̣т̣химапхалаттайам̣ паттабба’’нти. имам̣ панеттха авипарӣтаматтхам̣ па̄л̣ито ева вин̃н̃а̄йама̄нам̣ аппат̣ивиджджханато витан̣д̣ава̄дӣ ‘‘йа̄ватакам̣ секхена паттаббам̣, ануппаттам̣ там̣ майа̄’’ти вачаналесам̣ гахетва̄ ‘‘арахаттамаггопи анена паттойева̄’’ти вадати. еванти ида̄ни вуччама̄на̄йа га̄тха̄йа.
килеса̄ни паха̄йа пан̃ча̄ти пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанасан̇кха̄те сам̣килесе паха̄йа паджахитва̄, паха̄нахету ва̄. парипун̣н̣асекхоти саббасо вад̣д̣хитасекхадхаммо. апариха̄надхаммоти апариха̄насабха̄во. на хи йасса пха̄тигатехи сӣла̄дидхаммехи париха̄ни аттхи, сама̄дхимхи парипӯрака̄рита̄йа четовасиппатто. тена̄ха ‘‘сама̄хитиндрийо’’ти. апариха̄надхамматта̄ва т̣хитатто.
ана̄га̄мина̄ хи асекхабха̄ва̄ваха̄ дхамма̄ парипӯретабба̄, на секхабха̄ва̄ваха̄ти со екантапарипун̣н̣е секхо вутто. етам̣ на буддхавачананти ‘‘магго бахучиттаккхан̣ико’’ти етам̣ вачанам̣ на буддхавачанам̣ анантарекантавипа̄када̄нато, бахуккхаттум̣ паваттане пайоджана̄бха̄вато ча локуттаракусаласса, ‘‘сама̄дхима̄нантарикан̃н̃ама̄ху (кху. па̄. 6.5; су. ни. 228), на па̄рам̣ дигун̣ам̣ йантӣ’’ти (су. ни. 719) евама̄дӣни суттапада̄ни етассаттхаса̄дхака̄ни. орамбха̄гийасам̣йоджанаппаха̄нена секкхадхаммапарипӯрибха̄васса вуттата̄йа аттхо тава вачанена вируджджхатӣти. асса а̄йасмато ваччхасса.
198. абхин̃н̃а̄ ва̄ ка̄ран̣анти йан̃хи там̣ татра татра саккхибхаббата̄сан̇кха̄там̣ иддхивидхапаччанубхавана̄ди, тасса абхин̃н̃а̄ ка̄ран̣ам̣. атха иддхивидхапаччанубхавана̄ди абхин̃н̃а̄, евам̣ сати абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. аваса̄не чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄йа пана арахаттам̣. еттха ча йасма̄ пат̣хамасутте а̄саваккхайо адхиппето, а̄сава̄ кхӣн̣а̄ ева, на пуна кхепетабба̄, тасма̄ таттха ‘‘йа̄вадева̄’’ти на вуттам̣. идха пхаласама̄патти адхиппета̄, са̄ ча пунаппунам̣ сама̄паджджӣйати, тасма̄ ‘‘йа̄вадева̄’’ти вуттам̣. тато ева хи ‘‘арахаттам̣ ва̄ ка̄ран̣а’’нти вуттам̣. тан̃хи ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихарисса̄ми, йадарийа̄ етарахи упасампаджджа вихарантӣ’’ти (ма. ни. 1.465; 3.307) ануттаресу вимоккхесу пихам̣ упат̣т̣хапетва̄ абхин̃н̃а̄ ниббаттентасса ка̄ран̣ам̣, тайидам̣ саббаса̄дха̄ран̣ам̣ на хотӣти са̄дха̄ран̣авасена нам̣ дассенто ‘‘арахаттасса випассана̄ ва̄’’ти а̄ха.
200. паричаранти на̄ма виппакатабрахмачарийава̄сатта̄. паричин̣н̣о хоти са̄вакена на̄ма саттху дхамме каттабба̄ паричарийа̄ саммадева нит̣т̣ха̄питатта̄. тена̄ха ‘‘ити…пе… тхеро евама̄ха̄’’ти. тесам̣ гун̣а̄нанти тесам̣ асеккхагун̣а̄нам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
маха̄ваччхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
4. дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄
201. кхананам̣ кхатам̣, сӯкарасса кхатам̣ еттха аттхӣти сӯкаракхата̄, сӯкарасса ва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де пат̣хамам̣ кхатам̣ упа̄да̄йа сӯкаракхата̄, та̄йа. евам̣на̄макети евам̣ иттхилин̇гавасена ладдхана̄маке. пам̣судхотети дхотапам̣суке. отаритва̄ абхирухитаббанти пакатибхӯмито анекехи сопа̄напхалакехи отаритва̄ пуна лен̣адва̄рам̣ катипайехи абхирухитаббам̣.
т̣хитакова̄ти ма̄туласса т̣хитатта̄ таттха сага̄равасапатиссавасена т̣хитакова. кин̃ча̄пи сабба-саддо ависесато анавасесапарийа̄да̄йако, ваттхуадхиппа̄йа̄нуродхӣ пана саддаппайоготи таматтхам̣ сандха̄йа парибба̄джако ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти а̄ха. йа̄ локе мануссаупапаттийотиа̄дика̄ упапаттийо, та̄ анаттхасамуда̄гата̄ таттха таттхева сатта̄нам̣ уччхиджджанато, тасма̄ самайава̄дӣхи вуччама̄на̄ сабба̄ а̄йатим̣ уппаджджанаупапатти на хоти. джалабуббул̣ака̄ вийа хи име сатта̄ таттха таттха самайе уппаджджитва̄ бхиджджанти, тесам̣ таттха пат̣исандхи наттхӣти асса адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘пат̣исандхийо’’тиа̄ди. асса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ти йена̄дхиппа̄йена парибба̄джако ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти а̄ха, там̣ тасса адхиппа̄йам̣ джа̄нантопи аджа̄нанто вийа хутва̄ тасса аккхаре та̄ва досам̣ дассентоти падесасаббам̣ сандха̄йа тена вуттам̣, саббасаббависайам̣ катва̄ таттха досам̣ ган̣ханто. йатха̄ локе кеначи ‘‘саббам̣ вуттам̣, там̣ муса̄’’ти вутте тасса вачанасса саббантогадхатта̄ муса̄бха̄во а̄паджджеййа, евам̣ имассапи ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вадато татха̄ паватта̄ дит̣т̣хипи наккхаматӣти аттхато а̄паннамева хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘еса̄пи те дит̣т̣хи наккхаматӣ’’ти. йатха̄ пана кеначи ‘‘саббам̣ вуттам̣ муса̄’’ти вутте адхиппа̄йа̄нуродхинӣ саддаппаватти, тасса вачанам̣ мун̃читва̄ тадан̃н̃есамева муса̄бха̄во н̃а̄йа̄гато, евамидха̄пи ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вачанато йасса̄ дит̣т̣хийа̄ васена ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти тена вуттам̣, там̣ дит̣т̣хим̣ мун̃читва̄ тадан̃н̃амева йатха̄дхиппетам̣ саббам̣ наккхаматӣти айаматтхо н̃а̄йа̄гато, бхагава̄ пана ва̄дӣваро сукхума̄йа а̄н̣ийа̄ тхӯлам̣ а̄н̣им̣ нӣхаранто вийа упа̄йена тасса дит̣т̣хигатам̣ нӣхаритум̣ тасса адхиппа̄йена аватва̄ саддавасена та̄ва лаббхама̄нам̣ досам̣ дассенто ‘‘йа̄пи кхо те’’тиа̄дима̄ха. тена вуттам̣ – ‘‘асса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ аккхаре та̄ва досам̣ дассенто’’ти.
парибба̄джако пана йам̣ сандха̄йа ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти майа̄ вуттам̣, ‘‘айам̣ со’’ти йатха̄вуттадосапарихаран̣аттхам̣ тасмим̣ аттхе вуччама̄не еса досо саббо на хоти, евампи саман̣о готамо мама ва̄де досамева а̄ропеййа̄ти аттано аджджха̄сайам̣ нигухитва̄ йатха̄вуттадосам̣ парихаритука̄мо ‘‘еса̄ ме’’тиа̄дима̄ха. таттха тампасса та̄дисамева̄ти йам̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти гахитам̣ ваттху, тампи та̄дисамева бхавеййа̄ти. айан̃ча саббантогадхадит̣т̣хи майхампи дит̣т̣хиваттху, там̣ ме кхамеййава̄ти. йасма̄ пана ‘‘еса̄пи дит̣т̣хи туйхам̣ наккхаматӣ’’ти йа̄пи дит̣т̣хи вутта̄ бхавата̄ готамена, са̄пи майхам̣ наккхамати, тасма̄ саббам̣ ме наккхаматева̄ти парибба̄джакасса адхиппа̄йо. тена̄ха – ‘‘там̣ парихара̄мӣти сан̃н̃а̄йа вадатӣ’’ти. татха̄ ча ваккхати ‘‘тасма̄пи уччхедадит̣т̣хи майхам̣ наккхаматӣ’’ти. ‘‘еса̄ ме дит̣т̣хӣ’’ти йа̄ т̣хитибхӯта̄ дит̣т̣хи, та̄йа ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти панеттха саббаггахан̣ена гахитатта̄ а̄ха – ‘‘аттхато панасса еса̄ дит̣т̣хи на ме кхаматӣти а̄паджджатӣ’’ти. айам̣ досоти дассенто а̄ха ‘‘йасса пана̄’’тиа̄ди. еса̄ти дит̣т̣хи. ручитанти дит̣т̣хидассанена абхинивиситва̄ рочетва̄ гахитам̣. тена хи дит̣т̣хиаккхамена аручитена бхавитаббанти сати дит̣т̣хийа̄ аккхамабха̄ве тато та̄йа гахита̄йа кхамеййа руччеййа йатха̄, евам̣ саббасса аккхамабха̄вети апарабха̄ге саббам̣ кхамати руччатӣти а̄паджджати. на панеса там̣ сампат̣иччхатӣти еса ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти евам̣ ваданто уччхедава̄дӣ там̣ вуттанайена саббасса кхаманам̣ руччанам̣ на сампат̣иччхати. н̃а̄йена вуттаматтхам̣ катхам̣ на сампат̣иччхатӣти а̄ха ‘‘кевалам̣ тасса̄пи уччхедадит̣т̣хийа̄ уччхедамева ган̣ха̄тӣ’’ти. саббесан̃хи дхамма̄нам̣ а̄йатим̣ уппа̄дам̣ аруччитва̄ там̣ сандха̄йа айам̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вадати, уччхедадит̣т̣хикесу ча уччхиннесу куто уччхедадит̣т̣хисабха̄воти.
тена̄ти тена ка̄ран̣ена, йасма̄ идхекачче сатта̄ ӣдисам̣ дит̣т̣хим̣ паггайха тит̣т̣ханти, тасма̄ти вуттам̣ хоти. паджаханакена ва̄ читтена екаджджхам̣ гахетва̄ паджаханакехи аппаджаханаке ниддха̄ретум̣ бхагава̄ ‘‘ато…пе… бахутара̄’’ти авоча̄ти а̄ха – ‘‘паджаханакесу ниссакка’’нти йатха̄ ‘‘пан̃часӣлехи пабха̄вана̄ пан̃н̃авантатара̄’’ти. ‘‘бахӯ’’ти ватва̄ на кевалам̣ бахӯ, атха кхо ативийа бахӯти дассенто ‘‘бахутара̄’’ти а̄ха. ‘‘бахӯ хӣ’’ти найидам̣ ниссаккавачанам̣, атха кхо паччаттавачанам̣. катхам̣ хи-саддоти а̄ха ‘‘хи-ка̄ро нипа̄таматта’’нти. аниссаккавачанам̣ та̄ва тасса паджаханака̄нам̣ бахубха̄вато тепи парато ‘‘бахутара̄’’ти вуччӣйанти. мӯладассананти йе та̄дисам̣ дассанам̣ пат̣хамам̣ упа̄дийанти, таджджа̄тикамева паччха̄ гахитадассанам̣. виджа̄тийан̃хи пат̣хамам̣ гахитадассанам̣ аппаха̄йа виджа̄тийасса гахан̣ам̣ на самбхавати вируддхасса абхинивесасса саха анават̣т̣ха̄нато. авируддхам̣ пана мӯладассанам̣ ависсаджджитва̄ висайа̄дибхедабхиннам̣ апарадассанам̣ гахетум̣ лаббхати. тена̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди.
таттха кин̃ча̄пи екаччасассатава̄до сассатуччхеда̄бхинивеса̄нам̣ васена йатха̄ккамам̣ сассатуччхедагга̄ханаджа̄тико, уччхедагга̄хена пана сассата̄бхинивесасса там̣га̄хена ча асассата̄бхинивесасса вируджджханато убхайаттхапи ‘‘екаччасассатам̣ ва̄ гахетум̣ на сакка̄’’ти вуттам̣, татха̄ ‘‘сассатам̣ ва̄ уччхедам̣ ва̄ на сакка̄ гахету’’нти ча. мӯласассатан̃хи пат̣хамам̣ гахитам̣. а̄йатанесупи йоджетаббанти пат̣хамам̣ чаккха̄йатанам̣ сассатанти гахетва̄ апарабха̄ге на кевалам̣ чаккха̄йатанамева сассатам̣, сота̄йатанампи сассатам̣, гха̄на̄йатана̄дипи сассатанти ган̣ха̄тӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. а̄йатанесупӣти пи-саддена дха̄тӯнам̣ индрийа̄нампи га̄хо дат̣т̣хаббо. идам̣ сандха̄йа̄ти ‘‘мӯле сассата’’нтиа̄дина̄ вуттапат̣хамагга̄хасса сама̄наджа̄тийам̣ апарагга̄хам̣ сандха̄йа.
дутийава̄ре пат̣хамава̄ре вуттасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. таттха а̄дӣнавам̣ дисва̄ти ‘‘йади рӯпам̣ сассатам̣ сийа̄, найидам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа. йасма̄ ча кхо идам̣ рӯпам̣ асассатам̣, тасма̄ абхин̣хапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена удайавайавантата̄йа рӯпам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣, сассата̄бхинивесо миччха̄’’тиа̄дина̄ таттха сассатава̄де а̄дӣнавам̣ досам̣ дисва̄. ол̣а̄риканти тасма̄ пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена айа̄тха̄вагга̄хата̄йа рӯпам̣ на сан̣хам̣ ол̣а̄рикамева. ведана̄дӣнампи аничча̄дибха̄вадассанам̣ рӯпаведана̄а̄дӣнам̣ сама̄найогаккхаматта̄. виссаджджетӣти паджахати.
тиссо ладдхийоти сассатуччхедаекаччасассатадит̣т̣хийо. йасма̄ сассатадит̣т̣хика̄ ват̣т̣е раджджанасса а̄санна̄. татха̄ хи те олӣйантӣти вуччанти, бхава̄бхавадит̣т̣хӣнам̣ васена имесам̣ сатта̄нам̣ сам̣са̄рато сӣсуккхипанам̣ наттхӣти ета̄ва тиссо висесато гахетабба̄.
идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄тӣти етта̄вата̄ сассатадассанасса аппаса̄ваджджата̄ка̄ран̣ама̄ха, ват̣т̣ам̣ асса̄дети, абхинандатӣти имина̄ дандхавира̄гата̄йа. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄тӣти имина̄ та̄су та̄су гатӣсу сатта̄нам̣ сам̣саран̣ам̣ пат̣иккхипатӣти дассети, сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄тӣти имина̄ каммапхалам̣. кусалам̣ на каротӣти имина̄ каммам̣, акусалам̣ каронто на бха̄йатӣти имина̄ пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни сабха̄вато джа̄йантӣти дассети. ват̣т̣ам̣ асса̄дети абхинандати танниннабха̄вато. сӣгхам̣ ладдхим̣ джахитум̣ на саккоти ват̣т̣упаччхедасса аруччанато. уччхедава̄дӣ хи тасмим̣ бхаве уччхедам̣ ман̃н̃ати. тато парам̣ идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄ти сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти каммапхалава̄дӣбха̄вато. йебхуййена хи уччхедава̄дӣ сабха̄ванийатийадиччха̄бхинивесесу ан̃н̃атра̄бхинивесо хоти. сӣгхам̣ дассанам̣ паджахати ват̣т̣а̄бхиратийа̄ абха̄вато. па̄рамийо пӯретум̣ сакконто паччекабуддхо хутва̄, локавоха̄раматтенева со самма̄самбуддхо хутва̄ паринибба̄йатӣти йоджана̄. асакконтоти буддхо хотум̣ асакконто. абхинӣха̄рам̣ катва̄ аггаса̄вака̄дибха̄васса абхинӣха̄рам̣ сампа̄детва̄. са̄вако хутва̄ти аггаса̄вако маха̄са̄вако хутва̄, таттха̄пи тевиджджо чхал̣абхин̃н̃о пат̣исамбхида̄ппатто ва̄ суккхавипассако ева ва̄ буддхаса̄вако хутва̄ паринибба̄йати. саббамидам̣ уччхедава̄дино калйа̄н̣амиттаниссайена самматтанийа̄моккамане кхиппавира̄гата̄дассанаттхам̣ а̄гатам̣. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.
202. кан̃джийенева̄ти а̄рана̄л̣ена. кан̃джийасадисена уччхедадассанена. пӯритоти парипун̣н̣аджджха̄сайо. соти парибба̄джако. аппаха̄йа̄ти абхиндитва̄. виггахоти калахо идамева саччам̣, могхаман̃н̃анти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхагга̄хоти катва̄. вива̄данти вируддхава̄дам̣. вигха̄танти виродхахетукам̣ читтавигха̄там̣. вихесанти виггахавива̄данимиттам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча киламатхам̣. а̄дӣнавам̣ дисва̄ти ета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ еварӯпо а̄дӣнаво, аниййа̄никабха̄вата̄йа пана сампати а̄йатин̃ча маха̄дӣнавоти евам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄.
205. ‘‘есохамасми, есо ме атта̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.241; сам̣. ни. 3.8) ка̄йам̣ анветӣти ка̄йанвайо, сойева, тасса ва̄ самӯхо ка̄йанвайата̄, ка̄йапат̣ибаддхо килесо. тена̄ха ‘‘ка̄йам̣…пе… аттхо’’ти.
асаммиссабха̄ванти асан̇карато ваваттхитабха̄вам̣. тена та̄сам̣ йатха̄сакам̣ паччайа̄нам̣ уппаджджитва̄ вигамам̣ дассети. еван̃хи та̄сам̣ када̄чипи сан̇каро наттхи. тена̄ха ‘‘татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо’’тиа̄ди. сарӯпам̣ аггахетва̄ ‘‘ан̃н̃а̄ ведана̄’’ти анийамена вуттатта̄ тамева вигамам̣ дассенто ‘‘ануппанна̄ва хонти антарахита̄ ва̄’’ти а̄ха. сарӯпато нийаметва̄ вуччама̄не ка̄чи ануппанна̄ ва̄ хоти, ка̄чи антарахита̄ ва̄ти. чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вадассанаттханти кхан̣е кхан̣е бхиджджама̄набха̄вадассанаттхам̣.
на кеначи сам̣вадатӣти кеначи пуггалена саддхим̣ дит̣т̣хира̄гавасена сам̣килит̣т̣хачитто на вадати. тена̄ха ‘‘сассатам̣ гахетва̄’’тиа̄ди. на вивадатӣти вируддхабха̄во хутва̄ на вивадати. париваттетва̄ти уччхедам̣ гахетва̄ екаччасассатам̣ гахетва̄ евам̣ вуттанайена тайопи ва̄да̄ париваттетва̄ йоджетабба̄. тена вохаратӣти тена локавоха̄рена локасаман̃н̃ам̣ анатидха̄ванто сатто пурисо пуггалотиа̄дина̄ вохарати, на пана ито ба̄хирака̄ вийа абхинивисати. тена̄ха ‘‘апара̄масанто’’ти. кан̃чи дхамманти рӯпа̄дӣсу екам̣ дхаммампи. пара̄ма̄сагга̄хена агган̣хантоти ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄, ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ ча дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄маситва̄ гахан̣ена агган̣ханто.
ката̄вӣти катакиччо. со вадеййа̄ти кхӣн̣а̄саво бхиккху ахан̇ка̄рамаман̇ка̄ресу саббасо самуччхиннесупи ахам̣ вада̄мӣти вадеййа. таттха аханти нийакаджджхаттасанта̄не. маманти тасса сантакабхӯте ваттхусмим̣ локанирул̣хе. саман̃н̃анти таттха сукусалата̄йа локе саман̃н̃а̄ кусало видитва̄. воха̄раматтена̄ти кевалам̣ паччекабуддхо хутва̄ маха̄бодхипа̄рамийо пӯретум̣ асакконто са̄вако хутва̄ десавоха̄раматтена на аппахӣнатан̣хо вийа андхапутхуджджано абхинивесанавасена.
206. сассата̄дӣсӯти сассата̄бхинивеса̄дӣсу. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. сассатам̣ абхин̃н̃а̄йа̄ти сассатадит̣т̣хим̣ самудайато аттхан̇гамато асса̄дато ниссаран̣ато абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄. паха̄нанти аччантаппаха̄нам̣ самуччхедам̣. рӯпасса паха̄нанти рӯпасса таппат̣ибаддхасан̃н̃оджанаппаха̄нена паха̄нам̣. ануппа̄даниродхена нируддхехи а̄савехи аггахетва̄ва читтам̣ вимуччи. ‘‘а̄савехи читтам̣ вимуччӣ’’ти еттха кин̃чипи аггахетва̄ асесетва̄. сол̣аса пан̃н̃а̄ти маха̄пан̃н̃а̄дика̄ сол̣аса пан̃н̃а̄. чатуран̇гасаманна̄гатоти пун̣н̣аупосатхадивасата̄, кеначи ана̄мантитамева анекасата̄нам̣йева анекасахасса̄нам̣ ва̄ бхиккхӯнам̣ саннипатитата̄, саббесам̣ ехибхиккхубха̄вена упасампанната̄, чхал̣абхин̃н̃ата̄ ча̄ти. тена̄ха ‘‘татрима̄ни ан̇га̄нӣ’’тиа̄ди. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
5. ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄
207. две ма̄ган̣д̣ийа̄ти две ма̄ган̣д̣ийана̄мака̄. девагаббхасадисанти дева̄нам̣ васанаоваракасадисам̣. етам̣ вуттанти ‘‘бха̄радва̄джаготтасса бра̄хман̣асса агйа̄га̄ре тин̣асантха̄раке’’ти етам̣ вуттам̣. на кевалам̣ там̣ дивасамева̄ти йам̣ дивасам̣ ма̄ган̣д̣ийо парибба̄джако тин̣асантха̄ракам̣ пан̃н̃аттам̣, на кевалам̣ там̣ дивасамева бхагава̄ йенан̃н̃атаро ванасан̣д̣о, тенупасан̇камӣти йоджана̄. га̄мӯпача̄рети га̄масамӣпе. сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ти сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ вийа. на хи бхагавато тасса сан̃н̃а̄н̣акаран̣е пайоджанам̣ аттхи.
саман̣асеййа̄нурӯпанти саман̣асса ануччхавика̄ сеййа̄. па̄сам̣саттхо хи айам̣ рӯпа-саддо. тена̄ха ‘‘имам̣ тин̣асантха̄рака’’нтиа̄ди. ана̄кин̣н̣оти вилул̣ито агхат̣т̣ито. хаттхапа̄дасӣсехи таттха таттха пахат̣ена на чалито абхинно, ачалитатта̄ ева абхиннам̣ аттхаран̣ам̣. париччхиндитва̄ пан̃н̃атто вийа̄ти айам̣ чхекена читтака̄рена чинтетва̄ тулика̄йа париччхинналекха̄йа париччхиндитва̄ ликхита̄ читтакатасеййа̄ вийа. бхӯнам̣ вуччати вад̣д̣хитам̣, там̣ хантӣти бхӯнахуно. тена̄ха ‘‘хатавад̣д̣хино’’ти. там̣ пана̄йам̣ чаккха̄дӣсу сам̣варавидха̄нам̣ вад̣д̣хихананам̣ ман̃н̃ати. тена̄ха ‘‘марийа̄дака̄ракасса̄’’ти. брӯхетаббанти ул̣а̄рависайӯпаха̄рена вад̣д̣хетаббам̣ пӣн̣етаббам̣. там̣ пана ананубхӯта̄нубхаванена хотӣти а̄ха ‘‘адит̣т̣хам̣ даккхитабба’’нти. анубхӯтам̣ пана апан̣ӣтам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хам̣ саматиккамитабба’’нти. сесава̄ресупи есева найо. парамадит̣т̣хадхамманибба̄нава̄дӣ киреса парибба̄джако, тасма̄ евам̣ чхасу два̄ресу вад̣д̣хим̣ пан̃н̃апети. йасма̄ йам̣ чханнампи чаккха̄дӣнам̣ йатха̄сакам̣ висайаггахан̣ам̣ пат̣иккхипанто локасса авад̣д̣хитам̣ вина̄самева пан̃н̃апети, тасма̄ со сайампи вад̣д̣хихато хатавад̣д̣хито.
сам̣килесато а̄ракатта̄ арийо ниййа̄никадхаммабха̄вато н̃а̄йо дхаммо. ваджджалесассапи абха̄вато кусало. тена̄ха ‘‘парисуддхе ка̄ран̣адхамме анавадждже’’ти. уггатасса̄ти уччакулӣната̄дина̄ ул̣а̄расса. мукхе а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ти мукхена сам̣йато хутва̄. амбаджамбӯа̄дӣни гахетва̄ вийа апӯрайама̄ноти амбаджамбӯа̄дӣни ан̃н̃аман̃н̃ависадиса̄ни вийа пӯран̣акатха̄найена йам̣ кин̃чи акатхетва̄. тена̄ха ‘‘майа̄ катхитанийа̄мена̄’’ти.
208. пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣хитоти дива̄виха̄рато вут̣т̣хитоти аттхо. дива̄виха̄ропи хи ‘‘пат̣исалла̄на’’нти вуччати ‘‘рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄дӣ’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 18). бхагава̄ хи пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄нуттарака̄лам̣ тесам̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ дива̄виха̄рато вут̣т̣ха̄йа таттха гато. сам̣вего на̄ма сахоттаппан̃а̄н̣ам̣, там̣ ниббинданавасенапи хоти, сам̣веганисситам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пӣтисам̣вегена сам̣вигго’’ти. со пана йасма̄ пурима̄ваттха̄йа чаланам̣ хоти читтасса, тасма̄ а̄ха ‘‘чалито кампито’’ти. тикхин̣асотена пурисена̄ти бхагавантам̣ сандха̄йа̄ха.
209. дхаммадесанам̣ а̄рабхи йатха̄ винеййадаманакусало васанат̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти идам̣ а̄рамитаббабха̄васса бха̄валаккхан̣авачанам̣. а̄рамати еттха̄ти а̄ра̄мо, рӯпам̣ а̄ра̄мо етасса̄ти рӯпа̄ра̄мам̣, тато ева танниннабха̄вена рӯпе ратанти рӯпаратам̣, тена саммо дуппаттийа̄ рӯпена саммудитанти рӯпасаммудитам̣, тадетам̣ тадабхихатаджаванакиччам̣ таттха а̄ропетва̄ вуттам̣. дантантиа̄дӣсупи есева найо. дантам̣ дамитам̣. ниббисевананти вигатависука̄йикам̣. гуттанти сатийа̄ гуттам̣. раккхитанти тассева вевачанам̣. сам̣вутанти апанӣтам̣ павесанива̄ран̣ена. тена̄ха ‘‘пихита’’нти.
210. уппаджджанапарил̣а̄ханти уппаджджанакилесапарил̣а̄хам̣. ким̣ вачанам̣ ваттаббам̣ асса̄ти рӯпа̄рамман̣ам̣ анубхавитва̄ самудайа̄дипаха̄нам̣ паригган̣хитва̄ париниббиндитва̄ вираджджитва̄ йо вимутто, таттха ким̣ вуддхихатапарийа̄йо авассам̣ лабхати на лабхатӣти пуччхати. парибба̄джако та̄дисе са̄рабаддхавимуттике вуддхихатоти на вадеййа̄ти а̄ха ‘‘на кин̃чи, бхо, готама̄’’ти.
211. тети тайа̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. вассам̣ ва̄со вассам̣ уттарападалопена, васситум̣ арахатӣти вассико, вассака̄ле нива̄са̄нуччхавикоти аттхо.
на̄тиуччо хоти на̄тинӣчоти гимхико вийа уччо, хемантико вийа нӣчо на хоти, атха кхо тадубхайавемаджджхалаккхан̣ата̄йа на̄тиуччо хоти на̄тинӣчо. на̄титанӯнӣти хемантикасса вийа на кхуддака̄ни. на̄тибахӯнӣти гимхикасса вийа на атибахӯни. миссака̄нева̄ти хемантикагимхикесу вутталаккхан̣авомиссака̄ни. ун̣хапавесанаттха̄йа̄ти нийӯхесу пуребхаттам̣ паччха̄бхаттан̃ча патитасӯрийобха̄савасена ун̣хасса аббхантарапавесанаттха̄йа. бхиттинийӯха̄ни нӣхарӣйантӣти даккхин̣апассе бхиттӣсу нийӯха̄ни нӣхаритва̄ карӣйанти. випуладжа̄ла̄нӣти путхулачхидда̄ни. удакайанта̄нӣти удакава̄хакайанта̄ни.
нӣлуппалагаччхаке катва̄ти викаситехи нӣлуппалехи гаччхаке нал̣инике катва̄. гандхакалаланти гандхамиссакакаддамам̣. йамакабхиттӣти йугал̣абхитти, тасса̄ антаре на̄л̣и, йато удакам̣ абхирухати. лохана̄л̣инти лохамайайантана̄л̣им̣. джа̄ланти тамбалохамайам̣ джа̄лам̣. хет̣т̣ха̄ йантам̣ париваттентӣти хет̣т̣ха̄бха̄ге удакайантам̣ гаменти. удакапхусите тементе виван̣н̣ата̄ ма̄хосӣти нӣлапат̣ам̣ нива̄сети. дива̄ка̄лети дивасавела̄йа. аджджхаттам̣ вӯпасантачитто вихара̄мӣти етена аттано пхаласама̄паттивиха̄ро бхагавата̄ дасситоти а̄ха – ‘‘та̄йа ратийа̄ рамама̄ноти идам̣ чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттиратим̣ сандха̄йа вутта’’нти.
212. маха̄ча несам̣ папан̃чоти несам̣ ра̄джӯнам̣ маха̄папан̃чо ра̄джиддхивасена саббада̄ сампаттивисайо ча, анубхавитум̣ на лабхантӣти адхиппа̄йо. манте гавесанта̄ вичаранти, на бхогасукхам̣. ган̣ана̄ на̄ма аччхиннаган̣ана̄, на виган̣аган̣ана̄ на пан̣аган̣ана̄. а̄ват̣т̣оти йатха̄дхигате диббе ка̄ме паха̄йа ка̄махету а̄ват̣т̣о ниватто париваттито бхавеййа. евам̣ ма̄нусака̄ ка̄ма̄ти йатха̄ кочи кусаггена удакам̣ гахетва̄ маха̄самудде удакам̣ минеййа. таттха маха̄самудде удакамева махантам̣ випулам̣ пан̣ӣтан̃ча, евам̣ дибба̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ самӣпе упанидха̄йа ма̄нусака̄ ка̄ма̄ аппаматтака̄ ораматтака̄ нихӣна̄, дибба̄ва ка̄ма̄ маханта̄ випула̄ ул̣а̄ра̄ пан̣ӣта̄. самадхигайха̄ти самма̄ адхигаманавасена ниггайха диббампи сукхам̣ хӣнам̣ катва̄ тит̣т̣хати.
213. а̄рогйахетукам̣ сукхам̣ асса аттхӣти сукхӣ, там̣ панасса рогавигаматова̄ти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ дуккхито паччха̄ сукхито’’ти. серӣ на̄ма атта̄дхӣнавуттӣти а̄ха ‘‘серӣ екако бхавеййа̄’’ти. аттано васо сайам̣васо, со етасса аттхӣти сайам̣васӣ. ан̇га̄ракапаллам̣ вийа ка̄маваттхупарил̣а̄хахетуто. таччхетва̄ти гхат̣т̣етва̄, кан̣д̣ӯйитва̄ти аттхо.
214. йена ка̄йо мадхуракаджа̄то хоти, там̣ кира кут̣т̣хам̣ чхавим̣ вина̄сети, чаммам̣ чхиддаджа̄там̣ вийа хоти. тенева̄ха ‘‘упахатака̄йаппаса̄до’’ти. паччалаттха̄ти пат̣илабхи. авиджджа̄бхибхӯтата̄йа виродхипаччайасама̄йогена пан̃н̃индрийасса упахататта̄. а̄йатим̣ дуккхапхалата̄йа етарахи ча килесадуккхабахулата̄йа ка̄ма̄нам̣ дуккхасампхассата̄, тадубхайасам̣йуттесу тесу ча там̣ асаллаккхитва̄ екантасукха̄бхинивесо випарӣтасан̃н̃а̄йа, на кевала̄йа сукхаведана̄йа сукха̄ти паваттасан̃н̃ӣ.
215. та̄нӣти кут̣т̣хасарӣре ван̣амукха̄ни. асучӣнӣти асубха̄ни. дуггандха̄нӣти виссагандха̄ни. пӯтӣнӣти кун̣апабхӯта̄ни. ида̄нӣти етарахи. накхехи виппатаччханааггипарита̄панехи атиниппӣл̣анака̄ле па̄н̣ака̄…пе… паггхаранти, тена ведана̄ танука̄ хоти. еванти вуттанайена ведана̄йа танукабха̄вато.
а̄рогйабха̄ве дханала̄бха̄дила̄бхуппаттито, асати ча а̄рогйе ла̄бхасса нираттхакабха̄вато, дит̣т̣хадхаммика̄дисаббасампаттӣнам̣ ла̄бхасса нимиттабха̄вато ча а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄. нибба̄не сукхуппаттито, асати ча нибба̄на̄дхигаме та̄дисасса сукхасса анупалаббханато, саббасан̇кхатавивиттатта̄ ча саббасо ча сам̣са̄радуккха̄бха̄вато, адхигате ча тасмим̣ сакалават̣т̣адуккха̄бха̄вато ча нибба̄нам̣ парамам̣ сукхам̣. пуббабха̄гамагга̄нанти ка̄йа̄нупассана̄дибхедабхинна̄нам̣ арийамаггасса пуббабха̄гийа̄нам̣ магга̄нам̣. тесан̃ча аматага̄мита̄ на̄ма таннинната̄васенева саччхикирийа̄васена̄ти а̄ха ‘‘пуббабха̄гагаманенева аматага̄мина’’нти. ат̣т̣хан̇гико арийамагго кхемо саббапариссайасамуггха̄танена анупаддутатта̄, там̣саман̇гӣнам̣ саббасо анупаддутатта̄ там̣саман̇гӣнам̣ саббасо анупаддавахетуто ча. ладдхивасена гахита̄ти сассатава̄да̄дӣхи кевалам̣ тесам̣ ладдхивасена татха̄ гахита̄. кхемааматага̄минанти имина̄ хи ‘‘кхемам̣аматага̄мина’’нти вибхаттиалопена ниддесо, аттхо пана вибхаттилопена дат̣т̣хабботи дассети.
216. аномаджджатӣти ану ану омаджджати. апара̄парам̣ хаттхам̣ хет̣т̣ха̄ ота̄ренто маджджати.
217. чхеканти гханабха̄вена вӣтам̣. гханамат̣т̣хабха̄вена сундарам̣ хотӣти а̄ха ‘‘сампанна’’нти. са̄дхӯхи парамаппиччхасантут̣т̣хехи ла̄то гахитоти са̄хул̣и. сан̇ка̄рачол̣акам̣ ниччака̄л̣акам̣.
218. таттха таттха руджанат̣т̣хена виба̄дханат̣т̣хена рогова бхӯто. випассана̄н̃а̄н̣енапи сикха̄ппаттена а̄рогйам̣ екадесена пассати, нибба̄нан̃ча ват̣т̣апат̣ипаккхатоти а̄ха ‘‘випассана̄н̃а̄н̣ан̃чева̄’’ти.
219. антара̄ти пат̣хамуппатти джара̄маран̣а̄нам̣ вемаджджхе. упахатоти питтасемха̄дидосехи дӯситабха̄вена катхито. питта̄дидосе пана бхесаджджасевана̄йа ниваттенто упахатам̣ пат̣ипа̄катикам̣ каронто чаккхӯни уппа̄дети на̄ма. винат̣т̣ха̄нӣти ануппаттидхамматам̣ а̄панна̄ни.
220. пуббе вутте са̄хул̣ийачӣре. ват̣т̣е анугатачиттена̄ти анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е ана̄дӣнавадассита̄йа ануга̄мичиттена.
221. дхаммасса̄ти нибба̄насса. анудхамманти анурӯпам̣ ниййа̄надхаммам̣. тена̄ха ‘‘ануччхавикам̣ пат̣ипада’’нти. пан̃чаккхандхети пан̃чупа̄да̄наккхандхе дассети. ‘‘дӣгхараттам̣ вата, бхо’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ виват̣т̣ам̣ дасситам̣. тена̄ха ‘‘упа̄да̄наниродха̄ти виват̣т̣ам̣ дассенто’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
6. сандакасуттаван̣н̣ана̄
223. девена вассена като соббхо девакатасоббхо. тена̄ха ‘‘вассо…пе… рахадо’’ти. гуха̄ти пам̣сугуха̄ па̄са̄н̣агуха̄ миссакагуха̄ти тиссо гуха̄. таттха пам̣сугуха̄ удакамуттат̣т̣ха̄не ахоси ниннат̣т̣ха̄нам̣ пана удакена аджджхоттхатам̣. уман̇гам̣ катва̄ти хет̣т̣ха̄ судуггам̣ катва̄. анаматаггийам̣ паччавеккхитва̄ти ‘‘на кхо со сатта̄ва̄со сулабхарӯпо, йо имина̄ дӣгхена аддхуна̄ ана̄вут̣т̣хапуббо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.160) идан̃ча тал̣а̄кам̣ майа̄ вуттхапуббам̣ бхависсати, тампи т̣ха̄нам̣ со ча аттабха̄во апан̃н̃аттикабха̄вам̣ гатоти евам̣ анаматаггийам̣ паччавеккхитва̄ та̄дисам̣ т̣ха̄нам̣ гантум̣ ват̣т̣ати. имина̄ найена самуддапаббатадассана̄дӣсупи паччавеккхан̣а̄видхи ведитаббо.
уччам̣ надама̄на̄йа̄ти уччам̣ катва̄ саддам̣ каронтийа̄ ка̄масса̄дабхавасса̄да̄диваттхунти ‘‘айан̃ча айан̃ча ка̄мо ит̣т̣хо канто мана̄по, асуко бхаво ит̣т̣хо канто мана̄по, евамайам̣ локо пийехи пийатаро’’ти евам̣ ка̄масса̄дабхавасса̄далокасса̄да̄дисан̇кха̄там̣ ваттхум̣. дуггатито сам̣са̄рато ча ниййа̄ти етена̄ти ниййа̄нам̣, саггамагго моккхамагго ча, там̣ ниййа̄нам̣ арахати, ниййа̄не ва̄ нийутта̄ти ниййа̄ника̄, ниййа̄нам̣ ва̄ пхалам̣ етисса̄ аттхӣти ниййа̄ника̄, вачӣдуччарита̄дисам̣килесато ниййа̄тӣти ва̄ ниййа̄нӣйа̄, ӣ-ка̄расса рассаттам̣ йа-ка̄расса ча ка-ка̄рам̣ катва̄ ниййа̄ника̄, четана̄йа саддхим̣ сампхаппала̄па̄ вераман̣и. таппат̣ипаккхато аниййа̄ника̄, тасса̄ бха̄во аниййа̄никаттам̣, тасма̄ аниййа̄никатта̄. тираччха̄набхӯта̄ти тирокаран̣абхӯта̄. гехасситакатха̄ти ка̄мапат̣исам̣йуттакатха̄. каммат̣т̣ха̄набха̄вети аниччата̄пат̣исам̣йуттачатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄ве. саха аттхена̄ти са̄ттхакам̣, хитапат̣исам̣йуттанти аттхо. висикха̄ти гхарасаннивесо, висикха̄гахан̣ена ча таннива̄сино гахита̄ ‘‘га̄мо а̄гато’’тиа̄дӣсу (са̄раттха. т̣ӣ. 1.а̄чарийапарампаракатха̄ван̣н̣ана̄) вийа. тенева̄ха ‘‘сӯра̄ саматтха̄’’ти ‘‘саддха̄ пасанна̄’’ти ча. кумбхат̣т̣ха̄наппадесена кумбхада̄сийо вутта̄ти а̄ха ‘‘кумбхада̄сикатха̄ ва̄’’ти.
228. воха̄ро вийа тесам̣ татха̄ воха̄раматтам̣ гахетва̄ вуттам̣ ‘‘брахмачарийава̄се’’ти. аката̄ти самена, висамена ва̄ кеначи хетуна̄ на ката̄ на вихита̄. катавидхо каран̣авидхи наттхи етесанти акат̣авидха̄. пададвайенапи локе кеначи хетупаччайена несам̣ аниббаттатам̣ дассети. иддхийа̄пи на ниммита̄ти кассачи иддхимато четовасиппаттасса девасса, иссара̄дино ва̄ иддхийа̄пи на ниммита̄. анимма̄та̄ти кассачи анимма̄пита̄. рӯпа̄диджанакабха̄ванти рӯпасадда̄дӣнам̣ паччайабха̄вам̣, рӯпа̄дайопи патхавийа̄дӣхи аппат̣ибаддхавуттика̄ти тасса адхиппа̄йо. йатха̄ паббатакӯт̣ам̣ кеначи аниббаттитам̣ кассачи ча аниббаттанакам̣, еваметепӣти а̄ха ‘‘паббатакӯт̣а̄ вийа т̣хита̄ти кӯт̣ат̣т̣ха̄’’ти. йамидам̣ бӣджато ан̇кура̄ди джа̄йатӣти вуччати, там̣ виджджама̄намева тато никкхамати на̄виджджама̄нам̣, ан̃н̃атха̄ ан̃н̃атопи ан̃н̃асса упаладдхи сийа̄ти адхиппа̄йо. евам̣ т̣хита̄ти евам̣ ниббика̄ра̄ т̣хита̄. убхайенапӣти аттхадвайенапӣти ваданти. ‘‘кӯт̣ат̣т̣ха̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’ти пададвайенапи. тесам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣. т̣хитатта̄ти ниббика̄ра̄бха̄вена т̣хитатта̄. на чалантӣти вика̄рам̣ на̄паджджанти. вика̄ра̄бха̄вато хи тесам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хитата̄. анин̃джанан̃ча аттхато пакатийа̄ ават̣т̣ха̄намева̄ти дассетум̣ ‘‘на випарин̣а̄ментӣ’’ти вуттам̣. татха̄ авипарин̣а̄мадхамматта̄ ева те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на бйа̄ба̄дхенти. сати хи вика̄рам̣ а̄па̄детаббата̄йа бйа̄ба̄дхаката̄пи сийа̄, татха̄ ануггахетаббата̄йа анугга̄хаката̄ти тадабха̄вам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘на̄ла’’нтиа̄ди вуттам̣.
патхавӣ ева ка̄йекадесатта̄ патхавӣка̄йо. хантум̣ ва̄ гха̄тетум̣ ва̄ саматтхо на̄ма наттхи джӣвасаттама̄нам̣ ка̄йа̄нам̣ ниччата̄йа ниббика̄рабха̄вато, етенева несамахантаббата̄ агха̄тетаббата̄ аттхато вутта̄йева̄ти дат̣т̣хабба̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘саттаннам̣твева ка̄йа̄на’’нтиа̄ди. сотум̣ ва̄ са̄ветум̣ ва̄ саматтхо на̄ма наттхӣти паччекам̣ несам̣ саванесу асаматтхатта̄ тадекадеса̄дӣсупи асаматтхатам̣ дӣпети. йади кочи ханта̄ наттхи, катхам̣ саттхаппаха̄роти а̄ха ‘‘йатха̄ муггара̄сиа̄дӣсӯ’’тиа̄ди. кевалам̣ сан̃н̃а̄маттамева хоти, хананагха̄тана̄ди пана параматтхато наттхева ка̄йа̄нам̣ авикопанӣйабха̄ватоти адхиппа̄йо. кевалам̣ таккаматтена нираттхакам̣ дит̣т̣хим̣ дӣпетӣти етена йасма̄ таккика̄ ниран̇кусата̄йа парикаппанасса йам̣ кин̃чи аттана̄ парикаппитам̣ са̄рато ман̃н̃ама̄на̄ татхева абхинивисса таккадит̣т̣хигга̄хам̣ ган̣ханти, тасма̄ на тесам̣ дит̣т̣хиваттхусмим̣ вин̃н̃ӯхи вича̄ран̣а̄ каттабба̄ти дассети. кечӣти са̄расама̄са̄чарийа̄. пан̃чиндрийавасена̄ти пан̃чарӯпиндрийавасена. камманти ладдхи каммабха̄вена супа̄кат̣атта̄. аван̇какатха̄та̄ран̣а̄дика̄ два̄сат̣т̣хи пат̣ипада̄. екасмим̣ каппети екасмим̣ маха̄каппе.
пурисабхӯмийоти падха̄напуггалена ниддесо, иттхӣнампета̄ бхӯмийо иччхантева. бхиккху ча паннакотиа̄ди тесам̣ па̄л̣ийева. таттха паннакоти бхиккха̄йа вичаран̣акоти ваданти, тесам̣ ва̄ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаннако. джиноти джин̣н̣о, джара̄васена нихӣнадха̄тукоти ваданти, аттано ва̄ пат̣ипаттийа̄ пат̣ипаккхам̣ джинитва̄ т̣хито. со кира татха̄бхӯто кассачипи дхаммам̣ на катхети, тена̄ха ‘‘на кин̃чи а̄ха̄’’ти. ала̄бхинти ‘‘со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣хатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.394) найена вуттаала̄бхахетусама̄йогена ала̄бхим̣. тато ева джигхаччха̄дуббалапаретата̄йа сайанапара̄йан̣ам̣ саман̣ам̣ паннабхӯмӣти вадати.
а̄джӣвавуттисата̄нӣти сатта̄нам̣ а̄джӣвабхӯта̄ни джӣвика̄вуттисата̄ни. пасуггахан̣ена ел̣акаджа̄ти гахита̄, мигаггахан̣ена руругавайа̄дисаббамигаджа̄ти. бахӯ дева̄ти ча̄тумаха̄ра̄джика̄дибрахмака̄йика̄дивасена несам̣ антарабхедавасена бахӯ дева̄. таттха ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ екаччо антарабхедо ‘‘маха̄самайасуттена’’ (дӣ. ни. 2.331 а̄дайо) дӣпетаббо. ма̄нуса̄пи ананта̄ти дӣпадесакулавам̣са̄джӣва̄дивибха̄гавасена ма̄нуса̄пи анантабхеда̄. писа̄ча̄ ева песа̄ча̄, те апарапета̄дайо маханта̄ ведитабба̄.
чхаддантадахаманда̄кинийо кул̣ӣрамучалиндана̄мена вадати. ган̣т̣хика̄ти паббаган̣т̣хика̄. пан̣д̣итопи…пе… уддхам̣ на гаччхати, касма̄? сатта̄нам̣ сам̣саран̣ака̄ласса нийатабха̄вато.
апарипаккам̣ сам̣саран̣анимиттам̣ сӣла̄дина̄ парипа̄чети на̄ма сӣгхам̣йева висуддхиппаттийа̄. парипаккам̣ пхусса пхусса патва̄ патва̄ парипаккабха̄ва̄па̄данена бйантим̣ кароти на̄ма. суттагул̣ети суттават̣т̣ийам̣. ниббет̣хийама̄намева палетӣти упама̄йа сатта̄нам̣ сам̣са̄ро ануккамена кхӣйатева, на тасса ваддхӣти дассети париччхиннарӯпатта̄.
229. нийатива̄де паккхипантоти саббан̃н̃утам̣ пат̣иджа̄нитва̄пи падесан̃н̃ута̄йа асампа̄йама̄но таттха аттано ан̃н̃а̄н̣акирийам̣ парихаритум̣ асакконто ча ‘‘евамеса̄ нийатӣ’’ти нийатива̄де паккхипанто.
230. дхаммакатха̄йа апассайабхӯто ануссаво етасса аттхӣти ануссавӣ, теневасса апассайава̄дам̣ дассетум̣ ‘‘ануссаваниссито’’ти а̄ха. саванам̣ саччатоти йам̣ кин̃чи ануссавам̣, там̣ саванам̣ саччанти гахетва̄ т̣хито. пит̣акасампада̄йа̄ти гантхасампа̄данена, та̄дисам̣ гантхам̣ пагун̣ам̣ ва̄чуггатам̣ катва̄ там̣ нисса̄йа дхаммам̣ катхети. тена̄ха ‘‘ваггапан̣н̣а̄сака̄йа̄’’тиа̄ди.
232. мандапан̃н̃оти париттапан̃н̃о. момӯхоти саммуйхако. ‘‘евантипи ме но’’тиа̄дина̄ вивидхо на̄наппака̄ро кхепо ва̄ча̄йа парава̄да̄нам̣ кхӣпанам̣ ва̄ча̄виккхепо, там̣ ва̄ча̄виккхепам̣, на марати на паччхиджджати йатха̄вутто ва̄давиккхепо ета̄йа̄ти амара̄, таттха паватта̄ дит̣т̣хи амара̄виккхепо, там̣ амара̄виккхепам̣. апарийантавиккхепанти ‘‘евампи ме но’’тиа̄дина̄ пуччхитасса апарийоса̄панавасена виккхепам̣. ито чито ча сандха̄вати екасмим̣ сабха̄ве анават̣т̣ха̄нато. га̄хам̣ на упагаччхатӣти миччха̄га̄хата̄йа уттаравидха̄на̄йа пуримапаккхам̣ т̣хапетва̄ га̄хам̣ на упагаччхати. амара̄садиса̄йа амара̄йа виккхепоти амара̄виккхепо.
идам̣ кусаланти еттха ити-саддо пака̄раттхо, имина̄ пака̄рена̄ти аттхо. амара̄виккхепико йатха̄ кусале, евам̣ ан̃н̃асмим̣ йам̣ кин̃чи кеначи пуччхитам̣ аттхам̣ аттано аруччаната̄йа ‘‘евантипи ме но’’тиа̄дина̄ таттха таттха виккхепан̃н̃ева а̄паджджати, тасма̄ ‘‘евантипи ме но’’тиа̄ди таттха таттха пуччхита̄ка̄рапат̣иседханавасена виккхипана̄ка̄радассанам̣. нану четтха виккхепава̄дино виккхепапаккхасса анануджа̄нанам̣ виккхепапаккхе ават̣т̣ха̄нам̣ йуттанти? на, таттха̄пи тасса саммӯл̣хасса пат̣иккхепавасенева виккхепава̄дасса паваттанато. тена вуттам̣ ‘‘но’’ти. татха̄ хи сан̃чайо белат̣т̣хапутто ран̃н̃а̄ аджа̄тасаттуна̄ сандит̣т̣хикам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ пут̣т̣хо паралокаттика̄дӣнам̣ пат̣иседханамукхена виккхепам̣ бйа̄ка̄си.
еттха̄ха – ‘‘нану ча̄йам̣ саббопи амара̄виккхепико кусала̄дайо дхамме паралокаттика̄дӣни ча йатха̄бхӯтам̣ анавабуджджхама̄но таттха таттха пан̃хам̣ пут̣т̣хо сама̄но пуччха̄йа виккхепаматтам̣ а̄паджджати, тасса катхам̣ дит̣т̣хигатабха̄во. на хи аваттука̄масса вийа пуччхитаматтхам̣ аджа̄нантасса виккхепакаран̣аматтена тасса дит̣т̣хигатиката̄ йутта̄’’ти? вуччате – на хева кхо пуччха̄йа виккхепакаран̣аматтена тасса дит̣т̣хигатиката̄, атха кхо миччха̄бхинивесавасена. сассата̄бхинивесена миччха̄бхинивит̣т̣хойева хи пуггало мандабуддхита̄йа кусала̄дидхамме паралокаттика̄дӣни ча йа̄тха̄вато аппат̣ипаджджама̄но аттана̄ авин̃н̃а̄тасса аттхасса парам̣ вин̃н̃а̄петум̣ асаккун̣еййата̄йа муса̄ва̄дабхайена ча виккхепам̣ а̄паджджатӣти. атха ва̄ пун̃н̃апа̄па̄нам̣ таббипа̄ка̄нан̃ча анавабодхена асаддаханена ча таббисайа̄йа пуччха̄йа виккхепакаран̣ам̣йева сундаранти кхантим̣ ручим̣ уппа̄детва̄ абхинивисантасса уппанна̄ висум̣йева са̄ ека̄ дит̣т̣хи саттабхан̇гадит̣т̣хи вийа̄ти дат̣т̣хабба̄, индрийабаддхато ча татийат̣т̣ха̄набха̄ве дассито.
234. саннидхика̄ракам̣ ка̄мети еттха аниндрийабаддха̄ни адхиппета̄нӣти тилатан̣д̣ула̄диггахан̣ам̣, тасса локасса аппаса̄дапариха̄раттхам̣ када̄чи тан̣д̣улана̄л̣иа̄дисан̇гахан̣акаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘тилатан̣д̣ула̄дайо пан̃н̃а̄йантӣ’’ти.
236. а̄джӣвака̄ мата̄ на̄ма̄ти име а̄джӣвака̄ саббасо самма̄пат̣ипаттирахита̄ миччха̄ ева ча пат̣ипаджджама̄на̄ адхисӣласан̇кха̄тасса сӣладжӣвитасса абха̄вена мата̄ на̄ма. путтамата̄ти матапутта̄. саман̣е готаме брахмачарийава̄со аттхӣти саман̣ам̣ ева готамам̣ парисуддхо супарипун̣н̣о таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄вахо брахмачарийава̄со аттхи. етенеттха дхаммасудхаммата̄дидӣпанена буддхасубуддхатан̃ча дӣпети, ан̃н̃аттха наттхӣти имина̄ ба̄хиракесу тасса абха̄вам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
сандакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
7. маха̄сакулуда̄йисуттаван̣н̣ана̄
237. абхин̃н̃а̄та̄ти едисо едисо ча̄ти абхилаккхан̣авасена н̃а̄та̄. аппасаддасса винӣто, аппасаддата̄йа мандабха̄н̣ита̄йа винӣтоти ча аппасаддавинӣтоти вуччама̄не ан̃н̃ена винӣтабха̄во дӣпито хоти, бхагава̄ пана сайамбхун̃а̄н̣ена сайамева винӣто. тасма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘аппасаддавинӣто’’ти на вуттам̣. тена̄ха ‘‘на хи бхагава̄ ан̃н̃ена винӣто’’ти.
238. хиййодивасам̣ упа̄да̄йа тато а̄санна̄ни катипайа̄ни диваса̄ни пурима̄ни на̄ма хонти, пурима̄нӣти ча пуббака̄ни, атӣта̄нӣти аттхо. тато паранти йатха̄ вуттаатӣтадивасато анантарам̣ парам̣ пуриматарам̣ атисайена пуриматта̄. ити имесу двӣсу паваттито йатха̄ккамам̣ пуримапуриматарабха̄во, евам̣ сантепи йадеттха ‘‘пуриматара’’нти вуттам̣, тато пабхути йам̣ йам̣ орам̣, там̣ там̣ парам̣, йам̣ йам̣ парам̣, там̣ там̣ ‘‘пуриматара’’нти вуттам̣ хоти. кутӯхалайутта̄ са̄ла̄ кутӯхаласа̄ла̄ йатха̄ ‘‘а̄джан̃н̃аратхо’’ти. име дассана̄дайо.
айатха̄бхӯтагун̣ехӣти айатха̄бхӯтам̣ миччха̄дӣпитааттхаматтенева уггхоситагун̣ехи самуггато гхосито. таранти атиккаманти етена̄ти титтхам̣, аггамагго. дит̣т̣хигатикамагго пана айатха̄бхӯтопи тесам̣ татха̄ витаран̣ам̣ упа̄да̄йа титтханти вохарӣйатӣти там̣ каронта̄ титтхакара̄. осаратӣти пависати.
239. сахитанти пубба̄пара̄вируддхам̣. на кин̃чи джа̄танти пат̣ин̃н̃а̄досахетудосауда̄харан̣адосадут̣т̣хадосата̄йа на кин̃чи джа̄там̣. тена̄ха ‘‘а̄ропито те ва̄до’’ти. ваданти тена парибха̄сантӣти ва̄до досо. сабха̄ваккосена̄ти сабха̄вато паваттакот̣т̣ха̄сена.
240. пӣл̣еййа̄ти мадхубхан̣д̣ена саха бха̄джане пӣл̣етва̄ дадеййа. сабрахмача̄рӣхи сампайоджетва̄ти сахадхаммикехи вихет̣ханапайогам̣ катва̄, тена̄ха ‘‘вива̄дам̣ катва̄’’ти.
241. итарӣтарена̄ти пан̣ӣтато итарена. тена̄ха ‘‘ла̄макала̄макена̄’’ти.
242. бхаттакосакена̄ти косакабхаттена, кхуддакасара̄вабхаттакена̄ти аттхо. белуваматтабхатта̄ха̄ра̄ти биллапама̄н̣абхаттабходжана̄. от̣т̣хават̣т̣ийа̄ти мукхават̣т̣ийа̄. сабба̄ка̄ренева̄ти саббаппака̄ренева. анаппа̄ха̄роти на ваттаббо када̄чи аппа̄ха̄роти катва̄. таттха ативийа ан̃н̃ехи ависайхам̣ аппа̄ха̄ратам̣ бхагавато дассетум̣ ‘‘падха̄набхӯмийа’’нтиа̄ди вуттам̣. майа̄ти ниссаккавачанам̣. висесатара̄ти тена дхаммена висесавантатара̄.
ватасама̄да̄навасенева пам̣сукӯлам̣ дха̄рентӣти пам̣сукӯлика̄ти а̄ха – ‘‘сама̄диннапам̣сукӯликан̇га̄’’ти, саддаттхо пана ‘‘висуддхимагге’’ (висуддхи. 1.24) вуттанайена ведитаббо. пин̣д̣апа̄тика̄ сапада̄нача̄ринотиа̄дӣсупи есева найо. таттха таттха саттхена чхиндитатта̄ саттхалӯкха̄ни. йам̣ йам̣ саппа̄йам̣, тассева гахан̣ам̣ уччинанти а̄ха ‘‘уччинитва̄…пе… тхират̣т̣ха̄намева гахетва̄’’ти. ала̄буломаса̄нӣти ала̄булома̄ни вийа сукхуматара̄ни чӣварасуттам̣сӯни етесам̣ сантӣти ала̄буломаса̄ни. па̄титаса̄н̣апам̣сукӯланти кал̣еварена саддхим̣ чхад̣д̣итаса̄н̣амайам̣ пам̣сукӯлам̣, йам̣ тумбаматте пул̣аве одхунитва̄ саттха̄ ган̣хи.
‘‘йатха̄пи бхамаро пуппха’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 49) вуттам̣ мадхукарабхиккха̄ча̄раватам̣ ‘‘пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ нисса̄йа паббаджджа̄’’ти (маха̄ва. 73, 128) вачанато бхиккхӯнам̣ пакатибхӯтам̣ ватанти вуттам̣ ‘‘ун̃чха̄саке вате рата̄’’ти. вата-саддо четтха пакативатасан̇кха̄там̣ сакаватам̣ вадати. тена̄ха ‘‘ун̃чха̄чарийасан̇кха̄те бхиккхӯнам̣ пакативате’’ти. уччанӣчагхарадва̄рат̣т̣ха̄йиноти махантакхуддакагеха̄нам̣ бахидва̄ракот̣т̣хакат̣т̣ха̄йино. кабарамиссакам̣ бхаттам̣ сам̣харитва̄ти кан̣а̄джакамиссакам̣ бхаттам̣ сампин̣д̣итва̄. умма̄рато пат̣т̣ха̄йа̄ти гхарумма̄рато пат̣т̣ха̄йа.
чӣвара̄нуггахаттханти чӣвара̄нураккхан̣аттхам̣. еттха ча йасма̄ буддха̄ на̄ма садеваке локе ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣, са̄ часса пун̃н̃аккхеттата̄ парамуккам̣сагата̄, тасма̄ сатта̄нам̣ та̄дисам̣ упака̄рам̣ а̄чиккхитва̄ те ча анугган̣ханта̄ гахапатичӣварам̣ са̄дийанти, чатупаччайасантосе пана не парамуккам̣сагата̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
244. саппаччайанти сахетукам̣ сака̄ран̣ам̣ хутва̄ дхаммам̣ десетӣти айаметтха аттхо. чодако пана адхиппа̄йам̣ аджа̄нанто ‘‘ким̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. итаро ‘‘но на десетӣ’’тиа̄дина̄ адхиппа̄йам̣ виварати. нида̄нанти четтха н̃а̄пакам̣ уппаттика̄ран̣ам̣ адхиппетам̣, тан̃ча тасса тасса ануппаттийуттасса аттхасса пат̣ипаккхахаран̣ато ‘‘саппа̄т̣иха̄рийа’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘пуримассеветам̣ вевачана’’нти. ра̄га̄дӣнам̣ ва̄ пат̣ихаран̣ам̣ пат̣иха̄рийам̣, тадева па̄т̣иха̄рийам̣, саха па̄т̣иха̄рийена̄ти саппа̄т̣иха̄рийам̣. ра̄га̄дипат̣иседхавасенева хи саттха̄ дхаммам̣ десети.
245. тасса тасса пан̃хасса̄ти йам̣ йам̣ пан̃хам̣ паро абхисан̇кхаритва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхати, тасса тасса пан̃хасса. упари а̄гаманава̄дапатханти виссаджджане кате тато упари а̄гаччханакам̣ ва̄дамаггам̣. висесетва̄ вадантоти ваттати, ‘‘бхо готама, ваттумарахатӣ’’ти аттано ва̄дабхеданаттхам̣ а̄хатам̣ ка̄ран̣ам̣ аттано ма̄ран̣аттхам̣ а̄вудхам̣ нидассенто вийа висесетва̄ ваданто паха̄ракена вачанена. антарантарети майа̄ вуччама̄накатха̄пабандхасса антарантаре. дадеййа вадеййа. еварӯпесу т̣ха̄несӯти парава̄дӣхи саддхим̣ ва̄дапат̣ива̄дат̣т̣ха̄несу. те ниггахетум̣ майа̄ деситам̣ суттападам̣ а̄нетва̄ мамайева ануса̄саним̣ ова̄дам̣ пачча̄сӣсанти.
246. сампа̄демӣти маноратхам̣ сампа̄деми. парипӯремӣти аджджха̄сайам̣ парипӯреми. адхисӣлети адхике уттамасӣле. са̄вакасӣлато ча паччекабуддхасӣлато ча буддха̄нам̣ сӣлам̣ адхикам̣ уккат̣т̣хам̣ парамуккам̣сато анан̃н̃аса̄дха̄ран̣абха̄вато. тена̄ха ‘‘буддхасӣлам̣ на̄ма катхита’’нти. т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄ти таттха таттха т̣ха̄насо уппаннапан̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. авасеса̄ пан̃н̃а̄ти идха па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ ана̄гата̄ ча йатха̄вуттан̃а̄н̣адвайавинимутта̄ пан̃н̃а̄.
247. висеса̄дхигама̄нанти сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ адхигандхаббависеса̄нам̣. абхин̃н̃а̄ на̄ма чха абхин̃н̃а̄, та̄су уккат̣т̣ханиддесена чхал̣абхин̃н̃а̄рахатова аггамаггапан̃н̃а̄ идха абхин̃н̃а̄ти адхиппета̄, тасса воса̄нам̣ парийоса̄нам̣ па̄рамӣ парамуккам̣са̄ти авакам̣са̄ти ча аггапхалам̣ вуччатӣти а̄ха ‘‘абхин̃н̃а̄…пе… арахаттам̣ патта̄’’ти.
упа̄йападха̄нети арийапхала̄дхигаманасса упа̄йабхӯте падха̄не. ‘‘ануппаннапа̄пака̄нуппа̄да̄диаттха̄’’ти гахита̄ татхева хонти, там̣ аттхам̣ са̄дхентийева̄ти етасса аттхасса дӣпако самма̄-саддоти йатха̄адхиппетаттхасса ануппаннапа̄пака̄нуппа̄да̄дино упа̄йабхӯте, падха̄наупа̄йабхӯтети аттхо. самма̄-саддасса ва̄ йонисо аттхадӣпакатам̣ сандха̄йа ‘‘йонисо падха̄не’’ти вуттам̣. чхандам̣ джанетӣти каттукамйата̄кусалаччхандам̣ уппа̄дети паваттети ва̄. ва̄йаматӣти пайогапараккамам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти ка̄йикачетасикавӣрийам̣ кароти. читтам̣ уккхипатӣти тенева сахаджа̄тавӣрийена косаджджапаккхато читтам̣ уккхипати. падахатӣти саммаппадха̄набхӯтам̣ вӣрийам̣ паваттети. пат̣ипа̄т̣ийа̄ панета̄ни чатта̄ри пада̄ни а̄севана̄бха̄вана̄бахулӣкаммаса̄таччакирийа̄хи йоджетабба̄ни. ‘‘падахатӣ’’ти ва̄ имина̄ а̄севана̄дӣхи саддхим̣ сикха̄паттам̣ уссол̣хивӣрийам̣ йоджетаббам̣. вад̣д̣хийа̄ парипӯран̣аттханти йа̄вата̄ бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ парипӯран̣аттхам̣. йа̄ т̣хитӣти йа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣ипаккхавигамена ават̣т̣хити. со асаммосоти со авина̄со. йам̣ вепулланти йо саббасо випулабха̄во махантата̄. бха̄вана̄па̄рипӯрӣти бха̄вана̄йа парипӯрита̄. аттхотипи ведитаббам̣ пуримапаччхимапада̄нам̣ сама̄наттхабха̄вато.
пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄там̣там̣висеса̄дхигамасса пат̣ипада̄вибха̄вана̄йа а̄раддхатта̄. акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппаджджанена анаттха̄вахата̄ на̄ма наттхӣти вуттам̣ – ‘‘уппаджджама̄на̄’’ти вачанам̣ уппанна̄нам̣ ра̄сантарабха̄вена гахитатта̄. татха̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппаджджанена̄ти вуттам̣ – ануппаджджама̄на̄ти вачанам̣ уппанна̄нам̣ ра̄сантарабха̄вена гахитатта̄. нируджджхама̄на̄ти пат̣ипаккхасама̄йогена винассама̄на̄, на кхан̣аниродхавасена нируджджхама̄на̄.
лобха̄дайо ведитабба̄, йе а̄раддхавипассака̄нам̣ уппаджджана̄раха̄. саким̣ уппаджджитва̄ти сабха̄вакатханаматтаметам̣. екава̄рамева хи магго уппаджджати. нируджджхама̄ноти сарасенева нируджджхама̄но. на хи тасса пат̣ипаккхасама̄його на̄ма аттхи. пхаласса̄ти анантарака̄лева уппаджджанакапхаласса. паччайам̣ датва̄ва нируджджхатӣти имина̄ магго сампати а̄йатин̃ча екантенева аттха̄вахоти дассети. пуримасмимпӣти ‘‘ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ ануппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’’нти етасмим̣ татийава̄репи. ‘‘саматхавипассана̄ гахетабба̄’’ти вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣, там̣ пана маггасса ануппанната̄йа саббха̄вато, ануппаджджама̄не ча тасмим̣ ват̣т̣а̄наттхасаббха̄ватоти маггассапи са̄дха̄ран̣абха̄вато на йуттанти пат̣иккхипати. йади саматхавипассана̄нампи ануппатти анаттха̄ваха̄, маггасса ануппаттийа̄ ваттаббам̣ наттхӣти.
махантам̣, га̄равам̣ хоти, тасма̄ ‘‘сан̇гхага̄равена йатха̄ручи вандитум̣ на лабха̄мӣ’’ти сан̇гхена саха на никкхами. еттакам̣ дха̄тӯнам̣ нидха̄нам̣ на̄ма ан̃н̃атра наттхи, маха̄дха̄тунидха̄нато хи нӣхаритва̄ катипайа̄ дха̄туйо таттха таттха четийе упанӣта̄, идха пана ра̄мага̄матхӯпе винат̣т̣хе на̄габхаванам̣ павит̣т̣ха̄ дон̣аматта̄ дха̄туйо упанӣта̄. атиманда̄ни ноти нану ативийа манда̄ни.
сам̣виджджитва̄ти ‘‘катхан̃хи на̄ма ма̄дисо ӣдисам̣ анаттхам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти сам̣вегам̣ джанетва̄. ӣдисам̣ на̄ма ма̄дисам̣ а̄раббха ваттаббанти ким̣ вадатӣти там̣ вачанам̣ ана̄дийанто.
сантасама̄паттито ан̃н̃ам̣ сантхамбханака̄ран̣ам̣ балавам̣ наттхӣти тато парихӣно самма̄пат̣ипаттийам̣ патит̣т̣ха̄ катхам̣ бхависсатӣти а̄ха ‘‘санта̄йа…пе… на саккотӣ’’ти. на хи маха̄раджджуйа̄ чхинна̄йа суттатантӯ сантхамбхетум̣ сакконтӣти. саматхе дассетва̄ тена сама̄нагатика̄ имасмим̣ висайе випассана̄пӣти имина̄ адхиппа̄йена̄ха ‘‘евам̣ уппанна̄ саматхавипассана̄…пе… сам̣ваттантӣ’’ти.
ка̄са̄ванти ка̄са̄ваваттхам̣. каччхам̣ пӣл̣етва̄ ниваттханти паччхимам̣ оват̣т̣икам̣ пӣл̣енто вийа дал̣хам̣ катва̄ ниваттхам̣ аддасам̣сӯти йоджана̄.
вуттанайена̄ти (а. ни. т̣ӣ. 1.1.394) ‘‘ка̄ма̄ на̄мете аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’тиа̄дина̄ ваттхука̄макилесака̄месу а̄дӣнавадассанапуббаканеккхаммапат̣ипаттийа̄ чхандара̄гам̣ виккхамбхайато самуччхиндантасса ча ‘‘ануппанно ча ка̄ма̄саво на уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ сабба̄савасуттаван̣н̣ана̄дӣсу (ма. ни. 1.15 а̄дайо; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.15 а̄дайо) вуттанайена. а̄рамман̣арасам̣ анубхавитва̄ нируддхавипа̄коти тада̄рамман̣ама̄ха. анубхавитва̄ бхавитва̄ ча вигатам̣ бхӯтавигатам̣. анубхӯтабхӯта̄ хи бхӯтата̄са̄ман̃н̃ена бхӯта-саддена вутта̄. са̄ман̃н̃амева хи упасаггена висесӣйатӣти. анубхӯтасаддо ча каммавачаниччха̄йа абха̄вато анубхавакава̄чако дат̣т̣хаббо. випа̄ко а̄рамман̣е уппаджджитва̄ нируддхо бхутва̄вигатоти ваттаббатам̣ арахати, викаппага̄хавасена ра̄га̄дӣхи таббипаккхехи ча акусалам̣ кусалан̃ча каммам̣ а̄рамман̣арасам̣ анубхавитва̄ вигатанти ваттаббатам̣ арахати. йатха̄вутто пана випа̄ко кевалам̣ а̄рамман̣араса̄нубхаванавасенева паваттатӣти анубхавитва̄ вигататта̄ ниппарийа̄йенева вутто, тасса ча татха̄ вуттатта̄ каммам̣ бхавитва̄ вигатапарийа̄йена, йам̣ ‘‘уппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄’’ти еттха ‘‘уппанна’’нти гахетва̄ там̣садиса̄нам̣ паха̄нам̣, вуддхи ча вутта̄. випаччитум̣ ока̄сакаран̣авасена уппатитам̣ атӣтакамман̃ча тато уппаджджитум̣ а̄раддхо ана̄гато випа̄ко ча ‘‘ока̄сакатуппанно’’ти вутто. йам̣ уппаннасаддена вина̄пи вин̃н̃а̄йама̄нам̣ уппаннам̣ сандха̄йа ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, сан̃четаника̄на’’нтиа̄ди (а. ни. 10.217, 219) вуттам̣.
тесӯти випассана̄йа бхӯмибхӯтесу кхандхесу. анусайитакилеса̄ти анусайавасена паватта̄ аппахӣна̄ маггена паха̄табба̄ килеса̄ адхиппета̄. тена̄ха ‘‘атӣта̄…пе… на ваттабба̄’’ти. тесан̃хи амбаруккхопама̄йа ваттама̄на̄дита̄ на ваттабба̄ маггена паха̄табба̄нам̣ та̄дисасса вибха̄гасса ануппаджджанато. аппахӣна̄ва хонтӣти имина̄ аппахӣнат̣т̣хена анусайат̣т̣хоти дассети. идам̣ бхӯмиладдхуппаннам̣ на̄ма̄ти идам̣ тесу кхандхесу уппаттирахакилесаджа̄там̣ та̄йа ева уппаттирахата̄йа бхӯмиладдхуппаннам̣ на̄ма, тебхӯмакабхӯмиладдха̄ на̄ма хотӣти аттхо. та̄су та̄су бхӯмӣсӯти мануссадева̄диаттабха̄васан̇кха̄тесу упа̄да̄наккхандхесу. тасмим̣ тасмим̣ санта̄не ануппаттиана̄па̄дитата̄йа асамуггха̄тита̄. еттха ча ладдхабхӯмикам̣ бхӯмиладдханти вуттам̣ аггиа̄хито вийа.
ока̄сакатуппанна-саддепи ча ока̄со като етена̄ти ока̄со като етасса̄ти ча аттхадвайепи ката-саддасса паранипа̄то дат̣т̣хаббо. а̄хатакхӣраруккхо вийа нимиттагга̄хавасена адхиггахитам̣ а̄рамман̣ам̣, ана̄хатакхӣраруккхо вийа авиккхамбхитата̄йа антогадхакилесам̣ а̄рамман̣ам̣. нимиттагга̄хака̄виккхамбхитакилеса̄ ва̄ пуггала̄ а̄хата̄на̄хатакхӣраруккхасадиса̄. пуриманайенева̄ти авиккхамбхитуппанне вийа ‘‘имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не нуппаджджиссантӣти на ваттабба̄. касма̄? асамуггха̄титатта̄’’ти йоджетва̄ виттха̄ретаббам̣.
вуттам̣ пат̣исамбхида̄магге. таттха ча маггена пахӣнакилеса̄намева тидха̄ наваттаббатам̣ апа̄кат̣ам̣ супа̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ аджа̄тапхаларуккхо упама̄бха̄вена а̄гато. атӣта̄дӣнам̣ аппахӣната̄ дассанаттхампи ‘‘джа̄тапхаларуккхена дӣпетабба’’нти вуттам̣. таттха йатха̄ аччхинне руккхе ниббатта̄раха̄ни пхала̄ни чхинне ануппаджджама̄на̄ни на када̄чи сасабха̄ва̄ни ахесум̣ хонти бхависсанти ча̄ти та̄ни атӣта̄дибха̄вена на ваттабба̄ни, евам̣ маггена пахӣнакилеса̄ ча дат̣т̣хабба̄. йатха̄ чхеде асати пхала̄ни уппаджджиссанти, сати ча нуппаджджиссантӣти чхедасса са̄ттхаката̄, евам̣ маггабха̄вана̄йа ча са̄ттхаката̄ йоджетабба̄.
тепи паджахатийева килесаппаха̄ненева тесампи ануппаттидхаммата̄па̄данато. абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса. упа̄диннаанупа̄диннатоти упа̄диннакхандхато чева килесато ча. упапаттивасена вут̣т̣ха̄нам̣ дассетума̄ха – ‘‘бхававасена пана̄’’тиа̄ди. йе сота̄паннасса сатта бхава̄ аппахӣна̄, тато пан̃ча т̣хапетва̄ итаре две ‘‘сугатибхавекадеса̄’’ти адхиппета̄. сугатика̄мабхаватоти сугатибхавекадесабхӯтака̄мабхавато. арахаттамагго рӯпа̄рӯпабхавато вут̣т̣ха̄ти уддхамбха̄гийасам̣йоджанасамуггха̄табха̄вато. йади арахаттамагго ева арийамагго сийа̄, со ева саббакилесе паджахеййа, саббабхавехипи вут̣т̣хахеййа. йасма̄ пана одхисова килеса̄ пахӣйанти, тасма̄ хет̣т̣химахет̣т̣химамаггехи пахӣна̄васесе килесе со паджахати, ити имам̣ са̄маттхийам̣ сандха̄йа ‘‘саббабхавехи вут̣т̣ха̄тийева̄типи вадантӣ’’ти вуттам̣. татха̄ хи со ева ‘‘ваджирӯпамо’’ти вутто.
хоту та̄ва вуттанайена ануппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄да̄йа, уппанна̄нам̣ уппаннасадиса̄нам̣ паха̄на̄йа ануппаттидхаммата̄па̄дана̄йа маггабха̄вана̄, атха маггаккхан̣е катхам̣ ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ уппа̄да̄йа уппанна̄нан̃ча т̣хитийа̄ бха̄вана̄ хоти екачиттаккхан̣икатта̄ тасса̄ти чодети, итаро ‘‘маггаппаваттийа̄йева̄’’ти париха̄рама̄ха. магго хи ка̄ман̃чекачиттаккхан̣ико, татха̄рӯпо панасса паваттивисесо, йам̣ ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ са̄тисайам̣ уппаджджанти, уппанна̄ ча сависесам̣ па̄рипӯрим̣ па̄пун̣анти. тена̄ха ‘‘магго хӣ’’тиа̄ди. кин̃ча̄пи арийамагго ваттама̄наккхан̣е ануппанно на̄ма на хоти, ануппаннапуббатам̣ упа̄да̄йа упача̄равасена татха̄ вуччатӣти дассетум̣ ‘‘ана̄гатапуббам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. айамева̄ти айам̣ маггасса йатха̄паччайапаватти ева т̣хити на̄ма̄ти, маггасаман̇гӣ пуггало маггампи бха̄венто ева тасса т̣хитийа̄ бха̄ветӣти ваттум̣ ват̣т̣ати.
упасамама̄нам̣ гаччхатӣти виккхамбханавасена самуччхедавасена килесе упасаментам̣ ваттати. пуббабха̄гиндрийа̄ни ева ва̄ адхиппета̄ни. тенева̄ха ‘‘килесӯпасаматтхам̣ ва̄ гаччхатӣ’’ти.
248. адхимуччанат̣т̣хена̄ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.129; а. ни. т̣ӣ. 3.8.66) адхикам̣ сависесам̣ муччанат̣т̣хена, тена̄ха ‘‘сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо’’ти. етена сатипи саббассапи рӯпа̄вачараджджха̄насса виккхамбханавасена пат̣ипаккхато вимуттабха̄ве йена бха̄вана̄висесена там̣ джха̄нам̣ са̄тисайам̣ пат̣ипаккхато вимуччитва̄ паваттати, со бха̄вана̄висесо дӣпито. бхавати хи сама̄наджа̄тийуттопи бха̄вана̄висесена паваттиа̄ка̄рависесо. йатха̄ там̣ саддха̄вимуттато дит̣т̣хиппаттасса, татха̄ паччанӣкадхаммехи сут̣т̣ху вимуттата̄йа ева аниггахитабха̄вена нира̄сан̇ката̄йа абхиративасена сут̣т̣ху адхимуччанат̣т̣хенапи вимоккхо. тена̄ха ‘‘а̄рамман̣е ча̄’’тиа̄ди. айам̣ панаттхоти айам̣ адхимуччанаттхо паччхимавимоккхе ниродхе наттхи. кевало вимуттаттхо ева таттха лаббхати, там̣ сайамева парато ваккхати.
рӯпӣти йена̄йам̣ сасантатипарийа̄паннена рӯпена саманна̄гато, там̣ йасса джха̄насса хетубха̄вена висит̣т̣хам̣ рӯпам̣ хоти. йена висит̣т̣хена рӯпена ‘‘рӯпӣ’’ти вуччеййа рӯпӣ-саддасса атисайаттхадӣпанато, тадева сасантатипарийа̄паннарӯпанимиттам̣ джха̄намива параматтхато рӯпӣбха̄васа̄дхаканти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘аджджхатта’’нтиа̄ди. рӯпаджджха̄нам̣ рӯпам̣ уттарападалопена. рӯпа̄нӣти панеттха пуримападалопо дат̣т̣хаббо. тена вуттам̣ ‘‘нӣлакасин̣а̄дӣни рӯпа̄нӣ’’ти.
антоаппана̄йам̣ субханти а̄бхого наттхӣти имина̄ пубба̄бхогавасена адхимутти сийа̄ти дассети. еван̃хеттха татха̄ваттаббата̄паттичодана̄ анавака̄са̄ хоти. йасма̄ сувисуддхесу нӣла̄дӣсу ван̣н̣акасин̣есу таттха ката̄дхика̄ра̄нам̣ абхиративасена сут̣т̣ху адхимутти сийа̄, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ татха̄ татийо вимоккхо сам̣ван̣н̣ито. йасма̄ пана метта̄дивасена паваттама̄на̄ бха̄вана̄ сатте аппат̣икӯлато дахати, те субхато адхимуччитва̄ва паваттати, тасма̄ пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.212) брахмавиха̄рабха̄вана̄ ‘‘субхавимоккхо’’ти вутта̄, тайидам̣ убхайампи тена тена парийа̄йена вуттатта̄ на вируджджхатӣти дат̣т̣хаббам̣.
саббасоти анавасесато. на хи чатуннам̣ арӯпаккхандха̄нам̣ екадесопи таттха авасит̣т̣хоти. виссат̣т̣хатта̄ти йатха̄париччхинне ка̄ле ниродхитатта̄. уттамо вимоккхо на̄ма арийехева сама̄паджджитаббато, арийапхалапарийоса̄натта̄ дит̣т̣хева дхамме нибба̄наппаттибха̄вато ча.
249. абхибхаватӣти абхибху (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.173; а. ни. т̣ӣ. 3.6.61-65) парикаммам̣, н̃а̄н̣ам̣ ва̄. абхибху а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣, джха̄нам̣. абхибхавитаббам̣ ва̄ а̄рамман̣асан̇кха̄там̣ а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣, джха̄нам̣. а̄рамман̣а̄бхибхаванато абхибху ча там̣ а̄йатанан̃ча йогино сукхависеса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато мана̄йатанадхамма̄йатанабха̄вато ча̄типи сасампайуттам̣ джха̄нам̣ абхибха̄йатанам̣. тена̄ха ‘‘абхибхаванака̄ран̣а̄нӣ’’тиа̄ди. та̄нӣти абхибха̄йатанасан̃н̃ита̄ни джха̄на̄ни. сама̄паттито вут̣т̣хитасса а̄бхого пуббабха̄габха̄вана̄васена джха̄наккхан̣е паваттам̣ абхибхавана̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттоти дат̣т̣хаббо. парикаммавасена аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ, на аппана̄васена. на хи пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄ аппана̄ аджджхаттависайа̄ самбхавати. там̣ пана аджджхатта парикаммавасена ладдхам̣ касин̣анимиттам̣ асувисуддхамева хоти, на бахиддха̄ парикаммавасена ладдхам̣ вийа висуддхам̣.
паритта̄нӣти йатха̄ладдха̄ни суппасара̄ваматта̄ни. тена̄ха ‘‘авад̣д̣хита̄нӣ’’ти. париттавасенева̄ти ван̣н̣авасена а̄бхоге виджджама̄непи париттавасенева идамабхибха̄йатанам̣ вуттам̣. париттата̄ хеттха абхибхаванасса ка̄ран̣ам̣. ван̣н̣а̄бхоге сатипи асатипи абхибха̄йатанабха̄вана̄ на̄ма тиккхапан̃н̃ассева самбхавати, на итарасса̄ти ‘‘н̃а̄н̣уттарико пуггало’’ти. абхибхавитва̄ сама̄паджджатӣти еттха абхибхаванам̣ сама̄паджджанан̃ча упача̄раджджха̄на̄дхигамасаманантарамева аппана̄джха̄нуппа̄дананти а̄ха ‘‘саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣ’’ти. саха нимиттуппа̄дена̄ти ча аппана̄парива̄са̄бха̄васса лаккхан̣авачанаметам̣. йо ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃о’’ти вуччати, татопи н̃а̄н̣уттарассева абхибха̄йатанабха̄вана̄. еттха̄ти етасмим̣ нимитте. аппанам̣ па̄петӣти бха̄вана̄ аппанам̣ нети.
еттха ча кечи ‘‘уппанне упача̄раджджха̄не там̣ а̄раббха йе хет̣т̣химантена две тайо джаванава̄ра̄ паваттанти, те упача̄раджджха̄на паккхика̄ ева, таданантаран̃ча бхаван̇гапарива̄сена упача̄ра̄севана̄йа ча вина̄ аппана̄ хоти, саха нимиттуппа̄денева аппанам̣ па̄петӣ’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣. на хи па̄рива̄сикапарикаммена аппана̄ва̄ро иччхито, на̄пи махаггатаппама̄н̣аджджха̄несу вийа упача̄раджджха̄не екантато паччавеккхан̣а̄ иччхитабба̄, тасма̄ упача̄раджджха̄на̄дхигамато парам̣ катипайабхаван̇гачитта̄васа̄не аппанам̣ па̄пун̣анто ‘‘саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣ’’ти вутто. ‘‘саха нимиттуппа̄дена̄’’ти ча адхиппа̄йикамидам̣ вачанам̣, на нӣтаттхам̣, адхиппа̄йо вуттанайенева ведитаббо.
на антосама̄паттийам̣ тада̄ татха̄рӯпасса а̄бхогасса асамбхавато, сама̄паттито вут̣т̣хитасса а̄бхого пуббабха̄габха̄вана̄васена джха̄наккхан̣е паваттам̣ абхибхавана̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттоти дат̣т̣хаббам̣. абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 204) пана ‘‘имина̄ панасса пуббабха̄го катхито’’ти вуттам̣. антосама̄паттийам̣ татха̄ а̄бхога̄бха̄ве касма̄ ‘‘джха̄насан̃н̃а̄йапӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘абхибхава…пе… аттхӣ’’ти.
вад̣д̣хитаппама̄н̣а̄нӣти випулаппама̄н̣а̄нӣти аттхо, на екан̇гуладван̇гула̄дивасена вад̣д̣хитаппама̄н̣а̄нӣти татха̄ вад̣д̣ханассеветтха асамбхавато. тена̄ха ‘‘маханта̄нӣ’’ти.
рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄, са̄ асса аттхӣти рӯпасан̃н̃ӣ, на рӯпасан̃н̃ӣ арӯпасан̃н̃ӣ. сан̃н̃а̄сӣсена джха̄нам̣ вадати. рӯпасан̃н̃а̄йа ануппа̄данамеветтха ала̄бхита̄. бахиддха̄ва уппаннанти бахиддха̄ваттхусмим̣йева уппаннам̣. абхидхамме пана ‘‘аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни, аппама̄н̣а̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти евам̣ чатуннам̣ абхибха̄йатана̄нам̣ а̄гататта̄ абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 204) ‘‘касма̄ пана йатха̄ суттанте – ‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати паритта̄нӣ’тиа̄ди вуттам̣, евам̣ аватва̄ идха чатӯсупи абхибха̄йатанесу аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ита̄ва вутта̄’’ти чоданам̣ катва̄ ‘‘аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйато’’ти ка̄ран̣ам̣ ватва̄ ‘‘таттха ва̄ хи идха ва̄ бахиддха̄рӯпа̄нева абхибхавитабба̄ни, тасма̄ та̄ни нийамато ваттабба̄нӣти татра̄пи идха̄пи вутта̄ни. ‘аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ’ти идам̣ пана саттху десана̄вила̄саматтамева̄’’ти вуттам̣.
еттха ча ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни сахита̄ни ча сабба̄ни ‘‘паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти вутта̄ни, татха̄ ‘‘аппама̄н̣а̄нӣ’’ти дат̣т̣хабба̄ни. аттхи хи есо парийа̄йо ‘‘паритта̄ни абхибхуййа та̄ни че када̄чи ван̣н̣авасена а̄бхуджита̄ни хонти суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни абхибхуййа̄’’ти. парийа̄йакатха̄ хи суттантадесана̄ти. абхидхамме пана ниппарийа̄йадесанатта̄ ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни висум̣ вутта̄ни, татха̄ сахита̄ни. аттхи хи убхайаттха абхибхаванапарийа̄йоти ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’тиа̄дина̄ пат̣хамадутийаабхибха̄йатанесу пат̣хамавимоккхо, татийачатуттха̄бхибха̄йатанесу дутийавимоккхо, ван̣н̣а̄бхибха̄йатанесу татийавимоккхо ча абхибхаванаппаваттито сан̇гахито, абхидхамме пана ниппарийа̄йадесанатта̄ вимоккха̄бхибха̄йатана̄ни асан̇карато дассетум̣ вимоккхе ваджджетва̄ абхибха̄йатана̄ни катхита̄ни, сабба̄ни ча вимоккхакичча̄ни джха̄на̄ни вимоккхадесана̄йам̣ вутта̄ни. тадетам̣ ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’ти а̄гатасса абхибха̄йатанадвайасса абхидхамме абхибха̄йатанесу авачанато ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнан̃ча саббавимоккхакиччаса̄дха̄ран̣авачанабха̄вато ваваттха̄нам̣ катанти вин̃н̃а̄йати.
‘‘аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйато’’ти идам̣ абхидхамме каттхачипи ‘‘аджджхаттам̣ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти аватва̄ саббаттха йам̣ вуттам̣ ‘‘бахиддха̄рӯпа̄ни пассатӣ’’ти, тасса ка̄ран̣авачанам̣. тена йам̣ ан̃н̃ахетукам̣, там̣ тена хетуна̄ вуттам̣, йам̣ пана десана̄вила̄сахетукам̣ аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ита̄йа ева абхидхамме вачанам̣, на тасса ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ маггитаббанти дассети. аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйата̄ ча тесам̣ бахиддха̄рӯпа̄нам̣ вийа авибхӯтатта̄, десана̄вила̄со ча йатха̄вуттававаттха̄навасена ведитаббо, венеййаджджха̄сайавасена виджджама̄напарийа̄йакатханабха̄вато. ‘‘суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти етенева сиддхатта̄ нӣла̄диабхибха̄йатана̄ни на ваттабба̄нӣти че? на, нӣла̄дӣсу ката̄дхика̄ра̄нам̣ нӣла̄дибха̄вассева абхибхаванака̄ран̣атта̄. на хи тесам̣ парисуддха̄парисуддхаван̣н̣а̄нам̣ париттата̄ тадаппама̄н̣ата̄ ва̄ абхибхаванака̄ран̣ам̣, атха кхо нӣла̄дибха̄во ева̄ти. етесу ча паритта̄дикасин̣арӯпесу йам̣ чаритасса има̄ни абхибха̄йатана̄ни иджджханти, там̣ дассетум̣ ‘‘имесу пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.
саббасан̇га̄хикавасена̄ти сакаланӣлаван̣н̣анӣланидассананӣланибха̄са̄нам̣ са̄дха̄ран̣авасена. ван̣н̣авасена̄ти сабха̄ваван̣н̣авасена. нидассанавасена̄ти пасситаббата̄васена. обха̄савасена̄ти саппабха̄сата̄йа авабха̄санавасена. ума̄пуппханти атасипуппхам̣. нӣламева хоти ван̣н̣асан̇кара̄бха̄вато. ба̄ра̄н̣асийам̣ бхаванти ба̄ра̄н̣асийам̣ самут̣т̣хитам̣.
те дхаммети те сатипат̣т̣ха̄на̄дидхамме чева ат̣т̣хавимоккхадхамме ча. чин̣н̣авасӣбха̄ва̄йева таттха абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа парийоса̄нуттарам̣ сатам̣ гата̄ абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄.
250. сакалат̣т̣хена̄ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 3.346; а. ни. т̣ӣ. 3.10.25) сакалабха̄вена, асубханимитта̄дӣсу вийа екадесе ат̣т̣хатва̄ анавасесато гахетаббат̣т̣хена̄ти аттхо. йатха̄ кхеттам̣ сасса̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хит̣т̣ха̄нан̃ча, евамева там̣там̣сампайуттадхамма̄нанти а̄ха ‘‘кхеттат̣т̣хена̄’’ти. париччхиндитва̄ти идам̣ уддхам̣ адхо тирийанти йоджетаббам̣. париччхиндитва̄ ева хи саббаттха касин̣ам̣ вад̣д̣хетаббам̣. тена тена ка̄ран̣ена̄ти упариа̄дӣсу тена тена касин̣ена. йатха̄ кинти а̄ха – ‘‘а̄локамива рӯпадассанака̄мо’’ти, йатха̄ диббачаккхуна̄ уддхам̣ че рӯпам̣ дат̣т̣хука̄мо, уддхам̣ а̄локам̣ паса̄рети, адхо че, адхо, самантато че рӯпам̣ дат̣т̣хука̄мо, самантато а̄локам̣ паса̄рети, евам̣ саббакасин̣анти аттхо. екасса̄ти патхавӣкасин̣а̄дӣсу екекасса. ан̃н̃абха̄ва̄нупагаманаттханти ан̃н̃акасин̣абха̄ва̄нупагаманадӣпанаттхам̣, ан̃н̃асса ва̄ касин̣абха̄ва̄нупагаманадӣпанаттхам̣. на хи ан̃н̃ена паса̄ритакасин̣ам̣ тато ан̃н̃ена паса̄ритакасин̣абха̄вам̣ упагаччхати, евампи несам̣ ан̃н̃акасин̣асамбхеда̄бха̄во ведитаббо. на ан̃н̃ам̣ патхавӣа̄ди. на хи удакена т̣хитат̣т̣ха̄не сасамбха̄рапатхавӣ аттхи. ан̃н̃акасин̣асамбхедоти а̄покасин̣а̄дина̄ сан̇каро. саббаттха̄ти саббесу сесакасин̣есу. екадесе ат̣т̣хатва̄ анавасесапхаран̣ам̣ пама̄н̣асса аггахан̣ато аппама̄н̣ам̣. тенева хи несам̣ касин̣асаман̃н̃а̄. татха̄ хи ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха четаса̄ пхарантоти бха̄вана̄читтена а̄рамман̣ам̣ каронто. бха̄вана̄читтан̃хи касин̣ам̣ париттам̣ ва̄ випулам̣ ва̄ сакаламева манаси кароти.
касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пхаран̣ааппама̄н̣авасена ‘‘вин̃н̃а̄н̣акасин̣а’’нти вуттам̣. татха̄ хи там̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. касин̣авасена̄ти уггха̄т̣итакасин̣авасена касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се уддхам̣адхотирийата̄ ведитабба̄. йаттакан̃хи т̣ха̄нам̣ касин̣ам̣ паса̄ритам̣, таттакам̣ а̄ка̄сабха̄вана̄васена а̄ка̄сам̣ хотӣти. евам̣ йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ а̄ка̄сам̣ хутва̄ упат̣т̣хитам̣, таттакам̣ а̄ка̄самева хутва̄ вин̃н̃а̄н̣асса паваттанато а̄гаманавасена вин̃н̃а̄н̣акасин̣епи уддхам̣адхотирийата̄ вутта̄ти ‘‘касин̣уггха̄т̣има̄ка̄савасена таттха паваттавин̃н̃а̄н̣е уддхам̣адхотирийата̄ ведитабба̄’’ти а̄ха.
252. вуттойева ваммикасутте. нисситан̃ча чхаваттхунисситатта̄ випассана̄н̃а̄н̣асса. пат̣ибаддхан̃ча тена вина̄ аппаваттанато ка̄йасан̃н̃ита̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣ато ча. сут̣т̣ху бха̄ти обха̄сатӣти ва̄ субхо. курувиндаджа̄тиа̄диджа̄тивисесопи ман̣и а̄карапа̄рисуддхимӯлако ева̄ти а̄ха ‘‘супарисуддхаа̄карасамут̣т̣хито’’ти. досанӣхаран̣авасена парикамманиппхаттӣти а̄ха ‘‘сут̣т̣ху катапарикаммо апанӣтапа̄са̄н̣асаккхаро’’ти. дхованаведхана̄дӣхӣти чатӯсу па̄са̄н̣есу дхованена чева ка̄л̣ака̄диапахаран̣аттха̄йа суттена а̄вунанаттха̄йа ча виджджханена. та̄пасан̣хакаран̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо а̄ди-саддена. ван̣н̣асампаттинти суттасса ван̣н̣асампаттим̣.
ман̣и вийа караджака̄йо паччавеккхитаббато. а̄вутасуттам̣ вийа випассана̄н̃а̄н̣ам̣ анупависитва̄ т̣хитатта̄. чаккхума̄ пурисо вийа випассана̄ла̄бхӣ бхиккху саммадева тасса дассанато. тада̄рамман̣а̄нанти рӯпадхамма̄рамман̣а̄нам̣. пхассапан̃чамакачиттачетасикаггахан̣ена гахитадхамма̄пи випассана̄читтуппа̄дапарийа̄панна̄ ева̄ти ведитаббам̣. еван̃хи тесам̣ випассана̄н̃а̄н̣агатикатта̄ ‘‘а̄вутасуттам̣ вийа випассана̄н̃а̄н̣а’’нти вачанам̣ авиродхитам̣ хоти.
н̃а̄н̣асса̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса. йади евам̣ н̃а̄н̣асса васена ваттаббам̣, на пуггаласса̄ти а̄ха ‘‘тасса пана̄’’тиа̄ди. маггасса анантарам̣, тасма̄ локийа̄бхин̃н̃а̄нам̣ парато чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄йа пурато ваттаббам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣. евам̣ сантепӣти йадипа̄йам̣ н̃а̄н̣а̄нупуббат̣т̣хити, евам̣ сантепи етасса антара̄ ва̄ро наттхӣти пан̃часу локийа̄бхин̃н̃а̄су катхита̄су а̄кан̇кхеййасутта̄дӣсу (ма. ни. 1.64 а̄дайо) вийа чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄ катхетабба̄ти етасса анабхин̃н̃а̄лаккхан̣асса випассана̄н̃а̄н̣асса та̄сам̣ антара̄ ва̄ро на хоти, тасма̄ таттха авасара̄бха̄вато идхева рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄на̄нантарамева дасситам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣. йасма̄ ча̄ти ча-саддо самуччайаттхо. тена на кевалам̣ тадева, атха кхо идампи ка̄ран̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса идхева дассанети имаматтхам̣ дӣпети. диббена чаккхуна̄ бхераварӯпам̣ пассатоти еттха иддхивидхан̃а̄н̣ена бхеравам̣ рӯпам̣ нимминитва̄ чаккхуна̄ пассатоти ваттаббам̣, евампи абхин̃н̃а̄ла̄бхино апарин̃н̃а̄н̣аваттхукасса бхайасанта̄со уппаджджати уччава̄ликава̄сӣмаха̄на̄гаттхерасса вийа. идха̄пӣти имасмим̣ випассана̄н̃а̄н̣епи, на сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу ева̄ти адхиппа̄йо.
253. маномайиддхийам̣ чин̣н̣авасита̄йа абхин̃н̃а̄ воса̄напа̄рамиппаттата̄ ведитабба̄ти йоджана̄. манена ниббаттанти абхин̃н̃а̄манена ниббаттитам̣. там̣ садисабха̄вадассанаттхамева̄ти сан̣т̣ха̄натопи ван̣н̣атопи авайавависесатопи садисабха̄вадассанаттхамева. саджа̄тийам̣ т̣хито, на на̄гиддхийа̄ ан̃н̃аджа̄тирӯпо. супарикаммакатаматтика̄дайо вийа иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ викуббанакирийа̄йа ниссайабха̄вато.
255. аппакасиренева̄ти акиччхенева.
256. мандо утта̄насеййакада̄ракопи ‘‘дахаро’’ти вуччатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘йува̄’’ти вуттам̣. йува̄пи кочи аниччханато аман̣д̣анасӣло хотӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘ман̣д̣анакаджа̄тико’’ти вуттам̣. тена вуттам̣ ‘‘йува̄пӣ’’тиа̄ди. ка̄л̣атилаппама̄н̣а̄ биндаво ка̄л̣атилака̄ни. на̄тикамма̄сатилаппама̄н̣а̄ биндаво тилака̄ни. ван̇кам̣ на̄ма пийан̇гам̣. йоббанапӣл̣ака̄дайо мукхадӯсипӣл̣ака̄. мукхагато досо мукхадосо, лаккхан̣авачанан̃четам̣ мукхе адосассапи па̄кат̣абха̄васса адхиппетатта̄. йатха̄ ва̄ мукхе досо, евам̣ мукхе адосопи мукхадосо саралопена, мукхадосо ча мукхадосо ча мукхадосоти екасесанайенапеттха аттхо дат̣т̣хаббо. еван̃хи паресам̣ сол̣асавидхам̣ читтам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣти вачанам̣ саматтхитам̣ хоти.
259. пат̣ипада̄васена̄ти йатха̄рахам̣ саматхавипассана̄маггапат̣ипада̄васена. ат̣т̣хасу кот̣т̣ха̄сесӯти сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу бодхипаккхийадхаммакот̣т̣ха̄сесу, вимоккхакот̣т̣ха̄сесу ва̄ти имесу ат̣т̣хасу кот̣т̣ха̄сесу. сесесӯти вутта̄васесесу абхибха̄йатанакот̣т̣ха̄са̄дӣсу. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
маха̄сакулуда̄йисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
8. саман̣амун̣д̣ика̄путтасуттаван̣н̣ана̄
260. уггахитунти сиккхитум̣. угга̄хетунти сиккха̄петум̣, па̄т̣хато аттана̄ йатха̄уггахитаматтхам̣ таббибха̄ванаттха̄йа учча̄ран̣авасена паресам̣ га̄хетунти аттхо. самайанти дит̣т̣хим̣. са̄ хи сам̣йоджанабха̄вато самети самбандха̄ ети паваттати, дал̣хаггахан̣абха̄вато ва̄ сам̣йутта̄ айанти паваттанти сатта̄ йатха̄бхинивесам̣ етена̄ти самайоти вуччати. дит̣т̣хисам̣йоджанена хи сатта̄ ативийа баджджхантӣти. сӯрийасса уггаманато аттхан̇гама̄ айам̣ еттако ка̄ло раттандхака̄равидхаманато дива̄ на̄ма, тасса пана маджджхимапаха̄расан̃н̃ито ка̄ло самуджджалитапабха̄теджадаханабха̄вена дива̄ на̄ма. тена̄ха ‘‘дивасассапи дива̄бхӯте’’ти. пат̣исам̣харитва̄ти ниваттетва̄. евам̣ читтасса пат̣исам̣харан̣ам̣ на̄ма гочараккхетте т̣хапананти а̄ха ‘‘джха̄наратисеванавасена екӣбха̄вам̣ гато’’ти. етена ка̄йавивекапуббакам̣ читтавивекама̄ха. сӣла̄дигун̣ависесайогато манаса̄ самбха̄ванӣйа̄, те пана йасма̄ аттано сӣла̄дигун̣ехи вин̃н̃ӯнам̣ мана̄па̄ хонти (килесааниггахасса пан̃чапаса̄да̄йаттатта̄,) тасма̄ а̄ха ‘‘манавад̣д̣ханака̄на’’нтиа̄ди. таттха уннаматӣти удаггам̣ хоти. вад̣д̣хатӣти саддха̄васена вад̣д̣хати. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ануссаран̣ампахам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахӯпака̄рам̣ вада̄мӣ’’ти (итиву. 104; сам̣. ни. 5.184).
261. пан̃н̃апемӣти паджа̄нанабха̄вена н̃а̄пеми татха̄ ваваттхапеми. тена̄ха ‘‘дассеми т̣хапемӣ’’ти. парипун̣н̣акусаланти саббасо пун̣н̣акусаладхаммам̣, уттамакусаланти уттамабха̄вам̣ сет̣т̣хабха̄вам̣ паттакусаладхаммам̣. айоджджханти ва̄дайуддхена айодханӣйам̣, ва̄дайуддхам̣ хоту, тена пара̄джайо на хотӣти дассети, тена̄ха ‘‘ва̄дайуддхена̄’’тиа̄ди. сам̣вараппаха̄нанти пан̃часу сам̣варесу йена кеначи сам̣варена сам̣варалаккхан̣ам̣ паха̄нам̣. пат̣исеванаппаха̄нам̣ ва̄ти ва̄-саддена париваджджанаппаха̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. сесападесӯти ‘‘на бха̄сатӣ’’тиа̄дӣсу падесу. есева найоти имина̄ ‘‘абха̄санаматтамева вадатӣ’’ти евама̄дим̣ атидисати.
на̄бхинандӣти на сампат̣иччхи. са̄сане тин̣н̣ам̣ дуччарита̄нам̣ миччха̄джӣвасса виваджджанам̣ ван̣н̣ӣйати, айан̃ча евам̣ катхети, тасма̄ са̄санасса ануломам̣ вийа вадати, ваданто ча самма̄самбуддхе дхамме часса аппаса̄дам̣ на дассети, тасма̄ пасаннака̄рампи вадатӣти ман̃н̃ама̄но тасса ва̄дам̣ на пат̣иседхети.
262. йатха̄ тасса вачанам̣, евам̣ сантети йатха̄ тасса парибба̄джакасса вачанам̣, евам̣ саман̣абха̄ве санте лаббхама̄не. майам̣ пана евам̣ на вада̄ма̄ти етена саман̣абха̄во на̄ма евам̣ на хотӣти дассети. йо хи дхаммо йа̄дисо, татхева там̣ буддха̄ дӣпенти. висесан̃а̄н̣ам̣ на хотӣти ка̄йависесависайан̃а̄н̣ам̣ тасса тада̄ наттхи, йато парака̄йе упаккамам̣ кареййа̄ти дассети, тасса пана таттха висесан̃а̄н̣ампи наттхева̄ти. йасма̄ ка̄йапат̣ибаддхам̣ ка̄йакаммам̣, тасма̄ там̣ ниваттенто а̄ха ‘‘ан̃н̃атра пхандитаматта̄’’ти. килесасахагатачиттенева̄ти дуккхасампхассасса асахананимиттена доманассасахагатачиттенева. дутийава̄репи есева найо. джигхаччха̄пипа̄садуккхасса асахананимиттена доманассенева. викӯджитаматта̄ти еттха вирӯпам̣ кӯджитам̣ викӯджитам̣ пуббенива̄сасанниссайам̣ упайам̣, там̣ панеттха роданахасанасамут̣т̣ха̄пакачиттасахагатанти досасахагатам̣ лобхасахагатан̃ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. читтанти кусалачиттам̣. акусалачиттам̣ пана атӣта̄рамман̣ам̣ паваттатӣти ваттаббамева наттхи. саритва̄ти йа̄ва на сатисан̣т̣ха̄пана̄ дхамма̄ уппаджджанти, та̄ва супинанте анубхӯтам̣ вийа дуккхам̣ саритва̄ роданти. хасантӣти еттха̄пи есева найо. айан̃ча найо йе ладдхасукха̄рамман̣а̄ хутва̄ гахитапат̣исандхика̄ ма̄тукуччхитопи сукхенева никкхаманти, тесам̣ васена вуттоти дат̣т̣хаббо. па̄йантийа̄ти аттано джанапададесарӯпена па̄йантийа̄. айампӣти а̄джӣвопи ма̄ту ан̃н̃авихитака̄ле ча локасса̄давасена килесасахагатачиттенева хоти.
263. самадхигайха̄ти самма̄ адхигатабха̄вена гахетва̄ абхибхавитва̄ висесетва̄ висит̣т̣хо хутва̄. кхӣн̣а̄савам̣ сандха̄йа̄ти бйатирекавасена кхӣн̣а̄савам̣ сандха̄йа. айан̃хеттха аттхо – кхӣн̣а̄савампи сота̄паннакусалам̣ пан̃н̃апети секкхабхӯмийам̣ т̣хитатта̄. сесападесупи есева найо.
тӣн̣и пада̄ни нисса̄йа̄ти на ка̄йена па̄пакам̣ каммам̣ кароти, на па̄пакам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на па̄пакам̣ а̄джӣвам̣ а̄джӣватӣти има̄ни тӣн̣и пада̄ни нисса̄йа кусаласӣламӯлака̄ ча акусаласӣламӯлака̄ ча̄ти две пат̣хамачатукка̄ т̣хапита̄. екам̣ падам̣ нисса̄йа̄ти на па̄пакам̣ сан̇каппам̣ сан̇каппетӣти имам̣ екападам̣ нисса̄йа кусаласан̇каппамӯлака̄ акусаласан̇каппамӯлака̄ ча̄ти име две паччхимачатукка̄ т̣хапита̄.
264. вичикиччхуддхаччасахагатачиттадвайампи ват̣т̣ати балавата̄ мохена саманна̄гататта̄. татха̄ хи та̄ни ‘‘момӯхачитта̄нӣ’’ти вуччанти.
кухинти ким̣нимиттам̣. катарам̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣итва̄ти ким̣ ка̄ран̣ам̣ а̄гамма. еттхетети еттха̄ти ка̄йавачӣманосучаритабха̄вана̄са̄джӣваниппхаттийам̣. са̄ пана хет̣т̣химакот̣ийа̄ сота̄паттипхалена дӣпетабба̄ти а̄ха ‘‘сота̄паттипхале бхумма’’нти. йасма̄ а̄джӣват̣т̣хамакам̣ авасит̣т̣хан̃ча сӣлам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣласса ча па̄рисуддхипа̄тимоккха̄дхигамена сота̄паттипхалаппаттийа̄ сиддхо хотӣти а̄ха – ‘‘па̄тимоккха…пе… нируджджхатӣ’’ти. ‘‘сукхасӣло дуккхасӣло’’тиа̄дӣсу вийа пакатиаттхасӣласаддам̣ гахетва̄ вуттам̣ ‘‘акусаласӣла’’нтиа̄ди.
265. ка̄ма̄вачаракусалачиттамева вуттам̣ сампаттасама̄да̄навиратипуббакасса сӣласса адхиппетатта̄. тена̄ха – ‘‘етена хи кусаласӣлам̣ самут̣т̣ха̄тӣ’’ти.
сӣлава̄ти еттха ва̄-саддо па̄сам̣саттхова ведитабботи а̄ха ‘‘сӣласампанно хотӣ’’ти. йо сӣламатте патит̣т̣хито, на сама̄дхипан̃н̃а̄су, со сӣламайадхаммапӯритата̄йа сӣламайо. тена̄ха ‘‘аламетта̄вата̄’’тиа̄ди. йаттха̄ти йассам̣ четовимуттийам̣ пан̃н̃а̄вимуттийан̃ча. тадубхайан̃ча йасма̄ арахаттапхале сан̇гахитам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘арахаттапхале бхумма’’нти. асесам̣ нируджджхати сукхавипа̄кабха̄васса саббасо пат̣иппассамбханато.
266. ка̄мапат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ ка̄масан̃н̃а̄. сесесупи есева найо. итара̄ двети бйа̄па̄давихим̣са̄сан̃н̃а̄.
ана̄га̄мипхалапат̣хамаджджха̄нанти ана̄га̄мипхаласахагатам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣. еттха̄ти йатха̄вутте пат̣хамаджджха̄не. еттха ча уджувипаччанӣкена пат̣ипаккхаппаха̄нам̣ са̄тисайанти пат̣хамаджджха̄наггахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘апарисеса̄ нируджджхантӣ’’ти. неккхаммасан̃н̃а̄нам̣ ка̄ма̄вачарачиттасахагатата̄ тасса сӣласса самут̣т̣ха̄ната̄ ча сампайуттанайена ведитабба̄.
267. кусаласан̇каппаниродхадутийаджджха̄никаарахаттапхалаакусаласан̇каппаниродха- пат̣хамаджджха̄никаана̄га̄мипхалаггахан̣ена саман̣о дассито. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.