1. гахапативагго
1. кандаракасуттаван̣н̣ана̄
1. а̄ра̄мапоккхаран̣ӣа̄дӣсӯти а̄ра̄мапоккхаран̣ӣуййа̄начетийат̣т̣ха̄на̄дӣсу. уссанна̄ти бахула̄. асокакан̣ика̄раковил̣а̄ракумбхӣра̄джаруккхехи саммиссата̄йа там̣ чампакаванам̣ нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумапат̣иман̣д̣итанти дат̣т̣хаббам̣, на чампакаруккха̄нам̣йева нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумата̄йа̄ти ваданти. бхагава̄ кусумагандхасугандхе чампакаване вихаратӣти имина̄ на ма̄панака̄ле ева тасмим̣ нагаре чампакаруккха̄ уссанна̄, атха кхо апарабха̄гепӣти дассети. ‘‘пан̃часатаматтехи ад̣д̣хател̣асехӣ’’ти евам̣ адасситапариччхедена. хаттхино ча̄рети сиккха̄петӣти хаттха̄чарийо хаттхӣнам̣ сиккха̄пако, тасса путтоти а̄ха ‘‘хаттха̄чарийасса путто’’ти. тада̄ бхагава̄ тесам̣ паса̄даджананаттхам̣ аттано буддха̄нубха̄вам̣ анигухитва̄ва нисинноти дассенто ‘‘чхаббан̣н̣а̄нам̣ гханабуддхарасмӣна’’нтиа̄дима̄ха. бхагавато чева га̄равена̄ти бхагавато гарубха̄вена, бхагавати га̄равена̄ти ва̄ па̄т̣хо.
ниччам̣ на хотӣти абхин̣хам̣ на хоти, када̄чидева хотӣти аттхо. абхин̣ханиччата̄ хи идха адхиппета̄, на кӯт̣ат̣т̣ханиччата̄. локе кин̃чи вимхайа̄вахам̣ дисва̄ хаттхавика̄рампи каронти, ан̇гулим̣ ва̄ пхот̣айанти, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘аччхарам̣ пахаритум̣ йутта’’нти. абхӯтапуббам̣ бхӯтанти айам̣ нируттинайо йебхуййена упа̄да̄йа рул̣хӣвасена вуттоти ведитаббо. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ‘‘йепи те, бхо готама, ахесум̣ атӣтамаддха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣, кин̃чи акаттаббампи карийама̄нам̣ дуккарабха̄вена вимхайа̄вахам̣ хоти, татха̄ кин̃чи каттаббам̣, пуримам̣ гарахаччхарийам̣, паччхимам̣ пасам̣саччхарийам̣, тадубхайам̣ суттападасо дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
самма̄ пат̣ипа̄дитоти самма̄пат̣ипада̄йам̣ т̣хапито. еса̄ пат̣ипада̄ парама̄ти етапарамам̣, бха̄ванапум̣саканиддесойам̣ йатха̄ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’ти (а. ни. 4.70). айан̃хеттха аттхо – бхагава̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипада̄йа тумхехи пат̣ипа̄дито, атӣтепи ка̄ле буддха̄ етапарамам̣йева бхиккхусан̇гхам̣ самма̄ пат̣ипа̄десум̣, ана̄гатепи ка̄ле етапарамам̣йева бхиккхусан̇гхам̣ самма̄ пат̣ипа̄дессантӣти парибба̄джако найагга̄хена дит̣т̣хена адит̣т̣хам̣ ануминанто саббесампи буддха̄нам̣ са̄сане сан̇гхасуппат̣ипаттим̣ маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа самасамам̣ катва̄ дассети, евам̣ дассенто ча тесам̣ судхамматан̃ча татха̄ дассети ева̄ти ведитаббо, буддхасубуддхата̄ пана несам̣ сарӯпенева дассита̄ти. на ито бхиййоти имина̄ па̄л̣ийам̣ етапарамам̣йева̄ти авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ дассети сӣлападат̣т̣ха̄натта̄ сама̄дхисса, сама̄дхипадат̣т̣ха̄натта̄ ча пан̃н̃а̄йа сӣлепи ча абхисама̄ча̄рикапуббакатта̄ а̄дибрахмачарийакасса вуттам̣ ‘‘а̄бхисама̄ча̄рикаваттам̣ а̄дим̣ катва̄’’ти.
2. пуччха̄нусандхиа̄дӣсу анантогадхатта̄ ‘‘па̄т̣иекко анусандхӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘бхагава̄ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. упасантака̄ран̣анти упасантабха̄вака̄ран̣ам̣. тан̃хи арийа̄нам̣йева висайо, таттха̄пи ча буддха̄нам̣ ева анавасесато висайоти имаматтхам̣ бйатирекато анвайато ча дассетум̣ на хи твантиа̄ди вуттам̣. таттха н̃а̄таттхачарийа̄ ка̄каджа̄така̄дивасена ведитабба̄, локаттхачарийа̄ там̣там̣па̄рамипӯран̣авасена, буддхаттхачарийа̄ маха̄бодхиджа̄така̄дивасена. аччхарийам̣ бхо готама̄тиа̄дина̄ кандаракена катам̣ паса̄дапаведанам̣ дассети.
йепи тетиа̄дина̄ тена вуттаматтхам̣ паччанубха̄сантена бхагавата̄ сампат̣иччхитанти чаритатта̄ а̄ха – ‘‘санти хи кандарака̄ти айампи па̄т̣ийекко анусандхӣ’’ти. йо хи кандаракена бхиккхусан̇гхасса упасантабха̄во киттито, там̣ вибхаджитва̄ дассентопи тена апуччхитойева аттано аджджха̄сайена бхагава̄ ‘‘санти хӣ’’тиа̄дина̄ десанам̣ а̄рабхи. тена̄ха ‘‘бхагавато кира етадахосӣ’’ тиа̄ди. каппетва̄ти ан̃н̃атха̄ сантамева атта̄нам̣ ан̃н̃атха̄ видха̄йа. пакаппетва̄ти санидассанавасена гахетва̄. тена̄ха ‘‘кухакабха̄вена̄’’тиа̄ди. пат̣ипадам̣ пӯрайама̄на̄ти ка̄мам̣ ависесена секкха̄ вуччанти, те пана адхигатамаггавасена ‘‘пӯрайама̄на̄’’ти на ваттабба̄ киччасса нит̣т̣хитатта̄. магго хи екачиттаккхан̣икоти а̄ха ‘‘упаримаггасса випассана̄йа упасанта̄’’ти. ито мутта̄ти маггена̄гатӯпасамато мутта̄. калйа̄н̣апутхуджджане сандха̄йа вадати. тена̄ха ‘‘чатӯхи сатипат̣т̣ха̄нехи упасанта̄’’ти.
сататасӣла̄ти авиччхиннасӣла̄. са̄тисайо хи етесам̣ сӣласса акхан̣д̣а̄дибха̄во. супарисуддхасӣлата̄васена сантата̄ вутти етесанти сантатавуттиноти а̄ха ‘‘тассева вевачана’’нти. евам̣ сӣлавуттивасена ‘‘сантатавуттино’’ти падасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни джӣвитавуттивасена дассенто ‘‘сантатаджӣвика̄ва̄ти аттхо’’ти а̄ха. са̄санасса джӣвитавутти сӣласанниссита̄ ева̄ти а̄ха ‘‘тасми’’нтиа̄ди.
нипайати висосети ра̄га̄дисам̣килесам̣, тато ва̄ атта̄нам̣ нипа̄тӣти нипако, пан̃н̃ава̄. тена̄ха ‘‘пан̃н̃аванто’’ти. пан̃н̃а̄йа т̣хатва̄ джӣвика̄каппанам̣ на̄ма буддхапат̣икут̣т̣хамиччха̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄джӣвена джӣвананти там̣ дассенто ‘‘йатха̄ екаччо’’тиа̄дима̄ха. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.14) там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.14) вуттанайенева ведитаббам̣. ратхавинӣтапат̣ипада̄дайо тесу тесу суттесу вуттанайена ведитабба̄. ито ан̃н̃аттха маха̄гопа̄лакасутта̄дӣсу (ма. ни. 1.346 а̄дайо) локуттарасатипат̣т̣ха̄на̄ катхита̄ти а̄ха – ‘‘идха пана локийалокуттарамиссака̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ катхита̄’’ти, сатипат̣т̣ха̄насуттепи (дӣ. ни. 2.373-374; ма. ни. 1.106 а̄дайо) вомиссака̄ва катхита̄ти. еттакена̄ти еттака̄йа десана̄йа.
3. ка̄ракабха̄ванти пат̣ипаттийам̣ пат̣ипаджджанакабха̄вам̣. майампи на̄ма гихӣ бахукичча̄ сама̄на̄ ка̄лена ка̄лам̣ сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ вихара̄ма, киман̇гам̣ пана вивекава̄синоти аттано ка̄ракабха̄вам̣ паведенто евам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча уккхипати. тена̄ха ‘‘айан̃хеттха адхиппа̄йо’’тиа̄ди. на̄на̄рамман̣есу апара̄парам̣ уппаджджама̄на̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ гханаджат̣итасан̇кха̄та̄ка̄рена паватти килесагаханена гаханата̄, тена̄ха ‘‘анто джат̣а̄ бахи джат̣а̄, джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄’’ти (сам̣. ни. 1.23, 192). манусса̄нам̣ аджджха̄сайагахан̣ена са̄т̣хеййампӣти дассенто а̄ха ‘‘касат̣аса̄т̣хеййесупи есева найо’’ти. йатха̄ саппимадхупха̄н̣ита̄дӣсу качаварабха̄во, со касат̣оти вуччати, евам̣ санта̄не апарисуддхо сам̣килесабха̄во касат̣анти а̄ха ‘‘апарисуддхат̣т̣хена касат̣ата̄’’ти. аттани асантагун̣асамбха̄ванам̣ кера̄т̣ийат̣т̣хо. джа̄на̄тӣти ‘‘идам̣ ахитам̣ на севитаббам̣, идам̣ хитам̣ севитабба’’нти вича̄рети десети. вича̄ран̣аттхопи хи хоти джа̄на̄ти-саддо йатха̄ ‘‘а̄йасма̄ джа̄на̄тӣ’’ти. сабба̄пи…пе… адхиппета̄ ‘‘пасупа̄лака̄’’тиа̄дӣсу вийа. идха антара-саддо ‘‘виджджантарика̄йа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.149) вийа кхан̣аттхоти а̄ха ‘‘йаттакена кхан̣ена̄’’ти. тена̄ти хаттхина̄. та̄нӣти са̄т̣хеййа̄дӣни.
аттхато ка̄йачиттуджуката̄пат̣ипаккхабхӯта̄ва лобхасахагатачиттуппа̄дасса паваттиа̄ка̄рависеса̄ти та̄ни паваттиа̄ка̄рена дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йасса̄ти па̄н̣абхӯтасса ассасса ва̄ хаттхино ва̄. т̣хасса̄мӣти таттхева саппат̣ибхайе т̣ха̄не гантва̄ т̣хасса̄мӣти на хоти. имасса са̄т̣хеййата̄йа па̄кат̣акаран̣ам̣ ван̃чана̄дхиппа̄йабха̄вато. татха̄ хи чатӯсу т̣ха̄несу ‘‘ван̃четва̄’’ иччева вуттам̣, нигуханто пана таттхева гантва̄ тит̣т̣хеййа. еса найо сесесупи. пат̣имаггам̣ а̄рохитука̄масса̄ти а̄гатамаггамева ниваттитва̄ гантука̄масса. лен̣д̣ависсаджджана̄дӣсу ка̄лантара̄пеккха̄бха̄вам̣ ‘‘татха̄’’ти имина̄ упасам̣харати.
антоджа̄така̄ти аттано да̄сийа̄ куччхимхи джа̄та̄. дханаккӣта̄ти дханам̣ датва̄ да̄сабха̄вена гахита̄. карамара̄нӣта̄ти да̄сабха̄вена карамарагга̄хагахита̄. да̄сабйанти да̄сабха̄вам̣. песса̄ти ада̄са̄ ева хутва̄ веййа̄ваччакара̄. имам̣ виссаджджетва̄ти имам̣ аттано хаттхагатам̣ виссаджджетва̄. имам̣ ган̣ханта̄ти имам̣ тасса хаттхагатам̣ ган̣ханта̄. саммукхато ан̃н̃атха̄ параммукхака̄ле ка̄йава̄ча̄самуда̄ча̄радассаненева читтасса несам̣ ан̃н̃атха̄ т̣хитабха̄во ниддит̣т̣хоти ведитаббо.
4. айампи па̄т̣ийекко анусандхӣти еттха̄пи анантаре вуттанайенева анусандхийоджана̄ ведитабба̄. тенева̄ха ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄ди. чатуттхо хитапат̣ипадам̣ пат̣ипанноти йоджана̄. пуггаласӣсена пуггалапат̣ипаттим̣ дассенто ‘‘пуггале паха̄йа̄’’ти а̄ха. пат̣ипатти хи идха паха̄табба̄, на пуггала̄. йатха̄ ассаддха̄дипуггалапариваджджанена саддхиндрийа̄дибха̄вана̄ иджджханти, евам̣ миччха̄пат̣ипаннапуггалапариваджджанена миччха̄пат̣ипада̄ ваджджитабба̄ти а̄ха – ‘‘пуриме тайо пуггале паха̄йа̄’’ти. чатуттхапуггаласса̄ти имасмим̣ чатукке вуттачатуттхапуггаласса хитапат̣ипаттийам̣йева пат̣ипа̄деми паваттемӣти дассенто. санта̄ти самам̣ вина̄сам̣ ниродхам̣ патта̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘нируддха̄ санта̄ти вутта̄’’ти. пуна санта̄ти бха̄вана̄васена килесапарил̣а̄хавигамато санта̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘ниббута̄’’ти. санта̄ти а̄нетва̄ йоджана̄. санто хавети еттха самабха̄вакарена са̄дхубха̄васса висесапаччайабхӯтена пан̣д̣иччена саманна̄гата̄ арийа̄ ‘‘санто’’ти вутта̄ти а̄ха – ‘‘санто хаве…пе… пан̣д̣ита̄’’ти.
а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄ (а. ни. т̣ӣ. 2.4.198) аттабха̄во, идха пана йо паро на хоти, со атта̄, там̣ атта̄нам̣. паранти аттато ан̃н̃ам̣. чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄ джигхаччха̄хетута̄йа. анто та̄панакилеса̄нанти аттано санта̄не аттапарил̣а̄хаджананасантаппанакилеса̄нам̣. читтам̣ а̄ра̄дхетӣти читтам̣ паса̄дети, сампахам̣сетӣти аттхо. йасма̄ пана татха̄бхӯто читтам̣ сампа̄денто аджджха̄сайам̣ ган̣ханто на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘читтам̣ сампа̄детӣ’’тиа̄ди.
5. дуккхам̣ пат̣иккӯлам̣ джегуччхам̣ етасса̄ти дуккхапат̣иккӯло там̣ дуккхапат̣иккӯлам̣. висесанависеситаббата̄ хи ка̄мача̄ра̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана дуккхасса висеситаббатам̣ сандха̄йа ба̄хираттхасама̄сам̣ ана̄дийитва̄ ‘‘дуккхасса пат̣иккӯла’’нти аттхо вутто. йена хи бха̄гена пурисасса дуккхам̣ пат̣иккӯлам̣, тена дуккхасса пурисопӣти. тена̄ха – ‘‘паччанӣкасан̣т̣хита’’нти.
6. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти дха̄тукусалата̄дӣхи чатӯхи ка̄ран̣ехи. каммам̣ каротӣти йогакаммам̣ кароти. йасма̄ самбуддха̄ паресам̣ маггапхала̄дхигама̄йа усса̄хаджа̄та̄, таттха нирантарам̣ йуттаппайутта̄ ева хонти, те пат̣ичча тесам̣ антара̄йо на хотийева̄ти а̄ха ‘‘на пана буддхе пат̣ичча̄’’ти. кирийапариха̄нийа̄ десакасса тассева ва̄ пуггаласса таджджапайога̄бха̄вато. ‘‘десакасса ва̄’’ти идам̣ са̄вака̄нам̣ васена дат̣т̣хаббам̣. махата̄ аттхена̄ти еттха аттха-саддо а̄нисам̣сапарийа̄йоти а̄ха ‘‘двӣхи а̄нисам̣сехӣ’’ти. паса̄дам̣ пат̣илабхати ‘‘араханто’’тиа̄дина̄ сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ сутатта̄. абхинаво найо удапа̄ди сантатасӣлата̄дивасена анаттантапата̄дивасена, сопи там̣ сутва̄ да̄са̄дӣсу сависесам̣ ладжджӣ дайа̄панно хита̄нукампӣ хутва̄ секкхапат̣ипадам̣ сӣлам̣ са̄дхенто ануккамена сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ парибрӯхети. тена̄ха бхагава̄ ‘‘махата̄ аттхена сам̣йутто’’ти.
8. паресам̣ хананагха̄тана̄дина̄ рода̄панато луддо, татха̄ вигха̄такабха̄вена ка̄йачитта̄нам̣ вида̄ран̣ато да̄рун̣о, вируддхава̄дата̄йа каккхал̣о, бандхана̄га̄ре нийутто бандхана̄га̄рико.
9. кхаттийа̄бхисекена̄ти кхаттийа̄нам̣ каттаббаабхисекена. сантха̄га̄ранти сантха̄равасена катам̣ ага̄рам̣ йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣. саппителена̄ти саппимайена телена, йамакаснехена хи тада̄ ка̄йам̣ аббхан̃джати. ваччхабха̄вам̣ таритва̄ т̣хито ваччхатаро. париккхепакаран̣аттха̄йа̄ти ванама̄ла̄хи саддхим̣ даббхехи ведийа̄ париккхепанаттха̄йа. йан̃н̃абхӯмийанти авасесайан̃н̃ат̣т̣ха̄не. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣ там̣ сувин̃н̃еййамева.
кандаракасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
2. ат̣т̣хакана̄гарасуттаван̣н̣ана̄
17. авидӯрети имина̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘веса̄лийа’’нти идам̣ самӣпе бхуммавачананти дассети. са̄раппаттакулаган̣ана̄йа̄ти (а. ни. т̣ӣ. 3.11.16) маха̄са̄рамахаппаттакулаган̣ана̄йа. дасаме т̣ха̄нети ан̃н̃е ан̃н̃ети дасаган̣анат̣т̣ха̄не. ат̣т̣хаканагаре джа̄то бхаво ат̣т̣хакана̄гаро. куккут̣а̄ра̄моти па̄т̣алипутте куккут̣а̄ра̄мо, на косамбийам̣.
18. пакататтханиддесо та-саддоти тасса ‘‘бхагавата̄’’тиа̄дӣхи падехи сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттасса йена абхисамбуддхабха̄вена бхагава̄ пакато адхигато супа̄кат̣о ча, там̣ абхисамбуддхабха̄вам̣ саддхим̣ а̄гаманӣйапат̣ипада̄йа аттхабха̄вена дассенто ‘‘йо со…пе… абхисамбуддхо’’ти а̄ха. сатипи н̃а̄н̣адассана-садда̄нам̣ идха пан̃н̃а̄вевачанабха̄ве тена тена висесена тесам̣ висайависесе паваттидассанаттхам̣ аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣ависесавасена виджджа̄ттайавасена виджджа̄абхин̃н̃а̄на̄варан̣ан̃а̄н̣авасена саббан̃н̃утан̃а̄н̣амам̣сачаккхувасена пат̣иведхадесана̄н̃а̄н̣авасена ча тадаттхам̣ йоджетва̄ дассенто ‘‘тесам̣ теса’’нтиа̄дима̄ха. таттха а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена саббам̣ н̃еййадхаммам̣ пассата̄ саббан̃н̃ута̄на̄варан̣ан̃а̄н̣ехи. пуббенива̄са̄дӣхӣти пуббенива̄са̄саваккхайан̃а̄н̣ехи. пат̣иведхапан̃н̃а̄йа̄ти арийамаггапан̃н̃а̄йа. десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄ти десетаббадхамма̄нам̣ десетаббаппака̄рам̣ бодханеййапуггала̄нан̃ча а̄сайа̄нусайачарита̄дхимуттиа̄дибхедам̣ дхаммадесана̄пан̃н̃а̄йа йа̄тха̄вато пассата̄. арӣнанти килеса̄рӣнам̣, пан̃чавидхама̄ра̄нам̣ ва̄, са̄санасса ва̄ паччаттхика̄нам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ тесам̣ пана хананам̣ па̄т̣иха̄рийехи абхибхаванам̣ аппат̣ибха̄ната̄каран̣ам̣ аджджхупеккханамева ва̄, кесивинайасуттан̃четтха нидассанам̣.
татха̄ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дивибха̄гам̣ джа̄ната̄ йатха̄каммӯпагасатте пассата̄, сава̄сана̄нам̣ а̄сава̄нам̣ кхӣн̣атта̄ арахата̄, абхин̃н̃еййа̄дибхеде дхамме абхин̃н̃еййа̄дито авипарӣта̄вабодхато самма̄самбуддхена. атха ва̄ тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ата̄йа джа̄ната̄, ка̄йакамма̄дивасена тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттито нисаммака̄рита̄йа пассата̄, дава̄дӣнам̣ абха̄васа̄дхика̄йа паха̄насампада̄йа арахата̄, чханда̄дӣнам̣ аха̄нихетубхӯта̄йа аккхайапат̣ибха̄наса̄дхика̄йа саббан̃н̃ута̄йа самма̄самбуддхена̄ти евам̣ дасабалаат̣т̣ха̄расаа̄вен̣икабуддхадхаммавасенапи йоджана̄ ка̄табба̄.
19. абхисан̇кхатанти аттано паччайехи абхисаммукхабха̄вена самечча самбхӯййа катам̣, свасса катабха̄во уппа̄данена ведитаббо, на уппаннасса пат̣исан̇кхаран̣ена̄ти а̄ха ‘‘уппа̄дита’’нти. те часса паччайа̄ четана̄падха̄на̄ти дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайита’’нти вуттанти ‘‘четайитам̣ пакаппита’’нти аттхама̄ха. абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитанти ча джха̄насса па̄тубха̄вадассанамукхена виддхам̣санабха̄вам̣ уллин̇гети йан̃хи ахутва̄ самбхавати, там̣ хутва̄ пат̣ивети. тена̄ха па̄л̣ийам̣ ‘абхисан̇кхата’нтиа̄ди. саматхавипассана̄дхамме т̣хитоти саматхадхамме т̣хитатта̄ сама̄хито випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ аничча̄нупассана̄дӣхи ниччасан̃н̃а̄дайо паджаханто ануккамена там̣ ануломан̃а̄н̣ам̣ па̄пета̄ хутва̄ випассана̄дхамме т̣хито. саматхавипассана̄сан̇кха̄тесу дхаммесу ран̃джанат̣т̣хена ра̄го, нанданат̣т̣хена нандӣти. таттха сукхума̄ апеккха̄ вутта̄, йа̄ ‘‘никантӣ’’ти вуччати.
евам̣ сантети евам̣ йатха̄рутавасена ча имасса суттападасса аттхе гахетаббе сати. саматхавипассана̄су чхандара̄го каттабботи ана̄га̄мипхалам̣ ниббаттетва̄ тадаттха̄йа саматхавипассана̄пи аниббаттетва̄ кевалам̣ таттха чхандара̄го каттаббо бхависсати. касма̄? тесу саматхавипассана̄сан̇кха̄тесу дхаммесу чхандара̄гаматтена ана̄га̄мина̄ ладдхаббасса аладдха̄на̄га̄мипхалена ладдхаббатта̄ татха̄ сати тена ана̄га̄мипхалампи ладдхаббамева на̄ма хоти. тена̄ха – ‘‘ана̄га̄мипхалам̣ пат̣ивиддхам̣ бхависсатӣ’’ти. сабха̄вато раситаббатта̄ авипарӣто аттхо ева аттхарасо. ан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийоти винипа̄тике сандха̄йа̄ха. ан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийоти асурака̄йама̄ха.
саматхадхурамева дхурам̣ саматхайа̄никасса васена десана̄йа а̄гататта̄. маха̄ма̄лукйова̄де ‘‘вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄ра’’нти па̄дакаджджха̄нам̣ катва̄ ‘‘со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гата’’нтиа̄дина̄ випассанам̣ виттха̄ретва̄ ‘‘со таттха т̣хито а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти (ма. ни. 2.133) а̄гататта̄ ‘‘маха̄ма̄лукйова̄де випассана̄ва дхура’’нти а̄ха. маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте (дӣ. ни. 2.373 а̄дайо; ма. ни. 1.106 а̄дайо) саббаттхакамева тиккхатара̄йа випассана̄йа а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘випассануттарам̣ катхита’’нти. ка̄йагата̄сатисутте (ма. ни. 3.153-154) а̄на̄па̄наджджха̄на̄дивасена сависесам̣ саматхавипассана̄йа а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘саматхуттарам̣ катхита’’нти.
аппам̣ йа̄читена бахум̣ дентена ул̣а̄рапурисена вийа екам̣ дхаммам̣ пуччхитена ‘‘айампи екадхаммо’’ти катхитатта̄ ека̄дасапи дхамма̄ пуччха̄васена екадхаммо на̄ма джа̄то паччекам̣ ва̄кйапарисама̄панан̃а̄йена. екавӣсати пабба̄ни техи бодхийама̄на̄йа пат̣ипада̄йа екарӯпатта̄ пат̣ипада̄васена екадхаммо на̄ма джа̄тоти. идха имасмим̣ ат̣т̣хакана̄гарасутте. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанадхамма̄нам̣ сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄ваппаттата̄йа таттха са̄вака̄нам̣ дуккаранти на чатуттха̄руппавасенеттха десана̄ а̄гата̄ти чатуннам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣, хет̣т̣хима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ а̄руппа̄нан̃ча васена ека̄даса. пуччха̄васена̄ти ‘‘аттхи ну кхо, бханте а̄нанда, тена…пе… самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то’’ти (ма. ни. 2.18) евам̣ паваттапуччха̄васена. аматуппаттийаттхена̄ти аматабха̄васса уппаттихетута̄йа, сабба̄нипи каммат̣т̣ха̄на̄ни екарасампи амата̄дхигамапат̣ипаттийа̄ти аттхо, еваметтха аггапхалабхӯми ана̄га̄мипхалабхӯмӣти двева бхӯмийо сарӯпато а̄гата̄, на̄нантарийата̄йа пана хет̣т̣хима̄пи две бхӯмийо аттхато а̄гата̄ ева̄ти дат̣т̣хабба̄.
21. пан̃ча сата̄ни аггхо етасса̄ти пан̃часатам̣. сесам̣ утта̄намева.
ат̣т̣хакана̄гарасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
3. секхасуттаван̣н̣ана̄
22. сантха̄га̄ранти аттха̄нуса̄сана̄га̄рам̣. тена̄ха – ‘‘уййогака̄ла̄дӣсӯ’’тиа̄ди. а̄ди-саддена ман̇галамаха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сантхамбхантӣти виссаманти, париссамам̣ винодентӣти аттхо. саха̄ти саннивесавасена екаджджхам̣. саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄ранти етасмим̣ аттхе ттха-ка̄расса нтха-ка̄рам̣ катва̄ сантха̄га̄ранти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. сантхарантӣти саммантанавасена тит̣т̣ханти.
тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсатӣти буддхавачанасса а̄гаманасӣсена арийапхаладхамма̄нампи а̄гаманам̣ вуттамева, тийа̄мараттим̣ таттха васанта̄нам̣ пхаласама̄паттивал̣ан̃джанам̣ хотӣти. тасмин̃ча бхиккхусан̇гхе калйа̄н̣апутхуджджана̄ випассанам̣ уссукка̄пента̄ хонтӣти че? арийамаггадхамма̄нам̣ таттха а̄гаманам̣ хотийева.
аллагомайена̄ти аччхена аллагомайарасена. опун̃чха̄петва̄ти вилимпитва̄. чатуджджа̄тийагандхехӣти тагаракун̇кумайаванапуппхатама̄лапатта̄ни писитва̄ катагандхехи на̄на̄ван̣н̣ети нӣла̄дивасена на̄на̄ван̣н̣е, на бхиттивисесавасена. бхиттивисесавасена пана на̄на̄сан̣т̣ха̄нарӯпамева. маха̄пит̣т̣хикакоджавакети хаттхипит̣т̣хӣсу аттхаритаббата̄йа маха̄пит̣т̣хика̄ти ладдхасаман̃н̃е коджавети ваданти. куттаке пана сандха̄йетам̣ вуттам̣ хаттхаттхаран̣а̄ хаттхирӯпавичитта̄. ассаттхаракасӣхаттхарака̄дайопи ассасӣхарӯпа̄дивичитта̄ ева аттхарака̄, читтаттхаракам̣ на̄на̄рӯпехи чева на̄на̄видхама̄ла̄камма̄дӣхи ча вичиттам̣ аттхаракам̣.
упадха̄нанти апассайанам̣ упадахитва̄ти апассайайоггабха̄вена т̣хапетва̄ гандхехи катама̄ла̄ гандхада̄мам̣, тама̄лапатта̄дӣхи катам̣ паттада̄мам̣. а̄ди-саддена хин̇гулатакколаджа̄типхаладжа̄типуппха̄дӣхи катада̄мам̣ сан̇ган̣ха̄ти. паллан̇ка̄ка̄рена катапӣт̣хам̣ паллан̇капӣт̣хам̣, тӣсу пассесу, екапассе ева ва̄ саупассайам̣ апассайапӣт̣хам̣, анапассайам̣ мун̣д̣апӣт̣хам̣ йоджана̄ват̣т̣ети йоджанапариккхепе.
сам̣видха̄йа̄ти антарава̄сакасса кон̣ападесан̃ча итарападесан̃ча самам̣ катва̄ видха̄йа. тена̄ха – ‘‘каттарийа̄ падумам̣ кантанто вийа̄’’ти тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄дентоти еттха ча йасма̄ буддха̄нам̣ рӯпасампада̄ вийа а̄каппасампада̄пи парамуккам̣сагата̄, тасма̄ тада̄ бхагава̄ евам̣ собхатӣти дассенто ‘‘суван̣н̣апа̄ман̇гена̄’’тиа̄дима̄ха, таттха асамена буддхавесена̄тиа̄дина̄ тада̄ бхагава̄ буддха̄нубха̄васса нигухан̣е ка̄ран̣а̄бха̄вато таттха саннипатитадевамануссана̄гайаккхагандхабба̄дӣнам̣ паса̄даджананаттхам̣ аттано сабха̄вапакатикирийа̄йева капилаваттхум̣ па̄висӣти дассети. буддха̄нам̣ ка̄йаппабха̄ на̄ма пакатийа̄ асӣтихаттхаматтамева падесам̣ пхаратӣти а̄ха – ‘‘асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахесӣ’’ти нӣлапӣталохитода̄таман̃джит̣т̣хапабхассара̄нам̣ васена чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо.
саббапа̄липхуллоти мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агга̄ пхулло викасито. пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нантиа̄ди парикаппӯпама̄. йатха̄ там̣…пе… алан̇катам̣ ан̃н̃о вирочати, евам̣ вирочиттха, саматим̣са̄йа па̄рамита̄хи абхисан̇кхататта̄ евам̣ вирочиттха̄ти вуттам̣ хоти. пан̃чавӣсатийа̄ надӣнанти ган̇га̄дӣнам̣ чандабха̄га̄парийоса̄на̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ маха̄надӣнам̣. самбхиджджа̄ти самбхедам̣ миссӣбха̄вам̣ патва̄ мукхадва̄рети самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄не.
девамануссана̄гасупан̣н̣агандхаббайаккха̄дӣнам̣ аккхӣнӣти четам̣ парикаппанавасена вуттам̣. сахассена̄ти падасахассена, бха̄н̣ава̄раппама̄н̣ена гантхена̄ти аттхо.
кампайанто васундхаранти аттано гун̣ависесехи патхавӣкампам̣ уппа̄денто, евам̣бхӯтопи ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни. саббадаккхин̣атта̄ буддха̄нам̣ даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣ уддхаранто. самам̣ сампхусате бхӯмим̣ суппатит̣т̣хитапа̄дата̄йа. йадипи бхӯмим̣ самам̣ пхусати, раджаса̄нупалиппати сукхуматта̄ чхавийа̄. ниннат̣т̣ха̄нам̣ уннаматӣтиа̄ди буддха̄нам̣ суппатит̣т̣хитапа̄дасан̇кха̄тасса маха̄пурисалаккхан̣апат̣ила̄бхасса ниссандапхалам̣. на̄тидӯре уддхаратӣти атидӯре т̣хапетум̣ на уддхарати. начча̄санне ча никкхипанти ачча̄санне ча т̣ха̄не аниккхипанто ниййа̄ти. ха̄сайанто садеваке локе тосайанто. чатӯхи па̄дехи чаратӣти чатуча̄рӣ.
буддха̄нубха̄васса пака̄санавасена гататта̄ ван̣н̣ака̄ло на̄ма киреса. сарӣраван̣н̣е ва̄ гун̣аван̣н̣е ва̄ катхийама̄не дуккатхитанти на ваттаббам̣. касма̄? апарима̄н̣аван̣н̣а̄ хи буддха̄ бхагаванто, буддхагун̣асам̣ван̣н̣ана̄ джа̄нантасса йатха̄дхаммасам̣ван̣н̣анам̣йева анупависатӣти.
дукӯлачумбат̣акена̄ти гантхитва̄ гахитадукӯлаваттхена, на̄гавиккантачаран̣оти хаттхина̄гасадисападаниккхепо. сатапун̃н̃алаккхан̣оти анекасатапун̃н̃аниммитамаха̄пурисалаккхан̣о ман̣иверочано йатха̄ти ативийа вирочама̄но ман̣и вийа верочано на̄ма еко ман̣ивисесоти кечи маха̄са̄лова̄ти маханто са̄ларуккхо вийа, ковил̣а̄ра̄димаха̄руккхо вийа ва̄ падумо коканадо йатха̄ти коканадасан̇кха̄там̣ маха̄падумам̣ вийа, викасама̄нападумам̣ вийа ва̄.
а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа̄тиа̄ди тасса̄ пакин̣н̣акакатха̄йа ан̃н̃есам̣ дуккарабха̄вадассанан̃чева сун̣анта̄нам̣ аччантасукха̄вахабха̄вадассанан̃ча патхавӣджам̣ а̄кад̣д̣хенто вийа̄ти на̄л̣ийантам̣ йоджетва̄ маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химатале паппат̣акоджам̣ уддхам̣мукхам̣ катва̄ а̄кад̣д̣хенто вийа йоджаниканти йоджанаппама̄н̣ам̣ мадхубхан̣д̣анти мадхупат̣алам̣.
махантанти ул̣а̄рам̣. саббада̄нам̣ диннамева хотӣти саббамева паччайаджа̄там̣ а̄ва̄сада̄йакена диннамева хоти. татха̄хи две тайо га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ а̄гатассапи чха̄йӯдакасампаннам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ нха̄йитва̄ пат̣иссайе мухуттам̣ нипаджджитва̄ ут̣т̣ха̄йа нисиннасса ка̄йе балам̣ а̄харитва̄ паккхиттам̣ вийа хоти. бахи вичарантасса ча ка̄йе ван̣н̣адха̄ту ва̄та̄тапехи киламати, пат̣иссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа мухуттам̣ нисиннасса висабха̄гасантати вӯпасаммати, сабха̄гасантати патит̣т̣ха̄ти, ван̣н̣адха̄ту а̄харитва̄ паккхитта̄ вийа хоти, бахи вичарантасса ча па̄де кан̣т̣ако виджджхати, кха̄н̣у пахарати, сарӣсапа̄дипариссайо чева чорабхайан̃ча уппаджджати, пат̣иссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нипаннасса пана саббе париссайа̄ на хонти, аджджхайантасса дхаммапӣтисукхам̣, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтасса упасамасукхам̣ уппаджджати бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато, бахи вичарантасса ча ка̄йе седа̄ муччанти, аккхӣни пханданти, сена̄санам̣ пависанаккхан̣е ман̃чапӣт̣ха̄дӣни на пан̃н̃а̄йанти, мухуттам̣ нисиннасса пана аккхипаса̄до а̄харитва̄ паккхитто вийа хоти, два̄рава̄тапа̄наман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄йанти, етасмимпи ча а̄ва̄се васантам̣ дисва̄ манусса̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ – ‘‘а̄ва̄сада̄насмим̣ динне саббам̣ да̄нам̣ диннамева хотӣ’’ти. бхӯмат̣т̣хака…пе… на сакка̄ти айаматтхо маха̄судассанаваттхуна̄ (дӣ. ни. 2.241 а̄дайо) дӣпетаббо.
сӣтанти (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.295; сам̣. ни. т̣ӣ. 2.4.243) аджджхаттадха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддхаутувипарин̣а̄мавасена ва̄ уппаджджанакасӣтам̣. ун̣ханти аггисанта̄пам̣. тасса пана давада̄ха̄дӣсу самбхаво дат̣т̣хаббо. пат̣ихантӣти пат̣иба̄хати. йатха̄ тадубхайавасена ка̄йачитта̄нам̣ ба̄дхана̄ни на хонти, евам̣ кароти. сӣтун̣хаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто бхиккху йонисо падахитум̣ на саккоти. ва̄л̣амига̄нӣти сӣхабйаггха̄дива̄л̣амиге. гуттасена̄санан̃хи пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисиннасса те париссайа̄ на хонти. сарӣсапети йе кечи саранта̄ гаччханте дӣгхаджа̄тике. макасети нидассанаметам̣, д̣ам̣са̄дӣнам̣ етенева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сисирети сӣтака̄лавасена сатта̄хаваддалика̄дивасена ча уппанне сисирасампхассе. вут̣т̣хийоти йада̄ тада̄ уппанна̄ вассавут̣т̣хийо пат̣иханатӣти йоджана̄.
ва̄та̄тапо гхороти руккхагаччха̄дӣнам̣ уммӯлабхан̃джанавасена паваттийа̄ гхоро сараджаараджа̄дибхедо ва̄то чева гимхапарил̣а̄хасамайесу уппаттийа̄ гхоро сӯрийа̄тапо ча. пат̣ихан̃н̃атӣти пат̣иба̄хӣйати. лен̣аттханти на̄на̄рамман̣ато читтам̣ ниваттетва̄ пат̣исалла̄на̄ра̄маттхам̣. сукхаттханти вуттапариссайа̄бха̄вена пха̄сувиха̄раттхам̣. джха̄йитунти ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есу йаттха каттхачи читтам̣ упаниджджха̄йитум̣. випасситунти аничча̄дито саббасан̇кха̄ре саммаситум̣.
виха̄рети пат̣иссайе. ка̄райети ка̄ра̄пеййа. раммети манораме нива̄сасукхе. ва̄сайеттха бахуссутети ка̄ретва̄ пана еттха виха̄ресу бахуссуте сӣлаванте калйа̄н̣адхамме нива̄сеййа. те нива̄сенто пана тесам̣ бахуссута̄нам̣ йатха̄ паччайехи киламатхо на хоти, евам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча ваттхасена̄сана̄ни ча дадеййа уджубхӯтесу аджджха̄сайасампаннесу каммапхала̄нам̣ ратанаттайагун̣а̄нан̃ча саддаханена виппасаннена четаса̄.
ида̄ни гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄ратам̣ дассетум̣ ‘‘те тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха тети бахуссута̄ тасса̄ти упа̄сакасса. дхаммам̣ десентӣти сакалават̣т̣адуккхапануданам̣ дхаммам̣ десенти. йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа̄ти со пуггало йам̣ саддхаммам̣ имасмим̣ са̄сане самма̄пат̣ипаджджанена джа̄нитва̄ аггамагга̄дхигамена ана̄саво хутва̄ паринибба̄йати.
пӯджа̄сакка̄равасенева пат̣хамайа̄мо кхепито, бхагавато десана̄йа аппа̄васесо маджджхимайа̄мо гатоти па̄л̣ийам̣ ‘‘бахудева ратти’’нти вуттанти а̄ха ‘‘атирекатарам̣ дийад̣д̣хайа̄ма’’нти. сандассесӣти а̄нисам̣сам̣ дассеси, а̄ва̄сада̄напат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ сутва̄ тато парам̣, ‘‘маха̄ра̄джа, итипи сӣлам̣, итипи сама̄дхи, итипи пан̃н̃а̄’’ти сӣла̄дигун̣е тесам̣ самма̄ дассеси, хаттхена гахетва̄ вийа паччаккхато пака̄сеси. сама̄дапесӣти ‘‘евам̣ сӣлам̣ сама̄да̄таббам̣, сӣле патит̣т̣хитена евам̣ сама̄дхи, евам̣ пан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄’’ти йатха̄ те сӣла̄дигун̣е а̄дийанти, татха̄ ган̣ха̄песи. самуттеджесӣти йатха̄ сама̄диннам̣ сӣлам̣ сувисуддхам̣ хоти, саматхавипассана̄ ча бха̄вийама̄на̄ йатха̄ сут̣т̣ху висодхита̄ упаривисеса̄ваха̄ хонти, евам̣ читтам̣ самуттеджеси ниса̄манавасена вода̄песи. сампахам̣сесӣти йатха̄нусит̣т̣хам̣ т̣хитасӣла̄дигун̣ехи сампати ладдхагун̣а̄нисам̣сехи чева упари ладдхаббапхалависесехи ча упаричиттам̣ самма̄ пахам̣сеси, ладдхасса̄савасена сут̣т̣ху тосеси. еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо ведитаббо.
самуда̄йавачанопи асӣтимаха̄тхера-саддо тадекадесепи нирул̣хоти а̄ха ‘‘асӣтимаха̄тхересу виджджама̄несӯ’’ти. а̄нандаттхеропи хи антогадхо ева̄ти. са̄кийаман̣д̣алети са̄кийара̄джасамӯхе.
пат̣ипада̄йа нийуттатта̄ па̄т̣ипадо. тена̄ха – ‘‘пат̣ипаннако’’ти. сиккханасӣлата̄дина̄ секхо, одхисо самитапа̄пата̄йа саман̣о. секхо па̄т̣ипадо пат̣ипаджджанапуггала̄дхит̣т̣ха̄нена пат̣ипада̄десанам̣ нийаменто пат̣ипада̄йа пуггалам̣ нийамети на̄ма̄ти ‘‘пат̣ипада̄йа пуггалам̣ нийаметва̄ дассетӣ’’ти. секхаппат̣ипада̄ са̄сане ман̇галапат̣ипада̄ саммадева асевитаббапариваджджанена севитаббасама̄да̄нена уккам̣саваттхӯсу ча бха̄вато асекхадхаммапа̄рипӯрийа̄ а̄вахатта̄ ча вад̣д̣хама̄накапат̣ипада̄. акиламанта̄ва саллаккхессантӣти идам̣ тада̄ тесам̣ асекхабхӯмиадхигама̄йа айогйата̄йа вуттам̣. акиламанта̄ва̄ти имина̄ пат̣исамбхида̄ппаттассапи анадхигатамаггасан̃н̃а̄пана̄ бха̄рийа̄ти дассети. осат̣а̄ти ануппавит̣т̣ха̄. сакалам̣ винайапит̣акам̣ катхитамева хоти тасса сӣлакатха̄ба̄хуллато сесадвайепи есева найо. тӣхи пит̣акехӣти каран̣аттхе каран̣авачанам̣. тена там̣там̣пит̣ака̄нам̣ тасса̄ тасса̄ сиккха̄йа са̄дхакатамабха̄вам̣ дассети.
пит̣т̣хива̄то уппаджджати упа̄диннакасарӣрасса татха̄рӯпатта̄ сан̇кха̄ра̄нан̃ча аниччата̄йа дуккха̄нубандхатта̄. ака̄ран̣ам̣ ва̄ етанти йена̄дхиппа̄йена вуттам̣, тамева адхиппа̄йам̣ виваритум̣ ‘‘пахотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. чатӯхи ирийа̄патхехи парибхун̃джитука̄мо ахоси сакйара̄джӯнам̣ аджджха̄сайавасена. татха̄ хи ваккхати ‘‘саттха̄пи тадева сандха̄йа таттха сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ нипаджджӣтӣ’’ти. йади евам̣ ‘‘пит̣т̣хи ме а̄гила̄йатӣ’’ти идам̣ катханти а̄ха ‘‘упа̄диннакасарӣран̃ча на̄ма̄’’тиа̄ди.
23. ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена…пе… сампанно’’тиа̄дӣсу (вибха. 511) саманна̄гататтхо сампанна-саддо, идха пана па̄рипӯриаттхоти дассетум̣ ‘‘парипун̣н̣асӣлоти аттхо’’ти вуттам̣. йо пана сампаннасӣлойева, со парипун̣н̣асӣло. парисуддхан̃хи сӣлам̣ ‘‘парипун̣н̣а’’нти вуччати, на сабалам̣ камма̄сам̣ ва̄. сундарадхаммехӣти собханадхаммехи. йасмим̣ санта̄не уппанна̄ тасса собханабха̄вато. техи саппурисабха̄васа̄дханато саппуриса̄нам̣ дхаммехи.
24. имина̄ еттакена т̣ха̄нена̄ти ‘‘идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако’’ти а̄рабхитва̄ йа̄ва ‘‘акасирала̄бхӣ’’ти падам̣ имина̄ еттакена уддесападена ма̄тикам̣ т̣хапетва̄. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти уддесапат̣ипа̄т̣ийа̄. евама̄ха̄ти ‘‘евам̣ катхан̃ча, маха̄на̄ма̄’’тиа̄дина̄ ида̄ни вуччама̄нена дассита̄ка̄рена а̄ха.
25. хирӣйатӣти ладжджӣйати пӣл̣ӣйати. йасма̄ хирӣ па̄паджигуччханалаккхан̣а̄, тасма̄ ‘‘джигуччхатӣти аттхо’’ти вуттам̣. оттаппатӣти уттаппати. па̄путра̄салаккхан̣ан̃хи оттаппам̣. паггахитавӣрийоти сан̇кочам̣ ана̄паннавӣрийо. тена̄ха ‘‘аносаккитама̄насо’’ти. паха̄наттха̄йа̄ти самуччхинданаттха̄йа. кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄ на̄ма адхигамо ева̄ти а̄ха ‘‘пат̣ила̄бхаттха̄йа̄’’ти. сатинепаккена̄ти сатийа̄ непаккена тиккхависадасӯрабха̄вена. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана непаккам̣ на̄ма пан̃н̃а̄ти адхиппа̄йена ‘‘сатийа̄ ча нипакабха̄вена ча̄’’ти аттхо вутто, евам̣ сати ан̃н̃о ниддит̣т̣хо на̄ма хоти. сатима̄ти ча имина̄ва висеса̄ сати гахита̄, парато ‘‘чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄’’ти сатикиччамева ниддит̣т̣хам̣, на пан̃н̃а̄киччам̣, тасма̄ сатинепаккена̄ти сатийа̄ непаккабха̄вена̄ти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. тенева хи паччайависесавасена ан̃н̃адхамманирапеккхо сатийа̄ балавабха̄во. татха̄ хи н̃а̄н̣авиппайуттачиттенапи аджджхайанасаммасана̄ни самбхаванти.
четийан̇ган̣аватта̄дӣти а̄ди-саддена бодхийан̇ган̣аватта̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. асӣтимаха̄ваттапат̣ипаттипӯран̣анти еттха асӣтиваттапат̣ипаттипӯран̣ам̣ маха̄ваттапат̣ипаттипӯран̣анти ваттапат̣ипаттипӯран̣а-саддо паччекам̣ йоджетаббо. таттха маха̄ватта̄ни (вибха. мӯлат̣ӣ. 406) на̄ма ваттакхандхаке (чӯл̣ава. 356 а̄дайо) вутта̄ни а̄гантукаваттам̣ а̄ва̄сикам̣ гамикам̣ анумоданам̣ бхаттаггам̣ пин̣д̣ача̄рикам̣ а̄ран̃н̃икам̣ сена̄санам̣ джанта̄гхарам̣ ваччакут̣и упаджджха̄йам̣ саддхивиха̄рикам̣ а̄чарийам̣ антева̄сикаваттанти чуддаса. тато ан̃н̃а̄ни пана када̄чи таджджанӣйакаммаката̄дика̄ле па̄рива̄сика̄дика̄ле ча чаритабба̄ни асӣти кхуддакаватта̄ни сабба̄су аваттха̄су на чаритабба̄ни, тасма̄ маха̄ваттесу, аггахита̄ни. таттха ‘‘па̄рива̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваттам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти а̄рабхитва̄ ‘‘на упасампа̄детаббам̣…пе… на чхама̄йам̣ чан̇каманте чан̇каме чан̇камитабба’’нти (чӯл̣ава. 81) вутта̄ни пакабхатте чаритаббаватта̄васа̄на̄ни чхасат̣т̣хи, тато парам̣ ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатарена бхиккхуна̄ саддхим̣ мӯла̄йапат̣икассана̄рахена ма̄натта̄рахена ма̄наттача̄рикена аббха̄на̄рахена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне а̄ва̄се ваттабба’’нтиа̄дӣни (чӯл̣ава. 82) пакататте чаритаббехи анан̃н̃атта̄ висум̣ висум̣ аган̣етва̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатара̄дӣсу пуггалантаресу чаритаббатта̄ тесам̣ васена сампин̣д̣етва̄ екекам̣ катва̄ ган̣итабба̄ни пан̃ча̄ти екасаттативатта̄ни, уккхепанийакаммакатаваттесу ваттапан̃н̃а̄панавасена вуттам̣ – ‘‘на пакататтасса бхиккхуно абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣…пе… нха̄не пит̣т̣хипарикаммам̣ са̄дитабба’’нти (чӯл̣ава. 51) идам̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ аса̄дийанам̣ екам̣, ‘‘на пакататто бхиккху сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣ситаббо’’тиа̄дӣни ча даса̄ти евамета̄ни два̄сӣти. етесвева пана ка̄ничи таджджанӣйакамма̄диватта̄ни ка̄ничи па̄рива̄сика̄диватта̄нӣти аггахитаггахан̣ена два̄сӣти, евам̣ аппакам̣ пана ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анупагам̣ на хотӣти идха ‘‘асӣти’’ччева вуттам̣. ан̃н̃аттха пана ат̣т̣хакатха̄падесе ‘‘два̄сӣти кхандхакаватта̄нӣ’’ти вуччати.
саккаччам̣ уддисанам̣ саккаччам̣ уддиса̄пананти паччекам̣ саккаччам̣-саддо йоджетаббо. уддисанам̣ уддесаггахан̣ам̣. дхаммоса̄ран̣ам̣ дхаммасса учча̄ран̣ам̣. дхаммадесана̄ –
‘‘а̄димхи сӣлам̣ десеййа, маджджхе джха̄нам̣ випассанам̣;
парийоса̄не ча нибба̄нам̣, еса̄ катхикасан̣т̣хитӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.4.246) –
евам̣ катхиталаккхан̣а̄ дхаммакатха̄. упагантва̄ нисиннасса йасса кассачи гахат̣т̣хасса паббаджитасса ва̄ тан̇кхан̣а̄нурӯпа̄ дхаммӣ катха̄ упанисиннакатха̄. бхатта̄нумоданакатха̄ анумоданийа̄. сарита̄ти еттха на кевалам̣ чиракатачирабха̄сита̄нам̣ саран̣амануссаран̣аматтам̣ адхиппетам̣, атха кхо татха̄паваттарӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ париггахамукхена паваттавипассана̄ча̄ре сатисамбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пананти дассетум̣ ‘‘тасмим̣ ка̄йена чиракате’’тиа̄ди вуттам̣. сакимпи саран̣ена̄ти екава̄рам̣ саран̣ена. пунаппунам̣ саран̣ена̄ти ану ану саран̣ена. сатисамбоджджхан̇гампи вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ восаггапарин̣а̄мин̃ча катва̄ саранто таттха таттха джаванава̄ре саран̣аджаванава̄ре париттаджаванавасена ануссарита̄ти ведитабба̄.
гатиаттха̄ дха̄тусадда̄ буддхиаттха̄ хонтӣти а̄ха – ‘‘удайан̃ча вайан̃ча пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄йа̄’’ти. миссаканайена̄йам̣ десана̄ а̄гата̄ти а̄ха – ‘‘виккхамбханавасена ча самуччхедавасена ча̄’’ти. тена̄ха ‘‘випассана̄пан̃н̃а̄йа чева̄’’тиа̄ди. випассана̄пан̃н̃а̄йа ниббедхикапарийа̄йато. са̄ ча кхо падесика̄ти ниппадесикам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘маггапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бхасам̣ваттанато ча̄’’ти вуттам̣. дуккхаккхайага̄минибха̄вепи есева найо. самма̄ти йа̄тха̄вато. акуппадхаммата̄йа хи маггапан̃н̃а̄ кхепитакхепана̄йа на пуна киччам̣ аттхӣти упа̄йена н̃а̄йена йа̄ паватти са̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘хетуна̄ найена̄’’ти.
26. адхикам̣ чето абхичето, махаггатачиттам̣, тасса пана адхиката̄ ка̄маччханда̄дипат̣ипаккхавигамена висит̣т̣хабха̄ваппатти, танниссита̄ни а̄бхичетасика̄ни. тена̄ха ‘‘абхичиттам̣ сет̣т̣хачиттам̣ сита̄на’’нти. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти имасмим̣йева аттабха̄ве пха̄сувиха̄рабхӯта̄нам̣. техи пана саман̇гитаккхан̣е йасма̄ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ апӣтиджам̣ сатипа̄рисуддхин̃а̄н̣асукхан̃ча пат̣илабхати виндати, тасма̄ а̄ха – ‘‘аппитаппитаккхан̣е сукхапат̣ила̄бхахетӯна’’нти. иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджита̄ти имина̄ тесу джха̄несу сама̄паджджанавасӣбха̄вама̄ха, ‘‘ника̄мала̄бхӣ’’ти пана вачанато а̄ваджджана̄дхит̣т̣ха̄на̄ паччавеккхан̣авасийо ча вутта̄ ева̄ти ведитабба̄. нидуккхала̄бхӣти имина̄ тесам̣ джха̄на̄нам̣ сукхапат̣ипада̄кхиппа̄бхин̃н̃атам̣ дассети, випулала̄бхӣти имина̄ пагун̣атам̣ таппама̄н̣адасситабха̄вадӣпанато. тена̄ха ‘‘пагун̣абха̄вена̄’’тиа̄ди. сама̄паджджитум̣ саккоти сама̄паджджанавасӣбха̄вата̄йа са̄дхитатта̄. сама̄дхипа̄рипантхикадхаммети васӣбха̄васса паччанӣкадхамме. джха̄на̄дхигамасса пана паччанӣкадхамма̄ пагева виккхамбхита̄, ан̃н̃атха̄ джха̄на̄дхигамо ева на сийа̄. акиламанто виккхамбхетум̣ на саккотӣти киччхена виккхамбхети висодхети, ка̄ма̄дӣнавапаччавеккхан̣а̄дӣхи ка̄маччханда̄дӣнам̣ ан̃н̃есам̣ сама̄дхипа̄рипантхика̄нам̣ дӯрасамусса̄ран̣ам̣ идха виккхамбханам̣ висодхананти ведитаббам̣.
27. випассана̄хита̄йа упарӯпаривисеса̄вахатта̄ вад̣д̣хама̄на̄йа пуббабха̄гасӣла̄дипат̣ипада̄йа. са̄ ева пуббабха̄гапат̣ипада̄ йатха̄бха̄витата̄йа авассам̣ бха̄винам̣ висесам̣ париггахитатта̄ ан̣д̣ам̣ вийа̄ти ан̣д̣ам̣, килесехи адӯситата̄йа апӯти ан̣д̣ам̣ етасса̄ти апуччан̣д̣о, випассанам̣ уссукка̄петва̄ т̣хитапуггало, тасса бха̄во апуччан̣д̣ата̄. випассана̄дин̃а̄н̣аппабхеда̄йа̄ти пуббенива̄сан̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣апабхеда̄йа. таттха̄ти четокхиласутте (ма. ни. 1.185) ‘‘са кхо со, бхиккхаве, евам̣ уссол̣хипаннарасан̇гасаманна̄гато бхиккху бхаббо абхиниббида̄йа̄’’ти а̄гататта̄ уссол̣хипаннарасехи ан̇гехи саманна̄гатабха̄воти евам̣ йам̣ опаммасам̣санданам̣ а̄гатам̣, там̣ опаммасам̣санданам̣ идха имасмим̣ секхасутте йоджетва̄ ведитаббанти самбандхо.
28. махаггата̄дибха̄вена хет̣т̣хима̄нам̣ джха̄на̄нам̣ анурӯпампи аттано висесена те уттаритва̄ атиккамитва̄на т̣хитанти ануттарам̣, тена̄ха – ‘‘пат̣хама̄диджджха̄нехи асадисам̣ уттама’’нти. дутийа̄дӣсупи абхиниббхида̄су. пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ йатха̄ аттано висайапат̣иччха̄дакам̣ килесандхака̄рам̣ видхамантамева уппаджджати, евам̣ аттано висайе кан̃чи висесам̣ каронтамева уппаджджатӣти а̄ха – ‘‘пуббенива̄сан̃а̄н̣ена пат̣хамам̣ джа̄йатӣ’’ти, сесан̃а̄н̣адвайепи есева найо.
29. чаран̣асминти паччатте бхуммавачананти а̄ха ‘‘чаран̣ам̣ на̄ма хотӣти аттхо’’ти. тена̄ти каран̣аттхе каран̣авачанам̣ агатапуббадиса̄гамане тесам̣ са̄дхакатамабха̄вато.
ат̣т̣ха н̃а̄н̣а̄нӣти идха а̄гата̄ни ча ана̄гата̄ни ча амбат̣т̣хасутта̄дӣсу (дӣ. ни. 1.254 а̄дайо) а̄гата̄ни гахетва̄ вадати. винивиджджхитва̄ти пуббенива̄сапат̣иччха̄дака̄дикилесатамам̣ бхиндитва̄ пада̄летва̄.
30. санан̇кума̄рена̄ти санантанакума̄рена. тадева хи тасса санантанакума̄ратам̣ дассетум̣ ‘‘чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣. со аттабха̄воти йена аттабха̄вена мануссапатхе джха̄нам̣ ниббаттеси, со кума̄раттабха̄во, тасма̄ брахмабхӯтопи та̄дисена кума̄раттабха̄вена чарати.
джанитасмим̣-саддо ева и-ка̄расса е-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘джанетасми’’нти вутто, джанитасминти ча джанасминти аттхо ведитаббо. джанитасминти са̄ман̃н̃аггахан̣епи йаттха чатуван̣н̣асаман̃н̃а̄, таттхева мануссалоке. кхаттийо сет̣т̣хоти локасаман̃н̃а̄пи мануссалокейева, на девака̄йе брахмака̄йе ва̄ти дассетум̣ ‘‘йе готтапат̣иса̄рино’’ти вуттам̣. пат̣исарантӣти ‘‘ахам̣ готамо, ахам̣ кассапо’’ти пати пати аттано готтам̣ анусаранти пат̣иджа̄нанти ва̄ти аттхо.
етта̄вата̄ти ‘‘са̄дху са̄дху а̄нанда̄’’ти еттакена са̄дхука̄рада̄нена. джинабха̄ситам̣ на̄ма джа̄тантиа̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ тхерабха̄ситам̣ буддхабха̄ситамева на̄ма джа̄там̣. ‘‘кимпанидам̣ суттам̣ саттхудесана̄нувидха̄нато джинабха̄ситам̣, уда̄ху са̄дхука̄рада̄наматтена̄’’ти еварӯпа̄ чодана̄ идха анока̄са̄ тхерасса десана̄йа бхагавато десана̄нувидха̄нахетукатта̄ са̄дхука̄рада̄насса̄ти. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
секхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
4. поталийасуттаван̣н̣ана̄
31. ан̇га̄ на̄ма джанападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хивасена ан̇га̄твева вуччатӣти а̄ха ‘‘ан̇га̄йева со джанападо’’ти. махийа̄ панасса уттарена йа̄ а̄поти махийа̄ надийа̄ йа̄ а̄по тасса джанападасса уттарена хонти. та̄сам̣ авидӯратта̄ со джанападо уттара̄поти вуччати. са̄ пана махӣ каттхачи каттхачи бхиджджитва̄ гата̄ти а̄ха ‘‘катарамахийа̄ уттарена йа̄ а̄по’’ти. таттха̄ти тасса̄ махийа̄ а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа айам̣ а̄вибха̄вакатха̄. йасма̄ (а. ни. т̣ӣ. 3.8.19) локийа̄ джамбудӣпо химава̄ таттха патит̣т̣хитасамуддадахапаббатанадийоти етесу йам̣ йам̣ на мануссагочарам̣, таттха сайам̣ саммӯл̣ха̄ ан̃н̃епи саммохайанти, таттха таттха саммохавидхаманаттхам̣ ‘‘айам̣ кира джамбудӣпо’’тиа̄дима̄раддхам̣. дасасахассайоджанапарима̄н̣о а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. удакена аджджхоттхат̣о тадупабхогисатта̄нам̣ пун̃н̃аккхайена.
сундарадассанам̣ кӯт̣анти судассанакӯт̣ам̣, йам̣ локе ‘‘хемакӯт̣а’’нти вуччати. мӯлагандхо ка̄л̣а̄нуса̄рийа̄ди. са̄рагандхо чандана̄ди. пхеггугандхо салала̄ди. тачагандхо лаван̇га̄ди. папат̣икагандхо кабиттха̄ди. расагандхо саджджа̄ди, паттагандхо тама̄лахиривера̄ди. пуппхагандхо на̄гакун̇кума̄ди. пхалагандхо джа̄типхала̄ди. гандхагандхо саббесам̣ гандха̄нам̣ гандхо. йасса хи руккхасса саббесампи мӯла̄дӣнам̣ гандхо аттхи, со идха гандхо на̄ма. тасса гандхасса гандхо гандхагандхо. сабба̄ни путхулато пан̃н̃а̄сайоджана̄ни, а̄йа̄мато пана уббедхато вийа двийоджанасата̄нева̄ти ваданти.
манохарасила̄тала̄нӣти отаран̣аттха̄йа манун̃н̃асопа̄насила̄тала̄ни. супат̣ийатта̄нӣти тадупабхогисатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣акамма̄нубха̄вена сут̣т̣ху пат̣ийатта̄ни суппаваттита̄ни хонти. маччхакаччхапа̄дайо удакам̣ малинам̣ каронти, тадабха̄вато пхаликасадисаниммалудака̄ни. тирийато дӣгхам̣ уггатакӯт̣анти ‘‘тираччха̄напаббата’’нти а̄ха.
а̄пан̣а̄ни ева воха̄расса мукхабхӯта̄нӣти а̄ха ‘‘а̄пан̣амукхасахасса̄нӣ’’ти. вибхатта̄нӣти ваваттхита̄ни ан̃н̃аман̃н̃а̄самбхинна̄ни. васанат̣т̣ха̄нанти аттано йатха̄пха̄сукам̣ васитаббат̣т̣ха̄нам̣. а̄сати еттха̄ти а̄санам̣, нисӣдитаббат̣т̣ха̄на̄ни.
аса̄руппам̣ пат̣ичча уппаджджанакасса чха̄данато чханнам̣ ануччхавикам̣, тадева аджджха̄сайасампаттим̣ патирӯпети пака̄сетӣти патирӯпам̣. тена̄ха ‘‘наппатирӯпа’’нти. ка̄ран̣авевачана̄нӣти н̃а̄пакака̄ран̣авевачана̄ни. н̃а̄пакан̃хи ка̄ран̣ам̣ адхиппетам̣. аттхам̣ а̄кароти пака̄сетӣти а̄ка̄ро, тамева лӣнам̣ гул̣хам̣ аттхам̣ гаметӣти лин̇гам̣, со тена нимӣйатӣти нимиттанти вуччати. ида̄ни тамеваттхам̣ виваритум̣ ‘‘дӣгхадасаваттха…пе… нимитта̄ти вутта̄’’ти а̄ха. тети а̄ка̄ра̄дайо. татха̄ хи пана метиа̄дина̄ поталийо гахапати ‘‘парибба̄джаканийа̄мена ахам̣ джӣва̄ми, тасма̄ гахапати на хомӣти вадати. овадантоти ануса̄санто. упавадантоти парибха̄санто.
32. гедхабхӯто лобхоти гиджджханасабха̄во лобхо. агиджджханалаккхан̣о на лобхо, анинда̄бхӯтам̣ агхат̣т̣ананти нинда̄йа пат̣ипаккхабхӯтам̣ паресам̣ агхат̣т̣анам̣. нинда̄гхат̣т̣ана̄ти нинда̄васена паресам̣ гхат̣т̣ана̄ аккосана̄. бйаваха̄равоха̄ропӣти кайавиккайалаккхан̣о сабйоха̄ропи да̄наггахан̣ам̣ воха̄ро. ‘‘датто тиссо’’ тиа̄дина̄ вохаран̣ам̣ пан̃н̃а̄пананти пан̃н̃атти воха̄ро. йатха̄дхиппетасса аттхасса вохаран̣ам̣ катханам̣ бодхананти вачанам̣ воха̄ро. йа̄тха̄вато айа̄тха̄вато ча вохарати етена̄ти воха̄ро, четана̄. айамидха̄дхиппетоти айам̣ четана̄лаккхан̣о воха̄ро идха имасмим̣ аттхе адхиппето, со ча кхо са̄ваджджова самуччхедасса иччхитатта̄. ида̄ни чатуббидхассапи воха̄расса идха самбхавам̣ дассетум̣ ‘‘йасма̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. гихӣти четана̄ наттхӣти ахам̣ гихӣти четана̄паватти наттхи. гихӣти вачанам̣ наттхӣти гихӣти аттано паресан̃ча вачанаппаватти наттхи. гихӣти пан̣н̣атти наттхӣти гихӣти саман̃н̃а̄ наттхи. гихӣти бйаваха̄ро наттхӣти самуда̄ча̄ро наттхи.
33. па̄н̣а̄типа̄това сам̣йоджанам̣. касма̄? бандханабха̄вена паваттанато ниссаритум̣ аппада̄нато. па̄н̣а̄типа̄тасса аттхита̄йа со пуггало ‘‘па̄н̣а̄типа̄тӣ’’ти вуччатӣти а̄ха – ‘‘па̄н̣а̄типа̄тасса…пе… хотӣ’’ти. йан̃хи йасса аттхи, тена со ападиссатӣти. бахута̄йа̄ти ачаккхука̄дибхедена бахубха̄вато. па̄н̣а̄типа̄тасса пат̣ипаккхо апа̄н̣а̄типа̄то. со пана аттхато ка̄йадва̄рико сӣласам̣вароти а̄ха ‘‘ка̄йикасӣласам̣варена̄’’ти. атта̄пи мам̣ упавадеййа̄тиа̄ди па̄н̣а̄типа̄те а̄дӣнавадассанам̣. а̄дӣнавадассино хи тато ораман̣ам̣. десана̄васена̄ти ан̃н̃аттха сутте абхидхамме ча дасасу сам̣йоджанесу пан̃часу нӣваран̣есу десана̄васена апарийа̄паннампи сам̣йоджанантипи нӣваран̣антипи идха вуттам̣. касма̄? тадаттхасамбхавато. тена̄ха – ‘‘ват̣т̣абандханат̣т̣хена хитаппат̣иччха̄данат̣т̣хена ча̄’’ти, па̄н̣а̄типа̄то хи апа̄н̣а̄типа̄тапаччайам̣ хитам̣ пат̣иччха̄дентова уппаджджатӣти. еко авиджджа̄савоти идам̣ сахаджа̄тавасена вуттам̣, упаниссайавасена пана итаресампи а̄сава̄нам̣ йатха̄рахам̣ самбхаво ведитаббо. па̄н̣а̄типа̄тӣ хи пуггало ‘‘таппаччайам̣ аттхам̣ карисса̄мӣ’’ти ка̄ме паттхети. дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти, бхавависесам̣ пачча̄сӣсати. таттха уппаннам̣ виханати ба̄дхатӣти вигха̄то, дуккхам̣, парил̣а̄ханам̣ анаттхуппа̄давасена упата̄панам̣ парил̣а̄хо, айаметесам̣ висесо. саббаттха̄ти саббесу ва̄ресу. имина̄ упа̄йена̄ти атидесена пана париггахито аттхо парато а̄гамиссатӣти.
34-40. имасмим̣ падети етена саттасупи ва̄ресу татха̄ а̄гатам̣ падам̣ са̄ман̃н̃ато гахитам̣. тена̄ха ‘‘имина̄’’тиа̄ди. росанам̣ ка̄йикам̣ ва̄часикан̃ча̄ти таппат̣ипаккхо аросопи татха̄ дувидхоти а̄ха ‘‘ка̄йикава̄часикасам̣варена̄’’ти. йатха̄ абхиджджха̄ лобхо, анабхиджджха̄ алобхо, евам̣ акодхӯпа̄йа̄со абйа̄па̄до, сам̣варе сукханти сам̣вароти дат̣т̣хаббо, анатилобхо пана сатисам̣варе, анатима̄но н̃а̄н̣асам̣варе сан̇гахам̣ гаччхатӣти дат̣т̣хаббам̣. имесу пана падесу евам̣ саббава̄ресу йоджана̄ ка̄табба̄ти самбандхо.
евам̣ а̄савуппатти ведитабба̄ти еттха вуттассапи екаджджхам̣ вуччама̄натта̄ ‘‘пуна айам̣ сан̇кхепавиниччхайо’’ти вуттам̣. асаммохаттхам̣ а̄рамман̣асса. пуримесу та̄ва чатӯсу ва̄ресу вирамитум̣ на саккомӣти ваттаббам̣. ‘‘атта̄пи мам̣ упавадеййа̄’’ти етасса падасса аттхаван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘на саккомӣ’’ти, ‘‘анувиджджа̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййу’’нти етасса падасса аттхаван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘на саккотӣ’’ти ваттаббам̣, имина̄ найена паччхимесупи чатӯсу йатха̄рахам̣ йоджана̄ ведитабба̄. атима̄не бхава̄саваавиджджа̄сава̄ти вуттам̣ ма̄нена саха дит̣т̣хийа̄ ануппаджджанато, атима̄но пана ка̄мара̄генапи уппаджджатева̄ти ‘‘атима̄не ка̄ма̄саваавиджджа̄сава̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄, сва̄йам̣ найо вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййоти на дассито. па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ катхитам̣ а̄дито чатӯхи чхат̣т̣хена ва̄ти пан̃чахи ва̄рехи, сесехи тӣхи па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса бхиккхуно пат̣исан̇кха̄паха̄нам̣, саббехипи пана бхиккхубха̄ве т̣хитасса гихивоха̄расамуччхедо катхито. таттха саббаттха ваттам̣ ‘‘идан̃чидан̃ча майхам̣ ка̄тум̣ наппатирӯпа’’нти пат̣исан̇кха̄навасена акаран̣ам̣ паджаханан̃ча пат̣исан̇кха̄паха̄нам̣.
ка̄ма̄дӣнавакатха̄ван̣н̣ана̄
42. упасумбхеййа̄ти еттха упа-саддо самӣпаттхо, сумбханам̣ виккхепанам̣. тенева таменанти бхумматтхе упайогавачананти а̄ха – ‘‘тасса самӣпе кхипеййа̄’’ти, тасса куккурасса самӣпе ат̣т̣хикан̇калам̣ кхипеййа̄ти аттхо. ниммам̣сатта̄ кан̇каланти вуччатӣти имина̄ вигатамам̣са̄йа ат̣т̣хикан̇калика̄йа урат̣т̣химхи ва̄ пит̣т̣хикан̣т̣аке ва̄ сӣсат̣т̣химхи ва̄ кан̇кала-саддо нирул̣хоти дассети. суниккантанти нилликхитам̣ катва̄ва ниббисесам̣ ликхитам̣.
екаттупат̣т̣ха̄насса аджджхупеккханавасена паваттийа̄ екатта̄. тена̄ха ‘‘чатуттхаджха̄нупеккха̄’’ти. йасма̄ панасса а̄рамман̣ампи екасабха̄вамева, тасма̄ а̄ха ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди. лока̄мисасан̇кха̄та̄ти апарин̃н̃а̄таваттхуна̄ локена а̄маситаббато, локе ва̄ а̄мисоти сан̇кхам̣ гата̄йа васена ка̄магун̣а̄нам̣ ка̄мабха̄во ча а̄мисабха̄во ча, со ева ниппарийа̄йато а̄мисанти ваттаббатам̣ арахати. ка̄магун̣а̄миса̄ти ка̄магун̣е чхандара̄га̄. гахан̣ат̣т̣хена бхусам̣ а̄да̄нат̣т̣хена.
43. д̣айанам̣ а̄ка̄сена гамананти а̄ха ‘‘уппатитва̄ гаччхеййа̄’’ти. гиджджха̄дӣнам̣ ва̄сипхарасу на хотӣти а̄ха – ‘‘мукхатун̣д̣акена д̣асанта̄ таччхеййу’’нти. виссаджджеййунти еттха ‘‘виссаджджана’’нти а̄кад̣д̣ханам̣ адхиппетам̣ анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣, а̄кад̣д̣ханан̃ча анубандхитва̄ па̄тананти а̄ха ‘‘мам̣сапесим̣ накхехи кад̣д̣хитва̄ па̄теййу’’нти.
47. пурисасса а̄роханайогйам̣ порисеййам̣.
48. сампаннам̣ сундарам̣ пхаламасса̄ти сампаннапхалам̣. пхалӯпапаннанти пхалехи упетанти а̄ха ‘‘бахупхала’’нти.
50. сувидӯравидӯрети арийасса винайе воха̄расамуччхедато сут̣т̣ху видӯрабхӯте ева видӯре ахам̣ т̣хито. кассачи на̄ма аттхассапи аджа̄нанато на а̄джа̄нантӣти ана̄джа̄нӣйа̄ти каттуса̄дханамасса дассенто аджа̄нанакети аджа̄нантабходжанасӣсена тесам̣ да̄таббапаччайе вадати. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
поталийасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
5. джӣвакасуттаван̣н̣ана̄
51. кума̄рена бхато поса̄питоти кума̄рабхато, кума̄рабхато ева кома̄рабхаччо йатха̄ ‘‘бхисаккамева бхесаджджа’’нти.
а̄рабхантӣти еттха а̄рабха-саддо ка̄мам̣ ка̄ма̄йӯханайан̃н̃ут̣т̣ха̄панаа̄паттиа̄паджджанавин̃н̃а̄пана̄дӣсупи а̄гато, идха пана хим̣сане иччхитабботи а̄ха – ‘‘а̄рабхантӣти гха̄тентӣ’’ти. уддиситва̄ катанти (а. ни. т̣ӣ. 3.8.12; са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.294) атта̄нам̣ уддиситва̄ ма̄ран̣авасена катам̣ ниббаттитам̣. пат̣иччакамманти еттха камма-саддо каммаса̄дхано атӣтака̄ликоти а̄ха – ‘‘атта̄нам̣ пат̣ичча ката’’нти. нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣ ‘‘пат̣ичча каммам̣ пхусатӣ’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.4.75) вийа. нимиттакаммасса̄ти нимиттабха̄вена ладдхаббакаммасса, на каран̣ака̄ра̄панавасена. пат̣иччакаммам̣ еттха аттхӣти мам̣сам̣ пат̣иччакаммам̣ йатха̄ ‘‘буддхам̣ етасса аттхӣти буддхо’’ти. тесанти ниган̣т̣ха̄нам̣. ан̃н̃епи бра̄хман̣а̄дайо там̣ладдхика̄ аттхева.
ка̄ран̣анти еттха йутти адхиппета̄, са̄ ева ча дхаммато анапетатта̄ ‘‘дхаммо’’ти вутта̄ти а̄ха – ‘‘ка̄ран̣ам̣ на̄ма тикот̣ипарисуддхамаччхамам̣сапарибхого’’ти. анука̄ран̣ам̣ на̄ма маха̄джанасса татха̄ бйа̄каран̣ам̣ йуттийа̄ дхаммасса анурӯпабха̄вато мам̣сам̣ парибхун̃джитаббанти анун̃н̃а̄там̣ татхева катхананти катва̄. танти ‘‘джа̄нам̣ уддиссакатам̣ мам̣сам̣ парибхун̃джатӣ’’ти евам̣ вуттам̣ парибхун̃джанам̣ нева ка̄ран̣ам̣ хоти саббена саббам̣ абха̄вато сати ча айуттийам̣ адхаммоти катва̄. татха̄ бйа̄каран̣анти ‘‘джа̄нам̣ уддиссакатам̣ мам̣сам̣ парибхун̃джатӣ’’ти катханам̣ йуттийа̄ дхаммасса ананурӯпабха̄вато на анука̄ран̣ам̣ хоти. парехи вуттака̄ран̣ена сака̄ран̣о хутва̄ти паре титтхийа̄ ‘джа̄на’нтиа̄дина̄ дхаммам̣ катхенти ваданти, тена ка̄ран̣абхӯтена сака̄ран̣о хутва̄. техи татха̄ ваттаббо ева хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ анува̄до ва̄ ‘‘мам̣сам̣ парибхун̃джитабба’’нти паватта̄ тумха̄кам̣ катха̄ ва̄ парато парехи татха̄ паваттита̄ тасса̄ анукатха̄ ва̄. вин̃н̃ӯхи гарахитаббака̄ран̣анти титтхийа̄ та̄ва тит̣т̣ханту, тато ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи гарахитаббака̄ран̣ам̣. кочи на а̄гаччхатӣти гарахитаббатам̣ на а̄паджджатӣти аттхо. абхибхавитва̄ а̄чиккхантӣти абхибхуййа маддитва̄ катхенти, абхибхӯтена аккосантӣти аттхо.
52. ка̄ран̣ехӣти парибхогачиттасса ависуддхата̄хетӯхи. бхиккхӯ уддиссакатам̣ дит̣т̣хам̣. та̄дисамам̣сан̃хи парибхога̄на̄рахатта̄ читтаависуддхийа̄ ка̄ран̣ам̣ читтасам̣килеса̄вахато. ида̄ни дит̣т̣хасутапарисан̇кита̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘дит̣т̣ха̄дӣсӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тадубхайавимуттапарисан̇китанти ‘‘дит̣т̣хам̣ сута’’нти имам̣ убхайам̣ анисса̄йа – ‘‘ким̣ ну кхо имам̣ бхиккхум̣ уддисса вадхитва̄ сампа̄дита’’нти кеваламева парисан̇китам̣. саббасан̇га̄хакоти саббесам̣ тин̣н̣ам̣ парисан̇кита̄нам̣ сан̇ган̣ханако.
ман̇гала̄дӣнанти а̄ди-саддена а̄хунапа̄хуна̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ниббематика̄ хонтӣти саббена саббам̣ парисан̇кита̄бха̄вама̄ха. итаресанти аджа̄нанта̄нам̣ ват̣т̣ати, джа̄нато еветтха а̄патти хоти. тейева̄ти йе уддисса катам̣, тейева.
уддиссакатамам̣сапарибхогато акаппийамам̣сапарибхогасса висесам̣ дассетум̣ ‘‘акаппийамам̣сам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. пуримасмим̣ сачиттака̄ а̄патти, итарасмим̣ ачиттака̄. тена̄ха – ‘‘акаппийамам̣сам̣ аджа̄нитва̄ бхуттассапи а̄паттийева̄’’ти. парибхоганти парибхун̃джитаббанти вада̄мӣти аттхо.
53. та̄дисасса̄ти тикот̣ипарисуддхасса маччхамам̣сасса парибхоге. метта̄виха̄ринопӣти апи-саддена аметта̄виха̄ринопи. метта̄виха̄рино парибхоге сикха̄ппатта̄ анаваджджата̄ти дассетум̣ ‘‘идха, джӣвака, бхиккхӯ’’тиа̄ди вуттам̣. анийаметва̄ти ависесетва̄ са̄ман̃н̃ато. йасма̄ бхагавата̄ – ‘‘йато кхо, ваччха, бхиккхуно тан̣ха̄ пахӣна̄ хотӣ’’тиа̄дина̄ маха̄ваччхаготтасутте (ма. ни. 2.194) атта̄ анийаметва̄ вутто. татха̄ хи ваччхаготто – ‘‘тит̣т̣хату бхавам̣ готамо, аттхи пана бхото готамасса екабхиккхупи са̄вако а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… упасампаджджа вихаратӣ’’ти а̄ха, ‘‘идха, бха̄радва̄джа, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихаратӣ’’тиа̄дина̄ чан̇кӣсутте (ма. ни. 2.430) атта̄ анийаметва̄ вутто. татха̄ хи таттха парато – ‘‘йам̣ кхо пана айама̄йасма̄ дхаммам̣ десети, гамбхӣро со дхаммо дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо, на со дхаммо судесанӣйо луддена̄’’тиа̄дина̄ десана̄ а̄гата̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхагавата̄ хи маха̄ваччхаготтасутте, чан̇кӣсутте имасмим̣ суттети тӣсу т̣ха̄несу атта̄нам̣йева сандха̄йа десана̄ ката̄’’ти. мам̣сӯпасечанова адхиппето маччхамам̣сасахитасса а̄ха̄расса парибхогабха̄вато маччхамам̣сасса ча идха адхиппетатта̄.
агатхито аппат̣ибаддхо. тан̣ха̄муччхана̄йа̄ти тан̣ха̄йанавасена муччха̄паттийа̄. анаджджхопанно тан̣ха̄йа абхибхавитва̄ на аджджхоттхат̣о, гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ на сан̣т̣хитоти аттхо. тена̄ха – ‘‘саббам̣ а̄лумпитва̄’’тиа̄ди. идха а̄дӣнаво а̄ха̄расса пат̣икӯлабха̄воти а̄ха ‘‘екараттива̄сена̄’’тиа̄ди. айаматтхо а̄ха̄рапарибхоготи аттхасам̣йоджанапариччхедика̄ ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.182; ма. ни. 1.23; 2.24; 3.75; сам̣. ни. 4.120) паватта̄ а̄ха̄рапат̣ибаддхачхандара̄ганиссаран̣абхӯта̄ пан̃н̃а̄ асса аттхӣти ниссаран̣апан̃н̃о. идаматтханти етаматтха̄йа. евам̣ сантети ‘‘брахма̄ти ча метта̄виха̄рино саман̃н̃а̄’’ти аватва̄ йе дхамма̄ метта̄виха̄расса пат̣ипаккхабхӯта̄, таттха са̄васесам̣ паха̄си брахма̄, анавасесам̣ паха̄си бхагава̄ти саче те идам̣ сандха̄йа бха̄ситам̣, евам̣ санте тава идам̣ йатха̄вуттавачанам̣ ануджа̄на̄ми, на метта̄виха̄рита̄са̄ман̃н̃аматтатоти аттхо.
55. ‘‘па̄т̣ийекко анусандхӣ’’ти ватва̄ висум̣ анусандхибха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘имасмим̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. два̄рам̣ тхакетӣти маччхамам̣сапарибхога̄нун̃н̃а̄йа ан̃н̃есам̣ вачанадва̄рам̣ пидахати, чодана̄патхам̣ нирундхати. катхам̣ сатта̄нуддайам̣ дассети? сатта̄нуддайамукхена ба̄хирака̄нам̣ маччхамам̣сапарибхогапат̣иккхепо тайидам̣ миччха̄, тикот̣ипарисуддхассева маччхамам̣сасса парибхого бхагавата̄ анун̃н̃а̄то. татха̄ хи вуттам̣ – ‘тӣхи кхо ахам̣, джӣвака, т̣ха̄нехи мам̣сам̣ парибхоганти вада̄мӣ’тиа̄ди (ма. ни. 2.52). винайепи (па̄ра̄. 409; чӯл̣ава. 343) вуттам̣ – ‘‘тикот̣ипарисуддхам̣, девадатта, маччхамам̣сам̣ майа̄ анун̃н̃а̄та’’нти. тикот̣ипарисуддхан̃ча бхун̃джанта̄нам̣ саттесу ануддайа̄ ниччала̄. ‘‘сатта̄нуддайам̣ дассетӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваранто ‘‘саче хӣ’’тиа̄дима̄ха.
пат̣хамена ка̄ран̣ена̄ти десана̄васенапи пайогавасенапи пат̣хамена парӯпагха̄тахетуна̄. кад̣д̣хито со па̄н̣о. галена паведхентена̄ти йоттагалена каран̣ена асайхама̄нена. бахупун̃н̃амева хоти а̄са̄дана̄пеккха̄йа абха̄вато, хитаджджха̄сайатта̄ ва̄ти адхиппа̄йо. еса̄хам̣, бхантетиа̄ди касма̄ вуттам̣, саран̣агаманавасенева гахитасаран̣оти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘айа’’нтиа̄ди. ога̄хантотиа̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ суттам̣ ануссаранто аттхам̣ упадха̄ренто. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
джӣвакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
6. упа̄лисуттаван̣н̣ана̄
56. па̄ва̄рам̣ па̄рупатӣти па̄ва̄рико, идам̣ тасса куласамуда̄гатам̣ на̄мам̣, со пана махаддхано маха̄бхого нагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хито. тена̄ха ‘‘дуссапа̄ва̄рикасет̣т̣хино’’ти. дӣгхатта̄ дӣгхатаматта̄. со кира пама̄н̣ато упаваччхайато дийад̣д̣харатанам̣ атиккамма т̣хито. евам̣ладдхана̄моти ‘‘дӣгхатапассӣ’’ти ладдхасаман̃н̃о. ба̄хира̄йатанети титтхийасамайе пин̣д̣апа̄тоти воха̄ро наттхи, тасма̄ са̄санавоха̄рена ‘‘пин̣д̣апа̄таппат̣икканто’’ти вуттанти адхиппа̄йо.
дассетӣти десети. т̣хапетӣти ан̃н̃аман̃н̃асан̇карато ваваттхапети. кирийа̄йа̄ти каран̣ена. паваттийа̄ти паваттанена. дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апетӣти еттха касма̄ бхагавата̄ а̄дитова татха̄ на пуччхитанти? йасма̄ са̄ тасмим̣ аттхе сабха̄ванирутти на хоти, са̄сане локе самайантаресу ча та̄дисо самуда̄ча̄ро наттхи, кевалам̣ пана тассева ниган̣т̣хасса̄йам̣ кот̣т̣ха̄лакасадисо самуда̄ча̄роти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘камма̄ни пан̃н̃апети’’ иччева̄ха. ачиттаканти читтарахитам̣, читтена асамут̣т̣ха̄питанти аттхо. катхам̣ пана тадубхайасса читтена вина̄ самбхавоти чоданам̣ сандха̄йа таттха нидассанама̄ха ‘‘йатха̄ кира̄’’тиа̄ди. пат̣ивибхатта̄нанти аттхато бхинна̄нам̣. пат̣ивисит̣т̣ха̄нанти висесанападавасена саддатопи бхинна̄нам̣. вачанам̣ патит̣т̣хапетука̄моти дӣгхатапассино йатха̄вуттавачанам̣ патит̣т̣хапетука̄мо. тасмин̃хи патит̣т̣ха̄пите тенаппасан̇гена а̄гато, упа̄ли гахапати тасмим̣ падесе дхаммам̣ дисва̄ са̄сане абхиппасӣдиссати.
катха̄ ева упари ва̄да̄ропанасса ваттхубха̄вато катха̄ваттху. катха̄йам̣ патит̣т̣хапесӣти катха̄ваттхусмим̣, тадаттхе ва̄ патит̣т̣хапеси. йатха̄ там̣ ва̄да̄ропанабхайена на аваджа̄на̄ти, евам̣ тассам̣ катха̄йам̣, тасмим̣ ва̄ аттхе дӣгхатапассим̣ йа̄вататийам̣ ва̄де патит̣т̣хапеси. ва̄данти досам̣.
57. ида̄ни четана̄сампайуттадхаммампи гахетва̄ ка̄йакамма̄дивасена сан̇гахетва̄ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма̄тиа̄ди ‘‘каммасса кирийа̄йа̄’’ти па̄л̣ийам̣ акусалакаммасса адхигататта̄ вуттам̣, пуббе пана ат̣т̣хака̄ма̄вачаракусалачетана̄тиа̄ди са̄ваджджам̣ анаваджджан̃ча са̄ман̃н̃ато екаджджхам̣ катва̄ дасситам̣. касма̄ панеттха четана̄ на гахита̄ти а̄ха ‘‘имасмим̣ сутте каммам̣ дхура’’нти. ка̄йакамма̄дибхедам̣ каммамева дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣, на четана̄маттамева. евама̄гатепӣти камма̄нӣти евам̣ на̄мена а̄гатепи четана̄ дхурам̣, таттха четанам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ вуттанти адхиппа̄йо. катхам̣ пана таттха камманти ва̄ камма̄нӣти ва̄ а̄гате тесам̣ четана̄йа дхурабха̄воти а̄ха ‘‘йаттха каттхачи…пе… лабхатӣ’’ти. таттха йаттха каттхачӣти йасмим̣ кисмин̃чи два̄ре. са̄ вутта̄ва̄ти са̄ четана̄ вутта̄ва, йа̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄дипарийа̄йена (йасса кассачи каммасса ка̄йадва̄ра̄дӣсу паватта̄паначетана̄) сампайуттадхамма̄пи тадаггена локийа̄пи локуттара̄пи каммамева, абхиджджха̄дайо пана четана̄паккхика̄ти дат̣т̣хаббам̣.
махантанти кат̣укапхалам̣. на киламати саппа̄т̣иха̄рийатта̄ пат̣ин̃н̃а̄йа. ида̄ни тесам̣ саппа̄т̣иха̄рийатам̣ дассетум̣ ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йади акусалам̣ патва̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ махантанти ваданто на киламати, атха касма̄ бхагава̄ идха акусалам̣ манокаммам̣ маха̄са̄ваджджам̣ катхесӣти а̄ха ‘‘имасмим̣ пана т̣ха̄не’’тиа̄ди. йа̄вататийам̣ патит̣т̣ха̄панаматтена гатамаггам̣ пат̣ипаджджанто. тена̄ха ‘‘кин̃чи аттханиппхаттим̣ апассантопӣ’’ти.
58. нива̄сат̣т̣ха̄набхӯто ба̄лако етисса̄ аттхӣти ба̄лакинӣ. саттхупат̣ин̃н̃а̄тата̄йа ниган̣т̣ха̄нам̣ маха̄ти самбха̄витатта̄ маха̄ниган̣т̣хо.
60. а̄ват̣т̣ети пурима̄ка̄рато ниваттети аттано васе ваттети ета̄йа̄ти а̄ват̣т̣анӣ, ма̄йа̄. тена̄ха ‘‘а̄ват̣т̣етва̄ гахан̣ама̄йа’’нти. саттхупат̣ин̃н̃а̄нам̣ буддхадассане читтамева на уппаджджати, айаметтха дхаммата̄. саче пана со там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ аппаха̄йа буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄вам̣ упагаччхеййа, саттадха̄ муддха̄ пхалеййа, тасма̄ бхагава̄ ‘‘ма̄ айам̣ ба̄ло винассӣ’’тиа̄дитова йатха̄ саммукхӣбха̄вам̣ на лабхати, татха̄ кароти. сва̄йаматтхо па̄тхикапуттасама̄гамена дӣпетаббо. дассанасампаттинийа̄мама̄ха ‘‘татха̄гатам̣ хӣ’’тиа̄ди. а̄гама̄ ну кхо идха тумха̄кам̣ сантикам̣.
61. вачӣсачче патит̣т̣хахитва̄ти йатха̄пат̣ин̃н̃а̄та̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа т̣хатва̄.
62. сӣтодаке амата̄ па̄н̣а̄ па̄нака̄ле пана маранти, тепи тена сӣтодакапарибхогена ма̄рита̄ хонти, тасма̄ тапассина̄ на̄ма саббена саббам̣ сӣтодакам̣ на парибхун̃джитаббанти тесам̣ ладдхи. па̄катикам̣ ва̄ удакам̣ саттоти пура̄тана̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ладдхи. тена̄ха ‘‘саттасан̃н̃а̄йа сӣтодакам̣ пат̣иккхипантӣ’’ти. тесам̣ там̣ адхуна̄тананиган̣т̣ха̄нам̣ ва̄дена вируджджхати. те хи патхавӣа̄динавападаттхато ан̃н̃амева джӣвитам̣ пат̣иджа̄нанти. читтена сӣтодакам̣ па̄тука̄мо парибхун̃джитука̄мо хоти роге т̣хатва̄пи сатта̄нам̣ читтасса татха̄ на витатата̄. тена̄ха – ‘‘тенасса манодан̣д̣о таттхева бхиджджатӣ’’ти. тена̄ти сӣтодакам̣ па̄тум̣ парибхун̃джитун̃ча иччханена. асса̄ти йатха̄вуттасса ниган̣т̣хасса. таттхева̄ти татха̄читтуппа̄дане ева. бхиджджати сам̣варасса викопитатта̄. татха̄бхӯто со ниган̣т̣хо сӣтодакам̣ че лабхеййа, катипайам̣ ка̄лам̣ джӣвеййа, ала̄бхена пана парисуссама̄накан̣т̣хот̣т̣хата̄лудживха̄а̄дико саббасо парида̄ха̄бхибхӯто мареййа. тена̄ха – ‘‘сӣтодакам̣ алабхама̄но ка̄лам̣ кареййа̄’’ти. касма̄? йасма̄ сӣтодакам̣ пива̄йа саннисситачиттасса маран̣ам̣ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘манодан̣д̣о пана бхиннопи чутимпи а̄кад̣д̣хатӣ’’ти. йасма̄ пана татха̄бхӯтачиттасса ниган̣т̣хасса маносаттесу на̄ма девесу упапатти хотӣти титтхийа̄нам̣ ладдхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘манодан̣д̣о пана бхиннопи пат̣исандхимпи а̄кад̣д̣хатӣ’’ти. итӣти евам̣ ‘‘идха̄сса ниган̣т̣хо’’тиа̄диа̄ка̄рена. нанти упа̄лим̣ гахапатим̣. махантоти вада̄песи ‘‘манопат̣ибаддхо ка̄лан̇каротӣ’’ти вадантоти адхиппа̄йо.
упа̄сакасса̄ти упа̄лисса гахапатисса. муччха̄васена̄тиа̄дина̄ анвайато бйатирекато ча манодан̣д̣асса махантатам̣ вибха̄вети. читтасантатиппаваттиматтенева̄ти вина̄ ка̄йадан̣д̣ена вачӣдан̣д̣ена ча кевалам̣ читтасантатиппаваттиматтена. бхиджджитва̄пӣти еттха пи-саддена абхиджджитва̄пи. аниййа̄ника̄ти аппа̄т̣ихӣра̄, айутта̄ти аттхо. саллаккхеси упа̄сакоти вибхаттим̣ випарин̣а̄метва̄ йоджана̄. пан̃хапат̣ибха̄на̄нӣти н̃а̄тум̣ иччхите аттхе уппаджджанакапат̣ибха̄на̄ни.
‘‘манопат̣ибаддхо ка̄лам̣ каротӣ’’ти вадантена аттхато манодан̣д̣асса тадуттарабха̄во пат̣ин̃н̃а̄то хотӣти а̄ха ‘‘ида̄ни манодан̣д̣о махантоти идам̣ вачана’’нти. татха̄ чева вуттам̣ – ‘‘манодан̣д̣ова балава̄ махантоти вада̄песӣ’’ти.
63. па̄н̣а̄типа̄та̄дито йаманам̣ йа̄мо, чатуббидхо йа̄мо чатуйа̄мо, чатуйа̄масан̇кха̄тена сам̣варена сам̣вуто ча̄туйа̄масам̣варасам̣вуто. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йа̄ма-саддо кот̣т̣ха̄сапарийа̄йоти ‘‘имина̄ чатукот̣т̣ха̄сена̄’’ти вуттам̣. пийаджа̄тикам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ ра̄гавасена ба̄лехи бха̄ванӣйатта̄ ‘‘бха̄вита’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘бха̄витанти пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти.
йо саббам̣ па̄пам̣ а̄саван̃ча ва̄ретӣти саббава̄рӣ, тасса навасу падаттхесу саттамо падаттхо, тена саббава̄рина̄ па̄пам̣ ва̄ритва̄ т̣хитоти саббава̄рива̄рито. тена̄ха ‘‘саббена па̄пава̄ран̣ена ва̄ритапа̄по’’ти. тато ева саббасса ва̄ритаббасса а̄савасса дхунанато саббава̄ридхуто. ва̄ритаббасса нива̄ран̣авасена саббава̄рино пхут̣о пхуситоти саббава̄рипхут̣о. сан̇гха̄танти сахаса̄ хананам̣, асан̃четаникавадханти аттхо. катарасмим̣ кот̣т̣ха̄сети тӣсу дан̣д̣акот̣т̣ха̄сесу катаракот̣т̣ха̄се.
64. кхалийати сама̄дийатӣти кхалам̣, ра̄сӣти а̄ха – ‘‘екам̣ мам̣сакхаланти екам̣ мам̣сара̄си’’нти. виджджа̄дхараиддхийа̄ иддхима̄. са̄ пана иддхи йасма̄ а̄нубха̄васампаннассева иджджхати, на йасса кассачи. тасма̄ а̄ха ‘‘а̄нубха̄васампанно’’ти. виджджа̄нубха̄вавасенева а̄нубха̄васампанно. читте васӣбха̄ваппатто а̄нубха̄ва̄йа ева виджджа̄йа пагун̣абха̄ва̄па̄данена. етена васӣбха̄вам̣ локийасаман̃н̃а̄васена бхагава̄ упа̄лим̣ гахапатим̣ пан̃н̃апетука̄мо евама̄ха. локика̄ хи ‘‘бха̄вана̄майаиддхийа̄ иддхима̄ четовасӣбха̄ваппатто парӯпагха̄там̣ каротӣ’’ти ман̃н̃анти. татха̄ хи те исайо паресам̣ сам̣ван̣н̣енти, исӣнам̣ а̄нубха̄вам̣ киттенти. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато а̄гамиссатӣти.
65. аран̃н̃амева хутва̄ти саббасо аран̃н̃амева хутва̄. аран̃н̃абха̄вена аран̃н̃ам̣ джа̄там̣, на на̄маматтена. исӣнам̣ аттха̄йа̄ти исӣнам̣ а̄са̄данаттха̄йа.
годха̄варӣтӣрато на̄тидӯре. усӯйама̄ноти ‘‘на мам̣ еса джано парива̄ретӣ’’ти усӯйам̣ каронто. килит̣т̣хо вата̄ти пан̇кадантараджасирата̄дӣхи килит̣т̣хасарӣро. анан̃джитаман̣д̣итоти анан̃джитаккхико саббена, саббам̣ аман̣д̣ито ча. тасмим̣ ка̄ле ‘‘ка̄лассева аккхӣнам̣ ан̃джанам̣ ман̇гала’’нти манусса̄нам̣ ладдхи, тасма̄ анан̃джанам̣ висум̣ гахитам̣.
ра̄джа̄ тасса вачанам̣ гахетва̄ти ‘‘ведесу ӣдисам̣ а̄гатам̣ бхависсатӣти евам̣, бханте’’ти ра̄джа̄ тасса пурохитасса вачанам̣ гахетва̄. усумаджа̄тахадайоти уттаттахадайо. на̄сика̄нам̣ аппахонте мукхена ассасанто.
виджитаджайехи а̄гантва̄ наккхаттайуттам̣ а̄гаментехи нисӣдитаббат̣т̣ха̄нам̣ джайакхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣. удакавут̣т̣хипа̄тана̄ди тасмим̣ па̄пакамме асаман̇гибхӯта̄нампи саманун̃н̃ата̄йа антокаран̣аттхам̣ катам̣. катабхан̣д̣авут̣т̣хӣти а̄бхаран̣авассам̣. маха̄джано саманун̃н̃о джа̄тоти йоджана̄. ма̄тупосакара̄моти ма̄тари самма̄пат̣ипанно ра̄мо на̄ма еко пурисо. асаман̇гибхӯта̄нанти асаманун̃н̃а̄нам̣.
авакирийа̄ти асуссӯсатам̣ пат̣ичча. пхулин̇га̄нӣти аггикан̣а̄ни. патанти ка̄йети ка̄йе ито чито нипатанти. ете кира нирайам̣ виваритва̄ маха̄джанасса дассенти.
йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нанти майам̣ кан̃чипи десам̣ уддисса на гаччха̄ма, йаттха пана васантасса паббаджитасса пха̄су хоти, там̣ йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ма̄ти адхиппа̄йо. сан̇гха̄ти сам̣хата̄. ган̣а̄ти там̣там̣сен̣ибха̄вена ган̣итаббата̄йа ган̣а̄. ган̣ӣбхӯта̄ти екаджджха̄сайа̄ хутва̄ ра̄сибхӯта̄. адинна̄да̄нантиа̄дӣсупи нирайе паччитва̄ мануссалокам̣ а̄гатасса випа̄ка̄васесена̄ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.
пагган̣хисса̄мӣти самбха̄ванам̣ уппа̄десса̄ми. несам̣ каттаббанти чинтесӣти йоджана̄. ким̣ чинтеси? а̄гха̄там̣ уппа̄детва̄ анаттхакаран̣ӯпа̄йам̣. тена̄ха ‘‘со дхаммакатха̄парийоса̄не’’тиа̄ди. на̄габалапиччхилла̄дӣнанти на̄габаласа̄сапаан̇колателакан̣ика̄раниййа̄са̄дӣнам̣ чиккхалла̄нам̣. вихет̣хайим̣су нирайа̄дикатха̄хи гхат̣т̣ента̄. чхадва̄ра̄рамман̣ети чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ два̄ра̄нам̣ а̄рамман̣абхӯте рӯпа̄дивисайе.
нава вут̣т̣хийоти удакавут̣т̣хи суманапуппхавут̣т̣хи ма̄сакавут̣т̣хи каха̄пан̣авут̣т̣хи а̄бхаран̣авут̣т̣хи а̄вудхавут̣т̣хи ан̇га̄равут̣т̣хи па̄са̄н̣авут̣т̣хи ва̄лика̄вут̣т̣хӣти има̄ нава вут̣т̣хийо. аван̃чайӣти сакка̄рам̣ каронто вийа хутва̄ асакка̄рам̣ каронто анаттхачаран̣ена ван̃чайи. адӯсакети анапара̄дхе.
‘‘дит̣т̣хаман̇галика̄ бра̄хман̣акан̃н̃а̄’’ти джа̄такат̣т̣хакатха̄дӣсу (джа̄. ат̣т̣ха. 4.15.ма̄тан̇гаджа̄такаван̣н̣ана̄) а̄гатам̣, идха пана ‘‘сет̣т̣хидхӣта̄’’ти. ва̄реййаттха̄йа̄ти а̄ва̄хаттха̄йа, асса̄ти песитапуггаласса. та̄дисена нӣчакуласам̣ваттанийена каммуна̄ ладдхока̄сена чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббатто.
чаммагехети чаммена чха̄дите гехе. ма̄тан̇готвевасса на̄мам̣ ахоси джа̄тисамуда̄гатам̣. танти гхан̣т̣ам̣. ва̄денто та̄ланена саддам̣ каронто. маха̄патхам̣ пат̣ипаджджи дит̣т̣хаман̇галика̄йа гехадва̄расамӣпена.
тасса̄ веййа̄ваччакара̄ чева упат̣т̣ха̄каманусса̄ пат̣ибаддха̄ ча сура̄сон̣д̣а̄дайо джа̄н̣укаппара̄дӣхи сукот̣т̣итам̣ кот̣т̣итабха̄вена муччхам̣ а̄паннатта̄ матоти сан̃н̃а̄йа чхад̣д̣есум̣.
атха бодхисатто а̄йуавасесасса аттхита̄йа мандаманде ва̄те ва̄йанте чирена сан̃н̃ам̣ пат̣илабхати. тена̄ха ‘‘маха̄пурисо’’тиа̄ди. гехан̇ган̣ети гехасса маха̄два̄рато бахи виват̣ан̇ган̣е. патитоти па̄там̣ катва̄ иччхитаттханиппхаттим̣ антарам̣ катва̄ ануппавесена нипанно. дит̣т̣хаман̇галика̄йа̄ти дит̣т̣хаман̇галика̄ка̄ран̣ена.
йасанти вибхавам̣ киттисаддан̃ча. чанданти чандаман̣д̣алам̣, чандавима̄нанти аттхо. уччхит̣т̣хагехети парехи парибхуттагехе. ман̣д̣апети нагарамаджджхе маха̄ман̣д̣апе.
кхӣраман̣имӯланти кхӣрамӯлам̣, па̄десу баддхаман̣имӯлан̃ча. йа̄вата̄ ва̄чуггата̄ парийаттӣти йаттако мануссавачӣдва̄рато уггато никкханто паватто, йам̣кин̃чи вачӣмайанти аттхо. а̄ка̄сан̇ган̣ети виват̣ан̇ган̣е.
думмава̄сӣти дхӯмо дхӯсаро, анан̃джита̄ман̣д̣итоти адхиппа̄йо. оталлакоти нихӣнаджджха̄сайо, аппа̄нубха̄воти аттхо. пат̣имун̃ча кан̣т̣хети йа̄ва галава̄т̣ака̄ па̄рупитва̄. ко ре туванти аре ко на̄ма твам̣.
пакатанти пат̣ийаттам̣ на̄наппака̄рато абхисан̇кхатам̣. уттит̣т̣хапин̣д̣анти антарагхарам̣ упагамма т̣хатва̄ ладдхаббапин̣д̣ам̣, бхиккха̄ха̄ранти аттхо. лабхатанти лаччхату. сапа̄коти маха̄сатто джа̄тивасена йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄викароти.
аттхаттхитам̣ саддахатоти сампара̄йикасса аттхасса аттхибха̄вам̣ саддахантасса. апехӣти апагаччха. еттоти имасма̄ т̣ха̄на̄. джамма̄ти ла̄мака.
анӯпакхеттети аджан̇гале удакасампанне кхетте пхалависесам̣ пачча̄сӣсанта̄. ета̄йа саддха̄йа дада̄хи да̄нанти ниннам̣ тхалан̃ча пӯренто мегхо вийа гун̣аванте ниггун̣е ча да̄нам̣ дехи, евам̣ денто ча аппева а̄ра̄дхайе даккхин̣еййети. даккхин̣еййети сӣла̄дигун̣асаманна̄гате.
та̄нӣти те бра̄хман̣а̄. вен̣упадарена̄ти вел̣увилӣвена.
гирим̣ накхена кхан̣асӣти паббатам̣ аттано накхена кхан̣анто вийа ахоси. айоти ка̄лалохам̣. падахасӣти абхибхаваси, аттано сарӣрена абхибхаванто вийа ахоси.
а̄ведхитанти чалитам̣ випариваттетва̄ т̣хитам̣. пит̣т̣хитоти пит̣т̣хипассена. ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййанти акаммаккхамам̣ ба̄худвайам̣ тхаддхам̣ суккхадан̣д̣акам̣ вийа кевалам̣ паса̄рети, на самин̃джети, сета̄ни аккхӣни париваттанена кан̣хаман̣д̣аласса адиссанато.
джӣвитанти джӣванам̣.
веха̄йасанти а̄ка̄се. патхаддхуноти патхабхӯтаддхуно вийа.
сан̃н̃ампи на каротӣти ‘‘име кулаппасута̄’’ти сан̃н̃а̄маттампи на кароти. дантакат̣т̣хакуччхит̣т̣хаканти кха̄дитадантакат̣т̣хатта̄ вуттам̣. етассева упари патиссати аппадут̣т̣хападосабха̄вато, маха̄саттасса тада̄ уккам̣сагатакхеттабха̄вато. иддхивисайо на̄ма ачинтеййо, тасма̄ катхам̣ сӯрийасса уггантум̣ на̄да̄сӣти на чинтетаббам̣. арун̣уггам̣ на пан̃н̃а̄йатӣти тасмим̣ падесе арун̣апабха̄ на пан̃н̃а̄йати, андхака̄ро ева хоти.
йаккха̄ват̣т̣о ну кхо айам̣ ка̄лавипарийа̄йо. маха̄пан̃н̃анти маханта̄нам̣ пан̃н̃а̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набхӯтам̣. джанападасса мукхам̣ пассатха̄ти имасса джанападава̄сино джанасса упаддавена ман̇кубхӯтам̣ мукхам̣ пассатха.
етасса катха̄ етассева упари патиссатӣти йа̄хи тена па̄рамита̄парибха̄ванасамиддха̄хи на̄на̄сама̄паттивиха̄рапарипӯрита̄хи сӣладит̣т̣хисампада̄хи сусан̇кхатасанта̄не маха̄карун̣а̄дхива̄се маха̄сатте арийӯпава̄дакаммаабхисапасан̇кха̄та̄ пхарусава̄ча̄ паваттита̄, са̄ абхисапи тасса кхеттависесабха̄вато тасса ча аджджха̄сайапхарусата̄йа дит̣т̣хадхаммаведанийакаммам̣ хутва̄ саче со маха̄саттам̣ на кхама̄пети, саттаме дивасе випаччанасабха̄вам̣ джа̄там̣, кхама̄пите пана маха̄сатте пайогасампатти пат̣иба̄хитатта̄ авипа̄кадхамматам̣ а̄паджджати ахосикаммабха̄вато. айан̃хи арийӯпава̄дапа̄пасса дит̣т̣хадхаммаведанийасса дхаммата̄, тена вуттам̣ ‘етасса катха̄ етассева упари патиссатӣ’тиа̄ди. маха̄сатто пана там̣ тасса упари патитум̣ на ада̄си, упа̄йена мочеси. тена вуттам̣ чарийа̄пит̣аке (чарийа̄. 2.64) –
‘‘йам̣ со тада̄ мам̣ абхисапи, купито дут̣т̣хама̄насо;
тассева маттхаке нипати, йогена там̣ памочайи’’нти.
йан̃хи таттха саттаме дивасе бодхисаттена сӯрийуггамананива̄ран̣ам̣ катам̣, айаметтха йоготи адхиппето. йогена хи уббал̣ха̄ сара̄джика̄ париса̄ нагарава̄сино негама̄ чева джа̄напада̄ ча бодхисаттасса сантикам̣ та̄пасам̣ а̄нетва̄ кхама̄песум̣. со ча бодхисаттасса гун̣е джа̄нитва̄ тасмим̣ читтам̣ паса̄деси. йам̣ панасса маттхаке маттика̄пин̣д̣асса т̣хапанам̣, тасса ча саттадха̄ пха̄ланам̣ катам̣, там̣ манусса̄нам̣ читта̄нураккхан̣аттхам̣. ан̃н̃атха̄ хи – ‘‘име паббаджита̄ сама̄на̄ читтасса васе ваттанти, на пана читтам̣ аттано васе ватта̄пентӣ’’ти маха̄саттампи тена садисам̣ катва̄ ган̣хеййум̣, тадасса тесам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти. тена̄ха ‘‘атхасса̄’’тиа̄ди.
лохакӯт̣авассанти айагул̣авассам̣. тада̄ хи ратанаматта̄ни дийад̣д̣харатанаматта̄нипи тикхин̣ам̣са̄ни айагул̣аман̣д̣ала̄ни ито чито ча нипатанта̄ манусса̄нам̣ сарӣра̄ни кхан̣д̣акхан̣д̣ака̄ни акам̣су. калалавассанти танукакаддамапат̣алакаддамам̣. упахачча̄ти а̄гха̄т̣етва̄. тадева маджджха̄ран̃н̃ам̣.
67. анувиччака̄ранти анувиччакаран̣ам̣. ка̄ран̣ехи двӣхи аниййа̄никаса̄сане т̣хита̄нам̣ аттано са̄вакаттам̣ упагате паггаханиггаха̄ни дассетум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣.
69. анупуббим̣ катханти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.75-76; а. ни. т̣ӣ. 3.8.12) анупуббийа̄ анупуббам̣ катхетаббакатхам̣, ка̄ пана са̄? да̄на̄дикатха̄. да̄накатха̄ та̄ва пачураджанесупи паваттийа̄ саббаса̄дха̄ран̣атта̄ сукаратта̄ сӣле патит̣т̣ха̄насса упа̄йабха̄вато ча а̄дитова катхита̄. паричча̄гасӣло хи пуггало париггахаваттхӯсу ниссан̇габха̄вато сукхенева сӣла̄ни сама̄дийати, таттха ча суппатит̣т̣хито хоти. сӣлена да̄йакапат̣иггахан̣ависуддхито пара̄нуггахам̣ ватва̄ парапӣл̣а̄ниваттивачанато, кирийадхаммам̣ ватва̄ акирийадхаммавачанато, бхогайасасампаттихетум̣ ватва̄ бхавасампаттихетувачанато ча да̄накатха̄нантарам̣ сӣлакатха̄ катхита̄. тан̃ча сӣлам̣ ват̣т̣анисситам̣, айам̣ бхавасампатти тасса пхаланти дассанаттхам̣, имехи ча да̄насӣламайехи пан̣ӣтачарийабхедабхиннехи пун̃н̃акирийаваттхӯхи ета̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу пан̣ӣтатара̄дибхедабхинна̄ апаримеййа̄ бхогабхавасампаттийоти дассанаттхам̣ таданантарам̣ саггакатха̄. сва̄йам̣ сагго ра̄га̄дӣхи упаккилит̣т̣хо саббада̄ анупаккилит̣т̣хо арийамагготи дассанаттхам̣ сагга̄нантарам̣ магго, магган̃ча катхентена тададхигамӯпа̄йасандассанаттхам̣ саггапарийа̄панна̄пи пагева итаре саббепи ка̄ма̄ на̄ма бахва̄дӣнава̄ аничча̄ аддхува̄ випарин̣а̄мадхамма̄ти ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво. хӣна̄ гамма̄ потхуджджаника̄ анарийа̄ анаттхасан̃хита̄ти тесам̣ ока̄ро ла̄макабха̄во, саббепи бхава̄ килеса̄нам̣ ваттхубхӯта̄ти таттха сам̣килесо. саббасо килесавиппамуттам̣ нибба̄нанти неккхамме а̄нисам̣со ча катхетабботи айаматтхо маггантӣти еттха ити-саддена дасситоти ведитаббам̣.
сукха̄нам̣ нида̄нанти дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ сампара̄йика̄нам̣ нибба̄насан̃хита̄нан̃ча̄ти саббесампи сукха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. йан̃хи кин̃чи локе бхогасукхам̣ на̄ма, там̣ саббам̣ да̄нанида̄нанти па̄кат̣о айаматтхо. йам̣ пана джха̄навипассана̄маггапхаланибба̄напат̣исам̣йуттам̣ сукхам̣, тассапи да̄нам̣ упаниссайапаччайо хотийева. сампаттӣнам̣ мӯланти йа̄ има̄ локе падесараджджасириссарийасаттаратанасамуджджалачаккаваттисампада̄ти евам̣пабхеда̄ ма̄нусика̄ сампаттийо, йа̄ ча ча̄тумаха̄ра̄джа̄дигата̄ дибба̄ сампаттийо, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи сампаттийо, та̄сам̣ сабба̄сам̣ идам̣ мӯлака̄ран̣ам̣. бхога̄нанти бхун̃джитаббат̣т̣хена ‘‘бхого’’нти ладдхана̄ма̄нам̣ мана̄пийарӯпа̄дӣнам̣, танниссайа̄нам̣ ва̄ упабхогасукха̄нам̣, патит̣т̣ха̄ ниччала̄дхит̣т̣ха̄ната̄йа. висамагатасса̄ти бйасанаппаттасса. та̄н̣анти раккха̄ тато парипа̄ланато. лен̣анти бйасанехи парипа̄тийама̄насса олӣйанападесо. гатӣти гантаббат̣т̣ха̄нам̣. пара̄йан̣анти пат̣исаран̣ам̣. авассайоти винипатитум̣ аденто ниссайо. а̄рамман̣анти олуббха̄рамман̣ам̣.
ратанамайасӣха̄санасадисанти саббаратанамайасаттан̇гамаха̄сӣха̄санасадисам̣, махаггхам̣ хутва̄ саббасо винипатитум̣ аппада̄нато. маха̄патхависадисам̣ гатагатат̣т̣ха̄не патит̣т̣ха̄самбхавато. йатха̄ дуббаласса пурисасса а̄ламбанараджджу уттит̣т̣хато тит̣т̣хато ча упаттхамбхо, евам̣ да̄нам̣ сатта̄нам̣ сампаттибхаве упапаттийа̄ т̣хитийа̄ ча паччайо хотӣти а̄ха ‘‘а̄ламбанат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадиса’’нти. дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена̄ти дуггатидуккханиттхаран̣ат̣т̣хена. самасса̄санат̣т̣хена̄ти лобхамаччхарийа̄дипат̣исаттупаддавато саммадева асса̄санат̣т̣хена. бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена̄ти да̄лиддийабхайато парипа̄ланат̣т̣хена. маччхерамала̄дӣхӣти маччхералобхадосаисса̄миччха̄дит̣т̣хивичикиччха̄ди читтамалехи. анупалиттат̣т̣хена̄ти анупаккилит̣т̣хата̄йа. тесанти маччхерамала̄дӣнам̣. етесам̣ ева дура̄садат̣т̣хена. асанта̄санат̣т̣хена̄ти асанта̄сахетубха̄вена. йо хи да̄йако да̄напати, со сампатипи на куточи сантасати, пагева а̄йатим̣. балавантат̣т̣хена̄ти маха̄балавата̄йа. да̄йако хи да̄напати сампати паккхабалена балава̄ хоти, а̄йатим̣ пана ка̄йабала̄дӣхи. абхиман̇галасамматат̣т̣хена̄ти ‘‘вуд̣д̣хика̄ран̣а’’нти абхисамматабха̄вена. випаттито сампаттийа̄ найанам̣ кхемантабхӯмисампа̄панам̣.
ида̄ни маха̄бодхичарийабха̄венапи да̄нагун̣ам̣ дассетум̣ да̄нам̣ на̄метантиа̄ди вуттам̣. таттха атта̄нам̣ ниййа̄дентена̄ти етена да̄напхалам̣ саммадева пассанта̄ маха̄пуриса̄ аттано джӣвитампи париччаджанти, тасма̄ ко на̄ма вин̃н̃уджа̄тико ба̄хире ваттхумхи сан̇гам̣ кареййа̄ти ова̄дам̣ дети. ида̄ни йа̄ локийа̄ локуттара̄ ча уккам̣сагата̄ сампаттийо, та̄ сабба̄ да̄натойева паваттантӣти дассенто ‘‘да̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саккама̄рабрахмасампаттийо аттахита̄йа ева, чаккаваттисампатти пана аттахита̄йа ча парахита̄йа ча̄ти дассетум̣ са̄ та̄сам̣ парато вутта̄. ета̄ локийа̄, има̄ пана локуттара̄ти дассетум̣ ‘‘са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. та̄супи уккат̣т̣хуккат̣т̣хатаруккат̣т̣хатамамева дассетум̣ камена н̃а̄н̣аттайам̣ вуттам̣. тесам̣ пана да̄насса паччайабха̄во хет̣т̣ха̄ вуттойева. етенева тасса брахмасампаттийа̄пи паччайабха̄во дӣпитоти ведитаббо.
да̄нан̃ча на̄ма хитаджджха̄сайена, пӯджа̄васена ва̄ аттано сантакасса паресам̣ париччаджанам̣, тасма̄ да̄йако пурисапуггало паресам̣ сантакам̣ хариссатӣти ат̣т̣ха̄наметанти а̄ха – ‘‘да̄нам̣ даданто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккотӣ’’ти. сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи собха̄висеса̄вахатта̄ сӣласса. сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхӣти еттха̄пи есева найо. сӣлагандхасадисо гандхо наттхӣти еттха ‘‘чанданам̣ тагарам̣ ва̄пӣ’’тиа̄дика̄ (дха. па. 55; ми. па. 4.1.1) га̄тха̄ – ‘‘гандхо исӣнам̣ чирадиккхита̄нам̣, ка̄йа̄ чуто гаччхати ма̄лутена̄’’тиа̄дика̄ (джа̄. 2.17.55) джа̄такага̄тха̄йо ча а̄харитва̄ ваттабба̄, сӣлан̃хи сатта̄нам̣ а̄бхаран̣ан̃чева алан̇ка̄ро ча гандхавилепанан̃ча дассанӣйабха̄ва̄вахан̃ча. тена̄ха ‘‘сӣла̄лан̇ка̄рена хӣ’’тиа̄ди.
айам̣ сагго лаббхатӣти идам̣ маджджхимехи чханда̄дӣхи сама̄да̄насӣлам̣ сандха̄йа̄ха. тена̄ха сакко девара̄джа̄ –