6. упа̄лисуттаван̣н̣ана̄
56. па̄ва̄рам̣ па̄рупатӣти па̄ва̄рико, идам̣ тасса куласамуда̄гатам̣ на̄мам̣, со пана махаддхано маха̄бхого нагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хито. тена̄ха ‘‘дуссапа̄ва̄рикасет̣т̣хино’’ти. дӣгхатта̄ дӣгхатаматта̄. со кира пама̄н̣ато упаваччхайато дийад̣д̣харатанам̣ атиккамма т̣хито. евам̣ладдхана̄моти ‘‘дӣгхатапассӣ’’ти ладдхасаман̃н̃о. ба̄хира̄йатанети титтхийасамайе пин̣д̣апа̄тоти воха̄ро наттхи, тасма̄ са̄санавоха̄рена ‘‘пин̣д̣апа̄таппат̣икканто’’ти вуттанти адхиппа̄йо.
дассетӣти десети. т̣хапетӣти ан̃н̃аман̃н̃асан̇карато ваваттхапети. кирийа̄йа̄ти каран̣ена. паваттийа̄ти паваттанена. дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апетӣти еттха касма̄ бхагавата̄ а̄дитова татха̄ на пуччхитанти? йасма̄ са̄ тасмим̣ аттхе сабха̄ванирутти на хоти, са̄сане локе самайантаресу ча та̄дисо самуда̄ча̄ро наттхи, кевалам̣ пана тассева ниган̣т̣хасса̄йам̣ кот̣т̣ха̄лакасадисо самуда̄ча̄роти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘камма̄ни пан̃н̃апети’’ иччева̄ха. ачиттаканти читтарахитам̣, читтена асамут̣т̣ха̄питанти аттхо. катхам̣ пана тадубхайасса читтена вина̄ самбхавоти чоданам̣ сандха̄йа таттха нидассанама̄ха ‘‘йатха̄ кира̄’’тиа̄ди. пат̣ивибхатта̄нанти аттхато бхинна̄нам̣. пат̣ивисит̣т̣ха̄нанти висесанападавасена саддатопи бхинна̄нам̣. вачанам̣ патит̣т̣хапетука̄моти дӣгхатапассино йатха̄вуттавачанам̣ патит̣т̣хапетука̄мо. тасмин̃хи патит̣т̣ха̄пите тенаппасан̇гена а̄гато, упа̄ли гахапати тасмим̣ падесе дхаммам̣ дисва̄ са̄сане абхиппасӣдиссати.
катха̄ ева упари ва̄да̄ропанасса ваттхубха̄вато катха̄ваттху. катха̄йам̣ патит̣т̣хапесӣти катха̄ваттхусмим̣, тадаттхе ва̄ патит̣т̣хапеси. йатха̄ там̣ ва̄да̄ропанабхайена на аваджа̄на̄ти, евам̣ тассам̣ катха̄йам̣, тасмим̣ ва̄ аттхе дӣгхатапассим̣ йа̄вататийам̣ ва̄де патит̣т̣хапеси. ва̄данти досам̣.
57. ида̄ни четана̄сампайуттадхаммампи гахетва̄ ка̄йакамма̄дивасена сан̇гахетва̄ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма̄тиа̄ди ‘‘каммасса кирийа̄йа̄’’ти па̄л̣ийам̣ акусалакаммасса адхигататта̄ вуттам̣, пуббе пана ат̣т̣хака̄ма̄вачаракусалачетана̄тиа̄ди са̄ваджджам̣ анаваджджан̃ча са̄ман̃н̃ато екаджджхам̣ катва̄ дасситам̣. касма̄ панеттха четана̄ на гахита̄ти а̄ха ‘‘имасмим̣ сутте каммам̣ дхура’’нти. ка̄йакамма̄дибхедам̣ каммамева дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣, на четана̄маттамева. евама̄гатепӣти камма̄нӣти евам̣ на̄мена а̄гатепи четана̄ дхурам̣, таттха четанам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ вуттанти адхиппа̄йо. катхам̣ пана таттха камманти ва̄ камма̄нӣти ва̄ а̄гате тесам̣ четана̄йа дхурабха̄воти а̄ха ‘‘йаттха каттхачи…пе… лабхатӣ’’ти. таттха йаттха каттхачӣти йасмим̣ кисмин̃чи два̄ре. са̄ вутта̄ва̄ти са̄ четана̄ вутта̄ва, йа̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄дипарийа̄йена (йасса кассачи каммасса ка̄йадва̄ра̄дӣсу паватта̄паначетана̄) сампайуттадхамма̄пи тадаггена локийа̄пи локуттара̄пи каммамева, абхиджджха̄дайо пана четана̄паккхика̄ти дат̣т̣хаббам̣.
махантанти кат̣укапхалам̣. на киламати саппа̄т̣иха̄рийатта̄ пат̣ин̃н̃а̄йа. ида̄ни тесам̣ саппа̄т̣иха̄рийатам̣ дассетум̣ ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йади акусалам̣ патва̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ махантанти ваданто на киламати, атха касма̄ бхагава̄ идха акусалам̣ манокаммам̣ маха̄са̄ваджджам̣ катхесӣти а̄ха ‘‘имасмим̣ пана т̣ха̄не’’тиа̄ди. йа̄вататийам̣ патит̣т̣ха̄панаматтена гатамаггам̣ пат̣ипаджджанто. тена̄ха ‘‘кин̃чи аттханиппхаттим̣ апассантопӣ’’ти.
58. нива̄сат̣т̣ха̄набхӯто ба̄лако етисса̄ аттхӣти ба̄лакинӣ. саттхупат̣ин̃н̃а̄тата̄йа ниган̣т̣ха̄нам̣ маха̄ти самбха̄витатта̄ маха̄ниган̣т̣хо.
60. а̄ват̣т̣ети пурима̄ка̄рато ниваттети аттано васе ваттети ета̄йа̄ти а̄ват̣т̣анӣ, ма̄йа̄. тена̄ха ‘‘а̄ват̣т̣етва̄ гахан̣ама̄йа’’нти. саттхупат̣ин̃н̃а̄нам̣ буддхадассане читтамева на уппаджджати, айаметтха дхаммата̄. саче пана со там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ аппаха̄йа буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄вам̣ упагаччхеййа, саттадха̄ муддха̄ пхалеййа, тасма̄ бхагава̄ ‘‘ма̄ айам̣ ба̄ло винассӣ’’тиа̄дитова йатха̄ саммукхӣбха̄вам̣ на лабхати, татха̄ кароти. сва̄йаматтхо па̄тхикапуттасама̄гамена дӣпетаббо. дассанасампаттинийа̄мама̄ха ‘‘татха̄гатам̣ хӣ’’тиа̄ди. а̄гама̄ ну кхо идха тумха̄кам̣ сантикам̣.
61. вачӣсачче патит̣т̣хахитва̄ти йатха̄пат̣ин̃н̃а̄та̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа т̣хатва̄.
62. сӣтодаке амата̄ па̄н̣а̄ па̄нака̄ле пана маранти, тепи тена сӣтодакапарибхогена ма̄рита̄ хонти, тасма̄ тапассина̄ на̄ма саббена саббам̣ сӣтодакам̣ на парибхун̃джитаббанти тесам̣ ладдхи. па̄катикам̣ ва̄ удакам̣ саттоти пура̄тана̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ладдхи. тена̄ха ‘‘саттасан̃н̃а̄йа сӣтодакам̣ пат̣иккхипантӣ’’ти. тесам̣ там̣ адхуна̄тананиган̣т̣ха̄нам̣ ва̄дена вируджджхати. те хи патхавӣа̄динавападаттхато ан̃н̃амева джӣвитам̣ пат̣иджа̄нанти. читтена сӣтодакам̣ па̄тука̄мо парибхун̃джитука̄мо хоти роге т̣хатва̄пи сатта̄нам̣ читтасса татха̄ на витатата̄. тена̄ха – ‘‘тенасса манодан̣д̣о таттхева бхиджджатӣ’’ти. тена̄ти сӣтодакам̣ па̄тум̣ парибхун̃джитун̃ча иччханена. асса̄ти йатха̄вуттасса ниган̣т̣хасса. таттхева̄ти татха̄читтуппа̄дане ева. бхиджджати сам̣варасса викопитатта̄. татха̄бхӯто со ниган̣т̣хо сӣтодакам̣ че лабхеййа, катипайам̣ ка̄лам̣ джӣвеййа, ала̄бхена пана парисуссама̄накан̣т̣хот̣т̣хата̄лудживха̄а̄дико саббасо парида̄ха̄бхибхӯто мареййа. тена̄ха – ‘‘сӣтодакам̣ алабхама̄но ка̄лам̣ кареййа̄’’ти. касма̄? йасма̄ сӣтодакам̣ пива̄йа саннисситачиттасса маран̣ам̣ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘манодан̣д̣о пана бхиннопи чутимпи а̄кад̣д̣хатӣ’’ти. йасма̄ пана татха̄бхӯтачиттасса ниган̣т̣хасса маносаттесу на̄ма девесу упапатти хотӣти титтхийа̄нам̣ ладдхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘манодан̣д̣о пана бхиннопи пат̣исандхимпи а̄кад̣д̣хатӣ’’ти. итӣти евам̣ ‘‘идха̄сса ниган̣т̣хо’’тиа̄диа̄ка̄рена. нанти упа̄лим̣ гахапатим̣. махантоти вада̄песи ‘‘манопат̣ибаддхо ка̄лан̇каротӣ’’ти вадантоти адхиппа̄йо.
упа̄сакасса̄ти упа̄лисса гахапатисса. муччха̄васена̄тиа̄дина̄ анвайато бйатирекато ча манодан̣д̣асса махантатам̣ вибха̄вети. читтасантатиппаваттиматтенева̄ти вина̄ ка̄йадан̣д̣ена вачӣдан̣д̣ена ча кевалам̣ читтасантатиппаваттиматтена. бхиджджитва̄пӣти еттха пи-саддена абхиджджитва̄пи. аниййа̄ника̄ти аппа̄т̣ихӣра̄, айутта̄ти аттхо. саллаккхеси упа̄сакоти вибхаттим̣ випарин̣а̄метва̄ йоджана̄. пан̃хапат̣ибха̄на̄нӣти н̃а̄тум̣ иччхите аттхе уппаджджанакапат̣ибха̄на̄ни.
‘‘манопат̣ибаддхо ка̄лам̣ каротӣ’’ти вадантена аттхато манодан̣д̣асса тадуттарабха̄во пат̣ин̃н̃а̄то хотӣти а̄ха ‘‘ида̄ни манодан̣д̣о махантоти идам̣ вачана’’нти. татха̄ чева вуттам̣ – ‘‘манодан̣д̣ова балава̄ махантоти вада̄песӣ’’ти.
63. па̄н̣а̄типа̄та̄дито йаманам̣ йа̄мо, чатуббидхо йа̄мо чатуйа̄мо, чатуйа̄масан̇кха̄тена сам̣варена сам̣вуто ча̄туйа̄масам̣варасам̣вуто. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йа̄ма-саддо кот̣т̣ха̄сапарийа̄йоти ‘‘имина̄ чатукот̣т̣ха̄сена̄’’ти вуттам̣. пийаджа̄тикам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ ра̄гавасена ба̄лехи бха̄ванӣйатта̄ ‘‘бха̄вита’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘бха̄витанти пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти.
йо саббам̣ па̄пам̣ а̄саван̃ча ва̄ретӣти саббава̄рӣ, тасса навасу падаттхесу саттамо падаттхо, тена саббава̄рина̄ па̄пам̣ ва̄ритва̄ т̣хитоти саббава̄рива̄рито. тена̄ха ‘‘саббена па̄пава̄ран̣ена ва̄ритапа̄по’’ти. тато ева саббасса ва̄ритаббасса а̄савасса дхунанато саббава̄ридхуто. ва̄ритаббасса нива̄ран̣авасена саббава̄рино пхут̣о пхуситоти саббава̄рипхут̣о. сан̇гха̄танти сахаса̄ хананам̣, асан̃четаникавадханти аттхо. катарасмим̣ кот̣т̣ха̄сети тӣсу дан̣д̣акот̣т̣ха̄сесу катаракот̣т̣ха̄се.
64. кхалийати сама̄дийатӣти кхалам̣, ра̄сӣти а̄ха – ‘‘екам̣ мам̣сакхаланти екам̣ мам̣сара̄си’’нти. виджджа̄дхараиддхийа̄ иддхима̄. са̄ пана иддхи йасма̄ а̄нубха̄васампаннассева иджджхати, на йасса кассачи. тасма̄ а̄ха ‘‘а̄нубха̄васампанно’’ти. виджджа̄нубха̄вавасенева а̄нубха̄васампанно. читте васӣбха̄ваппатто а̄нубха̄ва̄йа ева виджджа̄йа пагун̣абха̄ва̄па̄данена. етена васӣбха̄вам̣ локийасаман̃н̃а̄васена бхагава̄ упа̄лим̣ гахапатим̣ пан̃н̃апетука̄мо евама̄ха. локика̄ хи ‘‘бха̄вана̄майаиддхийа̄ иддхима̄ четовасӣбха̄ваппатто парӯпагха̄там̣ каротӣ’’ти ман̃н̃анти. татха̄ хи те исайо паресам̣ сам̣ван̣н̣енти, исӣнам̣ а̄нубха̄вам̣ киттенти. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато а̄гамиссатӣти.
65. аран̃н̃амева хутва̄ти саббасо аран̃н̃амева хутва̄. аран̃н̃абха̄вена аран̃н̃ам̣ джа̄там̣, на на̄маматтена. исӣнам̣ аттха̄йа̄ти исӣнам̣ а̄са̄данаттха̄йа.
годха̄варӣтӣрато на̄тидӯре. усӯйама̄ноти ‘‘на мам̣ еса джано парива̄ретӣ’’ти усӯйам̣ каронто. килит̣т̣хо вата̄ти пан̇кадантараджасирата̄дӣхи килит̣т̣хасарӣро. анан̃джитаман̣д̣итоти анан̃джитаккхико саббена, саббам̣ аман̣д̣ито ча. тасмим̣ ка̄ле ‘‘ка̄лассева аккхӣнам̣ ан̃джанам̣ ман̇гала’’нти манусса̄нам̣ ладдхи, тасма̄ анан̃джанам̣ висум̣ гахитам̣.
ра̄джа̄ тасса вачанам̣ гахетва̄ти ‘‘ведесу ӣдисам̣ а̄гатам̣ бхависсатӣти евам̣, бханте’’ти ра̄джа̄ тасса пурохитасса вачанам̣ гахетва̄. усумаджа̄тахадайоти уттаттахадайо. на̄сика̄нам̣ аппахонте мукхена ассасанто.
виджитаджайехи а̄гантва̄ наккхаттайуттам̣ а̄гаментехи нисӣдитаббат̣т̣ха̄нам̣ джайакхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣. удакавут̣т̣хипа̄тана̄ди тасмим̣ па̄пакамме асаман̇гибхӯта̄нампи саманун̃н̃ата̄йа антокаран̣аттхам̣ катам̣. катабхан̣д̣авут̣т̣хӣти а̄бхаран̣авассам̣. маха̄джано саманун̃н̃о джа̄тоти йоджана̄. ма̄тупосакара̄моти ма̄тари самма̄пат̣ипанно ра̄мо на̄ма еко пурисо. асаман̇гибхӯта̄нанти асаманун̃н̃а̄нам̣.
авакирийа̄ти асуссӯсатам̣ пат̣ичча. пхулин̇га̄нӣти аггикан̣а̄ни. патанти ка̄йети ка̄йе ито чито нипатанти. ете кира нирайам̣ виваритва̄ маха̄джанасса дассенти.
йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нанти майам̣ кан̃чипи десам̣ уддисса на гаччха̄ма, йаттха пана васантасса паббаджитасса пха̄су хоти, там̣ йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ма̄ти адхиппа̄йо. сан̇гха̄ти сам̣хата̄. ган̣а̄ти там̣там̣сен̣ибха̄вена ган̣итаббата̄йа ган̣а̄. ган̣ӣбхӯта̄ти екаджджха̄сайа̄ хутва̄ ра̄сибхӯта̄. адинна̄да̄нантиа̄дӣсупи нирайе паччитва̄ мануссалокам̣ а̄гатасса випа̄ка̄васесена̄ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.
пагган̣хисса̄мӣти самбха̄ванам̣ уппа̄десса̄ми. несам̣ каттаббанти чинтесӣти йоджана̄. ким̣ чинтеси? а̄гха̄там̣ уппа̄детва̄ анаттхакаран̣ӯпа̄йам̣. тена̄ха ‘‘со дхаммакатха̄парийоса̄не’’тиа̄ди. на̄габалапиччхилла̄дӣнанти на̄габаласа̄сапаан̇колателакан̣ика̄раниййа̄са̄дӣнам̣ чиккхалла̄нам̣. вихет̣хайим̣су нирайа̄дикатха̄хи гхат̣т̣ента̄. чхадва̄ра̄рамман̣ети чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ два̄ра̄нам̣ а̄рамман̣абхӯте рӯпа̄дивисайе.
нава вут̣т̣хийоти удакавут̣т̣хи суманапуппхавут̣т̣хи ма̄сакавут̣т̣хи каха̄пан̣авут̣т̣хи а̄бхаран̣авут̣т̣хи а̄вудхавут̣т̣хи ан̇га̄равут̣т̣хи па̄са̄н̣авут̣т̣хи ва̄лика̄вут̣т̣хӣти има̄ нава вут̣т̣хийо. аван̃чайӣти сакка̄рам̣ каронто вийа хутва̄ асакка̄рам̣ каронто анаттхачаран̣ена ван̃чайи. адӯсакети анапара̄дхе.
‘‘дит̣т̣хаман̇галика̄ бра̄хман̣акан̃н̃а̄’’ти джа̄такат̣т̣хакатха̄дӣсу (джа̄. ат̣т̣ха. 4.15.ма̄тан̇гаджа̄такаван̣н̣ана̄) а̄гатам̣, идха пана ‘‘сет̣т̣хидхӣта̄’’ти. ва̄реййаттха̄йа̄ти а̄ва̄хаттха̄йа, асса̄ти песитапуггаласса. та̄дисена нӣчакуласам̣ваттанийена каммуна̄ ладдхока̄сена чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббатто.
чаммагехети чаммена чха̄дите гехе. ма̄тан̇готвевасса на̄мам̣ ахоси джа̄тисамуда̄гатам̣. танти гхан̣т̣ам̣. ва̄денто та̄ланена саддам̣ каронто. маха̄патхам̣ пат̣ипаджджи дит̣т̣хаман̇галика̄йа гехадва̄расамӣпена.
тасса̄ веййа̄ваччакара̄ чева упат̣т̣ха̄каманусса̄ пат̣ибаддха̄ ча сура̄сон̣д̣а̄дайо джа̄н̣укаппара̄дӣхи сукот̣т̣итам̣ кот̣т̣итабха̄вена муччхам̣ а̄паннатта̄ матоти сан̃н̃а̄йа чхад̣д̣есум̣.
атха бодхисатто а̄йуавасесасса аттхита̄йа мандаманде ва̄те ва̄йанте чирена сан̃н̃ам̣ пат̣илабхати. тена̄ха ‘‘маха̄пурисо’’тиа̄ди. гехан̇ган̣ети гехасса маха̄два̄рато бахи виват̣ан̇ган̣е. патитоти па̄там̣ катва̄ иччхитаттханиппхаттим̣ антарам̣ катва̄ ануппавесена нипанно. дит̣т̣хаман̇галика̄йа̄ти дит̣т̣хаман̇галика̄ка̄ран̣ена.
йасанти вибхавам̣ киттисаддан̃ча. чанданти чандаман̣д̣алам̣, чандавима̄нанти аттхо. уччхит̣т̣хагехети парехи парибхуттагехе. ман̣д̣апети нагарамаджджхе маха̄ман̣д̣апе.
кхӣраман̣имӯланти кхӣрамӯлам̣, па̄десу баддхаман̣имӯлан̃ча. йа̄вата̄ ва̄чуггата̄ парийаттӣти йаттако мануссавачӣдва̄рато уггато никкханто паватто, йам̣кин̃чи вачӣмайанти аттхо. а̄ка̄сан̇ган̣ети виват̣ан̇ган̣е.
думмава̄сӣти дхӯмо дхӯсаро, анан̃джита̄ман̣д̣итоти адхиппа̄йо. оталлакоти нихӣнаджджха̄сайо, аппа̄нубха̄воти аттхо. пат̣имун̃ча кан̣т̣хети йа̄ва галава̄т̣ака̄ па̄рупитва̄. ко ре туванти аре ко на̄ма твам̣.
пакатанти пат̣ийаттам̣ на̄наппака̄рато абхисан̇кхатам̣. уттит̣т̣хапин̣д̣анти антарагхарам̣ упагамма т̣хатва̄ ладдхаббапин̣д̣ам̣, бхиккха̄ха̄ранти аттхо. лабхатанти лаччхату. сапа̄коти маха̄сатто джа̄тивасена йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄викароти.
аттхаттхитам̣ саддахатоти сампара̄йикасса аттхасса аттхибха̄вам̣ саддахантасса. апехӣти апагаччха. еттоти имасма̄ т̣ха̄на̄. джамма̄ти ла̄мака.
анӯпакхеттети аджан̇гале удакасампанне кхетте пхалависесам̣ пачча̄сӣсанта̄. ета̄йа саддха̄йа дада̄хи да̄нанти ниннам̣ тхалан̃ча пӯренто мегхо вийа гун̣аванте ниггун̣е ча да̄нам̣ дехи, евам̣ денто ча аппева а̄ра̄дхайе даккхин̣еййети. даккхин̣еййети сӣла̄дигун̣асаманна̄гате.
та̄нӣти те бра̄хман̣а̄. вен̣упадарена̄ти вел̣увилӣвена.
гирим̣ накхена кхан̣асӣти паббатам̣ аттано накхена кхан̣анто вийа ахоси. айоти ка̄лалохам̣. падахасӣти абхибхаваси, аттано сарӣрена абхибхаванто вийа ахоси.
а̄ведхитанти чалитам̣ випариваттетва̄ т̣хитам̣. пит̣т̣хитоти пит̣т̣хипассена. ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййанти акаммаккхамам̣ ба̄худвайам̣ тхаддхам̣ суккхадан̣д̣акам̣ вийа кевалам̣ паса̄рети, на самин̃джети, сета̄ни аккхӣни париваттанена кан̣хаман̣д̣аласса адиссанато.
джӣвитанти джӣванам̣.
веха̄йасанти а̄ка̄се. патхаддхуноти патхабхӯтаддхуно вийа.
сан̃н̃ампи на каротӣти ‘‘име кулаппасута̄’’ти сан̃н̃а̄маттампи на кароти. дантакат̣т̣хакуччхит̣т̣хаканти кха̄дитадантакат̣т̣хатта̄ вуттам̣. етассева упари патиссати аппадут̣т̣хападосабха̄вато, маха̄саттасса тада̄ уккам̣сагатакхеттабха̄вато. иддхивисайо на̄ма ачинтеййо, тасма̄ катхам̣ сӯрийасса уггантум̣ на̄да̄сӣти на чинтетаббам̣. арун̣уггам̣ на пан̃н̃а̄йатӣти тасмим̣ падесе арун̣апабха̄ на пан̃н̃а̄йати, андхака̄ро ева хоти.
йаккха̄ват̣т̣о ну кхо айам̣ ка̄лавипарийа̄йо. маха̄пан̃н̃анти маханта̄нам̣ пан̃н̃а̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набхӯтам̣. джанападасса мукхам̣ пассатха̄ти имасса джанападава̄сино джанасса упаддавена ман̇кубхӯтам̣ мукхам̣ пассатха.
етасса катха̄ етассева упари патиссатӣти йа̄хи тена па̄рамита̄парибха̄ванасамиддха̄хи на̄на̄сама̄паттивиха̄рапарипӯрита̄хи сӣладит̣т̣хисампада̄хи сусан̇кхатасанта̄не маха̄карун̣а̄дхива̄се маха̄сатте арийӯпава̄дакаммаабхисапасан̇кха̄та̄ пхарусава̄ча̄ паваттита̄, са̄ абхисапи тасса кхеттависесабха̄вато тасса ча аджджха̄сайапхарусата̄йа дит̣т̣хадхаммаведанийакаммам̣ хутва̄ саче со маха̄саттам̣ на кхама̄пети, саттаме дивасе випаччанасабха̄вам̣ джа̄там̣, кхама̄пите пана маха̄сатте пайогасампатти пат̣иба̄хитатта̄ авипа̄кадхамматам̣ а̄паджджати ахосикаммабха̄вато. айан̃хи арийӯпава̄дапа̄пасса дит̣т̣хадхаммаведанийасса дхаммата̄, тена вуттам̣ ‘етасса катха̄ етассева упари патиссатӣ’тиа̄ди. маха̄сатто пана там̣ тасса упари патитум̣ на ада̄си, упа̄йена мочеси. тена вуттам̣ чарийа̄пит̣аке (чарийа̄. 2.64) –
‘‘йам̣ со тада̄ мам̣ абхисапи, купито дут̣т̣хама̄насо;
тассева маттхаке нипати, йогена там̣ памочайи’’нти.
йан̃хи таттха саттаме дивасе бодхисаттена сӯрийуггамананива̄ран̣ам̣ катам̣, айаметтха йоготи адхиппето. йогена хи уббал̣ха̄ сара̄джика̄ париса̄ нагарава̄сино негама̄ чева джа̄напада̄ ча бодхисаттасса сантикам̣ та̄пасам̣ а̄нетва̄ кхама̄песум̣. со ча бодхисаттасса гун̣е джа̄нитва̄ тасмим̣ читтам̣ паса̄деси. йам̣ панасса маттхаке маттика̄пин̣д̣асса т̣хапанам̣, тасса ча саттадха̄ пха̄ланам̣ катам̣, там̣ манусса̄нам̣ читта̄нураккхан̣аттхам̣. ан̃н̃атха̄ хи – ‘‘име паббаджита̄ сама̄на̄ читтасса васе ваттанти, на пана читтам̣ аттано васе ватта̄пентӣ’’ти маха̄саттампи тена садисам̣ катва̄ ган̣хеййум̣, тадасса тесам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти. тена̄ха ‘‘атхасса̄’’тиа̄ди.
лохакӯт̣авассанти айагул̣авассам̣. тада̄ хи ратанаматта̄ни дийад̣д̣харатанаматта̄нипи тикхин̣ам̣са̄ни айагул̣аман̣д̣ала̄ни ито чито ча нипатанта̄ манусса̄нам̣ сарӣра̄ни кхан̣д̣акхан̣д̣ака̄ни акам̣су. калалавассанти танукакаддамапат̣алакаддамам̣. упахачча̄ти а̄гха̄т̣етва̄. тадева маджджха̄ран̃н̃ам̣.
67. анувиччака̄ранти анувиччакаран̣ам̣. ка̄ран̣ехи двӣхи аниййа̄никаса̄сане т̣хита̄нам̣ аттано са̄вакаттам̣ упагате паггаханиггаха̄ни дассетум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣.
69. анупуббим̣ катханти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.75-76; а. ни. т̣ӣ. 3.8.12) анупуббийа̄ анупуббам̣ катхетаббакатхам̣, ка̄ пана са̄? да̄на̄дикатха̄. да̄накатха̄ та̄ва пачураджанесупи паваттийа̄ саббаса̄дха̄ран̣атта̄ сукаратта̄ сӣле патит̣т̣ха̄насса упа̄йабха̄вато ча а̄дитова катхита̄. паричча̄гасӣло хи пуггало париггахаваттхӯсу ниссан̇габха̄вато сукхенева сӣла̄ни сама̄дийати, таттха ча суппатит̣т̣хито хоти. сӣлена да̄йакапат̣иггахан̣ависуддхито пара̄нуггахам̣ ватва̄ парапӣл̣а̄ниваттивачанато, кирийадхаммам̣ ватва̄ акирийадхаммавачанато, бхогайасасампаттихетум̣ ватва̄ бхавасампаттихетувачанато ча да̄накатха̄нантарам̣ сӣлакатха̄ катхита̄. тан̃ча сӣлам̣ ват̣т̣анисситам̣, айам̣ бхавасампатти тасса пхаланти дассанаттхам̣, имехи ча да̄насӣламайехи пан̣ӣтачарийабхедабхиннехи пун̃н̃акирийаваттхӯхи ета̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу пан̣ӣтатара̄дибхедабхинна̄ апаримеййа̄ бхогабхавасампаттийоти дассанаттхам̣ таданантарам̣ саггакатха̄. сва̄йам̣ сагго ра̄га̄дӣхи упаккилит̣т̣хо саббада̄ анупаккилит̣т̣хо арийамагготи дассанаттхам̣ сагга̄нантарам̣ магго, магган̃ча катхентена тададхигамӯпа̄йасандассанаттхам̣ саггапарийа̄панна̄пи пагева итаре саббепи ка̄ма̄ на̄ма бахва̄дӣнава̄ аничча̄ аддхува̄ випарин̣а̄мадхамма̄ти ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво. хӣна̄ гамма̄ потхуджджаника̄ анарийа̄ анаттхасан̃хита̄ти тесам̣ ока̄ро ла̄макабха̄во, саббепи бхава̄ килеса̄нам̣ ваттхубхӯта̄ти таттха сам̣килесо. саббасо килесавиппамуттам̣ нибба̄нанти неккхамме а̄нисам̣со ча катхетабботи айаматтхо маггантӣти еттха ити-саддена дасситоти ведитаббам̣.
сукха̄нам̣ нида̄нанти дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ сампара̄йика̄нам̣ нибба̄насан̃хита̄нан̃ча̄ти саббесампи сукха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. йан̃хи кин̃чи локе бхогасукхам̣ на̄ма, там̣ саббам̣ да̄нанида̄нанти па̄кат̣о айаматтхо. йам̣ пана джха̄навипассана̄маггапхаланибба̄напат̣исам̣йуттам̣ сукхам̣, тассапи да̄нам̣ упаниссайапаччайо хотийева. сампаттӣнам̣ мӯланти йа̄ има̄ локе падесараджджасириссарийасаттаратанасамуджджалачаккаваттисампада̄ти евам̣пабхеда̄ ма̄нусика̄ сампаттийо, йа̄ ча ча̄тумаха̄ра̄джа̄дигата̄ дибба̄ сампаттийо, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи сампаттийо, та̄сам̣ сабба̄сам̣ идам̣ мӯлака̄ран̣ам̣. бхога̄нанти бхун̃джитаббат̣т̣хена ‘‘бхого’’нти ладдхана̄ма̄нам̣ мана̄пийарӯпа̄дӣнам̣, танниссайа̄нам̣ ва̄ упабхогасукха̄нам̣, патит̣т̣ха̄ ниччала̄дхит̣т̣ха̄ната̄йа. висамагатасса̄ти бйасанаппаттасса. та̄н̣анти раккха̄ тато парипа̄ланато. лен̣анти бйасанехи парипа̄тийама̄насса олӣйанападесо. гатӣти гантаббат̣т̣ха̄нам̣. пара̄йан̣анти пат̣исаран̣ам̣. авассайоти винипатитум̣ аденто ниссайо. а̄рамман̣анти олуббха̄рамман̣ам̣.
ратанамайасӣха̄санасадисанти саббаратанамайасаттан̇гамаха̄сӣха̄санасадисам̣, махаггхам̣ хутва̄ саббасо винипатитум̣ аппада̄нато. маха̄патхависадисам̣ гатагатат̣т̣ха̄не патит̣т̣ха̄самбхавато. йатха̄ дуббаласса пурисасса а̄ламбанараджджу уттит̣т̣хато тит̣т̣хато ча упаттхамбхо, евам̣ да̄нам̣ сатта̄нам̣ сампаттибхаве упапаттийа̄ т̣хитийа̄ ча паччайо хотӣти а̄ха ‘‘а̄ламбанат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадиса’’нти. дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена̄ти дуггатидуккханиттхаран̣ат̣т̣хена. самасса̄санат̣т̣хена̄ти лобхамаччхарийа̄дипат̣исаттупаддавато саммадева асса̄санат̣т̣хена. бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена̄ти да̄лиддийабхайато парипа̄ланат̣т̣хена. маччхерамала̄дӣхӣти маччхералобхадосаисса̄миччха̄дит̣т̣хивичикиччха̄ди читтамалехи. анупалиттат̣т̣хена̄ти анупаккилит̣т̣хата̄йа. тесанти маччхерамала̄дӣнам̣. етесам̣ ева дура̄садат̣т̣хена. асанта̄санат̣т̣хена̄ти асанта̄сахетубха̄вена. йо хи да̄йако да̄напати, со сампатипи на куточи сантасати, пагева а̄йатим̣. балавантат̣т̣хена̄ти маха̄балавата̄йа. да̄йако хи да̄напати сампати паккхабалена балава̄ хоти, а̄йатим̣ пана ка̄йабала̄дӣхи. абхиман̇галасамматат̣т̣хена̄ти ‘‘вуд̣д̣хика̄ран̣а’’нти абхисамматабха̄вена. випаттито сампаттийа̄ найанам̣ кхемантабхӯмисампа̄панам̣.
ида̄ни маха̄бодхичарийабха̄венапи да̄нагун̣ам̣ дассетум̣ да̄нам̣ на̄метантиа̄ди вуттам̣. таттха атта̄нам̣ ниййа̄дентена̄ти етена да̄напхалам̣ саммадева пассанта̄ маха̄пуриса̄ аттано джӣвитампи париччаджанти, тасма̄ ко на̄ма вин̃н̃уджа̄тико ба̄хире ваттхумхи сан̇гам̣ кареййа̄ти ова̄дам̣ дети. ида̄ни йа̄ локийа̄ локуттара̄ ча уккам̣сагата̄ сампаттийо, та̄ сабба̄ да̄натойева паваттантӣти дассенто ‘‘да̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саккама̄рабрахмасампаттийо аттахита̄йа ева, чаккаваттисампатти пана аттахита̄йа ча парахита̄йа ча̄ти дассетум̣ са̄ та̄сам̣ парато вутта̄. ета̄ локийа̄, има̄ пана локуттара̄ти дассетум̣ ‘‘са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. та̄супи уккат̣т̣хуккат̣т̣хатаруккат̣т̣хатамамева дассетум̣ камена н̃а̄н̣аттайам̣ вуттам̣. тесам̣ пана да̄насса паччайабха̄во хет̣т̣ха̄ вуттойева. етенева тасса брахмасампаттийа̄пи паччайабха̄во дӣпитоти ведитаббо.
да̄нан̃ча на̄ма хитаджджха̄сайена, пӯджа̄васена ва̄ аттано сантакасса паресам̣ париччаджанам̣, тасма̄ да̄йако пурисапуггало паресам̣ сантакам̣ хариссатӣти ат̣т̣ха̄наметанти а̄ха – ‘‘да̄нам̣ даданто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккотӣ’’ти. сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи собха̄висеса̄вахатта̄ сӣласса. сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхӣти еттха̄пи есева найо. сӣлагандхасадисо гандхо наттхӣти еттха ‘‘чанданам̣ тагарам̣ ва̄пӣ’’тиа̄дика̄ (дха. па. 55; ми. па. 4.1.1) га̄тха̄ – ‘‘гандхо исӣнам̣ чирадиккхита̄нам̣, ка̄йа̄ чуто гаччхати ма̄лутена̄’’тиа̄дика̄ (джа̄. 2.17.55) джа̄такага̄тха̄йо ча а̄харитва̄ ваттабба̄, сӣлан̃хи сатта̄нам̣ а̄бхаран̣ан̃чева алан̇ка̄ро ча гандхавилепанан̃ча дассанӣйабха̄ва̄вахан̃ча. тена̄ха ‘‘сӣла̄лан̇ка̄рена хӣ’’тиа̄ди.
айам̣ сагго лаббхатӣти идам̣ маджджхимехи чханда̄дӣхи сама̄да̄насӣлам̣ сандха̄йа̄ха. тена̄ха сакко девара̄джа̄ –
‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;
маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхатӣ’’ти. (джа̄. 1.8.75; 2.22.429; дӣ. ни. т̣ӣ. 2.75-76);
ит̣т̣хоти сукхо. кантоти каманӣйо. мана̄поти манавад̣д̣ханако. там̣ пана тасса ит̣т̣ха̄дибха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ниччаметтха кӣл̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣.
досоти аниччата̄дина̄ аппасса̄да̄дина̄ ча дӯситабха̄во, йато те вин̃н̃ӯнам̣ читтам̣ на̄ра̄дхенти. атха ва̄ а̄дӣнам̣ ва̄ти паваттетӣти а̄дӣнаво, парамакапан̣ата̄. татха̄ ча ка̄ма̄ йатха̄бхӯтам̣ паччавеккханта̄нам̣ паччупатит̣т̣ханти. ла̄макабха̄воти асет̣т̣хехи севитаббо, сет̣т̣хехи на севитаббо нихӣнабха̄во. сам̣килиссананти виба̄дхаката̄ упата̄пата̄ ча.
неккхамме а̄нисам̣санти еттха йаттака̄ ка̄месу а̄дӣнава̄, таппат̣ипаккхато таттака̄ неккхамме а̄нисам̣са̄. апича – ‘‘неккхаммам̣ на̄метам̣ асамба̄дхам̣ асам̣килит̣т̣хам̣ никкхантам̣ ка̄мехи, никкхантам̣ ка̄масан̃н̃а̄йа, никкхантам̣ ка̄мавитаккехи, никкхантам̣ ка̄мапарил̣а̄хехи, никкхантам̣ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄дина̄ (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.26; дӣ. ни. т̣ӣ. 2.75-76) найена неккхамме а̄нисам̣се пака̄сеси, паббаджджа̄йа джха̄на̄дӣсу ча гун̣е вибха̄веси ван̣н̣еси. каллачиттанти хет̣т̣ха̄ паваттитадесана̄йа ассаддхийа̄дӣнам̣ читтадоса̄нам̣ вигататта̄ упаридесана̄йа бха̄джанабха̄вӯпагаманена каммаккхамачиттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йасма̄ ассаддхийа̄дайо читтасса рогабхӯта̄, тада̄ те вигата̄, тасма̄ а̄ха ‘‘арогачитта’’нти. дит̣т̣хима̄на̄дикилесавигамена мудучиттам̣. ка̄маччханда̄дивигамена винӣваран̣ачиттам̣. самма̄пат̣ипаттийам̣ ул̣а̄рапӣтипа̄моджджайогена удаггачиттам̣. таттха саддха̄сампаттийа̄ пасанначиттам̣. йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄сӣти самбандхо. атха ва̄ каллачиттанти ка̄маччхандавигамена арогачиттам̣. мудучиттанти бйа̄па̄давигамена метта̄васена акатхиначиттам̣. винӣваран̣ачиттанти уддхаччакуккуччавигамена виккхепасса вигататта̄ тена апихитачиттам̣. удаггачиттанти тхинамиддхавигамена сампаггахитавасена алӣначиттам̣. пасанначиттанти вичикиччха̄вигамена самма̄пат̣ипаттийам̣ адхимуттачиттанти еваметтха сесапада̄нам̣ аттхо ведитаббо.
сеййатха̄пӣтиа̄дина̄ упама̄васена упа̄лисса сам̣килесаппаха̄нам̣ арийамагганиппха̄данан̃ча дассети. апагатака̄л̣аканти вигатака̄л̣акам̣. саммадева̄ти сут̣т̣ху ева. раджананти нӣлапӣта̄диран̇гаджа̄там̣. пат̣игган̣хеййа̄ти ган̣хеййа пабхассарам̣ бхавеййа. тасмим̣йева а̄санети тиссам̣ ева нисаджджа̄йам̣. етенасса лахувипассаката̄ тиккхапан̃н̃ата̄ сукхапат̣ипада̄кхиппа̄бхин̃н̃ата̄ ча дассита̄ хоти. вираджанти апа̄йагаманӣйара̄гараджа̄дӣнам̣ вигамена вираджам̣. анавасесадит̣т̣хивичикиччха̄мала̄пагамена вӣтамалам̣. тин̣н̣ам̣ магга̄нанти хет̣т̣хима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣. тасса уппаттиа̄ка̄радассананти касма̄ вуттам̣? нану магган̃а̄н̣ам̣ асан̇кхатадхамма̄рамман̣анти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘там̣ хӣ’’тиа̄ди. таттха пат̣ивиджджхантанти асаммохапат̣иведхавасена пат̣ивиджджхантам̣. тена̄ха ‘‘киччавасена̄’’ти.
татридам̣ упама̄сам̣санданам̣ – ваттхам̣ вийа читтам̣, ваттхасса а̄гантукамалехи килит̣т̣хабха̄во вийа читтасса ра̄га̄дималехи сам̣килит̣т̣хабха̄во, дхованасила̄ вийа анупуббӣкатха̄, удакам̣ вийа саддха̄, удаке теметва̄ ӯсагомайачха̄рика̄бхарехи ка̄л̣акападесе саммаддитва̄ ваттхасса дхованапайого вийа саддха̄синехена теметва̄ сатисама̄дхипан̃н̃а̄хи досе ситхиле катва̄ сута̄дивидхина̄ читтасса содхане вӣрийа̄рамбхо. тена пайогена ваттхе ка̄л̣ака̄пагамо вийа вӣрийа̄рамбхена килесавиккхамбханам̣, ран̇гаджа̄там̣ вийа арийамагго, тена суддхасса ваттхасса пабхассарабха̄во вийа виккхамбхитакилесасса читтасса маггена парийодапананти.
дит̣т̣хадхаммоти ватва̄ дассанам̣ на̄ма н̃а̄н̣адассанато ан̃н̃ампи аттхӣти танниваттанаттхам̣ ‘‘паттадхаммо’’ти вуттам̣. патти ча н̃а̄н̣асампаттито ан̃н̃а̄пи виджджатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘видитадхаммо’’ти вуттам̣. са̄ панеса̄ видитадхаммата̄ дхаммесу екадесана̄пи хотӣти ниппадесато видитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘парийога̄л̣хадхаммо’’ти вуттам̣. тенасса сачча̄бхисамбодхам̣йева дӣпети. магган̃а̄н̣ан̃хи ека̄бхисамайавасена парин̃н̃а̄дикиччам̣ са̄дхентам̣ ниппадесена чатусаччадхаммам̣ самантато ога̄хантам̣ на̄ма хоти. тена̄ха – ‘‘дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо’’ти. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ти саппат̣ибхайаканта̄расадиса̄ сол̣асаваттхука̄ ат̣т̣хаваттхука̄ ча тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ тин̣н̣авичикиччха̄. вигатакатхам̣катхоти паваттиа̄дӣсу ‘‘евам̣ ну кхо, ким̣ ну кхо’’ти евам̣ паваттика̄ вигата̄ самуччхинна̄ катхам̣катха̄. са̄раджджакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ таппат̣ипаккхесу сӣла̄дигун̣есу суппатит̣т̣хитатта̄ веса̄раджджам̣ виса̄радабха̄вам̣ веййаттийам̣ патто. аттана̄ ева паччаккхато дит̣т̣хатта̄ на тасса паро паччетаббо аттхӣти апараппаччайо.
71. пан̣д̣итоти пан̃н̃ава̄.
72. тена хи самма̄ти дова̄рикена саддхим̣ саллапатийева, ‘‘еттхева̄’’ти тена вуттавачанам̣ сутва̄пи тасса аттхам̣ асаллаккхенто. касма̄? паридевата̄йа. тена̄ха ‘‘балавасокена абхибхӯто’’ти.
73. тенева̄ти йена уттара̄сан̇гена а̄санам̣ саммаджджати, тенева ударе париккхипанто ‘‘ма̄хам̣ саттха̄рам̣ мама сарӣрена пхуси’’нти антарам̣ каронто уттара̄сан̇гена там̣ ударе париккхипанто париггахетва̄. ‘‘даттапан̃н̃атта’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.171) вийа датта-саддо еттха ба̄лапарийа̄йоти а̄ха ‘‘джал̣оси джа̄то’’ти. упат̣т̣ха̄касса ан̃н̃атха̄бха̄вена̄ти пуббе аттано упат̣т̣ха̄касса ида̄ни анупат̣т̣ха̄кабха̄вена.
75. авин̃н̃а̄н̣акам̣ да̄руса̄кха̄димайам̣. бахалабахалам̣ пӣта̄валепанам̣ ран̇гаджа̄танти ативийа бахалам̣ пӣтаван̣н̣аман̃джит̣т̣хаа̄диавалепанараджанам̣. гхат̣т̣етва̄ уппа̄дитаччхавим̣, йа̄ ран̇гам̣ пивати. нилломатанти пунаппунам̣ анулимпанена. кхан̣д̣акхан̣д̣итанти кхан̣д̣акхан̣д̣итабха̄вам̣. ран̇гаккхамо раджанийо. тена̄ха ‘‘ра̄гаматтам̣ джанетӣ’’ти. ануйоганти чоданам̣. вӣмам̣санти вича̄ран̣ам̣. тхусе кот̣т̣етва̄ тан̣д̣улапарийесанам̣ вийа кадалийам̣ са̄рапарийесанам̣ вийа ча ниган̣т̣хава̄де са̄равӣмам̣санам̣. тато ева ча там̣ вӣмам̣санто риттако туччхакова хотӣти. саббампи буддхавачанам̣ чатусаччавинимуттам̣ наттхи, тан̃ча вӣмам̣сийама̄нам̣ вин̃н̃ӯнам̣ пӣтисоманассамева джанети, атаппакан̃ча асечана̄бха̄вена̄ти а̄ха ‘‘чатусаччакатха̄ хӣ’’тиа̄ди. йатха̄ йатха̄ти йади кхандхамукхена йади дха̄та̄йатана̄дӣсу ан̃н̃атарамукхена буддхавачанам̣ ога̄хиссати, татха̄ татха̄ гамбхӣран̃а̄н̣а̄нам̣йева гочарабха̄вато гамбхӣрамева хоти. йо четтха пан̣д̣ито нипун̣о катапараппава̄до пан̣идха̄йа саббатха̄мена чоданам̣ а̄рамбхати тасса чодана̄ кесаггаматтампи ча̄летум̣ на саккоти. пуна сучирампи ка̄лам̣ вича̄рентесупи вимаддаккхамато, евам̣ татха̄гатава̄до сва̄кхйа̄табха̄ватоти а̄ха ‘‘ануйогаккхамо вимаджджанаккхамо ча̄’’ти.
76. висайапарин̃н̃а̄н̣ена дахати пат̣ипаккхе содхетӣти дхӣро, сва̄йамасса дхӣрабха̄во саббасо саммохавиддхам̣саната̄йа̄ти а̄ха – ‘‘йа̄ пан̃н̃а̄…пе… тена саманна̄гатасса̄’’ти. пабхиннакхӣласса̄ти самуччхиннасаббачетокхӣласса, килесамаччума̄равиджайенева абхисан̇кха̄ракхандхама̄ра̄ джита̄ва хонтӣти тесам̣ двиннам̣ идха аггахан̣ам̣. ӣгха-саддо дуккхапарийа̄йоти а̄ха ‘‘ниддуккхасса̄’’ти. таттха саупа̄дисесанибба̄наппаттийа̄ килесена ниддуккхата̄, анупа̄дисесанибба̄наппаттийа̄ випа̄кадуккхена ниддуккхата̄. раджджанадуссанамуйхана̄дивасена вивидхам̣ ӣсанато вӣсам̣, вӣсамева весам̣, ра̄га̄дӣти а̄ха – ‘‘весантарасса̄ти ра̄га̄дивӣсам̣ таритва̄ витаритва̄ т̣хитасса̄’’ти.
туситасса̄ти карун̣а̄йанавасена тусийа̄ итасса сам̣ваттасса. евам̣ сати ‘‘мудитасса̄’’ти идам̣ пунаруттамева хоти. мануджасса̄ти пат̣хама̄йа джа̄тийа̄ бхагава̄ мануссаджа̄тийо хутва̄ вутта̄нам̣ ваккхама̄на̄нан̃ча васена садевакам̣ абхибхавитва̄ т̣хито аччхарийо бхагава̄ти дассети. садевакам̣ локам̣ сам̣са̄рато нибба̄насукхам̣ нарати нети па̄петӣти наро, на̄йакоти аттхо, тасса нарасса, тена̄ха ‘‘пунарутта’’нти. ‘‘мануджасса̄’’ти ватва̄ ‘‘нарасса̄’’ти пунаруттам̣ падам̣. аттхавасена ан̃н̃атха̄ вуччама̄не екекага̄тха̄йа дасагун̣а̄ наппахонти, на пӯрентӣти аттхо.
винетӣти винайо, винайо ева венейикоти а̄ха ‘‘сатта̄нам̣ вина̄йакасса̄’’ти. вин̃н̃ӯнам̣ ручим̣ ра̄ти, ӣретӣти ва̄ ручиро, сва̄йамасса ручирабха̄во кусалата̄йа̄ти а̄ха ‘‘сучидхаммасса̄’’ти. пабха̄сакасса̄ти н̃а̄н̣а̄локена пабхассарабха̄вакарасса. ниссан̇гасса̄ти ат̣т̣хасупи париса̄су, садеве ва̄ саббасмим̣ локе агган̣ха̄панапаричча̄гена ниссат̣асса. гамбхӣрагун̣асса̄ти паресам̣ н̃а̄н̣ена аппатит̣т̣хабха̄ва̄ гамбхӣрагун̣асса. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аттхи, бхиккхаве, ан̃н̃ева дхамма̄ гамбхӣра̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.28). арийа̄йа ва̄ тун̣хӣбха̄вена монаппаттасса. дхамме т̣хитасса̄ти дхаммака̄йе суппатит̣т̣хитасса. сам̣вутаттасса̄ти араккхийака̄йасама̄ча̄ра̄дита̄йа сам̣вутасабха̄васса.
а̄гум̣ на каротӣтиа̄дӣхи чатӯхи ка̄ран̣ехи, пантасена̄санасса̄ти вивиттасена̄санасса. пат̣имантанапан̃н̃а̄йа̄ти саббапараппава̄да̄нам̣ випара̄ваттамантанапан̃н̃а̄йа. монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣ саббато килеса̄нам̣ нидхунанато.
исисаттамасса̄ти саббаисӣсу джет̣т̣хасса са̄дхутамасса. сет̣т̣хаппаттасса̄ти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ самма̄самбодхим̣ паттасса. аккхара̄дӣнӣти аккхарападабйан̃джана̄ка̄ра-нируттиниддеса-сам̣ка̄санапака̄сана-виваран̣а-вибхаджанутта̄нӣкаран̣а̄нӣти бйан̃джанаттхапада̄ни. самодха̄нетва̄ винеййаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ пака̄санато катханато падакасса. пури-саддо ‘‘пуббе’’ти имина̄ сама̄наттхоти а̄ха – ‘‘пуриндадасса̄ти саббапат̣хамам̣ дхаммада̄нада̄йакасса̄’’ти. бхагава̄ асайхам̣ сахитум̣ саматтхоти а̄ха ‘‘саматтхасса̄’’ти. тена̄ха – ‘‘татха̄гатам̣ буддхамасайхаса̄хина’’нти (итиву. 38). те паттасса̄ти те гун̣е анавасесато паттасса. виттха̄ретва̄ сам̣килесавода̄надхаммам̣ бйа̄каротӣти бйа̄каран̣о, бйа̄каран̣о ева веййа̄каран̣о. тантипаданти тантим̣ а̄ропетва̄ т̣хапитам̣ падам̣.
тан̣ха̄бандханена саббена ва̄ килесабандханена абаддхасса. маха̄пан̃н̃а̄йа̄ти маха̄нубха̄ва̄йа пан̃н̃а̄йа, маха̄висайа̄йа ва̄ пан̃н̃а̄йа. сабба̄ хи бхагавато пан̃н̃а̄ маха̄нубха̄ва̄, йатха̄сакам̣ висайе маха̄висайа̄ ча ека̄дивасена анавасесато маха̄висайа̄ на̄ма саббан̃н̃ута̄ва. а̄нубха̄вадассанат̣т̣хена̄ти аччхарийа̄чинтеййа̄паримеййасса аттано а̄нубха̄васса локасса дассанат̣т̣хена. йаккхасса̄ти ва̄ локена пӯджанӣйасса. айам̣ упа̄сако кхуджджуттара̄ вийа упа̄сика̄ секхапат̣исамбхида̄ппаттоти а̄ха ‘‘сота̄паттимаггенева пат̣исамбхида̄ а̄гата̄’’ти. килесаппаха̄наван̣н̣ам̣ катхентоти килесаппаха̄нам̣ висайам̣ нимиттам̣ катва̄ ван̣н̣ам̣ катхенто.
77. сампин̣д̣ита̄ти санничита̄, гантхита̄ти аттхо. име сатта̄ти йам̣ йадева париббхаманта̄ сатта̄. аттанова чинтайантӣти авӣтатан̣хата̄йа сакам̣йева пайоджанам̣ чинтенти. татха̄ хи мате н̃а̄таке анусочанта̄пи техи са̄дхетаббасса аттано пайоджанассева васена анусочанти. ун̣хам̣ ахосӣти балавата̄ читтасса санта̄пена сантаттам̣ аббхантарам̣ хадайат̣т̣ха̄нам̣ кхадиран̇га̄расанта̄питам̣ вийа ун̣хам̣ ахоси. тена̄ха ‘‘лохитам̣ вилӣйиттха̄’’ти. паттаматтанти екапаттапӯраматтам̣. абхисамайаса̄дхика̄йа чатусаччадесана̄йа сан̇кхепенева деситатта̄ а̄ха – ‘уггхат̣итан̃н̃упуггаласса васена дхаммадесана̄ паринит̣т̣хита̄’’ти.
упа̄лисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.