1. кандаракасуттаван̣н̣ана̄

1. а̄ра̄мапоккхаран̣ӣа̄дӣсӯти а̄ра̄мапоккхаран̣ӣуййа̄начетийат̣т̣ха̄на̄дӣсу. уссанна̄ти бахула̄. асокакан̣ика̄раковил̣а̄ракумбхӣра̄джаруккхехи саммиссата̄йа там̣ чампакаванам̣ нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумапат̣иман̣д̣итанти дат̣т̣хаббам̣, на чампакаруккха̄нам̣йева нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумата̄йа̄ти ваданти. бхагава̄ кусумагандхасугандхе чампакаване вихаратӣти имина̄ на ма̄панака̄ле ева тасмим̣ нагаре чампакаруккха̄ уссанна̄, атха кхо апарабха̄гепӣти дассети. ‘‘пан̃часатаматтехи ад̣д̣хател̣асехӣ’’ти евам̣ адасситапариччхедена. хаттхино ча̄рети сиккха̄петӣти хаттха̄чарийо хаттхӣнам̣ сиккха̄пако, тасса путтоти а̄ха ‘‘хаттха̄чарийасса путто’’ти. тада̄ бхагава̄ тесам̣ паса̄даджананаттхам̣ аттано буддха̄нубха̄вам̣ анигухитва̄ва нисинноти дассенто ‘‘чхаббан̣н̣а̄нам̣ гханабуддхарасмӣна’’нтиа̄дима̄ха. бхагавато чева га̄равена̄ти бхагавато гарубха̄вена, бхагавати га̄равена̄ти ва̄ па̄т̣хо.

ниччам̣ на хотӣти абхин̣хам̣ на хоти, када̄чидева хотӣти аттхо. абхин̣ханиччата̄ хи идха адхиппета̄, на кӯт̣ат̣т̣ханиччата̄. локе кин̃чи вимхайа̄вахам̣ дисва̄ хаттхавика̄рампи каронти, ан̇гулим̣ ва̄ пхот̣айанти, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘аччхарам̣ пахаритум̣ йутта’’нти. абхӯтапуббам̣ бхӯтанти айам̣ нируттинайо йебхуййена упа̄да̄йа рул̣хӣвасена вуттоти ведитаббо. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ‘‘йепи те, бхо готама, ахесум̣ атӣтамаддха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣, кин̃чи акаттаббампи карийама̄нам̣ дуккарабха̄вена вимхайа̄вахам̣ хоти, татха̄ кин̃чи каттаббам̣, пуримам̣ гарахаччхарийам̣, паччхимам̣ пасам̣саччхарийам̣, тадубхайам̣ суттападасо дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣.

самма̄ пат̣ипа̄дитоти самма̄пат̣ипада̄йам̣ т̣хапито. еса̄ пат̣ипада̄ парама̄ти етапарамам̣, бха̄ванапум̣саканиддесойам̣ йатха̄ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’ти (а. ни. 4.70). айан̃хеттха аттхо – бхагава̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипада̄йа тумхехи пат̣ипа̄дито, атӣтепи ка̄ле буддха̄ етапарамам̣йева бхиккхусан̇гхам̣ самма̄ пат̣ипа̄десум̣, ана̄гатепи ка̄ле етапарамам̣йева бхиккхусан̇гхам̣ самма̄ пат̣ипа̄дессантӣти парибба̄джако найагга̄хена дит̣т̣хена адит̣т̣хам̣ ануминанто саббесампи буддха̄нам̣ са̄сане сан̇гхасуппат̣ипаттим̣ маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа самасамам̣ катва̄ дассети, евам̣ дассенто ча тесам̣ судхамматан̃ча татха̄ дассети ева̄ти ведитаббо, буддхасубуддхата̄ пана несам̣ сарӯпенева дассита̄ти. на ито бхиййоти имина̄ па̄л̣ийам̣ етапарамам̣йева̄ти авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ дассети сӣлападат̣т̣ха̄натта̄ сама̄дхисса, сама̄дхипадат̣т̣ха̄натта̄ ча пан̃н̃а̄йа сӣлепи ча абхисама̄ча̄рикапуббакатта̄ а̄дибрахмачарийакасса вуттам̣ ‘‘а̄бхисама̄ча̄рикаваттам̣ а̄дим̣ катва̄’’ти.

2. пуччха̄нусандхиа̄дӣсу анантогадхатта̄ ‘‘па̄т̣иекко анусандхӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘бхагава̄ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. упасантака̄ран̣анти упасантабха̄вака̄ран̣ам̣. тан̃хи арийа̄нам̣йева висайо, таттха̄пи ча буддха̄нам̣ ева анавасесато висайоти имаматтхам̣ бйатирекато анвайато ча дассетум̣ на хи твантиа̄ди вуттам̣. таттха н̃а̄таттхачарийа̄ ка̄каджа̄така̄дивасена ведитабба̄, локаттхачарийа̄ там̣там̣па̄рамипӯран̣авасена, буддхаттхачарийа̄ маха̄бодхиджа̄така̄дивасена. аччхарийам̣ бхо готама̄тиа̄дина̄ кандаракена катам̣ паса̄дапаведанам̣ дассети.

йепи тетиа̄дина̄ тена вуттаматтхам̣ паччанубха̄сантена бхагавата̄ сампат̣иччхитанти чаритатта̄ а̄ха – ‘‘санти хи кандарака̄ти айампи па̄т̣ийекко анусандхӣ’’ти. йо хи кандаракена бхиккхусан̇гхасса упасантабха̄во киттито, там̣ вибхаджитва̄ дассентопи тена апуччхитойева аттано аджджха̄сайена бхагава̄ ‘‘санти хӣ’’тиа̄дина̄ десанам̣ а̄рабхи. тена̄ха ‘‘бхагавато кира етадахосӣ’’ тиа̄ди. каппетва̄ти ан̃н̃атха̄ сантамева атта̄нам̣ ан̃н̃атха̄ видха̄йа. пакаппетва̄ти санидассанавасена гахетва̄. тена̄ха ‘‘кухакабха̄вена̄’’тиа̄ди. пат̣ипадам̣ пӯрайама̄на̄ти ка̄мам̣ ависесена секкха̄ вуччанти, те пана адхигатамаггавасена ‘‘пӯрайама̄на̄’’ти на ваттабба̄ киччасса нит̣т̣хитатта̄. магго хи екачиттаккхан̣икоти а̄ха ‘‘упаримаггасса випассана̄йа упасанта̄’’ти. ито мутта̄ти маггена̄гатӯпасамато мутта̄. калйа̄н̣апутхуджджане сандха̄йа вадати. тена̄ха ‘‘чатӯхи сатипат̣т̣ха̄нехи упасанта̄’’ти.

сататасӣла̄ти авиччхиннасӣла̄. са̄тисайо хи етесам̣ сӣласса акхан̣д̣а̄дибха̄во. супарисуддхасӣлата̄васена сантата̄ вутти етесанти сантатавуттиноти а̄ха ‘‘тассева вевачана’’нти. евам̣ сӣлавуттивасена ‘‘сантатавуттино’’ти падасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни джӣвитавуттивасена дассенто ‘‘сантатаджӣвика̄ва̄ти аттхо’’ти а̄ха. са̄санасса джӣвитавутти сӣласанниссита̄ ева̄ти а̄ха ‘‘тасми’’нтиа̄ди.

нипайати висосети ра̄га̄дисам̣килесам̣, тато ва̄ атта̄нам̣ нипа̄тӣти нипако, пан̃н̃ава̄. тена̄ха ‘‘пан̃н̃аванто’’ти. пан̃н̃а̄йа т̣хатва̄ джӣвика̄каппанам̣ на̄ма буддхапат̣икут̣т̣хамиччха̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄джӣвена джӣвананти там̣ дассенто ‘‘йатха̄ екаччо’’тиа̄дима̄ха. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.14) там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.14) вуттанайенева ведитаббам̣. ратхавинӣтапат̣ипада̄дайо тесу тесу суттесу вуттанайена ведитабба̄. ито ан̃н̃аттха маха̄гопа̄лакасутта̄дӣсу (ма. ни. 1.346 а̄дайо) локуттарасатипат̣т̣ха̄на̄ катхита̄ти а̄ха – ‘‘идха пана локийалокуттарамиссака̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ катхита̄’’ти, сатипат̣т̣ха̄насуттепи (дӣ. ни. 2.373-374; ма. ни. 1.106 а̄дайо) вомиссака̄ва катхита̄ти. еттакена̄ти еттака̄йа десана̄йа.

3. ка̄ракабха̄ванти пат̣ипаттийам̣ пат̣ипаджджанакабха̄вам̣. майампи на̄ма гихӣ бахукичча̄ сама̄на̄ ка̄лена ка̄лам̣ сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ вихара̄ма, киман̇гам̣ пана вивекава̄синоти аттано ка̄ракабха̄вам̣ паведенто евам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча уккхипати. тена̄ха ‘‘айан̃хеттха адхиппа̄йо’’тиа̄ди. на̄на̄рамман̣есу апара̄парам̣ уппаджджама̄на̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ гханаджат̣итасан̇кха̄та̄ка̄рена паватти килесагаханена гаханата̄, тена̄ха ‘‘анто джат̣а̄ бахи джат̣а̄, джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄’’ти (сам̣. ни. 1.23, 192). манусса̄нам̣ аджджха̄сайагахан̣ена са̄т̣хеййампӣти дассенто а̄ха ‘‘касат̣аса̄т̣хеййесупи есева найо’’ти. йатха̄ саппимадхупха̄н̣ита̄дӣсу качаварабха̄во, со касат̣оти вуччати, евам̣ санта̄не апарисуддхо сам̣килесабха̄во касат̣анти а̄ха ‘‘апарисуддхат̣т̣хена касат̣ата̄’’ти. аттани асантагун̣асамбха̄ванам̣ кера̄т̣ийат̣т̣хо. джа̄на̄тӣти ‘‘идам̣ ахитам̣ на севитаббам̣, идам̣ хитам̣ севитабба’’нти вича̄рети десети. вича̄ран̣аттхопи хи хоти джа̄на̄ти-саддо йатха̄ ‘‘а̄йасма̄ джа̄на̄тӣ’’ти. сабба̄пи…пе… адхиппета̄ ‘‘пасупа̄лака̄’’тиа̄дӣсу вийа. идха антара-саддо ‘‘виджджантарика̄йа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.149) вийа кхан̣аттхоти а̄ха ‘‘йаттакена кхан̣ена̄’’ти. тена̄ти хаттхина̄. та̄нӣти са̄т̣хеййа̄дӣни.

аттхато ка̄йачиттуджуката̄пат̣ипаккхабхӯта̄ва лобхасахагатачиттуппа̄дасса паваттиа̄ка̄рависеса̄ти та̄ни паваттиа̄ка̄рена дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йасса̄ти па̄н̣абхӯтасса ассасса ва̄ хаттхино ва̄. т̣хасса̄мӣти таттхева саппат̣ибхайе т̣ха̄не гантва̄ т̣хасса̄мӣти на хоти. имасса са̄т̣хеййата̄йа па̄кат̣акаран̣ам̣ ван̃чана̄дхиппа̄йабха̄вато. татха̄ хи чатӯсу т̣ха̄несу ‘‘ван̃четва̄’’ иччева вуттам̣, нигуханто пана таттхева гантва̄ тит̣т̣хеййа. еса найо сесесупи. пат̣имаггам̣ а̄рохитука̄масса̄ти а̄гатамаггамева ниваттитва̄ гантука̄масса. лен̣д̣ависсаджджана̄дӣсу ка̄лантара̄пеккха̄бха̄вам̣ ‘‘татха̄’’ти имина̄ упасам̣харати.

антоджа̄така̄ти аттано да̄сийа̄ куччхимхи джа̄та̄. дханаккӣта̄ти дханам̣ датва̄ да̄сабха̄вена гахита̄. карамара̄нӣта̄ти да̄сабха̄вена карамарагга̄хагахита̄. да̄сабйанти да̄сабха̄вам̣. песса̄ти ада̄са̄ ева хутва̄ веййа̄ваччакара̄. имам̣ виссаджджетва̄ти имам̣ аттано хаттхагатам̣ виссаджджетва̄. имам̣ ган̣ханта̄ти имам̣ тасса хаттхагатам̣ ган̣ханта̄. саммукхато ан̃н̃атха̄ параммукхака̄ле ка̄йава̄ча̄самуда̄ча̄радассаненева читтасса несам̣ ан̃н̃атха̄ т̣хитабха̄во ниддит̣т̣хоти ведитаббо.

4. айампи па̄т̣ийекко анусандхӣти еттха̄пи анантаре вуттанайенева анусандхийоджана̄ ведитабба̄. тенева̄ха ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄ди. чатуттхо хитапат̣ипадам̣ пат̣ипанноти йоджана̄. пуггаласӣсена пуггалапат̣ипаттим̣ дассенто ‘‘пуггале паха̄йа̄’’ти а̄ха. пат̣ипатти хи идха паха̄табба̄, на пуггала̄. йатха̄ ассаддха̄дипуггалапариваджджанена саддхиндрийа̄дибха̄вана̄ иджджханти, евам̣ миччха̄пат̣ипаннапуггалапариваджджанена миччха̄пат̣ипада̄ ваджджитабба̄ти а̄ха – ‘‘пуриме тайо пуггале паха̄йа̄’’ти. чатуттхапуггаласса̄ти имасмим̣ чатукке вуттачатуттхапуггаласса хитапат̣ипаттийам̣йева пат̣ипа̄деми паваттемӣти дассенто. санта̄ти самам̣ вина̄сам̣ ниродхам̣ патта̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘нируддха̄ санта̄ти вутта̄’’ти. пуна санта̄ти бха̄вана̄васена килесапарил̣а̄хавигамато санта̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘ниббута̄’’ти. санта̄ти а̄нетва̄ йоджана̄. санто хавети еттха самабха̄вакарена са̄дхубха̄васса висесапаччайабхӯтена пан̣д̣иччена саманна̄гата̄ арийа̄ ‘‘санто’’ти вутта̄ти а̄ха – ‘‘санто хаве…пе… пан̣д̣ита̄’’ти.

а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄ (а. ни. т̣ӣ. 2.4.198) аттабха̄во, идха пана йо паро на хоти, со атта̄, там̣ атта̄нам̣. паранти аттато ан̃н̃ам̣. чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄ джигхаччха̄хетута̄йа. анто та̄панакилеса̄нанти аттано санта̄не аттапарил̣а̄хаджананасантаппанакилеса̄нам̣. читтам̣ а̄ра̄дхетӣти читтам̣ паса̄дети, сампахам̣сетӣти аттхо. йасма̄ пана татха̄бхӯто читтам̣ сампа̄денто аджджха̄сайам̣ ган̣ханто на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘читтам̣ сампа̄детӣ’’тиа̄ди.

5. дуккхам̣ пат̣иккӯлам̣ джегуччхам̣ етасса̄ти дуккхапат̣иккӯло там̣ дуккхапат̣иккӯлам̣. висесанависеситаббата̄ хи ка̄мача̄ра̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана дуккхасса висеситаббатам̣ сандха̄йа ба̄хираттхасама̄сам̣ ана̄дийитва̄ ‘‘дуккхасса пат̣иккӯла’’нти аттхо вутто. йена хи бха̄гена пурисасса дуккхам̣ пат̣иккӯлам̣, тена дуккхасса пурисопӣти. тена̄ха – ‘‘паччанӣкасан̣т̣хита’’нти.

6. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти дха̄тукусалата̄дӣхи чатӯхи ка̄ран̣ехи. каммам̣ каротӣти йогакаммам̣ кароти. йасма̄ самбуддха̄ паресам̣ маггапхала̄дхигама̄йа усса̄хаджа̄та̄, таттха нирантарам̣ йуттаппайутта̄ ева хонти, те пат̣ичча тесам̣ антара̄йо на хотийева̄ти а̄ха ‘‘на пана буддхе пат̣ичча̄’’ти. кирийапариха̄нийа̄ десакасса тассева ва̄ пуггаласса таджджапайога̄бха̄вато. ‘‘десакасса ва̄’’ти идам̣ са̄вака̄нам̣ васена дат̣т̣хаббам̣. махата̄ аттхена̄ти еттха аттха-саддо а̄нисам̣сапарийа̄йоти а̄ха ‘‘двӣхи а̄нисам̣сехӣ’’ти. паса̄дам̣ пат̣илабхати ‘‘араханто’’тиа̄дина̄ сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ сутатта̄. абхинаво найо удапа̄ди сантатасӣлата̄дивасена анаттантапата̄дивасена, сопи там̣ сутва̄ да̄са̄дӣсу сависесам̣ ладжджӣ дайа̄панно хита̄нукампӣ хутва̄ секкхапат̣ипадам̣ сӣлам̣ са̄дхенто ануккамена сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ парибрӯхети. тена̄ха бхагава̄ ‘‘махата̄ аттхена сам̣йутто’’ти.

8. паресам̣ хананагха̄тана̄дина̄ рода̄панато луддо, татха̄ вигха̄такабха̄вена ка̄йачитта̄нам̣ вида̄ран̣ато да̄рун̣о, вируддхава̄дата̄йа каккхал̣о, бандхана̄га̄ре нийутто бандхана̄га̄рико.

9. кхаттийа̄бхисекена̄ти кхаттийа̄нам̣ каттаббаабхисекена. сантха̄га̄ранти сантха̄равасена катам̣ ага̄рам̣ йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣. саппителена̄ти саппимайена телена, йамакаснехена хи тада̄ ка̄йам̣ аббхан̃джати. ваччхабха̄вам̣ таритва̄ т̣хито ваччхатаро. париккхепакаран̣аттха̄йа̄ти ванама̄ла̄хи саддхим̣ даббхехи ведийа̄ париккхепанаттха̄йа. йан̃н̃абхӯмийанти авасесайан̃н̃ат̣т̣ха̄не. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣ там̣ сувин̃н̃еййамева.

кандаракасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.