2. бхиккхувагго
1. амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄
107. амбалат̣т̣хика̄йанти еттха амбалат̣т̣хика̄ вуччати суджа̄то тарун̣амбаруккхо, тасса пана авидӯре като па̄са̄до идха ‘‘амбалат̣т̣хика̄’’ти адхиппето. тена̄ха ‘‘вел̣уванавиха̄расса̄’’тиа̄ди. падха̄нагхарасан̇кхепети бха̄вана̄гехаппака̄ре йогӣнам̣ гехети аттхо. тикхин̣ова хоти, на тасса тикхин̣абха̄во кеначи ка̄таббо сабха̄васиддхатта̄. евамева аттано вимуттипарипа̄чанакаммуна̄ тиккхависадабха̄ваппаттийа̄ айампи а̄йасма̄…пе… таттха виха̄си. пакатипан̃н̃аттамева̄ти пакатийа̄ пан̃н̃аттам̣ буддха̄нам̣ упагаманато пуретарамева ча̄риттавасена пан̃н̃аттам̣.
108. удакам̣ анена дхӣйати, т̣хапӣйати ва̄ еттха̄ти удака̄дха̄нам̣. удакат̣т̣ха̄нанти ча кхуддакабха̄джанам̣. ‘‘ова̄дада̄наттхам̣ а̄мантесӣ’’ти ватва̄ там̣ панасса ова̄дада̄нам̣ на идхева, атха кхо бахӯсу т̣ха̄несу бахуккхаттум̣ паваттитанти та̄ни та̄ни сан̇кхепато дассетва̄ идха сам̣ван̣н̣анаттхам̣ ‘‘бхагавата̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха саббабуддхехи авиджахитанти имина̄ саббесам̣ буддха̄нам̣ са̄сане кума̄рапан̃ха̄ на̄ма хотӣти дассети. екекато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дасака̄ паватта̄ даса пуччха̄ етасса̄ти дасапуччхам̣, екекато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дасака̄ екуттаравасена паваттам̣ виссаджджанаттха̄йа пан̃чапан̣н̣асависсаджджанам̣ са̄ман̣ерапан̃ханти самбандхо. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ параматтхаджотика̄йам̣ кхуддакат̣т̣хакатха̄йам̣ (кху. па̄. ат̣т̣ха. 4.кума̄рапан̃хаван̣н̣ана̄) вуттанайенева ведитаббам̣. ана̄дӣнавадассита̄йа абхин̣хам̣ муса̄ самуда̄чаран̣ато ‘‘пийамуса̄ва̄да̄’’ти вуттам̣, удака̄васесачхад̣д̣анаудака̄дха̄наникуджджанауккуджджанадассанасан̃н̃ита̄ чатассо удака̄дха̄нӯпама̄йо саббасса йуддхакаммасса акаран̣акаран̣авасена дассита̄ две хаттхиупама̄йо.
таттха ра̄хуласуттанти суттанипа̄те а̄гатам̣ ра̄хуласуттам̣ (су. ни. 337 а̄дайо). абхин̣хова̄давасена вуттанти имина̄ антарантара̄ там̣ суттам̣ катхетва̄ бхагава̄ тхерам̣ овадатӣти дассети. идан̃ча пана̄ти идам̣ йатха̄вуттам̣ бхагавато там̣там̣ка̄ла̄нурӯпам̣ аттано ова̄дада̄нам̣ сандха̄йа. бӣджанти ан̣д̣ам̣. пассаси нӯти ну-саддо ануджа̄нане, нану пассасӣти аттхо. саччадхаммам̣ лан̇гхитва̄ т̣хитасса кин̃чипи акаттаббам̣ на̄ма па̄пам̣ наттхӣти а̄ха – ‘‘сампаджа̄намуса̄ва̄де сам̣варарахитасса опаммадассанаттхам̣ вутта̄’’ти. татха̄ хи –
‘‘екам̣ дхаммаматӣтасса, муса̄ва̄дисса джантуно;
витин̣н̣апаралокасса, наттхи па̄памака̄рийа’’нти. (дха. па. 176);
урул̣хава̄ти урул̣хо хутва̄ уссито. со пана дамавасена абхируйха вад̣д̣хито а̄роханайогйо ча хотӣти а̄ха ‘‘абхивад̣д̣хито а̄рохасампанно’’ти. а̄гата̄гатети аттано йогйападесам̣ а̄гата̄гате. пат̣исена̄йа пхалакакот̣т̣хакамун̣д̣апа̄ка̄ра̄дайоти пат̣исена̄йа аттано а̄раккхаттха̄йа т̣хапите пхалакакот̣т̣хаке чева уддхаччхадапа̄ка̄ра̄дике ча. етам̣ падесанти етам̣ парасена̄падесам̣. еттакена̄ти олоканаматтена. тасса олокана̄ка̄радассаненева. сатампи сахассампи сена̄нӣкам̣ дведха̄ бхиджджати, тӣрапа̄тикам̣ маддитам̣ хутва̄ пада̄та̄ хутва̄ дведха̄ хутва̄ пала̄йанти. кан̣н̣ехи пахаритва̄ти пагева сара̄нам̣ а̄гаманасаддам̣ упадха̄ретва̄ йатха̄ вего на хоти, евам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ техи пахаритва̄ па̄танам̣. пат̣ихаттхипат̣иасса̄тиа̄дина̄ паччекам̣ пати-саддо йоджетабботи. дӣгха̄силат̣т̣хийа̄ти дӣгхалата̄йа асилат̣т̣хийа̄.
каран̣ети каммакаран̣е. ман̃н̃ати хаттха̄рохо. айамуггаранти та̄дисе ка̄ле гахитамуггарам̣. олокетва̄ти н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дисва̄, абхин̣хам̣ сампаджан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо.
109. сасакканти пасситум̣ йуттам̣ катва̄ усса̄хам̣ джанетва̄ на каран̣ӣйам̣, та̄дисам̣ нийамато акаттаббам̣ хотӣти а̄ха ‘‘екам̣сенева на ка̄табба’’нти. пат̣исам̣хареййа̄сӣти каран̣ато сан̇кочам̣ а̄паджджеййа̄си. йатха̄бхӯто асанто ниватто акаронто на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘ниваттеййа̄си ма̄ кареййа̄сӣ’’ти. анупадеййа̄сӣти анубалаппада̄йӣ бхавеййа̄си. тена̄ха ‘‘упаттхамбхеййа̄сӣ’’ти. там̣ пана анубалаппада̄нам̣ упаттхамбханам̣ пунаппунам̣ каран̣амева̄ти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ кареййа̄сӣ’’ти. сиккхама̄ноти там̣йева адхисӣласиккхам̣ танниссайан̃ча сиккха̄двайам̣ сиккханто сампа̄денто.
111. киттаке пана т̣ха̄нети киттаке т̣ха̄не паватта̄ни. авидӯре ева паватта̄нӣти дассенто ‘‘екасмим̣ пуребхаттейева содхетабба̄нӣ’’ти а̄ха. еван̃хи та̄ни сусодхита̄ни хонти супарисуддха̄ни. паресам̣ аппийам̣ гарум̣ га̄райхам̣, йатха̄вуттат̣т̣ха̄нато пана ан̃н̃ам̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄ренева ка̄йакамма̄дӣни парисодхита̄ни хонтӣти на гахитам̣. пат̣игхам̣ ва̄ти еттха ва̄-саддена асамапеккхан̣е мохасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
112. вуттанайена ка̄йакамма̄дипарисодханам̣ на̄ма идхева, на ито бахиддха̄ти а̄ха ‘‘буддха̄…пе… са̄вака̄ ва̄’’ти. те хи аттхато саман̣абра̄хман̣а̄ ва̄ти. тасма̄ти йасма̄ саббабуддхапаччекабуддхаса̄вакехи а̄рул̣хамагго, ра̄хула, майа̄ туйхам̣ а̄чиккхито, тасма̄. тена анусиккхантена тайа̄ евам̣ сиккхитаббанти ова̄дам̣ ада̄си. сесам̣ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.
амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄
саматта̄.
2. маха̄ра̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄
113. ирийа̄патха̄нубандханена̄ти ирийа̄патхагамана̄нубандханена, на пат̣ипаттигамана̄нубандханена. ан̃н̃амева хи буддха̄нам̣ пат̣ипаттигаманам̣ ан̃н̃ам̣ са̄вака̄нам̣. вила̄ситагаманена̄ти – ‘‘дӯре па̄дам̣ на уддхарати, на ачча̄санне па̄дам̣ никкхипати, на̄тисӣгхам̣ гаччхати на̄тисан̣ика’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.4.243; уда̄. ат̣т̣ха. 76; са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.285) вуттена сабха̄васӣлена буддха̄нам̣ ча̄турийагаманена. тадева хи сандха̄йа ‘‘паде падам̣ никкхипанто’’ти вуттам̣. пада̄нупадикоти ра̄хулаттхерассапи лаккхан̣апа̄рипӯрийа̄ та̄дисамева гамананти йаттакам̣ падесам̣ антарам̣ адатва̄ бхагавато пит̣т̣хито гантум̣ а̄раддхо, саббаттха тамева гаманапада̄нупадам̣ гаччхатӣти пада̄нупадико.
ван̣н̣ана̄бхӯми ча̄йам̣ таттха бхагавантам̣ тхеран̃ча анекарӯпа̄хи упама̄хи ван̣н̣енто ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄дима̄ха. никкхантагаджапотако вийа вирочиттха̄ти падам̣ а̄нетва̄ йоджана̄. евам̣ там̣ кесарасӣхо вийа̄тиа̄дӣсупи а̄нетва̄ йоджетаббам̣. та̄ракара̄джа̄ на̄ма чандо. двиннам̣ чандаман̣д̣ала̄нантиа̄ди парикаппавачанам̣, буддха̄вен̣икасантакам̣ вийа буддха̄нам̣ а̄каппасобха̄ ахоси, ахо сирӣсампаттӣти йоджана̄.
а̄дийама̄на̄ти ган̣ханти. ‘‘паччха̄ джа̄нисса̄ма̄’’ти на аджджупеккхитаббо. идам̣ на каттаббанти вуттети идам̣ па̄н̣аатипа̄танам̣ на каттаббанти вутте идам̣ дан̣д̣ена ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ вихет̣ханам̣ на каттаббам̣, идам̣ па̄н̣ина̄ дан̣д̣акада̄нан̃ча антамасо куджджхитва̄ олоканаматтампи на каттаббамева̄ти найасатенапи найасахассенапи пат̣ивиджджхати, татха̄ идха та̄ва саммаджджанам̣ каттаббанти вуттепи таттха парибхан̣д̣акаран̣ам̣ виха̄ран̇ган̣асаммаджджанам̣ качаварачхад̣д̣анам̣ ва̄лика̄самакиран̣анти евама̄дина̄ найасатена найасахассена пат̣ивиджджхати. тена̄ха – ‘‘идам̣ каттаббанти вуттепи есева найо’’ти. парибха̄санти таджджанам̣. лабха̄мӣти пачча̄сӣсати.
саббаметанти саббам̣ етам̣ майи лаббхама̄нам̣ сиккха̄ка̄матам̣. абхин̃н̃а̄йа̄ти джа̄нитва̄. саха̄йоти рат̣т̣хапа̄латтхерам̣ сандха̄йа̄ха. со хи бхагавата̄ саддха̄паббаджитабха̄ве етадагге т̣хапито. дхамма̄раккхоти саттху саддхаммаратана̄нупа̄лако дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико. петтийоти чӯл̣апита̄. саббам̣ ме джинаса̄сананти саббампи буддхаса̄санам̣ майхамева.
чхандара̄гам̣ н̃атва̄ти чхандара̄гам̣ мама читте уппаннам̣ н̃атва̄. ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯлети виха̄рапарийанте ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯлат̣т̣ха̄не ануччхавике.
тада̄ти аггаса̄вакехи паса̄да̄панака̄ле. ан̃н̃акаммат̣т̣ха̄на̄ни чан̇каманаирийа̄патхепи пит̣т̣хипаса̄ран̣ака̄лепи самиджджханти, на евамиданти а̄ха – ‘‘идамасса етисса̄ нисаджджа̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ ануччхавика’’нти. а̄на̄па̄нассатинти а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣.
самасӣсӣ хотӣти саче самасӣсӣ хутва̄ на паринибба̄йати. паччекабодхим̣ саччхикароти но че паччекабодхим̣ саччхикароти. кхиппа̄бхин̃н̃оти кхиппам̣ лахум̣йева паттаббачхал̣абхин̃н̃о.
парипун̣н̣а̄ти сол̣асасу а̄ка̄ресу кассачипи ата̄панена саббасо пун̣н̣а̄. субха̄вита̄ти саматхабха̄вана̄йа випассана̄бха̄вана̄йа ча анупуббасампа̄данена субха̄вита̄. ган̣ана̄видха̄на̄нупуббийа̄ а̄севитатта̄ анупуббам̣ паричита̄.
ома̄нам̣ ва̄ти аваджа̄нанам̣ ун̃н̃а̄танти евам̣видхам̣ ма̄нам̣ ва̄. атима̄нам̣ ва̄ти ‘‘ким̣ имехи, мамева а̄нубха̄вена джӣвисса̄мӣ’’ти евам̣ атима̄нам̣ ва̄ куто джанессатӣти.
114. висан̇кхаритва̄ти висам̣йутте катва̄, йатха̄ сан̇га̄ка̄рена гахан̣ам̣ на гаччхати, евам̣ винибхун̃джитва̄ти аттхо. маха̄бхӯта̄ни та̄ва виттха̄рету, саммасанӯпагатта̄, асаммасанӯпагам̣ а̄ка̄садха̄тум̣ атха касма̄ виттха̄ресӣти а̄ха ‘‘упа̄да̄рӯпадассанаттха’’нти. а̄подха̄ту сукхумарӯпам̣. итара̄су ол̣а̄рикасукхумата̄пи лаббхатӣти а̄ха ‘‘упа̄да̄рӯпадассанаттха’’нти. хет̣т̣ха̄ чатта̄ри маха̄бхӯта̄нева катхита̄ни, на упа̄да̄рӯпанти тасса панеттха лаккхан̣аха̄ранайена а̄ка̄садассанена дасситата̄ ведитабба̄. тена̄ха ‘‘имина̄ мукхена там̣ дассету’’нти. на кевалам̣ упа̄да̄рӯпаггахан̣адассанаттхамева а̄ка̄садха̄ту виттха̄рита̄, атха кхо париггахасукхата̄йапӣти дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха париччхиндитаббасса рӯпасса ниравасесапарийа̄да̄наттхам̣ ‘‘аджджхаттикена̄’’ти висесанама̄ха. а̄ка̄сена̄ти а̄ка̄садха̄туйа̄ гахита̄йа. париччхиннарӯпанти та̄йа париччхиндитакала̄пагатампи па̄кат̣ам̣ хоти вибхӯтам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти.
ида̄ни вуттамеваттхам̣ сукхаггахан̣аттхам̣ га̄тха̄йа дассети. тасса̄ти упа̄да̄йарӯпасса. евам̣ а̄вибха̄ваттханти евам̣ париччхинната̄йа а̄ка̄сасса васена вибхӯтабха̄ваттхам̣. танти а̄ка̄садха̄тум̣.
118. а̄ка̄сабха̄вам̣ гатанти чатӯхи маха̄бхӯтехи асампхут̣т̣ха̄нам̣ тесам̣ париччхедакабха̄вена а̄ка̄санти гахетаббатам̣ гатам̣, а̄ка̄самева ва̄ а̄ка̄сагатам̣ йатха̄ ‘‘дит̣т̣хигатам̣ (дха. са. 381; маха̄ни. 12), аттхан̇гата’’нти (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.130) ча. а̄диннанти иманти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи а̄диннам̣. тена̄ха ‘‘гахитам̣ пара̄мат̣т̣ха’’нти. ан̃н̃аттха каммаджам̣ ‘‘упа̄динна’’нти вуччати, на татха̄ идха̄ти а̄ха ‘‘сарӣрат̣т̣хаканти аттхо’’ти. патхавӣдха̄туа̄дӣсу вуттанайенева̄ти маха̄хаттхипадопаме (ма. ни. 1.300 а̄дайо) вуттанайадассанам̣ сандха̄йа вадати.
119. та̄дибха̄во на̄ма нит̣т̣хитакиччасса хоти, айан̃ча випассанам̣ ануйун̃джати, атха киматтхам̣ та̄дибха̄вата̄ вутта̄ти? патхавӣсамата̄дилаккхан̣а̄чиккхан̣а̄хи випассана̄йа сукхаппаваттиаттхам̣. тена̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесӯ’’тиа̄ди. гахетва̄ти кусалаппаваттийа̄ ока̄сада̄навасена париггахетва̄. на патит̣т̣хитоти на ниссито на лагго.
120. брахмавиха̄рабха̄вана̄ асубхабха̄вана̄ а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄ ча упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ па̄пенто випассана̄йа па̄дакабха̄ва̄йа аничча̄дисан̃н̃а̄йа випассана̄бха̄вена уссаккитва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахатта̄дхигама̄йа хотӣти ‘‘метта̄дибха̄вана̄йа пана хотӣ’’ти вуттам̣. йаттха каттхачи саттесу сан̇кха̄ресу ча пат̣ихан̃н̃анакилесоти а̄гха̄табха̄вамева вадати н̃а̄йабха̄вато ан̃н̃есампи. асмима̄ноти рӯпа̄дике паччекам̣ екаджджхам̣ гахетва̄ ‘‘айамахамасмӣ’’ти евам̣ паваттама̄но.
121. идам̣ каммат̣т̣ха̄нанти еттха ган̣ана̄дивасена а̄севийама̄на̄ асса̄сапасса̄са̄ йогакаммасса патит̣т̣ха̄ната̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣. таттха пана татха̄паватто манасика̄ро бха̄вана̄. еттха ча тассева тхерасса бхагавата̄ бахӯнам̣ каммат̣т̣ха̄на̄нам̣ деситатта̄ чаритам̣ ана̄дийитва̄ каммат̣т̣ха̄на̄ни саббесам̣ пуггала̄нам̣ саппа̄йа̄нӣти айаматтхо сиддхо, атисаппа̄йавасена пана каммат̣т̣ха̄несу вибха̄гакатха̄ катхита̄ти ведитабба̄.
маха̄ра̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
3. чӯл̣ама̄лукйасуттаван̣н̣ана̄
122. евам̣ т̣хапита̄нӣти ‘‘сассато локо’’тиа̄динайаппаватта̄ни дит̣т̣хигата̄ни аниййа̄никата̄йа на бйа̄ка̄табба̄ни на катхетабба̄ни, евам̣ т̣хапанӣйапаккхе т̣хапита̄ни чева ниййа̄никаса̄сане чхад̣д̣анӣйата̄йа пат̣иккхитта̄ни ча, апичеттха аттхато пат̣иккхепо ева бйа̄ка̄таббато. йатха̄ еко каммакилесавасена иттхаттам̣ а̄гато, татха̄ апаропи апаропӣти сатто татха̄гато вуччатӣти а̄ха – ‘‘татха̄гатоти сатто’’ти. там̣ абйа̄каран̣ам̣ майхам̣ на руччатӣти йади сассато локо, сассато локоти, асассато локо, асассато локоти джа̄на̄ма̄ти бйа̄ка̄таббамева, йам̣ пана убхайатха̄ абйа̄каран̣ам̣, там̣ ме читтам̣ на а̄ра̄дхети аджа̄нанахетукатта̄ абйа̄каран̣асса. тена̄ха – ‘‘аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣, йадидам̣ на джа̄на̄ми на пасса̄мӣ’’ти. сассатотиа̄дӣсу сассатоти саббака̄лико, ниччо дхуво авипарин̣а̄мадхаммоти аттхо. со хи дит̣т̣хигатикехи локӣйанти еттха пун̃н̃апа̄патаббипа̄ка̄, сайам̣ ва̄ таббипа̄ка̄кара̄дибха̄вена авийуттехи локӣйатӣти локоти адхиппето. етена чатта̄ропи сассатава̄да̄ дассита̄ хонти. асассатоти на сассато, аниччо аддхуво бхеданадхаммоти аттхо, асассатоти ча сассатабха̄вапат̣иккхепена уччхедо дӣпитоти саттапи уччхедава̄да̄ дассита̄ хонти. антава̄ти париват̣умо париччхиннапарима̄н̣о, асаббагатоти аттхо. тена ‘‘сарӣрапарима̄н̣о, ан̇гут̣т̣хапарима̄н̣о, йавапарима̄н̣о парама̄н̣упарима̄н̣о атта̄’’ти (уда̄. ат̣т̣ха. 54; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.76-77) евама̄дива̄да̄ дассита̄ хонти.
татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти татха̄гато джӣво атта̄ маран̣ато имасса ка̄йасса бхедато парам̣ уддхам̣ хоти аттхи сам̣виджджатӣти аттхо. етена сассатабха̄вамукхена сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха ча невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄ дассита̄ хонти. на хотӣти наттхи на упалаббхати. етена уччхедава̄до дассито хоти. апича хоти ча на ча хотӣти аттхи наттхи ча̄ти. етена екаччасассатава̄до дассито. нева хоти на на хотӣти пана имина̄ амара̄виккхепава̄до дасситоти ведитаббам̣. бхагавата̄ пана аниййа̄никатта̄ анаттхасам̣хита̄ни има̄ни дассана̄нӣти та̄ни на бйа̄ката̄ни, там̣ абйа̄каран̣ам̣ сандха̄йа̄ха айам̣ тхеро ‘‘там̣ ме на руччатӣ’’ти. сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄ йатха̄сама̄диннасиккхам̣ паха̄йа.
125. твам̣ нева йа̄чакоти ахам̣ бханте бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄мӣтиа̄дина̄. на йа̄читакоти твам̣ ма̄лукйапутта майи брахмачарийам̣ чара̄тиа̄дина̄.
126. парасена̄йа т̣хитена пурисена. бахалалепанена̄ти бахалавилепанена. маха̄супийа̄ди саббо мудухидако вен̣увисесо сан̣хо. марува̄ти макачи. кхӣрапан̣н̣иноти кхӣрапан̣н̣ийа̄, йасса̄ чхинданаматте пан̣н̣е кхӣрам̣ паггхарати. гаччханти гаччхато джа̄там̣ сайам̣джа̄тагумбато гахитанти адхиппа̄йо. ситхилахану на̄ма датта̄ кан̣н̣о патан̇го. ета̄йа дит̣т̣хийа̄ сати на хотӣти ‘‘сассато локо’’ти ета̄йа дит̣т̣хийа̄ сати маггабрахмачарийава̄со на хоти, там̣ паха̄йа ева паттаббато.
127. аттхева джа̄тӣтиа̄дина̄ ета̄ дит̣т̣хийо паччекампи сам̣са̄рапарибрӯхана̄ кат̣асивад̣д̣хана̄ нибба̄навибандхана̄ти дассети.
128. тасма̄тиха̄ти идам̣ ат̣т̣ха̄не уддхат̣ам̣, т̣ха̄нейева пана ‘‘вуттапат̣ипаккханайена ведитабба’’нти имасса парато катва̄ сам̣ван̣н̣етаббам̣. аттано пхалена аран̣ӣйато анугантаббато ка̄ран̣ампи ‘‘аттхо’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘ка̄ран̣аниссита’’нти. тена̄ха ‘‘брахмачарийасса а̄диматтампӣ’’ти. пуббападат̣т̣ха̄нанти пат̣хама̄рамбхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
чӯл̣ама̄лукйасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
4. маха̄ма̄лукйасуттаван̣н̣ана̄
129. орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, таттха паваттийа̄ сам̣ваттанато орам̣ бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни, хет̣т̣химамаггаваджджхата̄йа орамбха̄ге хет̣т̣ха̄кот̣т̣ха̄се бхаджантӣти орамбха̄гийа̄ни ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄кот̣т̣ха̄сика̄нӣ’’тиа̄ди. каммуна̄ хи ват̣т̣ена ча дуккхам̣ сам̣йоджентӣти сам̣йоджана̄ни, орамбха̄гийасан̃н̃ита̄ни сам̣йоджана̄ни йасса аппахӣна̄ни, тассева ват̣т̣адуккхам̣. йасса пана та̄ни пахӣна̄ни, тасса там̣ наттхӣти. аппахӣната̄йа анусетӣти арийамаггена асамуччхинната̄йа ка̄ран̣ала̄бхе сати уппаджджати, аппахӣнабха̄вена анусети. анусайама̄но сам̣йоджанам̣ на̄ма хотӣти анусайаттам̣ пхаритва̄ паваттама̄но па̄падхаммо йатха̄вуттенаттхена сам̣йоджанам̣ на̄ма хоти. етена йади пана анусайато сам̣йоджанам̣ паваттам̣, татха̄пи йе те ка̄мара̄га̄дайо ‘‘анусайа̄’’ти вуччанти, тейева бандханат̣т̣хена сам̣йоджана̄нӣти дассети.
евам̣ сантепӣти йадева орамбха̄гийасам̣йоджанам̣ бхагавата̄ пуччхитам̣, тадева тхеренапи виссаджджитам̣, татха̄пи айам̣ ладдхи санниссайа̄. таттха доса̄ропана̄ти дассетум̣ ‘‘тасса ва̄де’’тиа̄ди вуттам̣. самуда̄ча̄раккхан̣ейева̄ти паваттиккхан̣е ева. на хи саббе ваттама̄на̄ килеса̄ сам̣йоджанаттхам̣ пхарантӣти адхиппа̄йо. тена̄ти тена ка̄ран̣ена, татха̄ладдхикатта̄ти аттхо. чинтеси ‘‘дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти йоджана̄. аттано дхаммата̄йева̄ти аджджхатта̄сайенева. висам̣ва̄дита̄ти саттху читтасса ана̄ра̄дханена вивечита̄. евамака̄си евам̣ дхаммам̣ деса̄песи.
130. сакка̄йадит̣т̣хипарийут̣т̣хитена̄ти парийут̣т̣ха̄насаматтхасакка̄йадит̣т̣хикена. татха̄бхӯтан̃ча читтам̣ та̄йа дит̣т̣хийа̄ вигайхитам̣ аджджхоттхат̣ан̃ча на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘гахитена абхибхӯтена̄’’ти. дит̣т̣хиниссаран̣ам̣ на̄ма дассанамагго тена самуччхиндитаббато, со пана нибба̄нам̣ а̄гамма там̣ самуччхиндати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хиниссаран̣ам̣ нибба̄на’’нти. авинодита̄ анӣхат̣а̄ти пададвайенапи самуччхедавасена аппахӣнаттам̣йева вадати. ан̃н̃ам̣ сам̣йоджанам̣ ан̃н̃о анусайоти ваданти, сахабха̄во на̄ма ан̃н̃ена хоти. на хи тадева тена саха̄ти вуччатӣти тесам̣ адхиппа̄йо. ан̃н̃ена̄ти аттхато ан̃н̃ена. аваттха̄маттато йадипи авайававинимутто самуда̄йо наттхи, авайаво пана самуда̄йо на хотӣти со самуда̄йато ан̃н̃о ева̄ти сакка̄ ваттунти йатха̄вуттасса париха̄расса аппа̄т̣ихӣракатам̣ а̄сан̇китва̄ паккхантарам̣ а̄саллитам̣ ‘‘атха̄пи сийа̄’’тиа̄дина̄. паккхантарехи париха̄ра̄ хонтӣти йатха̄вуттан̃а̄йенапи ан̃н̃о пурисо атха̄пи сийа̄, айам̣ панеттха ан̃н̃о досоти а̄ха ‘‘йади тадева̄’’тиа̄ди. атха̄пи сийа̄ туйхам̣ йади паривитакко ӣдисо йади тадева сам̣йоджанантиа̄ди. имаматтхам̣ сандха̄йа̄ти параматтхато со ева килесо сам̣йоджанаманусайо ча, бандханаттхааппахӣнаттха̄нам̣ пана аттхева бхедоти имаматтхам̣ сандха̄йа.
132. тачаччхедо вийа сама̄патти килеса̄нам̣ сама̄паттивиккхамбханасса са̄раччхедасса анусайасса дӯрабха̄вато. пхеггуччхедо вийа випассана̄ тасса а̄саннабха̄вато. еварӯпа̄ пуггала̄ти абха̄витасаддха̄дибалата̄йа дуббалана̄мака̄йа̄ пуггала̄, йесам̣ сакка̄йаниродха̄йа…пе… на̄дхимуччати. евам̣ дат̣т̣хабба̄ти йатха̄ со дуббалако пурисо, евам̣ дат̣т̣хаббо со пурисо ган̇га̄па̄рам̣ вийа сакка̄йапа̄рам̣ гантум̣ асаматтхатта̄. вуттавипарийа̄йена суккапаккхасса аттхо ведитаббо.
133. упадхививекена̄ти имина̄ упадхививека̄ти каран̣е ниссаккананти дассети, упадхививека̄ти ва̄ хетумхи ниссаккавачанасса упадхививекена̄ти хетумхи каран̣авачанена пан̃чака̄магун̣авивеко катхито. ка̄магун̣а̄пи хи упадхӣйати еттха дуккханти упадхӣти вуччантӣти. тхинамиддхапаччайа̄ ка̄йавиджамбхита̄дибхедам̣ ка̄йа̄ласийам̣. таттха̄ти антосама̄паттийам̣ сама̄паттиаббхантаре джа̄там̣. там̣ пана сама̄паттипарийа̄паннампи апарийа̄паннампӣти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘антосама̄паттиккхан̣ейева̄’’тиа̄ди вуттам̣. рӯпа̄дайо дхаммети рӯпаведана̄дике пан̃чаккхандхадхамме. на ниччатоти имина̄ ниччапат̣иккхепато тесам̣ аниччатама̄ха. тато ева удайавайантато випарин̣а̄мато та̄вака̄ликато ча те аничча̄ти джотитам̣ хоти. йан̃хи ниччам̣ на хоти, там̣ удайаббайапариччхиннам̣ джара̄йа маран̣ена ча̄ти дведха̄ випарин̣атам̣ иттаракхан̣амева ча хоти. на сукхатоти имина̄ сукхапат̣иккхепато тесам̣ дуккхатама̄ха, ато ева абхин̣хам̣ пат̣ипӣл̣анато дуккхаваттхуто ча те дуккха̄ти джотитам̣ хоти. удайаббайавантата̄йа хи те абхин̣хам̣ пат̣ипӣл̣анато нирантарадуккхата̄йа дуккхассева ча адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ти. паччайайа̄панӣйата̄йа рогамӯлата̄йа ча рогато. дуккхата̄сӯлайогита̄йа килеса̄сучипаггхаран̣ато уппа̄даджара̄бхан̇гехи уддхума̄тапаккабхиджджанато ча ган̣д̣ато. пӣл̣а̄джананато антотуданато дуннӣхаран̣ато ча аваддхиа̄вахато агхаваттхуто ча асерӣбха̄вато а̄ба̄дхападат̣т̣ха̄ната̄йа ча а̄ба̄дхато. авасаваттанато авидхеййата̄йа парато. бйа̄дхиджара̄маран̣ехи палуджджанӣйата̄йа палокато. са̄мӣнива̄сӣка̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакавирахато сун̃н̃ато. аттапат̣иккхепат̣т̣хена анаттато, рӯпа̄дидхамма̄пи на еттха атта̄ хонтӣти анатта̄, евам̣ айампи на атта̄ хотӣти анатта̄. тена абйа̄па̄рато нирӣхато туччхато анатта̄ти дӣпитам̣ хоти. лаккхан̣аттайамева авабодхаттхам̣ ека̄дасахи падехи вибхаджитва̄ гахитанти дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
антосама̄паттийанти сама̄паттӣнам̣ сахаджа̄тата̄йа сама̄паттӣнам̣ аббхантаре. читтам̣ пат̣исам̣харатӣти таппат̣ибаддхачхандара̄га̄диупаккилесавиккхамбханена випассана̄читтам̣ пат̣исам̣харати. тена̄ха ‘‘мочетӣ’’ти. саванавасена̄ти ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’тиа̄дина̄ саванавасена. тхутивасена̄ти татхева тхомана̄васена гун̣ато сам̣киттанавасена. парийаттивасена̄ти тасса дхаммасса парийа̄пун̣анавасена. пан̃н̃аттивасена̄ти тадаттхасса пан̃н̃а̄панавасена. а̄рамман̣акаран̣авасенева упасам̣харати маггачиттам̣. етам̣ сантантиа̄ди пана авадха̄ран̣аниваттитаттхадассанам̣. йатха̄ випассана̄ ‘‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣта’’нтиа̄дина̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харати, евам̣ магго нибба̄нам̣ саччхикирийа̄бхисамайавасена абхисаменто таттха лаббхама̄не саббе висесе асаммохато пат̣ивиджа̄нанто таттха читтам̣ упасам̣харати. тена̄ха ‘‘имина̄ пана а̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. со таттха т̣хитоти со адандхавипассано йогӣ таттха та̄йа аничча̄дилаккхан̣аттайа̄рамман̣а̄йа випассана̄йа т̣хито. саббасоти тасса маггасса адхигама̄йа ниббаттитасаматхавипассана̄су. асакконто ана̄га̄мӣ хотӣти хет̣т̣химамаггаваха̄су ева саматхавипассана̄су чхандара̄гам̣ паха̄йа аггамаггаваха̄су та̄су никантим̣ парийа̄да̄тум̣ асакконто ана̄га̄мита̄йамева сан̣т̣ха̄ти.
саматиккантатта̄ти саматхавасена випассана̄васена ча̄ти саббатха̄пи рӯпасса атиккантатта̄. тена̄ха ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄ди. анена̄ти йогина̄. там̣ атиккамма̄ти идам̣ йо ва̄ пат̣хамам̣ пан̃чавока̄рабхавапарийа̄панне дхамме саммадева саммаситва̄ те виваджджетва̄ тато арӯпасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ арӯпадхамме саммасати, там̣ сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘ида̄ни арӯпам̣ саммасатӣ’’ти.
саматхавасена гаччхатоти саматхаппадха̄нам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ ануйун̃джантасса. читтекаггата̄ дхурам̣ хотӣти тасса випассана̄бха̄вана̄йа татха̄ пуббе паваттатта̄ вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ сама̄дхиппадха̄на̄ хоти, маггепи читтекаггата̄ дхурам̣ хоти, сама̄дхиндрийам̣ пуббан̇гамам̣ балавам̣ хоти. со четовимутто на̄ма̄ти со арийо четовимутто на̄ма хоти. випассана̄васена гаччхатоти ‘‘саматхавасена гаччхато’’ти еттха вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. айан̃ча пуггалавибха̄го суттантанайена идха̄бхихито парийа̄йо на̄ма, абхидхамманайена парато кӣт̣а̄гирисуттаван̣н̣ана̄йам̣ дассайисса̄ма. айам̣ сабха̄вадхаммойева̄ти пуббабха̄гапат̣ипада̄ саматхаппадха̄на̄ че сама̄дхи дхурам̣, випассана̄падха̄на̄ че пан̃н̃а̄ дхуранти айам̣ дхаммасабха̄войева, еттха кин̃чи на а̄сан̇китаббам̣.
индрийапаропарийаттам̣ индрийавематтата̄. тена̄ха ‘‘индрийана̄наттам̣ вада̄мӣ’’ти. индрийана̄наттата̄ ка̄ран̣анти идам̣ дассети – аничча̄дивасена випассана̄бхинивесо вийа саматхавасена випассана̄васена ча йам̣ пуббабха̄гагаманам̣, там̣ аппама̄н̣ам̣ там̣ вут̣т̣ха̄нага̄минивипассанам̣, йасса сама̄дхи дхурам̣ пуббан̇гамам̣ балавам̣ хоти, со арийо четовимутти на̄ма хоти. йасса пан̃н̃а̄ дхурам̣ пуббан̇гамам̣ балавам̣ хоти со арийо пан̃н̃а̄вимутто на̄ма хоти. ида̄ни таматтхам̣ буддхивисит̣т̣хена нидассанена дассенто ‘‘две аггаса̄вака̄’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.
маха̄ма̄лукйасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
5. бхадда̄лисуттаван̣н̣ана̄
134. асийатӣти асанам̣, бхун̃джанам̣ бходжанам̣, асанасса бходжанам̣ асанабходжанам̣, а̄ха̄рапарибхого, екасмим̣ ка̄ле асанабходжанам̣ ека̄санабходжанам̣. со пана ка̄ло саббабуддха̄нам̣ саббапаччекабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣авасена пуббан̣хо ева идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘екасмим̣ пуребхатте асанабходжана’’нти. виппат̣иса̄ракуккуччанти ‘‘айуттам̣ вата майа̄ катам̣, йо аттано сарӣрапакатим̣ аджа̄нанто ека̄санабходжанам̣ бхун̃джи, йена ме идам̣ сарӣрам̣ кисам̣ джа̄там̣ брахмачарийа̄нуггахо на̄хосӣ’’ти евам̣ виппат̣иса̄ракуккуччам̣ бхавеййа. етам̣ сандха̄йа саттха̄ а̄ха, на бхадда̄лимева та̄дисам̣ кирийам̣ ануджа̄нанто. итаратха̄ти йади екам̣йева бхаттам̣ двидха̄ катва̄ тато екасса бха̄гасса бхун̃джанам̣ екадесабхун̃джанам̣ адхиппетам̣. ко саккотӣти ко евам̣ йа̄петум̣ саккоти. атӣтаджа̄типаричайопи на̄ма имесам̣ сатта̄нам̣йева анубандхатӣти а̄ха ‘‘атӣте’’тиа̄ди. виравантассева̄ти ана̄даре са̄мивачанам̣. там̣ маддитва̄ти ‘‘айам̣ сиккха̄ саббесампи буддха̄нам̣ са̄сане а̄чин̣н̣ам̣, айан̃ча бхиккху имам̣ сиккхатева̄’’ти ватва̄ там̣ бхадда̄лим̣ тасса ва̄ анусса̄хапаведанам̣ абхибхавитва̄. бхиккха̄ча̄рагаманаттхам̣ на витаккама̄л̣акам̣ агама̄си, виха̄рача̄рикам̣ чаранто тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ бхагава̄ гаччхати.
135. дӯсайанти гараханти етена̄ти досо, апара̄дхо, со ева куччхитабха̄вена досако. гараха̄йа паваттит̣т̣ха̄нато ока̄со. тена̄ха – ‘‘етам̣ ока̄сам̣ етам̣ апара̄дха’’нти. дуккаратаранти патика̄равасена атисайена дуккарам̣. апара̄дхо хи на кхама̄пентам̣ йатха̄паччайам̣ виттха̄рито хутва̄ дуппатика̄ро хоти. тена̄ха ‘‘вассан̃хӣ’’тиа̄ди.
алаггитва̄ти имампи на̄ма апанӣтам̣ ака̄сӣти евам̣ авинетва̄, там̣ там̣ тасса хитапат̣ипаттим̣ нива̄ран̣ам̣ катва̄ти аттхо. н̃а̄йапат̣ипаттим̣ атичча ети паваттатӣти аччайо, апара̄дхо, пурисена маддитва̄ паваттито апара̄дхо аттхато пурисам̣ атичча абхибхавитва̄ паватто на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘аччайо мам̣, бханте, аччагама̄’’ти. авасесапаччайа̄нам̣ сама̄гаме ети пхалам̣ етасма̄ уппаджджати паваттати ча̄ти самайо, хету йатха̄ ‘‘самуда̄йо’’ти а̄ха ‘‘екам̣ ка̄ран̣а’’нти. йам̣ панеттха бхадда̄литтхерасса апарипӯрака̄рита̄йа бхиккхуа̄дӣнам̣ джа̄нанам̣, тампи ка̄ран̣ам̣ катва̄ ‘‘ахам̣ кхо, бханте, на уссаха̄мӣ’’тиа̄дина̄ ваттаббанти дассети.
136. екачиттаккхан̣ика̄ти пат̣хамамаггачиттаккхан̣ена екачиттаккхан̣ика̄. евам̣ а̄н̣а̄петум̣ на йуттанти сан̇каматтха̄йа а̄н̣а̄петум̣ на йуттам̣ пайоджана̄бха̄вато. ана̄чин̣н̣ан̃четам̣ буддха̄нам̣, йадидам̣ падаса̄ аккаманам̣. татха̄ хи –
‘‘аккамитва̄на мам̣ буддхо, саха сиссехи гаччхату;
ма̄ нам̣ калалам̣ аккамиттха, хита̄йа ме бхависсатӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.53);
сумедхапан̣д̣итена пачча̄сӣситам̣ на катам̣. йатха̄ха –
‘‘дӣпан̇каро локавидӯ, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;
уссӣсаке мам̣ т̣хатва̄на, идам̣ вачанамабравӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.60);
бхагавата̄ а̄н̣атте сати тесампи евам̣ ка̄тум̣ на йуттанти еттха̄пи есева найо. етесам̣ пат̣иба̄хитум̣ йуттанти идам̣ ат̣т̣ха̄напарикаппанавасенева вуттам̣. на хи буддха̄нам̣ ка̄тум̣ а̄раддхам̣ на̄ма киччам̣ кехичи пат̣иба̄хитум̣ йуттам̣ на̄ма аттхи пат̣иба̄хитум̣йева акаран̣ато. самматтанийа̄масса аноккантатта̄ вуттам̣ ‘‘ба̄хирако’’ти.
137. на каммат̣т̣ха̄нам̣ аллӣйатӣти читтам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на отарати.
140. пунаппунам̣ ка̄рентӣти дан̣д̣акаммапан̣а̄мана̄дика̄ран̣ам̣ пунаппунам̣ ка̄ренти. самма̄ваттамхи на ваттатӣти тасса̄ тасса̄ а̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄наттхам̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттасамма̄ваттамхи на ваттати. ануломаватте на ваттатӣти йена йена ваттена сан̇гхо ануломико хоти, тасмим̣ тасмим̣ ануломаватте на ваттати виломамева ган̣ха̄ти, пат̣иломена хоти. ниттха̄ран̣акаваттамхӣти йена ваттена сан̇гхо ануломико хоти, са̄паттикабха̄вато ниттхин̣н̣о хоти, тамхи ниттха̄ран̣аваттасмим̣ на ваттати. тена̄ха ‘‘а̄паттӣ’’тиа̄ди. дуббачакаран̣ети дуббачасса бхиккхуно каран̣е.
144. йа̄петӣти ваттати, са̄сане тит̣т̣хатӣти аттхо. абхин̃н̃а̄патта̄ти ‘‘асуко асуко ча тхеро сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо бахуссуто’’тиа̄дина̄ абхин̃н̃а̄табха̄вам̣ патта̄ адхигатаабхин̃н̃а̄та̄.
145. саттесу ха̄йама̄несӯти килесабахулата̄йа пат̣ипаджджанакасаттесу париха̄йантесу пат̣ипатхесу джа̄йама̄несу. антарадха̄йати на̄ма тада̄дха̄рата̄йа. дит̣т̣хадхаммика̄ парӯпава̄да̄дайо. сампара̄йика̄ апа̄йадуккхависеса̄. а̄саванти тена тена паччайена паваттантӣти а̄сава̄. несанти парӯпава̄да̄диа̄сава̄нам̣. тети вӣтиккамадхамма̄.
ака̄лам̣ дассетва̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ака̄лам̣ дассетва̄. уппаттинти а̄сават̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄намуппаттим̣. сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ка̄лам̣, та̄ва сена̄сана̄ни пахонти, тена а̄ва̄самаччхарийа̄дихетуна̄ са̄сане екачче а̄сават̣т̣ха̄нийа̄ дхамма̄ на уппаджджанти. имина̄ найена̄ти имина̄ пана хетуна̄ падасодхаммасиккха̄пада̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
йасанти киттисаддам̣ парива̄ран̃ча. са̄гататтхерасса на̄гадаманакиттийаса̄дивасена сура̄па̄насан̇кха̄то а̄сават̣т̣ха̄нийо дхаммо уппаджджи.
расена расам̣ сам̣сандетва̄ти упа̄диннакапхассарасена анупа̄диннакапхассарасам̣ сам̣сандетва̄.
146. на кхо, бхадда̄ли, есева хету, атха кхо ан̃н̃ампи аттхӣти дассенто бхагава̄ ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. тена дхаммасса саккаччасаване тхерам̣ нийоджети.
147. висевана̄ча̄ранти адантакирийам̣. паринибба̄йатӣти вӯпасаммати. таттха адантакирийам̣ паха̄йа данто хоти. йугасса̄ти ратхадхурасса.
ануккамети анурӯпапаригаме. тадаваттха̄нурӯпам̣ па̄да̄нам̣ уккхипане никкхипане ча. тена̄ха ‘‘чатта̄ро па̄де’’тиа̄ди. раджджубандханавидха̄нена̄ти па̄дато бхӯмийа̄ мочанавидха̄нена. евам̣ каран̣аттханти йатха̄ ассе нисиннассева бхӯмим̣ гахетум̣ сакка̄, евам̣ чатта̄ро па̄де татха̄ катва̄ аттано ниччалабха̄вакаран̣аттхам̣. ман̣д̣алети ман̣д̣аладха̄вика̄йам̣. патхавӣкаманети патхавим̣ пхут̣т̣хаматтена гамане. тена̄ха ‘‘аггаггакхурехӣ’’ти. оккантакаран̣асминти оккантетва̄ парасена̄саммаддана оккантакаран̣е. екасмим̣ т̣ха̄нети чатӯсу па̄десу йаттха каттхачи екасмим̣ т̣ха̄не гаманам̣ чодентӣти аттхо, со панеттха сӣгхатаро адхиппето. даваттети марийа̄да̄копанехи на̄наппайоджане, парасена̄йа паваттамаха̄на̄дапахаран̣ехи аттхо. тена̄ха ‘‘йуддхака̄ласми’’нтиа̄ди.
ран̃н̃а̄ джа̄нитаббагун̣ети йатха̄ ра̄джа̄ ассасса гун̣е джа̄на̄ти, евам̣ тена джа̄нитаббагун̣ака̄ран̣ам̣ ка̄рети. ассара̄джавам̣сети дуссахам̣ дуккхам̣ патва̄пи йатха̄ айам̣ ра̄джавам̣са̄нурӯпакирийам̣ на джахиссати, евам̣ сиккха̄пане. сиккха̄панамева хи сандха̄йа саббаттха ‘‘ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣ’’ти вуттам̣ тасса каран̣ака̄ра̄панапарийа̄йатта̄.
йатха̄ уттамаджаво хотӣти джавадассанат̣т̣ха̄не йатха̄ хайо уттамаджавам̣ на ха̄песи, евам̣ сиккха̄пети. уттамахайабха̄ве, йатха̄ уттамахайо хотӣти каммакаран̣ака̄ле аттано уттамасабха̄вам̣ анигухитва̄ аваджджетва̄ йатха̄ аттхасиддхи хоти, евам̣ парамаджавена сиккха̄пети. йатха̄ кирийа̄ вина̄ даббампи вина̄ кирийам̣ на бхавати, евам̣ дат̣т̣хаббанти дассетум̣ ‘‘таттха пакатийа̄’’тиа̄ди вуттам̣.
татра̄ти тасмим̣ пакатийа̄ уттамахайассева уттамахайака̄ран̣а̄рахатта̄ уттамаджавапат̣ипаджджане. ма̄сакха̄дакагхот̣ака̄нанти ма̄сам̣ кха̄дитва̄ йатха̄ татха̄ вигун̣акхалун̇гака̄нам̣. валан̃джакадан̣д̣анти ран̃н̃а̄ гахетаббасуван̣н̣адан̣д̣ам̣. дха̄тупаттхаддхоти аттана̄ва самуппа̄дитадха̄туйа̄ упаттхамбхито хутва̄.
уттаме са̄кхалйети парамасакхилабха̄ве сакхилава̄ча̄йа ева даметаббата̄йа. тена̄ха ‘‘мудува̄ча̄йа хӣ’’тиа̄ди.
арахаттапхаласамма̄дит̣т̣хийа̄ти пхаласама̄паттика̄ле паваттасамма̄н̃а̄н̣ам̣. самма̄н̃а̄н̣ам̣ пуббе вуттасамма̄дит̣т̣хийева̄ти пана идам̣ пхаласамма̄дит̣т̣хибха̄васа̄ман̃н̃ена вуттам̣. кечи пана ‘‘паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а’’нти ваданти, там̣ на йуджджати ‘‘асеккхена̄’’ти висеситатта̄. тампи асеккхан̃а̄н̣анти че? евампи ниппарийа̄йа секкхаггахан̣е парийа̄йасеккхаггахан̣ам̣ на йуттамева, киччабхедена ва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ека̄ ева хи са̄ пан̃н̃а̄ нибба̄насса паччаккхакирийа̄йа самма̄дассанакиччам̣ упа̄да̄йа ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти вутта̄, самма̄джа̄нанакиччам̣ упа̄да̄йа ‘‘самма̄н̃а̄н̣а’’нти. ан̃н̃а̄та̄виндрийавасена ва̄ самма̄дит̣т̣хи, пан̃н̃индрийавасена самма̄н̃а̄н̣анти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. маггапхала̄ваха̄йа десана̄йа сан̇кхепатова а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘уггхат̣итан̃н̃упуггаласса васена̄’’ти.
бхадда̄лисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
6. лат̣укикопамасуттаван̣н̣ана̄
148. маха̄уда̄йиттхероти ка̄л̣уда̄йила̄л̣уда̄йиттхерехи ан̃н̃о маха̄дехата̄йа маха̄уда̄йӣти са̄сане пан̃н̃а̄то тхеро. апахари апахарати апахариссатӣти апахатта̄. тека̄лико хи айам̣ саддо. упахатта̄ти еттха̄пи есева найо. апаха̄ракоти апанета̄. упаха̄ракоти упанета̄.
149. йанти бхумматтхе паччаттавачанам̣, тена ча анантараниддит̣т̣хасамайо пачча̄мат̣т̣хоти а̄ха ‘‘йасмим̣ самайе’’ти. на бхагавантам̣ пат̣ичча̄ти на бхагавантам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄.
камманиппханнаттханти аттана̄ а̄йа̄чийама̄накаммасиддхиаттхам̣. бхаватӣти бхӯ, на бхӯти абхӯ, бхайавасена пана са̄ иттхӣ ‘‘абху’’нти а̄ха. а̄ту ма̄тӯти еттха йатха̄ –
‘‘ан̇га̄ ан̇га̄ самбхаваси, хадайа̄ адхиджа̄йасе;
атта̄ ева путта на̄ма̄си, са джӣва сарадосата’’нти. –
а̄дӣсу путто ‘‘атта̄’’ти вуччати кулавасена санта̄не паваттанато. евам̣ пита̄пи ‘‘путтасса атта̄’’ти вуччати. йасма̄ ‘‘бхиккхусса атта̄ ма̄та̄’’ти ваттхука̄ма̄ бхайавасена ‘‘а̄ту ма̄тӯ’’ти а̄ха. тена̄ха ‘‘а̄тӯти пита̄’’тиа̄ди.
150. евамеванти идам̣ гарахаттхаджотананипа̄тападанти вуттам̣ ‘‘гараханто а̄ха̄’’ти. татха̄ хи нам̣ ва̄чакасадденева дассенто ‘‘идхекачче могхапуриса̄’’ти а̄ха. а̄хам̣сӯти тесам̣ татха̄ вачанасса авиччхедена паваттидӣпананти а̄ха ‘‘вадантӣ’’ти. ким̣ панимасса аппаматтакасса̄ти паха̄таббаваттхум̣ аваман̃н̃ама̄нехи вуттам̣. тена̄ха ‘‘ким̣ пана̄’’ти. хетумхи джотетаббе четам̣ са̄мивачанам̣ йатха̄ ‘‘ануссавасса хету, аджджхенасса хетӯ’’ти. тена̄ха ‘‘аппаматтакасса хетӯ’’ти. нану апассантена вийа асун̣антена вийа бхавитаббанти? саттха̄ра̄ на̄ма аппаматтакесу досесу апассантена вийа ча асун̣антена вийа ча бхавитаббанти тесам̣ адхиппа̄йена виваран̣ам̣. тесу ча̄ти сиккха̄ка̄месу ча. аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пентӣти а̄нетва̄ самбандхитаббанти дассети. тесанти йе ‘‘могхапуриса̄’’ти вутта̄ пуггала̄, тесам̣. гале баддхам̣ маха̄кат̣т̣ханти гале оламбетва̄ баддхам̣ руккхадан̣д̣ама̄ха. пӯтилата̄йа̄ти галочийа̄. па̄ра̄джикаваттху вийа дуппаджахам̣ хотӣти чхандакаппаха̄навасена там̣ паджахитум̣ на саккоти.
151. ануссукка̄ти тасса паха̄таббасса паха̄не уссуккарахита̄. апачча̄сӣсанапаккхети та̄йа парадаттавуттита̄йа кассачи паччайасса куточи апачча̄сӣсакапаккхе т̣хита̄ хутва̄ суппаджахам̣ хоти, на тасса паха̄не бха̄рийам̣ аттхи.
152. далиддо дуггато. ассакоти аса̄патеййо. гехайат̣т̣хийоти гехачхаданасса а̄дха̄ра̄, та̄ уджукам̣ тирийам̣ т̣хапетаббадан̣д̣а̄. самантато бхиттипа̄десу т̣хапетаббадан̣д̣а̄ ман̣д̣ала̄. ка̄ка̄тида̄йинти ито чито ка̄кехи атипа̄тавасена уд̣д̣етаббам̣. тена̄ха ‘‘йаттха кин̃чидева̄’’тиа̄ди. сӯрака̄ка̄ти ка̄ка̄нам̣ уд̣д̣епана̄ка̄рама̄ха. напарамарӯпанти хӣнарӯпам̣. вилӣваман̃чакоти та̄лаветтака̄дӣхи вӣтаман̃чако. са̄ панасса санта̄на̄нам̣ чхиннабхинната̄йа олуггавилуггата̄, татха̄ сати са̄ висамарӯпа̄ хотӣти а̄ха ‘‘он̣ата̄’’тиа̄ди. со пуггало лӯкхабходжӣ хотӣти а̄ха ‘‘дхан̃н̃ам̣ на̄ма кудрӯсако’’ти. самака̄лам̣ вапитаббата̄йа самава̄пакам̣, йатха̄уту вапитаббабӣджам̣. джа̄йика̄ти куччхита̄ бхарийа̄, саббаттха гараха̄йам̣ ка-саддо. со вата̄хам̣ паббаджеййанти сохам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ паббаджеййам̣, йохам̣ пурисо на̄ма ассам̣ вата̄ти паббаджджа̄васена аттано пурисам̣ бодхеййа. там̣сабха̄ве т̣хитасса бодха̄ на ту дуккара̄, са̄ кхат̣опика̄. са̄ кумбхӣ. мен̣д̣акасет̣т̣хино ад̣д̣хател̣аса̄ни кот̣т̣ха̄га̄расата̄ни вийа.
153. суван̣н̣аниккхасата̄нанти анекесам̣ суван̣н̣аниккхасата̄нам̣. чайоти санта̄нехи ничайо авӣчи ниччаппабандханичайо. тена̄ха ‘‘санта̄нато катасанничайо’’ти.
154. хет̣т̣ха̄ кин̃ча̄пи аппаджаханака̄ пат̣хамам̣ дассита̄, паджаханака̄ падха̄на̄, тесан̃ча васенеттха пуггалачатуккам̣ дасситам̣. те тан̃чева паджахантӣти паджаханака̄ пат̣хамам̣ гахита̄. ра̄сивасена̄ти ‘‘идхуда̄йи екаччо пуггало’’тиа̄дина̄ чатукке а̄гатавибха̄гам̣ ана̄маситва̄ ‘‘те те’’ти пачуравасена вуттам̣. тена̄ха ‘‘на па̄т̣ийеккам̣ вибхатта̄’’ти. авибха̄гена гахитаваттхӯсу вибха̄гато гахан̣ам̣ локасиддхаметанти дассетум̣ ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. паджаханакапуггала̄ти ‘‘те тан̃чева паджахантӣ’’ти евам̣ паджаханакапуггала̄ ева.
упадхианудха̄ванака̄ти упадхӣсу ануанудха̄ванака̄ упадхийо а̄раббха паваттанака̄. витакка̄йева̄ти ка̄масан̇каппа̄дивитакка̄йева. индрийана̄наттата̄ти вимуттипарипа̄чака̄нам̣ индрийа̄нам̣ паропарийаттам̣. тасса хи васенева те чатта̄ро пуггала̄ джа̄та̄. аггамаггаттха̄йа випассанам̣ уссукка̄петва̄ йа̄ва на там̣ маггена самуггха̄тенти, та̄ва наппаджаханти на̄ма. ити хет̣т̣хима̄ тайопи арийа̄ аппахӣнасса килесасса васена ‘‘наппаджахантӣ’’ти вутта̄, пагева путхуджджана̄. вуттанайена пана випассанам̣ маггена гхат̣ента̄ те чатта̄ро джана̄ аггамаггаккхан̣е паджаханти на̄ма. те ева таттха сӣгхака̄рино кхиппам̣ паджаханти на̄ма, тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди.
сам̣вегам̣ катва̄ аггим̣ аккантапурисо вийа. маггена̄ти ануккама̄гатена аггамаггена. маха̄хаттхипадопамети маха̄хаттхипадопамасутте (ма. ни. 1.300 а̄дайо). таттха хи ‘‘тасса дха̄та̄рамман̣амева читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччатӣ’’ти (ма. ни. 1.302) еттха атитиккхана̄титиккха-на̄тимандаатиманда-пуггалавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.302) тайо ва̄ра̄ уддхат̣а̄, таттха маджджхимавасенева пан̃хо катхито. индрийабха̄ванети индрийабха̄вана̄сутте, таттха̄пи маджджхиманайенева пан̃хо катхито. тена̄ха ‘‘имесӯ’’тиа̄ди.
танти ‘‘упадхӣ’’ти вуттам̣ кхандхапан̃чакам̣. дуккхасса мӯланти саббассапи ват̣т̣адуккхасса ка̄ран̣ам̣. ниггахан̣оти нирупа̄да̄но. тена̄ха ‘‘ниттан̣хо’’ти.
155. йе паджахантӣти ‘‘те тан̃чева паджахантӣ’’ти евам̣ вуттапуггала̄. те име на̄ма еттаке килесе паджахантӣти йе те путхуджджана̄ ла̄бхино ча пан̃ча ка̄магун̣е еттаке там̣там̣джха̄на̄диваттхуке ча там̣там̣маггаваджджхата̄йа париччхиннатта̄ еттаке килесе паджаханти. йе наппаджахантӣти еттха вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. асучисукхам̣ ка̄йа̄сучисаннисситатта̄. анарийехӣти апарисуддхехи. пат̣ила̄бхато бха̄йитаббам̣ килесадуккхагатикатта̄. випа̄като бха̄йитаббам̣ апа̄йадуккхагатикатта̄. ган̣атопи килесатопи вивиттасукханти ган̣асан̇ган̣икато ча килесасан̇ган̣икато ча вивиттасукхам̣. ра̄га̄дивӯпасаматтха̄йа̄ти ра̄га̄дивӯпасама̄вахам̣ сукхам̣. на бха̄йитаббам̣ сампати а̄йатин̃ча екантахитабха̄вато.
156. ин̃джитасминти паччатте бхуммавачананти а̄ха ‘‘ин̃джана’’нтиа̄ди. ин̃джати тена̄ти ин̃джитам̣, тасса тасса джха̄насса кхобхакарам̣ ол̣а̄рикам̣ джха̄нан̇гам̣. чатуттхаджджха̄нам̣ анин̃джанам̣ саннисинна̄бха̄вато. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘т̣хите а̄нен̃джаппатте’’ти (дӣ. ни. 1.244-245; ма. ни. 1.384-386; па̄ра̄. 12-13).
алам̣-саддо йуттаттхопи хоти – ‘‘аламева ниббиндитум̣, алам̣ вимуччиту’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.272; сам̣. ни. 2.124, 128, 134, 143), тасма̄ аналам̣ анусан̇гам̣ ка̄тум̣ айуттанти аттхо. тена̄ха ‘‘акаттаббаа̄лайанти вада̄мӣ’’ти. саннит̣т̣ха̄нанти самма̄пат̣ипаттийам̣ алам̣ етта̄вата̄ти усса̄хапат̣иппассамбханавасена саннит̣т̣ха̄нам̣ на ка̄таббанти йоджана̄. уддхамбха̄гийасан̃н̃итам̣ ан̣ум̣ ва̄ орамбха̄гийасан̃н̃итам̣ тхӯлам̣ ва̄, рӯпара̄готи еварӯпам̣ ан̣ум̣ ва̄ ка̄ма̄саво пат̣игханти еварӯпам̣ тхӯлам̣ ва̄, мудуна̄ паваттиа̄ка̄рависесена аппаса̄ваджджам̣, каммабандханат̣т̣хена ва̄ аппаса̄ваджджам̣, таббипарийа̄йато маха̄са̄ваджджам̣ ведитаббам̣. на̄титиккхапан̃н̃асса васена десана̄йа паваттатта̄ ‘‘неййапуггаласса васена̄’’ти вуттам̣. саббасо хи парийа̄диннаникантикасса арийапуггаласса васена сан̃н̃а̄ведайитаниродхасса а̄гататта̄ ‘‘арахаттаникӯт̣енева нит̣т̣ха̄пита̄’’ти вуттам̣. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
лат̣укикопамасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
7. ча̄тумасуттаван̣н̣ана̄
157. йатха̄упаниссайена̄ти йо йо упаниссайо йатха̄упаниссайо, тена йатха̄упаниссайена самма̄пайогена. патит̣т̣хахиссанти са̄сане патит̣т̣хам̣ пат̣илабхиссанти. васанат̣т̣ха̄на̄нӣти вассагга̄дивасена васанат̣т̣ха̄на̄ни. сан̣т̣ха̄пайама̄на̄ти сувибхаттабха̄вена т̣хапента̄.
авиниббхогасадданти винибхун̃джитва̄ гахетум̣ асаккун̣еййасаддам̣. вачӣгхосопи хи бахӯхи екаччам̣ паваттито т̣ха̄нато ча дӯратаро кевалам̣ маха̄ниггхосо ева хутва̄ сотапатхама̄гаччхати. маччхавилопети маччхе вилумпитва̄ вийа гахан̣е, маччха̄нам̣ ва̄ найане.
158. вавассаггаттхети ниччхайаттхе, идам̣ та̄ва амхехи вуччама̄навачанам̣ екантасотаббам̣, паччха̄ тумхехи ка̄таббам̣ каротха̄ти адхиппа̄йо. вачанапариха̄роти техи сакйара̄джӯхи вуттавачанасса париха̄ро. лесакаппанти каппийалесам̣. дхураваха̄ти дхурава̄хино, дхорайха̄ти аттхо. па̄дамӯланти упача̄рам̣ вадати. вигаччхиссатӣти ха̄йиссати. пат̣иппхаритоти на бхагавато саммукха̄ва, сакйара̄джӯнам̣ пуратопи виппхаритова хоти.
159. абхинандатӯти абхимукхо хутва̄ памодату. абхивадатӯти абхирӯпавасена вадату. паса̄дан̃н̃атхаттанти аппаса̄дасса випарин̣а̄мо хӣна̄йа̄ваттанасан̇кха̄там̣ париваттанам̣, тена̄ха ‘‘виббхаманта̄нам̣. випарин̣а̄ман̃н̃атхатта’’нти. ка̄ран̣ӯпача̄рена сассесу бӣджапарийа̄йоти а̄ха ‘‘бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нанти тарун̣асасса̄на’’нти. тарун̣абха̄венева тасса бха̄вино пхаласса абха̄вена випарин̣а̄мо.
160. каттаббасса сарасенева каран̣ам̣ читтаручийам̣, на татха̄ парасса усса̄данена̄ти а̄ха – ‘‘паккосийама̄на̄нам̣ гаманам̣ на̄ма на пха̄сука’’нти. майампи бхагава̄ вийа дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ренева вихарисса̄ма̄ти дӣпети пакатийа̄ вивекаджджха̄сайабха̄вато вираддхо а̄гатасса бха̄расса аваханатойева. тена̄ха ‘‘аттано бха̄рабха̄вам̣ на ан̃н̃а̄сӣ’’ти.
161. касма̄ а̄рабхӣти? саппа̄йато. пан̃часата̄ хи бхиккхӯ абхинава̄, тасма̄ тесам̣ ова̄дада̄наттхам̣ бхагава̄ имам̣ десанам̣ а̄рабхӣти.
162. кодхупа̄йа̄сасса̄ти еттха куджджханат̣т̣хена кодхо, свева читтасса ка̄йасса ча атиппамадданаматхануппа̄данехи дал̣хам̣ а̄йа̄сат̣т̣хена упа̄йа̄со. анекава̄рам̣ паваттитва̄ аттана̄ самаветам̣ саттам̣ аджджхоттхаритва̄ сӣсам̣ уккхипитум̣ адатва̄ анайабйасанапа̄панена кодхупа̄йа̄сасса ӯмисадисата̄ дат̣т̣хабба̄. тена̄ха ‘‘кодхупа̄йа̄се’’тиа̄ди.
163. одарикаттена кха̄дитоти одарикабха̄вена а̄мисагедхена миччха̄джӣвена джӣвика̄каппанена на̄ситасӣла̄дигун̣ата̄йа кха̄дитадхаммасарӣро.
164. пан̃чака̄магун̣а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ти еттха ка̄мара̄га̄бхибхӯте сатте ито ча етто, етто ча итоти евам̣ мана̄пийарӯпа̄дивисайасан̇кха̄те а̄ват̣т̣е атта̄нам̣ сам̣са̄ретва̄ йатха̄ тато бахибхӯте неккхамме читтампи на уппа̄дети, евам̣ а̄ват̣т̣етва̄ бйасана̄па̄данена ка̄магун̣а̄нам̣ а̄ват̣т̣асадисата̄ дат̣т̣хабба̄. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди.
165. ра̄га̄нуддхам̣ситена̄ти ра̄гена ануддхам̣ситена. чан̣д̣амаччхам̣ а̄гамма̄ти сусука̄дичан̣д̣амаччхам̣ а̄гамма. ма̄туга̄мам̣ а̄гамма̄ти ма̄туга̄мо хи йонисоманасика̄рарахитам̣ адхӣрапурисам̣ иттхикуттабхӯтехи аттано ха̄вабха̄вавила̄сехи абхибхуййа гахетва̄ дхӣраджа̄тийампи аттано рӯпа̄дӣхи палобханавасена анавасесам̣ аттано упака̄радхамме сӣла̄дике сампа̄детум̣ асаматтхам̣ каронто анайабйасанам̣ па̄пети. тена̄ха – ‘‘ма̄туга̄мам̣ а̄гамма уппаннака̄мара̄го виббхаматӣ’’ти.
бхайам̣ на̄ма йаттха бха̄йитаббаваттху, таттха отарантассева хоти, на анотарантасса, там̣ отаритва̄ бхайам̣ винодетва̄ таттха киччам̣ са̄дхетаббам̣, итаратха̄ чаттхасиддхи на хотӣти имаматтхам̣ упамопамитаббасарӯпавасена дассетум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха удакам̣ нисса̄йа а̄нисам̣со пипа̄савинайанам̣ сарӣрасуддхи парил̣а̄хӯпасамо ка̄йаутугга̄ха̄пананти евама̄ди. са̄санам̣ нисса̄йа а̄нисам̣со пана сан̇кхепато ват̣т̣адуккхӯпасамо, виттха̄рато пана сӣла̄нисам̣са̄дивасена анекавидхо, со висуддхимагге (висуддхи. 1.9) вуттанайена ведитаббо. вуттаппака̄ро а̄нисам̣со хоти та̄ни бхайа̄ни абхибхуййа паваттасса̄ти адхиппа̄йо. има̄ни абха̄йитва̄ти има̄ни кодхӯпа̄йа̄са̄дибхайа̄ни абхибхуййа паваттитва̄ абха̄йитва̄. кодхӯпа̄йа̄са̄дайо хи бха̄йати етасма̄ти бхайанти вутта̄. тхероти маха̄дхаммараккхитаттхеро. ка̄мам̣ паха̄на̄бхисамайака̄ло ева саччхикирийа̄бхисамайо, самма̄дит̣т̣хийа̄ пана сам̣килесавода̄надхаммесу киччам̣ асам̣кин̣н̣ам̣ катва̄ дассетум̣ сама̄нака̄ликампи асама̄нака̄ликам̣ вийа вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄сотам̣ чхиндитва̄ нибба̄напа̄рам̣ дат̣т̣хум̣ на саккотӣ’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
ча̄тумасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
8. нал̣акапа̄насуттаван̣н̣ана̄
166. йаттха бодхисаттапамукхо ва̄наро нал̣акена па̄нӣйам̣ пиви, са̄ поккхаран̣ӣ, тасса̄манто бхӯмиппадесо, таттха нивит̣т̣хага̄мо ча ‘‘нал̣акапа̄на’’нтева пан̃н̃а̄йиттха, идха пана га̄мо адхиппетоти а̄ха ‘‘нал̣акапа̄нети евам̣на̄маке га̄ме’’ти. ида̄ни таматтхам̣ а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘пуббе кира̄’’ти а̄раддхам̣. пан̃н̃ава̄ти итикаттаббата̄йа пан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄.
тхӯладӣгхабахулабха̄вена махатӣхи да̄т̣хика̄хи саманна̄гататта̄ маха̄да̄т̣хико. ‘‘удакараккхасо аха’’нти ватва̄ ва̄нара̄нам̣ кан̃чи амун̃читва̄ ‘‘саббе тумхе мама хаттхагата̄’’ти дассенто ‘‘тумхе пана саббе кха̄дисса̄мӣ’’ти а̄ха. дхами…пе… пивим̣сӯти бодхисаттена гахитанал̣о анавасесо аббхантаре саббасандхӣнам̣ нибба̄дхена екаччхиддо ахоси. нева мам̣ твам̣ вадхиссасӣти удакараккхаса твам̣ вадхитука̄мопи мама пурисатха̄мена на вадхиссаси.
евам̣ пана ватва̄ маха̄сатто ‘‘айам̣ па̄по еттха па̄нӣйам̣ пиванте ан̃н̃епи сатте ма̄ ба̄дхайиттха̄’’ти карун̣а̄йама̄но ‘‘еттха джа̄йанта̄ нал̣а̄ саббе апаббабандха̄ екаччхидда̄ва хонтӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа гато. тена̄ха ‘‘тато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди.
167. ануруддхаппамукха̄ бхиккхӯ бхагавата̄ ‘‘каччи тумхе ануруддха̄’’ти пуччхита̄ти тхеро ‘‘таггха майам̣, бханте’’ти а̄ха.
саче паббаджати, джӣвитам̣ лабхиссати, но ан̃н̃атха̄ти ран̃н̃а̄ паббаджджа̄йа абхинӣта̄ти ра̄джа̄бхинӣта̄. чора̄бхинӣта̄ти еттха̄пи есева найо. чора̄нам̣ мӯлам̣ чхинданто ‘‘кан̣т̣акасодханам̣ карисса̄мӣ’’ти. а̄джӣвика̄йа̄ти а̄джӣвена джӣвитавуттийа̄. имесу пана ануруддхаттхера̄дӣсу.
вивеканти пуббака̄ликакирийаппадха̄нам̣ ‘‘абйа̄паджджам̣ упета’’нтиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха – ‘‘вивичча̄’’ти, вивиччитва̄ вивитто хутва̄ вина̄ хутва̄ти аттхо. паббаджитакиччанти паббаджитасса са̄руппакиччам̣. саман̣акиччанти саман̣абха̄вакаран̣акиччам̣. йадаггена хи паббаджитакиччам̣ ка̄тум̣ на саккоти тадаггена саман̣абха̄вакарампи киччам̣ ка̄тум̣ на саккоти. тена̄ха ‘‘со йева̄’’тиа̄ди.
168. аппат̣исандхике та̄ва бйа̄каронто паваттӣсу т̣ха̄нам̣ атӣтоти катва̄ упапаттӣсу бйа̄кароти на̄ма таттха пат̣исандхийа̄ абха̄вакиттанато. махантатут̣т̣хиноти випулапамода̄.
169. имасса̄ти ‘‘асса̄’’ти падасса аттхавачанам̣. имасса т̣хитасса а̄йасмато са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавасуто ва̄ти йоджана̄. сама̄дхипаккхика̄ дхамма̄ дхамма̄ти адхиппета̄, сама̄дхи пана евам̣виха̄рӣти еттха виха̄расаддена гахито. евам̣вимутта̄ти еттха пана вимуттисаддена пхалавимутти гахита̄. чаратопӣти саматхавипассана̄ча̄рена чаратопи вихарантассапи. упа̄сакаупа̄сика̄т̣ха̄несу лаббхама̄нампи арахаттам̣ аппакабха̄вато па̄л̣ийам̣ ануддхат̣анти дат̣т̣хаббам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
нал̣акапа̄насуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
9. голийа̄нисуттаван̣н̣ана̄
173. падасама̄ча̄роти там̣там̣паччайабхедадассана̄йа вигататта̄ пака̄рехи далиддасама̄ча̄ро ситхиласама̄ча̄роти аттхо. йасма̄ пана та̄дисо сама̄ча̄ро тхиро дал̣хо на̄ма на хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дуббаласама̄ча̄ро’’ти. ‘‘са̄кхасама̄ча̄ро’’ти ва̄ па̄т̣хо, таттха таттха лагганат̣т̣хена са̄кха̄садисасӣлоти аттхо. тена̄ха ‘‘ол̣а̄рика̄ча̄ро’’ти. паччайесу са̄пеккхоти паччайесу са̄пеккхата̄йа ева хисса ол̣а̄рика̄ча̄рата̄ ведитабба̄. гаруна̄ кисмин̃чи вутте га̄рававасена патиссаванам̣ патиссо, патиссавачанабхӯтам̣ там̣сабха̄ган̃ча йам̣ кин̃чи га̄раванти аттхо. саха патиссена̄ти саппатиссена, саппатиссавена ова̄дасампат̣иччханена. патиссӣйатӣти ва̄ патиссо, гарука̄таббо, тена саха патиссена̄ти саббам̣ пуббе вийа. тена̄ха ‘‘саджет̣т̣хакена̄’’ти. серивиха̄ро на̄ма аттаппадха̄нава̄со. тена̄ха ‘‘ниран̇кусавиха̄рена̄’’ти.
анупакхаджджа̄ти анупакад̣д̣хитва̄. гарут̣т̣ха̄нийа̄нам̣ антарам̣ ана̄пуччха̄ анупависитва̄ти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘таттха йо’’тиа̄ди вуттам̣.
а̄бхисама̄ча̄риканти абхисама̄ча̄ре бхавам̣. ким̣ пана танти а̄ха ‘‘ваттапат̣ипаттиматтампӣ’’ти. на̄тика̄лассева сан̇гхасса пурато пависитаббам̣, на паччха̄ пат̣иккамитаббанти адхиппа̄йена атика̄ле ча га̄маппавесо атидива̄ пат̣иккаманан̃ча нива̄ритам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘на атипа̄то’’тиа̄ди вуттам̣. уддхаччапакатикоти виббхантачитто. авача̄палйена̄ти дал̣хава̄та̄пахатапаллавасадисена лолабха̄вена.
пан̃н̃авата̄ти имина̄ бхиккхуса̄руппесу итикаттаббесу упа̄йапан̃н̃а̄ адхиппета̄, на сутамайапан̃н̃а̄. абхидхамме абхивинайе йоготи имина̄ бха̄вана̄пан̃н̃а̄уттаримануссадхамме його пака̄сито. йоготи ча паричайо угган̣хавасена.
а̄руппа̄ти имина̄ чатассопи арӯпасама̄паттийо гахита̄, та̄ пана чатӯхи рӯпасама̄паттӣхи вина̄ на сампаджджантӣти а̄ха – ‘‘а̄руппа̄ти етта̄вата̄ ат̣т̣хапи сама̄паттийо вутта̄ хонтӣ’’ти. касин̣ети дасавидхе касин̣е. екам̣ парикаммакаммат̣т̣ха̄нанти йам̣ кин̃чи екабха̄вана̄ парикаммадӣпанам̣ кхандхакаммат̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘пагун̣ам̣ катва̄’’ти. касин̣апарикаммам̣ пана таггахан̣енева гахитам̣ хоти, локийа̄ уттаримануссадхамма̄ хет̣т̣ха̄ гахита̄ти а̄ха ‘‘уттаримануссадхаммети имина̄ саббепи локуттарадхамме дассетӣ’’ти. неййапуггаласса васена̄ти джа̄нитва̄ виттха̄ретва̄ н̃а̄таббапуггаласса васена̄ти.
голийа̄нисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
10. кӣт̣а̄гирисуттаван̣н̣ана̄
174. пан̃ча а̄нисам̣сети аппа̄ба̄дхата̄дике пан̃ча гун̣е. таттха аккхирогакуччхирога̄дӣнам̣ абха̄во аппа̄ба̄дхата̄. сарӣре тесам̣ куппанадуккхасса абха̄во аппа̄тан̇кам̣. сарӣрасса ут̣т̣ха̄насукхата̄ лахут̣т̣ха̄нам̣. балам̣ на̄ма ка̄йабалам̣. пха̄сувиха̄ро ирийа̄патхасукхата̄. анупаккханда̄нӣти дуччаджанавасена сатта̄нам̣ анупавит̣т̣ха̄ни. сан̃джа̄ниссатха̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо, тасма̄ ити евам̣ а̄нисам̣санти аттхо.
175. а̄ва̄се нийутта̄ти а̄ва̄сика̄ тасса анативаттанато. тена̄ха ‘‘нибаддхава̄сино’’ти, нийатава̄синоти аттхо. таннибандха̄ти нибандхам̣ вуччати бйа̄па̄ро, таттха бандха̄ пасута̄ уссука̄ти таннибандха̄. катхам̣ те таттха нибандха̄ти а̄ха ‘‘акатам̣ сена̄сана’’нтиа̄ди. уппаджджанакена ка̄лена паттаббам̣ ка̄ликам̣ со пана ка̄ло ана̄гато ева хотӣти а̄ха ‘‘ана̄гате ка̄ле паттабба’’нти.
178. еттака̄ ведана̄ севитабба̄ти ат̣т̣ха̄расапи неккхамманиссита̄ ведана̄ севитабба̄, гехассита̄ на севитбба̄.
181. там̣ катам̣ сол̣асавидхассапи киччасса нит̣т̣хитатта̄. ануломика̄нӣти утусукхабха̄вена анурӯпа̄ни. тена̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насаппа̄йа̄нӣ’’ти. сама̄нам̣ курума̄на̄ти оматтатам̣ адхиматтатан̃ча паха̄йа самакиччатам̣ сампа̄дента̄.
182. те две хонтӣти те а̄дито вутта̄ две.
убхато (а. ни. т̣ӣ. 3.7.14) убхайатха̄ убхохи бха̄гехи вимуттоти убхатобха̄гавимутто екадесасарӯпекасесанайена. татха̄ хи вуттам̣ абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (пу. па. ат̣т̣ха. 24) ‘‘двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти убхатобха̄гавимутто’’ти. таттха кечи та̄ва тхера̄ – ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттоти убхатобха̄гавимутто’’ти ваданти. ан̃н̃е тхера̄ – ‘‘айам̣ убхатобха̄гавимутто рӯпато муччитва̄ на̄мам̣ нисса̄йа т̣хито пуна тато муччанато на̄манисситако’’ти ватва̄ тасса ча са̄дхакам̣ –
‘‘аччи йатха̄ ва̄тавегена кхитта̄, (упасива̄ти бхагава̄,)
аттхам̣ палети на упети сан̇кхам̣;
евам̣ муни на̄мака̄йа̄ вимутто,
аттхам̣ палети на упети сан̇кха’’нти. (су. ни. 1080; чӯл̣ани. упасӣвама̄н̣авапуччха̄ 11; упасӣвама̄н̣авапуччха̄ниддеса 43) –
имам̣ суттападам̣ ватва̄ ‘‘на̄мака̄йато ча рӯпака̄йато ча сувимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти ваданти. сутте хи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанала̄бхино упасивабра̄хман̣асса бхагавата̄ на̄мака̄йа̄ вимуттоти убхатобха̄гавимуттоти аккха̄тоти. апаре пана ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣ вимутто, маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттоти евам̣ убхатобха̄гавимутто’’ти ваданти. еттха пат̣хамава̄де двӣхи бха̄гехи вимуттоти убхатобха̄гавимутто. дутийава̄де убхатобха̄гато вимуттоти убхатобха̄гавимутто. татийава̄де пана двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти айаметесам̣ висесо. килесехи вимутто килеса̄ ва̄ виккхамбханасамуччхедехи ка̄йадвайато вимутта̄ асса̄ти айаматтхо дат̣т̣хаббо. тена̄ха ‘‘двӣхи бха̄гехӣ’’тиа̄ди.
соти убхатобха̄гавимутто. ка̄ман̃четтха рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нампи арӯпа̄вачараджджха̄нам̣ вийа дуван̇гикам̣ а̄нен̃джаппаттанти вуччати. там̣ пана падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на̄ма на хоти рӯпака̄йато авимуттатта̄. тан̃хи килесака̄йатова вимуттам̣, на рӯпака̄йато, тасма̄ тато вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на хотӣти а̄ха – ‘‘чатуннам̣ арӯпа…пе… пан̃чавидхо хотӣ’’ти. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дике ниродхасама̄паттианте ат̣т̣ха вимоккхе ватва̄ – ‘‘йато ча кхо, а̄нанда, бхиккху име ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти, айам̣ вуччати, а̄нанда, бхиккху убхатобха̄гавимутто’’ти йадипи маха̄нида̄не (дӣ. ни. 2.129-130) вуттам̣, там̣ пана убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хавасена вуттанти идха саббаубхатобха̄гавимуттасан̇гахан̣аттхам̣ ‘‘пан̃чавидхо хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘па̄л̣и панеттха…пе… абхидхамме ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄’’ти а̄ха. идха̄пи хи кӣт̣а̄гирисутте ‘‘идха, бхиккхаве, екаччо пуггало…пе… убхатобха̄гавимутто’’ти арӯпасама̄паттивасена чатта̄ро убхатобха̄гавимутта̄, сет̣т̣хо ча вутто вутталаккхан̣ӯпапаттито. йатха̄вуттесу хи пан̃часу пурима̄ чатта̄ро ниродхам̣ на сама̄паджджантӣти парийа̄йена убхатобха̄гавимутта̄ на̄ма. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ана̄га̄мӣ там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттоти ниппарийа̄йена убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо на̄ма.
катамо ча пуггалотиа̄дӣсу катамоти пуччха̄вачанам̣, пуггалоти аса̄дха̄ран̣ато пуччхитаббавачанам̣. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. екаччоти еко. ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
пан̃н̃а̄вимуттоти висесато пан̃н̃а̄йа ева вимутто, на тасса̄ патит̣т̣ха̄набхӯтена ат̣т̣хавимоккхасан̇кха̄тена са̄тисайена сама̄дхина̄ти пан̃н̃а̄вимутто. йо арийо анадхигатаат̣т̣хавимоккхена саббасо а̄савехи вимутто, тассетам̣ адхивачанам̣. адхигатепи хи рӯпаджджха̄навимоккхе на со са̄тисайасама̄дхинисситоти на тасса васена убхатобха̄гавимутто хотӣти вуттова̄йаматтхо. арӯпаджджха̄несу пана екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти. тена хи ат̣т̣хавимоккхекадесена там̣на̄мада̄насаматтхена ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣтвева вуччати. самуда̄йе хи паватто воха̄ро авайавепи диссати йатха̄ ‘‘саттисайо’’ти. па̄л̣ӣти абхидхаммапа̄л̣и. еттха̄ти етиссам̣ пан̃н̃а̄вимуттикатха̄йам̣. ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева̄ти авадха̄ран̣ена идха̄пи пат̣иккхепавасенева а̄гатабха̄вам̣ дассети. тена̄ха ‘‘ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣ’’ти.
пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣, пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхикароти саччхика̄таббопа̄йена̄ти вуттам̣ хоти. бха̄ванапум̣сакам̣ ва̄ етам̣ ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 2) вийа. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на пана ка̄йена саччхикато, ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена со саччхикато хоти, тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхикаротӣти ‘‘ка̄йасаккхӣ’’ти вуччати, на ту ‘‘вимутто’’ти екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄. тена̄ха – ‘‘джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣ’’ти. айам̣ чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ ка̄йасаккхибха̄вам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа аггамаггаппаттаана̄га̄мино ча васена убхатобха̄гавимутто вийа пан̃чавидхо на̄ма хоти. тена вуттам̣ абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ ‘‘ка̄йасаккхимхипи есева найо’’ти.
дит̣т̣хантам̣ паттоти дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти вуттам̣ хоти. ‘‘дит̣т̣хатта̄ патто’’типи па̄т̣хо. етена чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхасса паттатам̣ дӣпети. тена̄ха ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхоти н̃а̄там̣ хотӣ’’ти. таттха пан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. пат̣хамапхалат̣т̣хато йа̄ва аггамаггат̣т̣ха̄, та̄ва дит̣т̣хиппатто. тена̄ха ‘‘сопи ка̄йасаккхи вийа чхаббидхо хотӣ’’ти. йатха̄ пана пан̃н̃а̄вимутто пан̃чавидхо вутто, евам̣ айампи суккхавипассако, чатӯхи рӯпаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄йа дит̣т̣хиппаттабха̄ваппатта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо хотӣти ведитаббо. саддха̄вимуттепи есева найо. идам̣ дуккханти еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккханти. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ дуккхасаччанти йа̄тха̄вато паджа̄на̄ти. йасма̄ пана тан̣ха̄ дуккхам̣ джанети ниббаттети, тато там̣ дуккхам̣ самудети, тасма̄ нам̣ ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти йасма̄ пана идам̣ дуккхам̣ самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджхати аппаваттим̣ гаччхати, тасма̄ ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати, тена ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минипат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄наккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни там̣ екаккхан̣е дассетум̣ ‘‘татха̄гатаппаведита̄’’тиа̄ди вуттам̣, тассаттхо а̄гамиссати.
саддха̄йа вимуттоти етена саббатха̄ авимуттассапи саддха̄маттена вимуттабха̄во дӣпито хоти. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа адхимуттоти аттхо. вуттанайенева̄ти ‘‘сота̄паттипхала’’нтиа̄дина̄ вуттанайена. саддахантасса̄ти ‘‘екам̣сато айам̣ пат̣ипада̄ килесаккхайам̣ а̄вахати самма̄самбуддхена бха̄ситатта̄’’ти евам̣ саддахантасса. йасма̄ панасса аничча̄нупассана̄дӣхи ниччасан̃н̃а̄паха̄навасена бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесам̣ пассато таттха таттха паччаккхата̄пи аттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саддахантасса вийа̄’’ти. сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣. еттха ча пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ти вачанена а̄гаманӣйапат̣ипада̄на̄наттена саддха̄вимуттадит̣т̣хиппатта̄нам̣ пан̃н̃а̄на̄наттам̣ хотӣти дасситам̣. абхидхаммат̣т̣хакатха̄йампи (пу. па. ат̣т̣ха. 28) ‘‘несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ наттхи, пан̃н̃а̄йа на̄наттам̣ аттхийева̄’’ти ватва̄ – ‘‘а̄гаманӣйана̄наттенева саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ ката’’нти вуттам̣.
пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ дхаммам̣ адхиматтата̄йа пуббан̇гамам̣ хутва̄ паваттам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. тена̄ха ‘‘дхаммо’’тиа̄ди. саддхам̣ ануссарати саддха̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣти имаматтхам̣ ‘‘есева найо’’ти атидисати. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ, пан̃н̃ам̣ са̄тисайам̣ паваттетӣти аттхо. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄ветӣ’’ти. саддха̄ва̄хинти еттха вуттанайена аттхо ведитаббо. убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ти убхатобха̄гавимутта̄дӣсу а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа ваттаббакатха̄. етесанти йатха̄вутта̄нам̣ убхатобха̄гавимутта̄дӣнам̣. идха̄ти имасмим̣ кӣт̣а̄гирисутте. нану ча ат̣т̣хасама̄паттила̄бхивасена убхатобха̄гавимутто ка̄йасаккхӣа̄дайо ча абхидхамме а̄гата̄, катхамидха арӯпаджджха̄нала̄бхӣвасенева уддхат̣а̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди.
пхуситва̄ патва̄. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти на а̄сава̄ пан̃н̃а̄йа пассӣйанти, дассанака̄ран̣а̄ пан̃н̃а̄йа париккхӣн̣а̄ ‘‘дисва̄ пан̃н̃а̄йа париккхӣн̣а̄’’ти вутта̄. дассана̄йаттапариккхайатта̄ ева хи дассанам̣ а̄сава̄нам̣ кхайасса пуримакирийа̄ хотӣти. татха̄гатена паведита̄ти бодхиман̣д̣е нисӣдитва̄ татха̄гатена пат̣ивиддха̄ видита̄ паччха̄ паресам̣ па̄кат̣ӣката̄. ‘‘чатусаччадхамма̄’’ти ватва̄ тадантогадхатта̄ сӣла̄дӣнам̣ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхита’’нтиа̄ди вуттам̣. аттхена̄ти авиппат̣иса̄ра̄дипайоджанена тасмим̣ тасмим̣ пӣтиа̄дикена аттхена. ка̄ран̣ена̄ти саппурисӯпаниссайа̄дина̄ ка̄ран̣ена тасмим̣ тасмим̣ сама̄дхиа̄дипадат̣т̣ха̄ната̄йа сӣла̄ди ка̄ран̣е. чин̣н̣ачаритатта̄ти саддха̄чин̣н̣абха̄вена самбодха̄вахабха̄ве. таттха таттха вичарита̄ висесена чарита̄, тесу тена пан̃н̃а̄ сут̣т̣ху чара̄пита̄ти аттхо. патит̣т̣хита̄ хоти маггена а̄гататта̄. матта̄йа париттаппама̄н̣ена. олоканам̣ кхаманти, пан̃н̃а̄йа гахетаббатам̣ упенти.
тайоти ка̄йасаккхидит̣т̣хиппаттасаддха̄вимутта̄. йатха̄т̣хитова па̄л̣иаттхо, на таттха кин̃чи ниддха̄ретва̄ ваттаббам̣ аттхӣти суттантапарийа̄йена авуттам̣ вадати. тасса маггасса̄ти сота̄паттимаггасса йам̣ ка̄таббам̣, тасса адхигататта̄. упари пана тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа севама̄на̄ ануломасена̄санам̣, бхаджама̄на̄ калйа̄н̣амитте, саманна̄найама̄на̄ индрийа̄ни анупуббена бха̄вана̄маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссанти маггасса анекачиттаккхан̣иката̄йа̄ти айаметтха суттападесе па̄л̣ийа̄ аттхо.
имамева па̄л̣им̣ гахетва̄ти ‘‘катамо ча пуггало саддха̄нуса̄рӣ’’ти маггат̣т̣хе пуггале ватва̄ ‘‘имасса кхо ахам̣, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ тесам̣ васена ануломасена̄санасевана̄дӣнам̣ вуттатта̄ имамева йатха̄вуттам̣ па̄л̣ипадесам̣ гахетва̄ ‘‘локуттарадхаммо бахучиттаккхан̣ико’’ти вадати. со ваттабботи со витан̣д̣ава̄дӣ евам̣ ваттаббо. йади маггат̣т̣хапуггале ватва̄ ануломикасена̄санасевана̄ди па̄л̣ийам̣ вуттанти маггасаман̇гино ева хутва̄ те татха̄ пат̣ипаджджанти, евам̣ санте сена̄санапат̣исам̣йуттарӯпа̄дивипассанаггахан̣асмим̣ тава матена маггасаман̇гино ева а̄паджджеййум̣, на четам̣ евам̣ хоти, тасма̄ суттам̣ ме ладдханти йам̣ кин̃чи ма̄ катхехӣти ва̄ретаббо. тена̄ха ‘‘йади ан̃н̃ена читтена̄’’тиа̄ди. таттха евам̣ сантети на̄на̄читтенева сена̄санапат̣исевана̄дике сати. таттха па̄л̣ийам̣ йади локуттарадхаммасаман̇гино ева пан̃чавин̃н̃а̄н̣асаман̇гика̄лепи локуттарасаман̇гитам̣ саче сампат̣иччхаси, саттха̄ра̄ саддхим̣ пат̣ивируджджхаси суттавиродхадӣпанато. тена̄ха ‘‘саттха̄ра̄ хӣ’’тиа̄ди. дхаммавича̄ран̣а̄ на̄ма туйхам̣ ависайо, тасма̄ йа̄гум̣ пива̄хӣти уййоджетаббо.
183. а̄дикенева̄ти пат̣хаменева. анупуббасиккха̄ти анупуббенева паваттасиккха̄йа. тена̄ха ‘‘каран̣аттхе паччаттавачана’’нти. саддха̄ джа̄та̄ етасса̄ти саддха̄джа̄то, агйа̄хита̄типаккхепена джа̄та-саддасса паччха̄вачанам̣. еваметанти адхимуччанам̣ окаппанийасаддха̄. сантике нисӣдати упат̣т̣ха̄навасена. са̄дхукам̣ катва̄ дха̄ретӣти йатха̄сутам̣ дхаммам̣ ва̄чуггатакаран̣авасена там̣ пагун̣ам̣ катва̄ са̄равасена дха̄рети. чхандо джа̄йатӣти дхаммесу ниджджха̄наккхамесу име дхамме бха̄вана̄пан̃н̃а̄йа паччаккхато усса̄мӣти каттукамйата̄кусалаччхандо джа̄йати. уссахатӣти чхандо уппа̄даматте ат̣т̣хатва̄ тато бха̄вана̄рамбхавасена уссахати. тулайатити саммасанавасена сан̇кха̄ре. тӣран̣авипассана̄йа тулайантоти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ упари паха̄напарин̃н̃а̄йа васена паритулайанто пат̣иджа̄нанто. маггападха̄нам̣ падахатӣти маггалаккхан̣ам̣ падха̄никам̣ маггам̣ падахати. песитачиттоти нибба̄нам̣ пати песитачитто. на̄мака̄йена̄ти маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ там̣там̣маггасампайуттана̄мака̄йена. на пана кин̃чи а̄ха̄ти дӯрата̄йа сама̄нам̣ на кин̃чи вачанам̣ бхагава̄ а̄ха те дал̣хатарам̣ нигган̣хитум̣.